40 yaşlı fəlakət

Bu gün Ukraynanın şimalında, Pripyat şəhəri yaxınlığında yerləşən Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş vermiş qəzanın 40-cı ildönümüdür.
XX əsrin ən böyük texnogen fəlakətlərindən biri kimi tarixə düşən bu hadisə atom elektrik stansiyasında təhlükəsizlik sınağı aparılarkən baş verib. Reaktorun gücünün yoxlanılması məqsədilə keçirilən test zamanı ciddi texniki səhvlərə yol verilib, eyni zamanda təhlükəsizlik sistemləri bilərəkdən deaktiv edilib. Bunun nəticəsində reaktor idarəetmədən çıxaraq partlayıb.
Stansiyanın dördüncü enerji blokunda baş verən partlayış ətraf mühitə böyük həcmdə radioaktiv maddələrin yayılmasına səbəb olub. Partlayışın gücü Xirosimaya atom bombası atılması zamanı istifadə edilən bombanın təxminən 500 qatına bərabər qiymətləndirilir. Fəlakətin ilk günlərində partlayış, yanğın və yüksək dozalarda radiasiya səbəbilə 50 nəfər həyatını itirib.
Sonrakı illərdə isə radiasiyanın təsiri nəticəsində ölənlərin dəqiq sayı məlum olmasa da, müxtəlif hesablamalara görə bu rəqəm 50 mindən 100 minə qədər dəyişir.
Qəza nəticəsində Ukrayna, Rusiya və Belarus ərazilərində 145 min kvadrat kilometrdən artıq sahə radioaktiv çirklənməyə məruz qalıb. Hadisədən dərhal sonra stansiyanın ətrafındakı 30 kilometrlik zonadan 115 mindən çox insan təxliyə edilib. Ümumilikdə isə 586 min nəfər bu fəlakətin təsirlərini yaşayıb. Onların 200 mini qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edənlər, 116 mini birbaşa Çernobıl bölgəsində yaşayanlar, 270 mini isə Ukrayna və Belarusun radiasiyaya məruz qalmış digər rayonlarının sakinləri olub.
Çernobıl qəzasının nəticələrinin aradan qaldırılmasında azərbaycanlılar da fəal iştirak ediblər. Ümumilikdə 7 min azərbaycanlı bu prosesə cəlb olunub və onlardan 2 minə yaxını sonrakı illərdə müxtəlif xəstəliklər səbəbilə vəfat edib. Hadisədən sonra 2 mindən artıq azərbaycanlı uşaq müxtəlif sağlamlıq problemləri ilə dünyaya gəlib, bir çoxu isə doğuş zamanı həyatını itirib.
Çernobıl Atom Elektrik Stansiyası 2000-ci il dekabrın 15-də tam şəkildə fəaliyyətini dayandırıb.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı aprelin 26-nı Beynəlxalq Radiasiya Qəzaları və Fəlakətləri Qurbanlarının Xatirə Günü elan edib.

600 min döyüşçüdən 13-ü sağdır

Prezident İlham Əliyev 1941–1945-ci illərdə baş vermiş İkinci Dünya müharibəsi iştirakçılarına maddi yardımın ödənilməsilə bağlı sərəncam imzalayıb.
Sərəncama əsasən, İkinci Dünya müharibəsindəki Qələbənin 81-ci ildönümü ilə əlaqədar həmin müharibənin iştirakçılarına 2750 manat birdəfəlik maddi yardım ödəniləcək. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyindən verilən məlumata görə, hazırda Azərbaycanda İkinci Dünya müharibəsi iştirakçılarından 13 nəfər sağdır. Bu il mayın 9-da İkinci Dünya müharibəsindəki qələbənin 81-ci ili tamam olur.
İkinci Dünya müharibəsində faşizm üzərində qələbənin qazanılmasında 600 mindən çox azərbaycanlı da iştirak edib. Onların yarısı – 300 min nəfəri müharibədə həlak olub. 300 min azərbaycanlı isə müharibədən sağ qayıdıb...
Müharibədən qayıdan 300 min azərbaycanlıdan cəmi 13 nəfəri bu günə sağ gəlib çatıb...
Keçən il 1941-1945-ci illər müharibəsi iştirakçılarının sayı 18 nəfər olub. Bir il ərzində onlardan 5-i dünyasını dəyişib.

Azərbaycan-Latviya

əlaqələrində yeni

siyasi xətt

2026-cı il aprelin 22-də Latviya Prezidenti Edqars Rinkeviçsin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevlə keçirilən görüş və mətbuata verilən bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərdi. Səfər həm siyasi, həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan diqqət çəkən hadisələrdən biri oldu. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində strateji xəttini və regionda artan rolunu bir daha nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyev bəyanatında vurğuladı ki, Azərbaycan ilə Latviya arasında diplomatik münasibətlər 1994-cü ildə qurulub və bu illər ərzində siyasi əlaqələr sabit inkişaf edib. O qeyd etdi ki, ölkələr arasında indiyədək bir sıra qarşılıqlı səfərlər təşkil olunub, parlamentlərarası əlaqələr genişlənib və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq möhkəmlənib. Xüsusilə BMT, ATƏT və Avropa İttifaqı platformalarında tərəflərin dialoqunun davam etməsi münasibətlərin siyasi əsaslarının möhkəm olduğunu göstərir.
Dövlət başçısı iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinin vacibliyini xüsusi qeyd etdi. O bildirdi ki, Azərbaycan son illərdə Avropaya ixrac imkanlarını artırıb və Latviya ilə ticarət dövriyyəsində artım müşahidə olunur. Statistik göstəricilərə görə, son illərdə iki ölkə arasında logistika, daşımalar, əczaçılıq və informasiya texnologiyaları sahəsində əməkdaşlıq genişlənməyə başlayıb. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit imkanları yaradır. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Orta Dəhliz layihələri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Latviya isə Baltik regionunda böyük logistika imkanlarına malik ölkə kimi bu marşrutlarda maraqlı tərəfdaş hesab olunur.
Mətbuata bəyanatda enerji məsələləri əsas mövzulardan biri idi. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, Azərbaycan hazırda təbii qazını 12 ölkəyə ixrac edir və onların əksəriyyəti Avropa dövlətləridir. O, qeyd etdi ki, 2025-ci ildə Avropaya qaz ixracı daha da artıb və Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Bu fikirlər təsadüfi deyildi. Çünki son illərdə Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsi daha da aktuallaşıb və alternativ enerji mənbələrinə ehtiyac artıb. Azərbaycan isə “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropanın etibarlı enerji tərəfdaşına çevrilib.
Prezident İlham Əliyev çıxışında yaşıl enerji layihələrinə də toxundu. O, qeyd etdi ki, Azərbaycanın Xəzər dənizində çox böyük külək enerjisi potensialı var və hazırda xarici şirkətlərlə birlikdə alternativ enerji layihələri həyata keçirilir. Bu istiqamətdə artıq bir neçə beynəlxalq müqavilə imzalanıb və yaxın illərdə Azərbaycanda istehsal olunacaq yaşıl enerjinin Avropaya ixracı planlaşdırılır. Dövlət başçısının bu fikirləri göstərirdi ki, Azərbaycan gələcəkdə yalnız neft və qaz ixracatçısı deyil, həm də alternativ enerji ixrac edən ölkəyə çevrilmək niyyətindədir.
Bəyanatın mühüm hissələrindən biri regional təhlükəsizlik və postmünaqişə dövrü ilə bağlı idi. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa edib. O qeyd etdi ki, hazırda regionda yeni əməkdaşlıq imkanları yaranıb və Azərbaycan Cənubi Qafqazda davamlı sülhün tərəfdarıdır. Prezident Ermənistanla sülh müqaviləsinin hazırlanması istiqamətində aparılan danışıqlara da toxunaraq Azərbaycanın sülh gündəliyinə sadiq olduğunu bildirdi. Bu mesaj həm regional ölkələrə, həm də Avropa dövlətlərinə ünvanlanan mühüm siyasi çağırış idi.
Humanitar əlaqələr də çıxışda xüsusi yer aldı. Prezident İlham Əliyev təhsil, mədəniyyət və turizm sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyini qeyd etdi. O bildirdi ki, xalqlar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi siyasi münasibətlərin də inkişafına müsbət təsir göstərir. Son illərdə Latviyada təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin sayının artması, eyni zamanda turizm əlaqələrinin genişlənməsi bu istiqamətdə real nəticələrin olduğunu göstərir.
Latviya Prezidentinin Azərbaycana səfəri həm də geosiyasi baxımdan diqqət çəkən hadisə idi. Hazırda dünya siyasətində enerji, logistika və regional təhlükəsizlik məsələləri əsas prioritetlərdən sayılır. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın həm enerji təminatçısı, həm tranzit ölkə, həm də regional siyasi aktor kimi rolu daha da artır. Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatı da məhz bu reallığın siyasi ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Nəticə etibarilə, 22 aprel görüşü və mətbuata verilən bəyanatlar göstərdi ki, Azərbaycan-Latviya münasibətləri artıq adi diplomatik əlaqələr çərçivəsini aşaraq strateji tərəfdaşlıq istiqamətində inkişaf edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın Avropa ilə əməkdaşlığını genişləndirmək, enerji və nəqliyyat sahəsində əsas tərəfdaşlardan birinə çevrilmək, eyni zamanda regionda sabitlik və əməkdaşlığı təşviq etmək siyasətini bir daha açıq şəkildə ortaya qoydu.


Şəhla Ağbulud

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi
Abşeron bölməsinin sədri

Antalyada yenidən görüşdülər
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şəriflə bir araya gəlib.
Butov.az xəbər verir ki, üç qardaş ölkənin başçıları səmimi söhbət ediblər.

Əliyev Türkiyəyə

işgüzar səfərə gedib

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dəvəti ilə 5-ci Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak etmək üçün aprelin 16-da Türkiyəyə işgüzar səfərə gedib. Antalya Beynəlxalq Hava Limanında Prezident İlham Əliyevi Antalya şəhərinin valisi Hulusi Şahin və digər rəsmi şəxslər qarşılayıblar.

Təbrik edirik!

Əzizim Səməd Vəkilov, səni bir vicdanlı, ədalətli hüquqşünas olaraq tanıdım. Qürurunu, şərəfini, seçdiyin haqq yolunu sevdim. Cəsarətinə, ləyaqətinə və təmənnasızlığına görə səninlə dost oldum. Etibarına, dürüstlüyünə, sədaqətinə güvənib 15 ildir səninlə birgə milli hədəfimizə doğru yol gedirəm. Əziz qardaşım, səni yaxından tanıyanlar ictimai-siyasi xadim dəyərini yaxşı bilirlər. Növbəti doğum gününü öz adımdan, Rəhbəri olduğum Hərbi Jurnalistlər Birliyinin İdarə Heyəti adından və "Bütöv Azərbaycan" qəzetinin redaksiya heyəti adından təbrik edirəm.!Uğurunu uğurum, sevincini sevincim bilirəm. Allah səni, ailəni, millətimizi, dövlətimizi qorusun!
Sayğılarla: Tamxil Ziyəddinoğlu

Tarixin qanlı səhifələri

yaddaşlarda yaşayır

31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ölkəmizdə hər il dövlət səviyyəsində qeyd olunan, xalqımızın tarixi yaddaşında dərin iz buraxmış faciələrin anım günüdür. Bu gün 1998-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla təsdiqlənmişdir. Həmin sənəd Azərbaycan xalqına qarşı müxtəlif dövrlərdə törədilmiş soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinə ilk dəfə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Tarixi mənbələr göstərir ki, azərbaycanlılara qarşı yönəlmiş zorakılıq və qırğınlar uzun illər davam edən məqsədyönlü siyasətin nəticəsi olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərindən başlayaraq Cənubi Qafqazda demoqrafik vəziyyətin süni şəkildə dəyişdirilməsi, azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarından sıxışdırılıb çıxarılması, onların yaşadıqları ərazilərə kənardan erməni əhalisinin köçürülməsi bu siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur. Bu proses sonrakı dövrlərdə daha da dərinləşərək 1905-1907-ci illər hadisələri, 1918-ci ilin mart-aprel qırğınları, eləcə də sovet dövründə həyata keçirilən deportasiyalarla davam etmişdir.
Xüsusilə 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri hesab olunur. Həmin dövrdə Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən bolşevik-daşnak silahlı dəstələri tərəfindən Bakı şəhərində və Bakı quberniyasına daxil olan digər bölgələrdə dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşiliklər törədilmişdir. Qısa müddət ərzində on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilmiş, tarixi və mədəni abidələr məhv edilmişdir.
Bu qırğınlar yalnız Bakı ilə məhdudlaşmamış, Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan, Lənkəran, Salyan və digər bölgələri də əhatə etmişdir. Şamaxıda yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə insan xüsusi qəddarlıqla öldürülmüşdür. Tarixi araşdırmalara görə, təkcə Şamaxı qəzasında minlərlə dinc sakin, o cümlədən qadınlar və uşaqlar qətlə yetirilmişdir. Quba bölgəsində isə 2007-ci ildə aşkar edilmiş kütləvi məzarlıq bu faciələrin miqyasını bir daha sübut edən ən mühüm faktlardan biridir. Aparılan elmi-tibbi ekspertizalar həmin məzarlıqda tapılan insan qalıqlarının 1918-ci il soyqırımı qurbanlarına aid olduğunu təsdiqləmişdir.
Eyni zamanda, İrəvan quberniyasında və Zəngəzurda azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən qırğınlar nəticəsində yüz minlərlə insan ya qətlə yetirilmiş, ya da öz doğma torpaqlarından didərgin salınmışdır. 1918-1920-ci illər ərzində yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə ailə məhv edilmişdir. Bu hadisələr təkcə azərbaycanlılara deyil, bölgədə yaşayan digər xalqlara qarşı da yönəlmiş genişmiqyaslı zorakılıq aktları ilə müşayiət olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında bu hadisələrə toxunaraq qeyd etmişdir ki, azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı aktları sistemli xarakter daşıyır və bu faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılması mühüm vəzifədir. Onun təşəbbüsü ilə Quba şəhərində Soyqırımı Memorial Kompleksi yaradılmış, faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.
Bununla yanaşı, 2018-ci ildə 1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi ilə bağlı imzalanmış sərəncam bu hadisələrin daha geniş şəkildə tədqiqi və beynəlxalq aləmdə tanıdılması baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Bu sərəncam çərçivəsində həm ölkə daxilində, həm də xaricdə çoxsaylı tədbirlər, konfranslar, sərgilər və elmi araşdırmalar həyata keçirilmişdir.
Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri tarixi həqiqətlərin təhrif olunmasının qarşısını almaq, real faktlara əsaslanaraq dünya ictimaiyyətini məlumatlandırmaq və soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yaşatmaqdır. Xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı icmaları, diaspor təşkilatları və beynəlxalq platformalarda fəaliyyət göstərən nümayəndələr bu istiqamətdə mühüm rol oynayırlar.
31 mart yalnız keçmişin acı xatirəsi deyil, həm də gələcək nəsillərə tarixi yaddaşı ötürmək, milli kimliyi qorumaq və ədalətin bərpası uğrunda mübarizəni davam etdirmək günüdür. Bu faciələrin unudulmaması və düzgün qiymətləndirilməsi xalqımızın birliyinin, həmrəyliyinin və milli şüurunun gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Rəna Bağırova

Vətən müharibəsi şəhidi Əli Ələkbərovun anası, Abşeron rayon sakini

AQİLİN İNTİQAMI



O, Müdafiə Nazirliyindən çıxanda artıq hava qaralmışdı. Olduqca qayğılı idi. Baş Qərargah rəisi Arif Salahovun dediklərini düşünür, yekun qərara gəlmək üçün eşitdiklərini ürəyində götür - qoy edirdi. Qərargah rəisi söhbət zamanı demişdi:
-Görürəm, gənc leytenantsan, ilk baxışdan da, iradəli, qətiyyətli adama oxşayırsan. İndi sənin kimi kadrlara çox ehtiyacımız var. Əgər istəsən səni Əməliyyat Baş İdarəsinə baş zabit vəzifəsinə göndərə bilərəm.
O, düşünmədən cavab verdi:
-Xeyr. Mən cəbhəyə getmək, döyüşmək üçün gəlmişəm.
Baş Qərargah rəisi təəccüblə ona baxdı:
-Bir az fikirləş, Əməliyyat İdarəsinin baş zabiti elə-belə vəzifə deyil. Bu yerə yüksəlmək üçün, nə qədər çətin, eniş-yoxuşlu yollar keçməlisən.
Aqil bir az da ciddi görkəm alaraq, - bax, elə mən də onu istəyirəm, -dedi. Torpaqlarımızı o alçaqlardan qorumaq və bu yolda vuruşmaq istəyirəm. İstəyirəm ki, çətin dediyiniz o yolları mən də keçim.
Arif Salahov diqqətlə onun üzünə baxdı. Əvvəl onun səmimiyyətinə inanmaq istəmədi. Düşündü ki, cavandı, yəqin özünü qəhrəman kimi göstərmək istəyir. Çünki son vaxtlar elələrinə tez-tez rast gəlirdi. Amma, üzünün ifadəsindən hiss elədi ki, yox, bu onlara oxşamır. Odur ki, mehribanlıqla dedi:
-Yaxşı oğlum, bir halda ki, getmək istəyirsən, uğur olsun!
Təqdimat:
Tağıyev Aqil Mürsəl oğlu 1965 - ci ildə Qafan rayonunun Açağu qəsəbəsində ziyalı ailəsində anadan olub. 1972-1982-ci illərdə Açağu və Şəhərcik qəsəbələrində orta təhsil alıb. 1982-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin “Tətbiqi riyaziyyat” fakültəsinə daxil olub. 1984-1986-cı illərdə həqiqi hərbi xidmət keçib. Tərxis olunduqdan sonra təhsilini davam etdirərək 1989-cu ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Elə həmin il Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının aspiranturasına daxil olub. 1989-1992-ci illərdə AMEA-nın “Xüsusi konstruktor bürosu”nda riyaziyyatçı-proqramçı kimi çalışıb. 1992-ci ildə aspirantura təhsilini dayandırıb könüllü olaraq Milli Ordu sıralarına daxil olub.
O, ilk döyüş tapşırığını Füzuli rayonunda alıb.
Aqil döyüşdən çox yorğun qayıtmışdı. Özünü əzgin hiss etdiyindən dincəlmək istəyirdi. Bölük komandiri Valid Vəliyev başqa bir zabitlə onun yanına gəldi. O, zabiti göstərib dedi: -Tanış olun, daxili qoşunların bölük komandiri Fərhad Mərdanovdur. Bunların əsgərlərindən biri Yuxarı Dilağarda kəndi ətrafında döyüş zamanı həlak olub, meyidi təmas xəttində qalıb. Nə qədər axtarırlar, cəsədi tapa bilmirlər, qar üstünü örtüb, heç nə görünmür. Səncə bu işi Qafar bacararmı. Aqil etiraz etdi:
-Yox, bu iş onluq deyil, dedi. - Düzdü, Qafar yaxşı döyüşçüdür, cəsurdur, amma səbirsizdir. Özünüz də yaxşı bilirsiniz ki, ermənilər sürpriz tələlər qururlar. Əclaflar son vaxtlar meyitlərin altına qumbara qoyurlar. Bu işdə bir az ehtiyatlı olmaq lazımdır. Ora özüm gedəcəm.
Sadəcə, kömək üçün 4-5 əsgər lazımdır, çünki ora bir az aralıdır.
-Əlbəttə, əlbəttə, - deyə bölük komandiri dilləndi: -Mən özüm də səninlə gedərəm. Lap on nəfər götürərik. Bəlkə atışma oldu…
Onlar Dilağarda kəndinə çatanda qar yavaş-yavaş əriyirdi. Buna baxmayaraq yenə də hər tərəf örtülü idi. Cəsədin hansı istiqamətdə olacağı da bəlli deyildi. Bircə ermənilərə yaxın təmas xəttində olması təxmin edilirdi. Aqil durbinlə ətrafı diqqətlə nəzərdən keçirsə də heç nə görünmürdü. Bu arada kapitan Fərhad Mərdanov təəssüflə şəhidi xatırladı:
Yaxşı tanıyırdım. Hündür boylu, dolu bədənli, cüssəli idi. Qorxu nə olduğunu bilmirdi. Çox döyüşkən idi. Aqil əli ilə onun çiyninə vurdu:
-Narahat olmayın, -dedi. -Harda olsa tapacağıq.
Elə bu vaxt hardansa qarğa səsi gəldi. Aqil tez çevrilib durbinlə baxdı. Dağın döşündə ermənilərə yaxın təmas xəttinin üstündə bir neşə qarğa uçurdu. Aqil sevindi: Bölük komandirinə tərəf çevrilib inamla:
-Tapdıq, -dedi. Göydə uçan o qarğaların altındadır. Amma çox ehtiyatlı olmalıyıq, ermənilər görə bilər. İtiyimizi tapmayınca bizə əlavə problem lazım deyil. Kapitan Mərdanov sevinclə dedi:
-Narahat olmayın. Bizimkilər peşəkardır. Ancaq nədən bildiniz ki, meyit ordadır?
Qarğalardan. Görürsünüz, qarıldaya - qarıldaya necə dövrə vurur, getdikcə aşağı enirlər? Meyit ordadır. Gedək!...
O, ətrafa baxa - baxa yavaş - yavaş irəliləyir, qalanları isə onun dalınca gedirdilər. Hava günəşli olsa da soyuq idi. Dağ havası, qışın sazağı istər - istəməz özünü göstərirdi. Onlar üşüsələr də buna əhəmiyyət vermir, meyidi bacardığca tez tapmağa tələsirdilər. Bir qədər getdikdən sonra Aqil qarğaların bir yerə qonduğunu görüb dedi:

- Odur, meyit ordadır. - Əli ilə qarğalar olan yeri göstərdi. -Ancaq indi ora yaxın düşmək olmaz. Səbirli olun, dedi. Elə bu vaxt Aqillə bir yerdə qulluq edən İlqar Əhmədov ermənilərə yaxın təmas xəttini diqqətlə izlədikdən sonra ona yaxınlaşıb dedi:
-Komandir, deyəsən ermənilər bizi görüblər. Hər dəqiqə atəş aça bilərlər. Hamı döyüş vəziyyəti aldı…
Atışma başladı. Güllələr dolu kimi yağırdı. Baş qaldırmaq mümkün deyildi. Meyidə çatmağa hələ xeyli vardı. Yalnız sürünmək lazım idi. Yerin qar olması işi daha da çətinləşdirirdi. Belə şəraitdə sürünə - sürünə bu qədər məsafəni qət etmək çətin olsa da başqa yol yox idi. Əsgərlərin biri yaralandı. Onu qan içində sürüyüb güllə tutmayan bir çalaya saldılar. Aqil sürünə - sürünə bölük komandirinin yanına gəlib dedi:
-Siz bizi qoruya bilsəniz, mən bizim çavuşla meyidi götürüb bir qədər aşağı apara bilərik. Sonrası asandır.
Atışma davam edir, Aqillə gizir Əhmədov sürünə - sürünə meyidə tərəf irəliləyirdilər. Xarlanmış qar sürünməkdən onları tamam islatmışdı. Çavuş özünü o yerə qoymasa da soyuqdan titrəyirdi. Dişləri bir-birinə dəyirdi. Bu, Aqilin diqqətindən yayınmadı. Əlini onun alnına qoydu. Sanki od içində yanırdı. Aqil təəccüblə dedi:
-Bu nədi, sən əməlli - başlı xəstəsən ki?!
Aqil taqətdən düşmüş İlqarı gətirib güllə tutmayan yerə qoydu. Sonra da özünü toplayıb rahatlıqla meyidə qarmaq atdı. O, bu fəndi hələ Bakı Dövlət Universitetində oxuyarkən hərbi hazırlıq kursunda öyrənmişdi. Bütün qaydaları gözəl bilir və layiqincə yerinə yetirirdi. İndi də qarmağı elə ustalıqla atdı ki, gedib meyidin üst paltarına ilişdi. Yavaş - yavaş özünə tərəf çəkdi. Cəsəd yerindən tərpəndi. Aqil bir az da dartıb bir metr kənarlaşdırdı. Hər şey təmiz idi. Meyidin altında qumbara yox idi. O, sakitliklə dərindən nəfəs aldı. Öz - özünə pıçıldadı: “Çox şükür ki, meyit salamat qaldı. Allah üzümüzə baxdı.” Amma yenə də ürəyində qara qalmasın deyə cəsədi bir az da özünə tərəf çəkdi. Bölük komandiri Fərhad Mərdanov ona yaxınlaşıb qucaqladı, minnətdarlığını bildirdi.
Atışma dayandığından döyüşçülər yaralı əsgəri də götürüb onların yanına gəldilər. Baş çavuş dedi:
-Biz də düşmənin beşini gəbərtdik.
Meyidi təmas xəttindən bir az aşağı, təhlükəsiz yerə gətirdilər. Hörmət əlaməti olaraq baş əydilər, sayğı duruşu ilə yaylım atəşi açdılar.
Aqil Tağıyev sonralar bir çox döyüşlərdə iştirak etmiş, yüksək peşəkarlıq, fədakarlıq və əzmkarlıq göstərmişdir. O, heç vaxt ölümdən qorxmamışdır. Onun fikrincə, igidlik və qəhrəmanlıq bizim əlimizin və ayağımızın fəaliyyətinin nəticəsi deyil, cəsarətimizin və iradəmizin gücüdür. Aqil israrımıza baxmayaraq təvazökarlıq edir döyüş yolu haqqında ətraflı danışmaq istəmədi.
“Bilirsiniz, dedi, müharibəyə gedən adam gəzməyə, istirahətə getmir, döyüşməyə, vuruşmağa, ölməyə gedir. Bu bir vətən borcudur, şərəf borcudur. Belə şeyləri reklam eləməzlər. Nə bilim, Vallah, bəlkə mən doğru düşünmürəm? Ancaq bu, mənim qənaətimdir. Amma bir hadisəni heç vaxt unuda bilmirəm. Hər zaman o səs, qulağımda səslənir, o hadisələr bir kino lenti kimi gözlərim önündən çəkilmir. Məni əzir, sındırır, bütün varlığımı alt - üst edir. İstəsəniz, bunu danışaram.”
1993 - cü il martın ortaları idi. Yazın gəlişi artıq hər yerdə hiss olunurdu. Əsrarəngiz mənzərələr onu valeh etmiş, qəlbini ovsunlamışdı. Düşünürdü ki, görəsən həyatda elə insan olar ki, təbiəti sevməsin?
-Komandir, bir bax, deyəsən erməniər orda nəsə quraşdırırlar.
Döyüş dostu Orxan Orucovun səsi onu xəyaldan ayırdı. Durbini alıb baxdı. Ermənilərin böyük bir dəstəsi onlarla üzbəüz çadırın ətrafında dairəvi şəkildə oturmuşdu. Onlardan bəziləri tez - tez ayağa qalxır, oturur, gah da əllərini qaldırıb rəqs edirdi. Aqil başa düşdü ki, onlar nəsə oyun qurublar. Amma nə? Birdən səs gəldi -Alo... Alo...
Aqil düşüncələrindən ayrılıb Orxana baxdı:
-Nəsə var? - deyə soruşdu.
-Ermənilərin radioqovşağına, səs dalğasına düşmüşük.
-Lap yaxşı, ver görüm.
O, durbinlə erməniləri izləyə - izləyə soruşdu:
-Ara, Vazgen, orda nə edirsiniz? Qurbağa kimi bir yerə yığışıb atılıb düşürsünüz?
-Molla, qumar oynayırıq, amma, pulumuz yoxdur. Gör nə edirsən?
-İstəyirsiniz pul göndərim? - deyə Aqil cavab verdi.
-Ara, molla göndər gəlsin. Siz elə yaxşı adamlarsınız, torpaqları da verdiniz, hərbi texnikaları da...
-Yaxşı, Vazgen, çox danışma, indi göndərirəm.
Onların bölüyündə bir ədəd ZU-23 zenit qurğusu vardı. Aqil baş leytenant rütbəsi alandan sonra bölük komandiri təyin olunmuşdu. Odur ki, qurğunun rəhbəri Qafqazı çağırıb dedi:
-Ermənilərin yerini dəqiq nişan al, ver mənə. Özüm vuracağam.
Bir neçə dəqiqədən sonra Qafqaz dedi:
Hər şey hazırdır, yoldaş komandir, buyurun, sadəcə pedalı basin!
-Lap yaxşı, -deyə Aqil radioqovşağını (ratsiyanı) götürdü. Durbinlə baxa - baxa erməniyə dedi:

-Ara, Vazgen, pul tapa bilmədim. Amma sənə yaraşan bir şey göndərirəm al, deyib pedalı basdı. Bir anın içində qarşı tərəfdə leşlər tozanaqla göyə qalxdı. Toz - dumana qarışdı, palatkadan əsər - əlamət qalmadı. Aqil təbiətcə humanist, xeyirxah, yaxşılıq etməkdən zövq alan adamdır. Amma indi düşmənlərin havada uçan leşlərinə baxmaqdan sanki rahatlıq duyur, qəribə hisslər keçirirdi. Bu hisslər ona yad olsa da, qəlbinin ən dərinliklərində qalan ağrı - acılara sanki məlhəm kimi gəlirdi.
Aqil səngərə çatanda rabitəçi xəbər gətirdi ki, ermənilər səni istəyir. Aqil dəstəyi əlinə alan kimi erməni dedi:
-Ara, Molla, o gün sən səhv elədin. Aqil təəccüblə:
-Vazgen, sən hələ ölməmisən?
-Yox, ara, yox! Mən səni öldürməmiş ölməyəcəm. Sənə sürprizim var. O günkü hərəkətinin əvəzinə gör sənə nə gətirmişəm, diqqətlə qulaq as…
Rabitədə bir qadın qışqırır, bağırırdı. Bağırmırdı, insan ətini ürpədən dəhşətli səs çıxarırdı. Bu səs insan səsi deyildi. Ağrıydı, yanğıydı. Arada bir “Öldürün məni,” deyirdi. Sonra rabitədə erməninin səsi eşidildi.
-Ara, Molla, heç tanış eləmədim, bu qızı, sizinkilərdəndi, əsir götürmüşük. Sonra gülə-gülə gör necə qışqırır...
Bu hadisədən sonra Aqil özünə gələ bilmirdi. Döyüşlərdə nə qədər erməni öldürsə də ürəyi soyumurdu. Elə bil qəlbindən ağır bir daş asılıb, onu yerə çəkirdi. Ona elə gəlirdi ki, o səs deyildi, qara yara idi, qara ağrı idi, qapqara səsə çevrilib ətrafa yayılırdı. O, bu qara ağrını, qara yanğını heç kimlə bölüşə bilmirdi. Heç ən yaxın dostlarına da deyə bilmirdi. Bu hadisə ona dəhşətli dərəcədə ağır gəlirdi. Nə qədər ağır döyüşlərdən keçsə də, nə qədər uğurlar qazansa da o anı unuda bilmirdi. O, qara səs onun beynində ilişib qalmışdı, elə sıxırdı, mənən elə əzirdi ki, heç rahatlıq vermirdi. Nəhayət, bir gün Orxan Orucovu çağırıb dedi:
-Mən zəif adam deyiləm, bilirsən...
-Bəli, nə qədər möhkəm iradə sahibi olduğunuzu yaxşı bilirəm.
-Qulaq as. Məsələ onda deyil. O hadisədən sonra elə bil, dünyanın bütün yükü, borcu mənim çiynimdədir. Mən kiməsə, nəyəsə borcluyam və mənə elə gəlir ki, bu borcumu verməyincə rahatlıq tapa bilməyəcəm. Bu məni çox düşündürür, fikrimi cəmləməyə imkan vermir. Ağlıma sığdıra bilmirəm. Bu qədər əzazillik, bu qədər vəhşiləşmək heç də sıradan bir məsələ deyil.
-Komandir, mən bu məsələ ilə maraqlanmışam, -deyə Orxan bildirdi. Ermənilərin bu tərəflərdə üç böyük postu var.
Elə bu vaxt Qabil Quliyev (Dəli keçi) onlara yanaşdı:
-Düşünürəm ki, mənsiz heç bir iş ola bilməz. -Dedi. -Nə iş varsa, mən hazıram, komandir.
-Yox, Dəli keçi, - deyə komandir əlini onun çiyninə qoydu. - Bu dəfə sənsiz gedəcəyik. Onsuz da sən bütün ağır döyüşlərdə iştirak edirsən. Bu dəfə sən mənim yerimə komandir qalırsan. Orxanla, İftxar kifayət eliyər. Onlar bacarıqlı döyüşçülərdir. Özü də inanılmış adamlardır.
-Bəli, hər ikisi ürəkli, cəsur oğullardır. - Qabil onlar haqqında ürəkdolusu danışdı. - Belə oğullarla gedib lap Zəngəzuru da qaytarmaq olar.
Aqil deməlisini dedi, tapşırıqlarını verdi. Yalnız bundan sonra rahat nəfəs aldı. Özündə bir yüngüllük hiss etdi. Çöhrəsində təbəssüm yarandı. İnsanın ən böyük varı - dövləti, sərvəti onun daxili, mənəvi rahatlığıdır. Bəzən həyatda elə vəziyyət, elə anlar yaranır ki, insan həyatının mahiyyəti, mənası bu vəziyyətdən, bu anlardan necə keçməkdən, onu necə həll etməkdən asılı olur. Aqil üçün həmin vaxt gəlib yetişmişdi. Bu gecə onlar düşmənin üç postunu məhv etməli idi. Bu, olduqca ağır, hər addımı ölümlə nəticələnə biləcək bir əməliyyat idi. Bunu hər üçü yaxşı bilirdi. Onu da yaxşı bilirdilər ki, birinin cüzi səhvi hər üçünün həyatına son qoya bilərdi. Odur ki, bölük komandiri son tapşrıqlarını verdi:
-Əgər çəkinən, tərəddüd edən varsa təxirə sala bilərik, - dedi. Biz bu əməliyyata könüllü gedirik, heç kim əmr verməyib. Yaxşı - yaxşı düşünün. Biz düşmənin hininə girəcəyik.
Orxan ucadan güldü:
-Bağışlayın, komandir. Vallah elə danışırsınız ki, elə bil birinci dəfə əməliyyata gedirk...
Aqil qayğılı - qayğılı:
-Bilirsən, Orxan, - dedi. - Elə olmağına elədir. Amma indiyə qədər biz heç zaman ermənilərin içərisinə bu qədər dərinliyində girməmişik. Mən qorxutmuram, sadəcə maksimum ehtiyatlı olmalıyıq. Unutmayın ki, sizin də məsuliyyətiniz, ağırlığınız mənim çiynimdədir. Onların da içərisində peşəkar kəşfiyyatçılar var. Bayaqdan bəri bunlara diqqətlə qulaq asan İftixar Həmzəyev, nəhayət dilləndi:
-Mən komandiri başa düşürəm. Həmişə işin o biri tərəfini düşünmək lazımdır. Bəri tərəfi bizimdir. Gördünüz Moldovadan könüllü gəlib döyüşən Ruslanı? Kişi adam idi: Deyirdi nə olsun mən Moldaviya vətəndaşıyam, gəlib ata - baba yurdunu qorumaq mənim şərəf borcumdur. Harda ağır döyüşlər var idi, ora girirdi. Qorxmurdu, amma hərdən ehtiyatsızlıq edirdi. Axırda da öz ehtiyatsızlığına qurban getdi.
Orxan iki əlini yuxarı qaldırdı:
-Mən təslim. Siz deyənlərlə mən də razıyam. Heç kim havayı ölmək istəməz. Mən düşünmürəm ki, bu şərəfdir. Demək istəyirəm ki, yəni biz hər zaman, hər şeyə hazırıq.
Komandir böyük məmnunluqla:
Lap yaxşı, -dedi, onda belə danışaq. Üçümüz bir yerdə gedirik. Birinci posta İftixar, ikinci posta Orxan, üçüncü, axırıncı posta isə mən gedirəm. Razılaşdıq?
-Bəlkə üçüncü posta mən gedim? - deyə Orxan dilləndi. Sonra zarafatla əlavə etdi. - Çünki mən daha gənc, daha çevik və daha...
-Daha nə? - deyə İftixar onun sözünü kəsdi. -Yoxsa özünü hamıdan üstün tutursan? Vallah, səni cibimə qoyub gəzdirərəm. Orxan güldü:
-Sözdü da deyirəm. Sən də o dəqiqə başlama.
Aqil əllərini hər ikisinin çiyninə qoyub dedi:
-Sağ olun, hər ikinizdən razıyam. Sözün həqiqi mənasında ikiniz də qorxmaz, cəsur və igid döyüşçülərsiniz. Yeri gəlmişkən, bunu da deyim gedək. Dekart deyir ki, “Qorxaqlıq çox pis şeydir. Onun insan üçün ən böyük zərəri ondadır ki, o, iradəni bir çox faydalı hərəkətlərdən saxlayır, ona mane olur, bəzən isə onu öldürür”.
…Hava getdikcə qaralırdı. Quşların səsi kəsilmiş, yalnız sərçələr civildəşə-civildəşə koldan - kola qonurdular. Aqil bu günü səbrsizliklə gözləyirdi. Qarşıda onun çox böyük planları vardı: İşə düzəlmək, aspiranturanı davam etdirmək... Bu isə ancaq müharibənin sona çatmasından sonra mümkün idi. Müharibə isə getdikcə qızışırdı. Acı da olsa bu bir həqiqət idi ki, ermənilər böyük üstünlük təşkil edirdilər. Demək olar ki, sürətlə irəliləyir, hər gün yeni - yeni ərazilər işğal edirdilər. Şuşa, Laçın işğal olunandan sonra Füzulinin də neçə kəndi ermənilərin əlinə keçmişdi. Ona görə də Aqil ermənilərin üç böyük strateji əhəmiyyətə malik postunu darmadağın etmək istəyirdi. Nə qədər çətin olsa da, o, bu əməliyyatı həyata keçirməyi qəti qərara almışdı. Budur, vaxt gəlib yetişib. O, bir daha gedəcəkləri əraziləri diqqətlə nəzərdən keçirdi. Hər şey qaydasında idi. Kim hardan, necə gedəcəyini bilirdi. İftixar birinci postda qalmalı, onlar isə davam etməliydilər. Amma bölük komandirini qəribə hisslər bürümüşdü. Bu hisslər ona tanış deyildi və ömründə belə hisslər yaşamamışdı. Bu, nə idi? Bilmirdi. Yalnız onu bilirdi ki, əməliyyat uğurla başa çatmalıdır...
Aqil, Orxan və İftixar avtomat və qranatamotla silahlanaraq yola düşdülər. Birinci posta az qalmış hənirti gəldi. Onlar tez yerə uzanıb ətrafı diqqətlə seyr etdilər. Heç nə görünmürdü. Sakitlik olsa da, çadırın kənarında 4 -5 nəfər var-gəl edirdi. Onlardan bir az aralı iki nəfər siqaret çəkirdi. Görünən altı nəfər idi. Bir müddətdən sonra çadırın ətrafında gəzişən 4 -5 nəfər içəri girdi. Qalan iki nəfər isə o tərəf bu tərəfə gəzişir, əraziyə nəzarət edirdi. Aqilgil sürünə - sürünə lap yaxına gəldilər. Ermənilərin danışıqları aydın eşidilirdi. Biri qollarını açıb əsnəyə-əsnəyə gərnəşdi:
-Ara, sənə dedim ki, bu türkün samaqonundan az içək. İndi yuxu məni basır, ayaq üstə dura bilmirəm. O birisi dedi:
- Ara sakitlikdir. Gəl növbə ilə yataq. Qorxusundan bir türk bura gələ bilməz. Onlarda ürək olsaydı, evlərini qoyub qaçmazdılar.
-Ara, “vapşe” düz deyirsən. Onda mən gedim yatım, sonra gəlib oyadarsan. -Saata baxır. – “Uje” saat 22 - dir. O, getdi. O biri erməni bir qədər gəzəndən sonra gəlib bir daşın üstündə oturdu. Bir siqaret yandırdı. İndi əlverişli vaxt idi. Aqil birinci postu və ermənilərə nəzarəti İftixara tapşırdı. Orxanla özü ikinci posta doğru getdilər. Gecə aydınlıq olduğu üçün sürünməyə məcbur oldular. İkinci posta bir az qalmış Orxan komandir tərəfə əyilərək pıçıltı ilə qulağına dedi: Komandir, əgər etiraz etməsən, işimi qurtarıb mən də sizinlə gedərdim. Axırıncı post səyyar qərargaha nisbətən yaxın olduğu üçün güclü rejimdə işləyir. Bölük komandiri başını buladı:

-Sən işinlə məşğul ol. Hər kəsin öz tapşırığı var. Məndən nigaran olma. Bunu özüm istəmişəm.
Orxan onda al, bu bıçağı götür. - Deyə, kəmərindən iri, uzun bıçağı çıxarıb ona uzatdı. - Sizə lazım olar.
Bölük komandiri bıçağı götürüb, ikinci postu Orxana tapşırıb üçüncü posta doğru sürünməyə başladı. Bir qədər gedib dayandı. Ətrafa nəzər saldı. Vahiməli sükut vardı. Adətən döyüşdən əvvəl belə olardı. Tək - tənha düşmənin üstünə getmək elə adi bir iş deyildi. Hər dəqiqə, hər an ölüm təhlükəsi vardı. Bunu özü də bilirdi. Amma qorxmaq, çəkinmək ona yad idi.
Aqil daha iki yüz metr sürünüb dayandı. Ətrafı bürüyən qatı duman bir anın içində çəkilib getdi. Ay işığında hər tərəf aydın görünürdü. Duman birdən - birə çəkildiyi kimi, birdən - birə də gəldi. Aqil bir az da sürünüb dayandı. Yaxınlıqdakı səngərdən tüstü gəlirdi. Özləri görünməsə də ermənilərin səsi aydınca eşidilirdi. Birdən ermənilərdən biri ona tərəf gəldi, aralarında bir neçə metr məsafə qalmışdı. Bir neçə addım da atsa düz Aqilin üstünə çıxacaqdı. Aqil düşündü ki, bunu öldürmək çox asandı, amma Orxanla, İftixarın həyatını təhlükəyə ataram...
Hətta ermənilər duyuq düşsələr üçünü də orda öldürə bilərdilər. Gələn erməni iki addım da atıb dayandı və nədənsə geri qayıtdı.
Daha burda vaxt itirməyə dəyməzdi. Odur ki, Aqil lazım olan məlumatları öyrənib, sürünərək Orxanın yanına qayıtdı. Orxan onu görüb çox sevindi. Bölük komandiri dərhal İftixarı soruşdu:
-Həmzəyevdən nə xəbər var?
-Hər şey qaydasındadır. Sizi gözləyirdik.
Silahdaşlar arxadakı təpəyə salamat çıxa bilsəydilər, düşmən onları asanlıqla vura bilməzdi. Elə də etdilər. Birinci İftixar təpəyə çıxdı. Sıx yaz dumanı hər tərəfi bürümüşdü. Yuxarıdan İftixar, aşağıdan Aqil qorumaqla Orxan da təpəyə qalxdı. Aqil yolun yarısını getmişdi ki, duman çəkildi. Ay işığı hər tərəfi aydınlatdı. O, qorunmaq üçün yarım saat yaş otun içində uzalı qaldı. Bəxtdən yenə duman çökdü. Aqil də düşməni ayıq salmadan təpəyə qalxdı. Vaxt itirmədən mövqeləndilər. Aqil rahatlıqla: - Çox yaxşı: - Dedi. - İndi onlara elə bir toy tutaq ki...
Sözünün ardını gətirmədi. Orxan onun nə demək istədiyini başa düşdü. Bir neçə dəqiqədən sonra ermənilərin birinci və ikinci postlarını vurdu. Ermənilər atəş nöqtəsini güllə yağışına tutdular. Ara sakitləşəndən sonra üçüncü postu- bölük komandirinin özü qarşısına getdiyi postu qranatamyotla nişan aldı. Tonqalın tüstüsü hələ də çıxırdı. Səsləri kəsilsə də onların vəhşi gülüşləri hələ də komandirin qulaqlarında idi. Aqil əlini düyməyə basanda artıq onların parça - parça olmuş tikələri göydə fırlanan əşyaların arasında rəqs edirdi...

Nizami TƏHMƏZOV

Əhməd Obalının

Trampa müraciəti

Güney Azərbaycanlı jurnalist, illərdi İran molla rejiminə qarşı mübarizə aparan, bu yolda mənəvi-psixoloji, fiziki təzyiqlərə məruz qalan Əhməd Obalı Amerika Prezidenti Donald Trampa müraciət edib. Həmin müraciəti təqdim edirik:

Mollalardan sonrakı İran: indi plan qurmaq vaxtıdır

ABŞ-ın İrana hücum etdiyi bir vaxtda, İran rejimi devrildikdən sonrakı mərhələ haqqında da düşünmək lazımdır. ABŞ-ın İrana hücum etməsinin məqsədi sadəcə rejimi danışıqlara məcbur etmək deyil, məhz rejim dəyişikliyi olmalıdır. Qeyd etmək vacibdir ki, ötən il baş verən 11 günlük müharibədən sonra İran öz nüvə ambisiyalarından əl çəkmədisə, bu rejim heç vaxt nüvə ambisiyalarından imtina etməyəcək. Buna görə də, əgər Prezident Tramp dünyanı daha təhlükəsiz bir yer etmək istəyirsə, o zaman mollaların hakimiyyətinə birdəfəlik son qoymalı və İran əhalisinə azad və demokratik bir ölkə qurmaqda kömək etməlidir.
Qeyd etmək lazımdır ki, İran çoxmillətli bir ölkədir və burada Güney Azərbaycan türkləri, türkmənlər, kürdlər, bəluclar, Əhvaz ərəbləri və farslar yaşayır. Ölkə əhalisinin təxminən 30–40 faizini Güney Azərbaycan türkləri təşkil edir. İranın keçmiş təhsil nazirinin sözlərinə görə, ölkədəki şagirdlərin 70 faizi fars dilindən başqa bir dildə danışır. Buna görə də, İranın gələcəyi müzakirə edilərkən qeyri-fars əhalinin narazılıqları ABŞ Prezidenti tərəfindən nəzərə alınmalıdır.
İranda yaşayan qeyri-fars xalqlar - istər Güney Azərbaycan türkləri, türkmənlər, kürdlər, Əhvaz ərəbləri, istərsə də bəluclar - rejim tərəfindən ən əsas insan hüquqlarından, o cümlədən ana dilində təhsil almaq və işləmək hüququndan məhrum ediliblər. Bununla yanaşı, bu icmaların dil və mədəni hüquqlarını müdafiə edən fəallar həbs olunub, işgəncələrə məruz qalıb və uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum ediliblər. Fars dili və mədəniyyətinin qeyri-fars əhali üzərinə zorla tətbiq edilməsinə yönəlmiş bu repressiv siyasət “dil soyqırımı” (linguicide) kimi tanınır.
İran daxilində qeyri-fars etnik qrupların hər birinin, böyük çətinliklərə baxmayaraq, mədəni və dil hüquqları uğrunda mübarizə aparan təşkilatlanmış qrupları var. Onların arasında İranda federal sistemin qurulmasını müdafiə edən təşkilatlar da mövcuddur; belə bir sistemdə ölkədəki əzilən azlıqların hüquqları qoruna bilər. Digər bəzi qruplar isə müstəqillik tərəfdarıdır. Bu qrupların hamısı ABŞ haqqında müsbət fikrə malikdir və İranı mollaların hakimiyyətindən azad etmək üçün Prezident Trampla əməkdaşlığa hazırdır. Bu qrupların ölkə daxilində legitimliyi, onilliklərdir ABŞ-da sürgündə yaşayan və artıq İranda yaşayan adi insanların həyatından uzaq düşmüş monarx nəslinin nümayəndəsindən daha çoxdur.
Xüsusilə Güney Azərbaycan türkləri ABŞ-la əməkdaşlıq edən Azərbaycan dövləti ilə sıx bağlıdırlar və Azərbaycanın ABŞ-la uzunmüddətli əməkdaşlıq tarixi var. 11 sentyabr terror hücumlarından sonra Azərbaycan Taliban və Əl-Qaidəyə qarşı mübarizədə ABŞ-a yardım göstərmiş, Əfqanıstanda Amerika qüvvələri ilə birlikdə xidmət etmiş və ABŞ təyyarələrinin Əfqanıstana gedərkən Bakıda yanacaq doldurmasına icazə vermişdi. ABŞ Əfqanıstandan çıxarkən isə geridə qalan Amerika resurslarının təhlükəsiz şəkildə təxliyə edilməsi üçün Azərbaycan Türkiyə ilə birlikdə çalışmışdı.
Quzey Azərbaycan necə ki, ABŞ üçün dəyərli müttəfiq olub, azad və müstəqil Güney Azərbaycan da eyni şəkildə ABŞ-ın dostu ola bilər. Bu səbəbdən ABŞ üçün ən məqsədəuyğun addım Güney Azərbaycan xalqını mollaların zülmündən birdəfəlik azad etməyə kömək etmək olardı. Buna İran əhalisinin seçdiyi federal demokratik dövlətlə nail olmaq olar, yaxud keçmiş Sovet İttifaqının xalqlarının Moskvanın hakimiyyətindən ayrılaraq azadlıq qazandıqları kimi, bir sıra azad və müstəqil dövlətlərin meydana çıxması ilə də. Artıq danışmaq vaxtı bitib. Artıq azadlıq əldə etmək vaxtıdır.
Əhməd Obalı

12 mart 2026
Müraciət Amerikanın https://www.frontpagemag.com saytında dərc olub. burdaki linkdən orginalına baxmaq mümkündür
https://www.frontpagemag.com/a-south-azerbaijani.../
*Xatırladaq ki, Əhməd Obalı, İran rejiminə qarşı çıxan Güney Azərbaycanlı jurnalistdir və Şikaqoda Gunaz TV televiziya kanalını təsisçisi və rəhbəridir.

Ombudsman Aparatında

“Susmayan həqiqətlər” sərgilənib


Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkilinin (Ombudsmanın) təşəbbüsü ilə Ombudsman Aparatında tarixən azərbaycanlılara qarşı yürüdülmüş soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinə dair tarixi faktları özündə əks etdirən “Susmayan həqiqətlər” mövzusunda sərginin açılış mərasimi keçirilib. Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi və şəhidlərin xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.

Ombudsman Səbinə Əliyeva çıxış edərək, “Susmayan həqiqətlər” sərgisinin xalqımızın tarixində ən faciəli səhifələrdən biri olan azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı və etnik təmizləmə cinayətlərinə dair tarixi faktların ictimaiyyətə çatdırılması, qurbanların əziz xatirəsinin ehtiramla yad edilməsi və bu həqiqətlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Müvəkkil 1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakı şəhərində və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində, o cümlədən Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və digər ərazilərdə

azərbaycanlılara qarşı xüsusi qəddarlıqla həyata keçirilmiş kütləvi qırğınlar nəticəsində on minlərlə dinc insanın yalnız milli və dini mənsubiyyətinə görə qətlə yetirildiyini, yaşayış məntəqələrinin dağıdıldığını qeyd edib. Ombudsman bu hadisələrin beynəlxalq hüquqa əsasən sülh və insanlıq əleyhinə törədilmiş ağır cinayətlərdən biri - soyqırımı cinayəti kimi qiymətləndirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb.

Sonra Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun dosenti Nazim Mustafa, eləcə də Ombudsman Aparatının əməkdaşı Polad Cəfərzadə çıxış ediblər.
Çıxışlarda Ermənistan tərəfindən azərbaycanlılara qarşı uzun illər ərzində həyata keçirilmiş deportasiya və etnik təmizləmə siyasətindən, xüsusilə indiki Ermənistan ərazisi olan Qərbi Azərbaycandan yüz minlərlə soydaşımızın zorla çıxarılmasından bəhs edilib. Bildirilib ki, 1905-1906, 1918-1921, 1948-1953 və 1987-
1991-ci illərdə baş vermiş deportasiya prosesləri nəticəsində azərbaycanlıların fundamental insan hüquqları kobud şəkildə pozulub.
Tədbirdə azərbaycanlılara qarşı törədilmiş cinayətlərə beynəlxalq hüquqi qiymətin verilməsinin, onların beynəlxalq səviyyədə tanınmasının və qurbanların hüquqlarının bərpasının mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyi vurğulanıb.

Daha sonra şair publisist, Prezident mukafatçısı, Ombudsman Aparatının əməkdaşı, Qərbi Azərbaycan İcmasının Qadınlar Şurasının üzvu, Qarakilsə rayonunun Şəki kənd İcmasının sədri Azadə Novruzova müəllifi olduğu "Zəfər aşiqləri: Qarakilsə şəhidləri" ensiklopedik toplusu barədə ətraflı məlumat təqdim etdi. O, kitabda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə həlak olmuş və itkin düşmüş Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qarakilsə rayonunun döyüşçüləri haqqında bioqrafik təqdimatların qeyd edildiyini bildirib.
Qeyd edək ki, toplunun "Ön söz"ünün müəllifi Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili (Ombudsman), hüquq üzrə fəlsəfə doktoru Səbinə Əliyevadır.

Sərgidə nümayiş olunan arxiv sənədləri, fotoşəkillər və digər materiallar azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilmiş soyqırımı və deportasiya siyasətinin miqyasını və ağır nəticələrini əyani şəkildə əks etdirir. Materiallar, həmçinin tarixi yaddaşın qorunmasına, insan hüquqları sahəsində ictimai məlumatlılığın artırılmasına və beynəlxalq ictimaiyyətin obyektiv məlumatlandırılmasına xidmət edir.
Tədbirin sonunda iştirakçılar sərgi ilə tanış olublar.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Ombudsmanı tərəfindən azərbaycanlılara qarşı törədilmiş cinayətlərin sənədləşdirilməsi, beynəlxalq təşkilatlara müvafiq hesabat və müraciətlərin təqdim olunması istiqamətində fəaliyyət ardıcıl şəkildə davam etdirilir. “Susmayan həqiqətlər” sərgisi də bu fəaliyyətin tərkib hissəsi olaraq tarixi ədalətin bərpasına, insan hüquqlarının müdafiəsinə töhfə verməyi hədəfləyir.
Sərgi 31 mart tarixinədək ziyarətçilər üçün açıq olacaq.