24-08-2026, 13:30
Hacı Məmmədov yazır:
DOSTLARIMA NÜMUNƏ
Azərbaycan mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin, görkəmli simalarının həyat və yaradıcılığını işıqlandıraraq ədəbiyyatımıza böyük töhvələr verən, bir neçə tarixi romanın müəllifi, öz əsərləri ilə geniş oxucu kütləsinin dərin hörmət və rəğbətini qazanmış nasir publisist Mustafa Çəmənlinin 70-ci illərdə oxuduğum bir hekayəsi var idi. (Təəssüf ki, indi təkrar oxumağa tapmadım.) "Ləpirlər". Əsərin qısa məzmunu belədir:
Ömrün ahıllıq vaxtında yaşayan bir cütlük qışın oğlan çağında əl-ələ tutub topa-topa yağan qarın üzərində iz sayaraq, həyatlarının sonuncu qışının dadını çıxarırlar. Və bir neçə gün sonra biri dünyasını dəyişir. Sağ qalan hər gün son xatirə kimi qar üzərində qalan ləpirləri əzizləyir, az qala ona səcdə edir. Təbii ki, baharın gəlişi çox gözləmir. O isə baharın gəlməsini heç istəmir, çünki qar üzərindəki izlər baharın hərarətindən əriyib torpağa qovuşur, itib gedir....
Adətim üzrə hər gün səhərlər Ukrayna dairəsindəki Heydər Əliyev parkında gəzərkən rastlaşdığım bu cütlük o hekayənin qəhrəmanlarını xatırlatdı. Əhsən sənə, - dedim - Mustafa Çəmənli. Yaxınlaşıb tanış oldum, çox səmimiyyətlə Tolik və Taya dedilər. Üzlərindəki təbəssüm gözlərini işıqlandırırdı. Necə də xoşbəxt görünürdülər. Sizi mehribanlıq, məhəbbət rəmzi kimi dostlarımla bölüşə bilərəm, -nümunə götürsünlər deyə şoruşdum? Əlbəttə, əlavə edin ki, 52 ildir bir yerdəyik. Tolikin 85 yaşı var…
Yaşadığımız barıt qoxulu planetimizin hər gün bir tərəfindən fəlakət gözlənilən qalmaqallı dünyamızda bu qədər saf, ülvi məhəbbət gördükdə həyat eşqi artır, yaşamaq həvəsi yüksəlir. Daha möhkəm tellərlə həyata bağlanır insan. Ona görə paylaşmaq istədim ki, onların simasında bu xoşbəxtliyi hər kəs görə bilsin. Hər kəsə rahat mehribanlıq, ülvi və saf məhəbbətlə dolu həyat tərzi, uzun ömür diləyi ilə…
Hacı MƏMMƏDOV,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
25-05-2026, 20:28
Səfər Alışarlı yazır
Rusiyanın bir sıra tarixçi alimləri araşdırıb ki, 1812-ci ildə Rusiya-Fransa müharibəsinin yeganə məqsədi Rusiyanın Böyük Tartariyadan qalma bütün türk-müsəlman əhalisini kütləvi qətlə yetirmək, eləcə də o əhalinin tarixi mərkəzlərindən biri sayılan Moskva şəhərini məhv etmək olub. Bu mənada həmin müharibədən dərhal sonra Rusiyanın Qafqazı, daha sonra isə Türküstanı işğal edərək yerli əhaliyə qarşı soyqırımları törətməsi eyni planın tərkib hissəsidir.
Araşdırmalarda bu fikirlər bir çox aspektlərdən əsaslandırılır, onların təfsilatına varmaq uzun çəkər. Alimlər deyir ki, Rusiya tatarlardan sonra bugünədək anqlo-saksların gizli müstəmləkəsidir və qanlı Ukrayna müharibəsi də anqlo-saksların əmri ilə davam etməkdədir. Bu müharibədə də Rusiyanın gənc türk-müsəlman kişiləri kütləvi şəkildə öldürülür.
Sizcə, bu dəhşətli faktlara görə kimlər daha çox narahat olmalıdır? Axı, həmin anqlo-sakslar, guya vəd almış saqqallı əlamələr yeri düşən kimi bizi də öz maraqlarına qurban verməkdən çəkinməyəcəklər.
9-05-2026, 07:23
Afət Möhbalı
Uzun yolun Yolçusu
Yolum uzun, yüküm ağır, amma mənzilim müqəddəsdir. Mən bu yola sadəcə addımlamaq üçün deyil, bir ideyanı yaşatmaq üçün çıxdım. Hər addımımda əcdadın ruhu, hər baxışımda Turanın işığı var.Bilirəm ki, Qızıl Almaya gedən bu yol tikanlıdır, enişli-yoxuşludur. Lakin bu yolda çəkilən hər əzab, hər yorğunluq mənim üçün qürurdur. Bu yolda mənimlə eyni düşüncədə, eyni əqidədə olanlarla bu yolu çiyin-çiyinə yürümək də bir qürurdu. Bu yolda hər kəs yürüyə bilməz, eyni yolun yolçuları ilə bu yolu yürüməyin şərəfini, qürurunu yaşamağın özü də bir ucalıqdır. Çünki bu yolda Bütöv Azərbaycan həqiqəti, bu zəhmətin sonunda isə Böyük Turanın möhtəşəm quruluşu dayanır.
2-05-2026, 09:28
Bu yolda mən varam!
Türkçülük və Turançılıq mənim üçün sadəcə bir ideologiya deyil, bu, həyatımın mənası, varoluş səbəbimdir. Uğrunda mübarizə apardığım bu yol, hər bir Türk övladının şərəfli gələcəyi naminə seçilmiş müqəddəs bir yoldur. Milli kimliyimizin, dilimizin, tariximizin, mədəniyyətimizin qorunması və gələcək nəsillərə doğru şəkildə çatdırılması üçün göstərdiyim səylər gündəlik fəaliyyətimin əsasını təşkil edir. Yazdıqlarım, paylaşdıqlarım, qatıldığım tədbirlər və təşkil etdiyim təşəbbüslər bir məqsədə – Türk dünyasının birliyinə xidmət edir.
Bəzən həyatın təbii axarı içində yaşadığım şəxsi çətinliklər mənə yorğunluq gətirsə də, ruhən və mənən daima milli ideallarımın keşiyindəyəm. Bəziləri məni yolumdan döndərmək, inamımı qırmaq istəsə də, əksinə bu cəhdlər məni daha da möhkəmləndirir.
Çünki mən bilirəm – bu yol asan yol deyil. Amma bu yol, “Qızıl Alma” yoludur. Bu yol, Bütöv Azərbaycanın, Böyük Turanın yoludur!
İdeallarımız böyükdür, ona görə də mübarizəmiz də böyük və qətiyyətli olmalıdır. Hər bir addım, hər bir səs, hər bir fikir bu birliyə xidmət etməlidir.
Bu yolda mən varam – inamla, əzmlə, ruh yüksəkliyi ilə. Və bu yolda sonadək irəliləməyə hazıram!
Tanrı Türkü qorusun!
28-04-2026, 15:12
İlham İsmayıl yazır:
Rusiyanın birbaşa namizədi Samvel Karapetyan qeyd edib ki, "Ermənistan xalqını tədricən oyadırıq. Xalq canlanıb; onlar tezliklə dəyişiklik edəcəyimizi hiss edirlər". Karapetyanın rəhbərlik etdiyi “Güclü Ermənistan” siyasi bloku faktiki olaraq 6 fevral 2021-ci ildə “Güclü Ermənistan -Rusiya ilə” adı altında təsis edilib. Rusiyanın adı indi rəsmiləşdirilməsə də, Karapetyanın düşündüyü “dəyişiklik” şimaldan-Kremldən qaynaqlanır. Koçaryanın da “pəncərəsi”ndən dünya yox, yalnız Qırmızı meydan görünür. Sonuncu Putin -Paşinyan görüşməsində Qarabağın adının Rusiya prezidenti tərəfindən səsləndirilməsi bir daha sübut edir ki, İrəvanda hakimiyyət dəyişikliyinə nail olmaq istəyən Kremlin strateji hədəfində Azərbaycana qarşı təxribat planları mövcuddur. Anti Paşinyan qüvvələrin hakimiyyətə gəlişi baş verərsə Azərbaycana qarşı hansı təxribatlar mümkündür? Belə bir çevriliş az ehtimal olsa da Rusiyanın müdaxiləsi ilə gözləniləndir. Əlbəttə, Ermənistan Azərbaycana qarşı müharibə elan etmək imkanından uzaqdır və daha çox daxili hesablaşmaların şahidi ola bilərik. Amma, KTMT-də dondurulmuş fəaliyyət gecikmədən bərpa olacaq və Rusiya ilə birgə hərbi təlimlərə başlanacaq. Həm daxildə, həm beynəlxalq müstəvidə Qarabağ mövzusunu daim gündəmdə saxlayıb həm hərbi, həm də beynəlxalq müstəvidə Azərbaycana təzyiq vasitəsi kimi istifadə edəcəklər.
Bu planlar məhz Koçaryan, Karapetyan və onlar kimi düşünən ermənilərin, arxalarında dayanan qüvvələrin xəyalı olaraq da qalacaq. Azərbaycan bu gün yalnız bölgədə deyil, dünyada baş verən proseslərə təsir etmək gücündə olan söz sahibidir. Azərbaycanın apardığı hərtərəfli düzgün siyasət nəticəsində ermənilərin güvənə bildiyi hətta qlobal güclərin dövlətimizlə hesablaşdığı və strateji əməkdaşlığa önəm verdikləri reallıqdır. Azərbaycan dövləti Koçaryanın fikirləşdiyi “pəncərəni” dəmir yumruqla əbədi bağlayıb. Amma, xisləti xəyanətdən yoğrulmuş və daim başqa güclər üçün alət rolu oynayan erməni kimi qonşudan arxayın olmaq zərərlidir.
28-04-2026, 11:57
Xaqani Cəfərli yazır:
·
Rusiyanın süqutunu qaçılmaz
edən beş şərt
Rusiyanın süqutunu qaçılmaz edən çoxsaylı səbəblər olsa da, qənaətimcə əsas beş amil var. Rus xalqının tarixdə qurduğu digər iki imperiya, Rusiya İmperiyası və Sovet İttifaqı kimi Rusiya Federasiyası da militarist dövlətdir. Militarist dövlətlərin taleyini müəyyən edən ən əsas amil ordunun vəziyyəti və cəmiyyətdə orduya münasibətdir. Birinci dünya müharibəsində rus ordusunun fəlakətli itgiləri imperiyanın dağılmasını şərtləndirən əsas amil idi. Əfqanistanda uzun və yorucu müharibənin nəticəsiz bitməsi dərin iqtisadi böhran keçirən Sovet İttifaqının çöküşünü tətiklədi.
Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibədə Rusiya ordusu çox ağır itgilər verərək sağalmaz yara alıb. Mediazona internet resursunun aprelin 24-nə olan məlumatına görə, BBC və könüllülər qrupu ilə birlikdə Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibədə həlak olanlardan 213 858 nəfərinin adbaad kimliyini müəəyyən edə bilib. Açıq mənbələr üzərindən tərtib edilmiş siyahıda təbii ki, Rusiyanın Ukraynada itirdiyi əsgərlərin hamsıının adı yoxdur. Rusiya itgilərini gizli saxlayır və əsgər ölümləri barədə ictimaiyyətə məlumat verilmir. Buna görə də Mediazona qeyd edir ki, kimlikləri aşkara çıxarılanlar həlak olmuş hərbiçilərin təxminən yarısını təşkil edir. Mediazonanın bu məlumatı Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibədə həlak olan Rusiya hərbiçilərinin sayının 415 mindən artıq olması haqqında Qərb kəşfiyyatının hesabatlarının gerçəklikləri əks etdirdiyini göstərir. Fəlakətli dərəcədə böyük itgi Rusiya ordusunun döyüş qabliyyətini itirməsinə səbəb olub.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi və digər rəsmi qurumlar itgilər barəsində məlumat verməsələr də, internet əsrində hər şeyi sona kimi gizlətmək mümkün deyil. Rusiya cəmiyyəti də fəlakətli itgilərin miqyası barədə məlumatlandıqca cəmiyyətdə ordu ilə bağlı ruh düşkünlüyü dərinləşir. Bütün bunlara görə də rusiyalı ekspertlərin özləri belə Rusiyanın indiki vəziyyətini çar Rusiyasının 1916-cı ilin qışındakı vəziyyətinə bənzədiyini bildirirlər. Ordu müharibədə qalib gəlmək qüdrətində deyil və bu cəmiyyətə bəllidir.
Rusiyanın süqutunu qaçılmaz edən ikinci amil Putinə inamın itməsidir. İmperator II Nikolaya inamın itməsi çarı elitanın dəstəyindən məhrum elədi və bu monarxiyanın devrilməsi ilə nəticələndi. Sovet İttifaqının ilk və sonuncu prezidenti Mixail Qarbaçova qarşı etimadın itməsi “QKÇP qiyamı”nı (Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi) doğurdu. Bu isə hakimiyyət böhranı yaratdı və SSRİ dağıldı. Rusiya İmperiyasının və Sovet İttifaqının çöküşünün oxşar tərəfi ondan ibarətdir ki, hakimiyyət böhranı dövlətin çökməsini tətikləyir. İndi də Rusiya elitasında Putinə inam itib və bu hal hakimiyyət böhranını qaçılmaz edir. Hakimiyyət böhranı yaranan kimi Rusiya çökməyə başlayacaq. Onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, Rusiyada mövcud olan avtoritar rejim mütləqiyyət rejimlərinin içərisində ən zəifidir. Monarxiya varlığını ilahi iradə, totlaitar rejim isə cəlbedici ideologiya ilə əsaslandırdığı üçün cəmiyyətin nəzərində bir şəxsin ətrafında formalaşmış avtoritar hakimiyyətdən daha çox ligitimliyə malikdir. Monarxiya və totalitar rejimlərdə böhranlı vəziyyətdə hakimiyyətin ligitim yolla ötürülməsi mexanizmi mövcud olsa da, avtoritar rejimdə belə mexanizm mövcud deyil.
Alman politoloqu, “Avtoritar İdarəetmənin İki Məntiqi” (The Two Logics of Autocratic Rule) əsərinin müəllifi Yohannes Gerşevski (Johannes Gerschewski) “Davamlılığın Üç Sütunu: Avtoritar Rejimlərdə Legitimlik, Repressiya və Kooptasiya" ((The Three Pillars of Stability: Legitimation, Repression, and Co-optation in Autocratic Regimes) əsərində qeyd etdiyi kimi rejimin mövcudluğu üçün ligitimlik həyati önəmə malikdir. Represiya şoddətlənsə də, kooptasiya, yəni resursların və imtiyazların bölüşdürülməsi yolu ilə elitaları sistemə inteqrasiya etmək qeyri-mümkündür.
Putinin müharibə cinayətkarı kimi mühakimə olunmasını bəyan etdikdən sonra psixiatrik xəstəxanaya salınan Z-bloqçu İlya Remeslo xəstəxanadan çıxdıqdan sonra yenə Putini hədəf alaraq onu ölkədəki bütün problemlərin tək səbəbi adlandırıb. Uzun illər rejimin təbliğatçılarından olmuş Remeslonun çıxışları təsdiq edir ki, Putinin avtoritar rejimi ligitimliyini itirib və mövcudluğunu uzun müddət davam etdirə bilməz.
Rusiyanın çöküşünü qaçılmaz edən üçüncü şərt iqtisadiyyatın çöküşüdür. Qərbin tətbiq etdiyi sanksiyaların nəticəsində Rusiya qlobal iqtisadiyyatdan önəmli şəkildə təcrid olunub. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra sürətlə qlobal iqtisadiyyata intiqrasiya olunan Rusiya indiki təcrid vəziyyətində uzun müddət yaşaya bilməz. Nəhayət ki, sanksiyalar öz bəhrəsini verməyə başlayıb və Rusiya iqtisadiyyatı çökür. Bu çox geniş mövzu olsa da, oxucuları yormadan iki statistik məlumatla Rusiya iqtisadiyyatında vəziyyətin nə yerdə olduğunu göstərməyə çalışacağam.
Rusiyanın ən varlı subyektlərindən olan Leninqrad vilayətinin büdcəsində Ukraynaya qarşı müharibə iştirakçılarına ödənişlər etmək üçün 8.5 milyard rubl çatışmır. Digər bir məlumat isə ondan ibarətdir ki, maliyyə naziri Anton Siluanovun xəbərdarlıq etdiyi kimi əyalətlərin büdcə kəsirləri dəhşətli miqyas almağa başlayaraq 2 trilyon rubla çatıb. Aydın görünür ki, Rusiya büdcə kəsirləri dövlətin öz öhdəliklərini yerinə yetirməsinə imkan vermir.
Dövlətin öz üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirə bilməməsi isə Rusiyanın çöküşünü qaçılmaz edən dördüncü şərti doğurur. Bu idarəçiliyin pozulması və mərkəzdənqaçmadır. Dövlət öz öhdəliklərini yerinə yetirə bilmədiyi zaman əyalətlər özlərini xilas etmək üçün müstəqil davranmağa başlayırlar. Sovet İttifaqının son bir ilində baş verən hadisələr bunun bariz nümunəsidir.
Rusiyanın çöküşünü qaçılmaz edən beşinci şərt əlverişsiz beynəlxalq münasibətlərdir. Rusiyanın beynəlxalq müansibətdlərdən təcridi onun süqutunu qaçılmaz edən şərtlərin bəlkə də birincisidir. Rusiya son 300 ildə beynəlxalq münasibətlərin müəyyənedici dövlətlərindən biri və bəzən də birincisi olub. İndi isə, keçmiş əyalətlər belə Rusiya ilə adi məsləhətləşmələr aparmağa ehtiyac görmədən qlobal layihələrə imza atırlar. Beynəlxalq münasibətlərdən təcrid olunmağın nəticəsidir ki, Rusiya Suriyadakı ənənəvi təsir dairəsini qoruya bilmədiyi kimi, Nikolas Maduro və Seyyid Əli Xameneini ABŞ-dan qorumaqda aciz qaldı.
Kanadanın ingilisdilli National Post qəzetinin redaktoru və Atlantic Council-un baş elmi işçisi xanım Dayan Fransisin son məqalələrinin birində qeyd etdiyi kimi Rusiya artıq ölüm zonasındadır və imperiyanın süqutu qaçılmazdır.
21 may Azərbaycanda Şimal torpaqları (Dərbənd) günüdür. Ümid edirəm ki, bu mənhus tarixi sonuncu dəfə anacağıq. Rusiya imperiyası dağılacaq və Dərbənd başda olmaqla Şimal torpaqlarımız azadlığına qovuşaraq Azərbaycanla bütövləşəcək. Dərbənd Azərbaycanın iki müqəddəs şəhərindən biri, Azərbaycan xalqının vahid toplum kimi formalaşmasının və dövlətçiliyinin beşiyidir.
Dərbənd Azərbaycandır!
28-04-2026, 07:09
Afət Möhbalı yazır:
"Bütöv Azərbaycan bir arzu deyil, bir hökmdür; Böyük Turan bir xülya deyil, bir gerçəkləşəcək çağırışdır!"
"Düşmən istəsə də, satqın gizlənsə də — haqq yolunda addımlayan millət dayanmaz!"
"Bizi parçalamağa çalışanlar bilməlidirlər: Hər parçalanan qəlbdə bir Bütöv Azərbaycan doğulur."
"Böyük Turan bir gün qurulacaq; o gün, ona qarşı çıxanlar utandıqları üçün başlarını qaldıra bilməyəcəklər!"
"Türk birliyi bir ehtimal deyil, bir taledir — bu tale qarşısında nə daxili xəyanət, nə xarici düşmən duruş gətirə bilməz."
"Bizi durdurmağa çalışanlar bilməlidirlər: Biz durduqca torpaq yox, tarix silkələnər!"
23-04-2026, 04:24
Şəhla Cabbarlı yazır:
Artıq Paşinyan yeni konstitusiya haqqında danışmağa başladı. O deyir ki, yeni konstitusiyamız müstəqillik bəyannaməmizə istinad etməli deyil.
Bu nə deməkdir? Deməli, Ermənistanda həmin bəyannamədə Qarabağın da, Azərbaycanın bəzi regionlarının da Ermənistana birləşdirilməsi məqsədi var.
Əgər ona istinad edilsə, o zaman sülh müqaviləsi olmayacaq, yeni müharibələr olacaq və o başa düşür ki, bununla da Ermənistan yox ola bilər.
Əslində Paşinyan Ermənistanı qoruyan biridir. O düşünür ki, sülh bağlayım, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyım, onlar da Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanısınlar, bizə bəsdir. Bununla da özümüzü sığortalamış olacağıq. Üstəlik də dəhliz keçsin, ölkəmə pul gəlsin.
Ermənistan üçün ağıllı düşünür. Amma ermənilər olduqca radikaldırlar, qan, gen sözünü deyir və yenidən Qarabağ şüarları səsləndirirlər, sosial şəbəkələrdə aktivləşiblər. Xüsusən də, Rusiyada yaşayanlar, ora ilə əlaqələri olanlar...
P. S. Ermənistanda konstitusiya dəyişikliyi tələbini ilk təmaslar başlayanda Azərbaycan tərəfi edib və bu tələbə görə sülh müqaviləsi prosesi uzanr.
Çünki o konstitusiya ilə sülh müqaviləsi bağlana bilməz. Orada müstəqillik bəyannaməsinə istinad edilib və torpaqarımıza qarşı iddia var.
17-04-2026, 17:38
Cavid Vəkilov yazır:
Qayıdış Ümidinin Ünvanı:
Qərbi Azərbaycan
Tarix bəzən xalqların taleyində silinməz izlər buraxır. Bu izlər yalnız arxiv sənədlərində və ya tarix kitablarında qalmır, insanların yaddaşında, ailə xatirələrində və milli kimliyində yaşayır. Qərbi Azərbaycan məsələsi də Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında belə mövzulardan biridir. Bu mövzu təkcə keçmişdə baş verən hadisələrin xatırlanması deyil, həm də tarixi həqiqətlərin qorunması, mədəni irsin unudulmaması və gələcək nəsillərin öz köklərini tanıması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Qərbi Azərbaycan dedikdə, hazırda Ermənistan Respublikasının ərazisinə daxil olan və tarixən azərbaycanlıların yaşadığı bölgələr nəzərdə tutulur. Bu ərazilərdə əsrlər boyu azərbaycanlı kəndləri, şəhərləri, məscidləri, məktəbləri və zəngin mədəni həyat mövcud olmuşdur. Göyçə, Zəngəzur, İrəvan mahalı və digər bölgələr təkcə coğrafi məkanlar deyil, həm də minlərlə insanın həyat hekayələrinin, adət-ənənələrinin və mədəni irsinin formalaşdığı yerlər idi.
Tarixin müxtəlif mərhələlərində regionda baş verən hadisələr bu torpaqların demoqrafik və sosial mənzərəsinə ciddi təsir göstərmişdir. XIX əsrdə Cənubi Qafqazın Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil olması ilə bölgədə əhalinin tərkibini dəyişdirən yeni siyasi və etnik proseslər baş verdi. Buna baxmayaraq, uzun müddət Qərbi Azərbaycan ərazilərində azərbaycanlılar mühüm demoqrafik və mədəni mövcudluğa malik olmuşlar.
XX əsr isə Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlıların taleyində daha mürəkkəb və ağır hadisələrlə yadda qaldı. Müxtəlif dövrlərdə baş verən siyasi gərginliklər, deportasiya prosesləri və etnik qarşıdurmalar nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı doğma yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Xüsusilə 1948–1953-cü illərdə Sovet hakimiyyətinin qərarları ilə Qərbi Azərbaycan ərazisində yaşayan azərbaycanlıların böyük hissəsi Azərbaycan SSR-in müxtəlif bölgələrinə köçürüldü. Bu köçürülmələr könüllü deyil, inzibati qərarlar əsasında həyata keçirilmişdir. Bu hadisə bir çox ailələrin həyatında dərin izlər buraxdı və onların doğma torpaqlarla əlaqəsini qırdı.
Daha sonrakı illərdə regionda baş verən hadisələr bu prosesin davam etməsinə səbəb oldu. Nəticədə Qərbi Azərbaycan ərazisində yaşayan son azərbaycanlı əhali də öz ata-baba yurdlarını tərk etməli oldu. Bu hadisələr təkcə insanların fiziki olaraq köçürülməsi ilə məhdudlaşmadı. Bir çox tarixi kəndlərin adları dəyişdirildi, azərbaycanlılara məxsus mədəni və dini abidələrin bir hissəsi ya məqsədli şəkildə dağıdıldı, ya da zamanla öz ilkin simasını itirməyə məruz qaldı. Beləliklə, bütöv bir mədəni və tarixi irs təhlükə ilə üz-üzə qaldı.
Bu gün Qərbi Azərbaycan məsələsi Azərbaycan cəmiyyətində daha geniş müzakirə olunan mövzulardan birinə çevrilmişdir. Bu istiqamətdə fəaliyyət göstərən qurumlardan biri də Qərbi Azərbaycan İcmasıdır. İcma Qərbi Azərbaycandan olan insanların tarixi yaddaşının qorunması, onların mədəni irsinin araşdırılması və bu mövzunun beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində müxtəlif təşəbbüslərlə çıxış edir. Bu fəaliyyət təkcə keçmişi xatırlamaq deyil, həm də tarixlə bağlı həqiqətlərin sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın yaxın tarixində baş verən hadisələr də bu məsələnin daha geniş kontekstdə müzakirə olunmasına təsir göstərmişdir. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü böyük ölçüdə bərpa etdi və uzun illər işğal altında qalmış torpaqlar azad olundu. Qarabağda əldə edilən bu tarixi qələbə göstərdi ki, uzun illər davam edən ədalətsizliklər gec də olsa aradan qalxa bilər. Bu hadisə təkcə siyasi və hərbi baxımdan deyil, həm də milli ruh və ədalət hissi baxımından böyük əhəmiyyət daşıdı.
Məhz bu baxımdan Qərbi Azərbaycan məsələsi də daha geniş tarixi və ictimai müzakirələrin bir hissəsi kimi diqqət mərkəzindədir. Çünki Qərbi Azərbaycandan köçürülmüş insanların xatirələri, onların doğma torpaqlara bağlılığı və tarixi yaddaşı Azərbaycan cəmiyyətinin mühüm bir hissəsini təşkil edir. Bu torpaqlar yalnız coğrafi məkan deyil, həm də minlərlə ailənin tarixidir.
Bu gün tarixçilər, tədqiqatçılar və ictimai xadimlər Qərbi Azərbaycanla bağlı araşdırmaların aparılmasını, tarixi faktların toplanmasını və bu mövzunun beynəlxalq müstəvidə tanıdılmasını vacib hesab edirlər. Bu prosesdə gənclərin fəallığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki tarixi yaddaşın qorunması yalnız keçmişi xatırlamaq deyil, həm də bu həqiqətləri gələcək nəsillərə çatdırmaq deməkdir.
Tarix göstərir ki, xalqlar öz yaddaşlarını yaşatdıqları müddətdə kimliklərini və mənəvi bağlarını qoruyurlar. Qərbi Azərbaycan mövzusu da məhz belə bir yaddaşın ifadəsidir. Bu torpaqlar haqqında xatirələr, araşdırmalar və yazılar davam etdikcə, həmin yerlərin adı da yaddaşlarda yaşayacaq. Qarabağda əldə olunan tarixi qələbə isə bir daha göstərdi ki, torpaq, yurd və ədalət anlayışları zaman keçsə də xalqın yaddaşından silinmir. Bu səbəbdən Qərbi Azərbaycan bu gün təkcə keçmişin xatirəsi deyil, həm də tarixi ədalətə olan inamın və qayıdış ümidinin rəmzi kimi yaşayır.
Cavid Vəkilov
Müvəkkil Hüquq Mərkəzi Könüllülər Departamentinin rəhbəri
15-04-2026, 05:22
Psixoloji-emosional
esse
Birinci gün heç nəyin fərqində olmursan.
İkinci gün, "itirən odur, mən heç nə itirmədim" deyə, bunu özünə dərd etməyin yersiz olduğunu düşünürsən, daha doğrusu düşünməyə çalışırsan. Əslində olan isə bu sözlərlə özünə təsəlli vermək istəyindir.
Üçüncü gün darıxırsan, görmək, səsini eşitmək istəyirsən.
Amma, dördüncü gün bu qədər rahatlıqla sənsiz qala bildiyi gəlir ağlına və qəlbən inciyirsən.
Bu inciklik artıq əbədi ayrılığın, geri dönüşü olmayan yola basılan ilk addımın xəbərçisidir.
Amma, məni incidən əsl səbəb nə onun gedişi oldu, nə yaşanan duyğuların bitməsi. Mənim ürəyimi nişan alan atəş bu gedişin bitirdiyi arzular oldu.
Halbuki, dünyanın ən xoşbəxt qadını olacağım duyğusu və sevinci ilə günləri sayırdım, xəyallarımın zirvəsində dayanan ana olmaq xoşbəxtliyinin artıq ən yaxınımda, əlçatan olduğunu hiss edirdim.
Halbuki, mən çox şey istəməmişdim...
Sadəcə anlayış...
Bu qədər böyük sevgimin, dəyərimin qarşılığında sadəcə anlayış istəyim bu qədər çətin olmamalı idi,
Sevgim...
Doğrudan indi bu ifadəni işlədərkən ağlıma gəldi, nədir axı sevgi ?
Şəninə ən gözəl cümlələr qurulan, şeirlər yazılan, mahnılar bəstələnən bir duyğu bu qədər gözəl təsvir edildiyi halda, niyə bizə ən böyük acı verir, ürəyimizdə ən dərin yara açır?
Düşünəndə, sevdiyimiz insan da məhz sevginin özü kimidir. Biz daha çox sevdikcə, o, daha çox məsafə qoyur araya.
Belə çıxır ki, biganəlik sevgidən daha mərhəmətli hissdir, ən azından ona görə ki, o, qarşı tərəfin diqqətini sənin üzərinə çəkməyi bacarır.
Jalə Asiman
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?
Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam
Sayğac
Ən çox baxılanlar
Köşə
Xəbər lenti
Foto
Zəngilanın dirçəliş
və qayıdış dövrü
Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifəsi olan Vətən müharibəsi bizə təkcə torpaqlarımızı deyil, ləyaqətimizi, qürurumuzu qaytardı. Həmin qürurun ən parlaq ünvanlarından biri də Zəngilandır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Zəfər yürüşü zamanı şərqdən, Cəbrayıl istiqamətindən düşmənə vurulan sarsıdıcı zərbələr nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30-dan çox yaşayış məntəqəsini azad edərək Zəngilanın inzibati hüdudlarına çatdı. Oktyabrın 18-də rayonun tam azad edilməsi uğrunda genişmiqyaslı əməliyyata start verildi və cəmi iki gün sonra, oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı kəndlərinin və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Beləliklə, Zəngilan döyüşləri nəticəsində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd düşmən tapdağından xilas edildi və bununla da 132 kilometrlik Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa olundu. İşğalın bitməsindən dərhal sonra sərhəd boyunca zəruri istehkam və mühafizə işlərinə başlanıldı.
Qərbi zəngəzurlular Zəngilan şəhidliyində
Bu tarixi qələbənin əbədiləşdirilməsi üçün 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və 6974 hərbi qulluqçumuz bu medalla təltif olundu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə isə 20 oktyabr tarixi Zəngilan şəhəri günü kimi rəsmiləşdirildi. Zəngilanın azad olunması Böyük Qayıdışın başlanğıcı oldu. Bu gün dövlətin ən böyük hədəfi həmin torpaqları yenidən həyatla doldurmaqdır. 2026-cı il 1 oktyabr tarixinə olan məlumata görə, Zəngilan şəhərində 84 ailə, yəni 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə, yəni 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə, yəni 903 nəfər öz doğma ocağına qayıdıb. Köçürülən ailələr peşə və bacarıqlarına uyğun olaraq müxtəlif dövlət qurumlarında, tikinti şirkətlərində, tikiş fabrikində və digər sahələrdə işlə təmin edilirlər.Bu qayıdışın dünyaya nümunə olan simvolu isə Ağalı kəndidir. Ağalı təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın ən müasir kəndlərindən biri hesab olunur. Burada “ağıllı kənd” konsepsiyası tam şəkildə tətbiq edilib. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün sosial-iqtisadi xidmətlər ən yüksək texnologiyalarla qurulub. Kəndin enerji təminatı ekoloji cəhətdən tam təmizdir, Həkəri çayı üzərində 3 turbindən ibarət Arximed tipli su elektrik stansiyası və gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Evlərdə istilik xərclərini azaltmaq üçün kombinə edilmiş sistemlər, mətbəx sobası və yüksək səmərəli elektrod boilerlər var. Suyun isidilməsi üçün günəş kollektorlarından, çirkab suların təmizlənməsi üçün bioloji təmizləmə qurğularından istifadə olunur.
Kənddə GPON texnologiyası ilə yüksək sürətli internet, İP TV, video müşahidə kameraları, ağıllı işıq dirəkləri və avtomatik hava müşahidə stansiyaları var. Əhalinin rahatlığı üçün Tele-səhiyyə, E-təhsil və digər elektron xidmətlər, ASAN, DOST, məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, kiçik və orta biznesə dəstək mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2 hektardan çox olan park salınıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ağalı kəndi sadəcə yaşayış məntəqəsi deyil, gələcəyin kənd modelidir. Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü ildə təsdiq etdiyi Baş Plana əsasən şəhərin 2040-cı ilədək inkişafı üçün böyük vəsait ayrılıb. 2022-ci ildə təməli qoyulan 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı 2026-cı ildə olub. Kompleksin ərazisi 2 hektardan artıqdır və burada 12 bina, o cümlədən 4 ədəd üçmərtəbəli 60 mənzilli və 8 ədəd ikimərtəbəli 44 mənzilli evlər tikilib.
Azad Zəngilanın qonaqları
Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bu bölgənin inkişafı üçün mühüm faktora çevrilib. Zəngəzur dəhlizinin hava infrastrukturu ilə gücləndirilməsi baxımından hava limanı strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun inşası da böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu yol azad edilmiş torpaqlara həm vətəndaşların qayıdışı, həm də yüklərin daşınması üçün tarixi imkan yaradır. Artıq yolun birinci mərhələsi üzrə böyük hissə tamamlanıb və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklər daşınır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun uzunluğu 126,3 kilometrdir, illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon tondur və layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunan XIX əsrə aid Zəngilan şəhər məscidi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub. Bərpa-tikinti işləri çərçivəsində tarixi məscid konservasiya edilib və onun yanında düzbucaqlı planlı, iki minarəli yeni məscid inşa edilib. Yeni məsciddə 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yaradılıb. Rayonun gələcəyi üçün turizm və kənd təsərrüfatı da unudulmayıb. 2024-cü il mayın 18-də Ağalı kəndində, Həkəri çayı vasitəsilə yaradılmış süni gölün sahilində “Ağalı” hoteli açılıb. Zəngilan İstirahət Kompleksində 111 nömrəli hotelin təməli 2023-cü il mayın 4-də qoyulub. 2026-cı il mayın 10-da isə “Zəngilan City Park Hotel”in təməli qoyulub. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə “Dost Aqropark” layihəsi həyata keçirilir. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan bu kompleks tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək və 100 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Layihənin birinci mərhələsində 5200 kvadratmetr qapalı, 113 min kvadratmetr açıq tipli heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər, kafe, kinoteatr tikilib.
Beləliklə, Zəngilan bu gün sadəcə işğaldan azad edilmiş bir rayon deyil, Azərbaycan dövlətinin qüdrətinin, iradəsinin və gələcəyə olan inamının canlı rəmzidir. Burada hər daş, hər tikilən ev, hər qayıdan ailə 30 illik həsrətin sonu və Böyük Qayıdışın əbədi başlanğıcıdır.
Mahnur Hüseynova
Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
Video
"Vətən Qəhrəmanları" Şəhid İlyas Nəsirov
All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!