Prezident əsas

prioritetləri açıqladı

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında çıxış edərək ölkənin son illərdə əldə etdiyi nailiyyətlər, qarşıda duran strateji vəzifələrdən danışıb.
İlham Əliyev qeyd edib ki, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasını təmin edib. Prezident şəhidlərin xatirəsinin daim uca tutulduğunu vurğulayıb, 8 Noyabr və 20 Sentyabr tarixlərinin Azərbaycan tarixində xüsusi yerə malik olduğunu bildirib.
Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycanın bu nəticəyə uzunmüddətli və ardıcıl siyasət nəticəsində nail olduğunu diqqətə çatdırıb. Bildirib ki, ölkənin hərbi, iqtisadi və siyasi gücünün artırılması, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və milli maraqların qətiyyətlə müdafiəsi Zəfərə aparan əsas istiqamətlərdən olub.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın uğurlarının təməlində Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsinin dayandığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci ildə təsis olunması ölkədə ictimai-siyasi sabitliyə və milli dövlətçilik ideyalarının möhkəmlənməsinə ehtiyacın ifadəsi idi. Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışından sonra isə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadiyyatın inkişafı və beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb.
İlham Əliyev vurğulayıb ki, Ulu Öndərin müəyyən etdiyi siyasi kurs bu gün də davam etdirilir. Müstəqillik, dövlətçilik, iqtisadi dayanıqlılıq və güclü hərbi potensial həmin siyasətin əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Prezident Azərbaycanın bu gün beynəlxalq müstəvidə nüfuzlu və etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edildiyini bildirib. O qeyd edib ki, ölkə müxtəlif beynəlxalq platformalarda fəal iştirak edir, çoxşaxəli əlaqələr qurur və öz milli maraqlarını qorumaqla müstəqil xarici siyasət yürüdür.
Dövlət başçısı Azərbaycanın Çin və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətləri qurmasını ölkənin beynəlxalq mövqeyinin göstəricilərindən biri kimi dəyərləndirib. Eyni zamanda, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin genişləndiyini, D-8 təşkilatına üzv qəbul edildiyini və İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsi istiqamətində fəal rol oynadığını qeyd edib.
İlham Əliyev qarşıdakı dövrdə Azərbaycanın təhlükəsizliyinin və müdafiə qabiliyyətinin daha da gücləndirilməsinin əsas prioritetlərdən biri olaraq qalacağını açıqlayıb. Prezident bildirib ki, dünyada münaqişələrin və qeyri-sabitliyin artdığı bir vaxtda Azərbaycan istənilən təxribata qarşı hazır olmalı, hərbi gücünü daim artırmalıdır.
Dövlət başçısı həmçinin ideoloji təhlükəsizliyin əhəmiyyətinə diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, müasir dövrdə informasiya məkanında yayılan saxta məlumatlar, təxribat xarakterli materiallar və müxtəlif ideoloji təsirlər milli təhlükəsizlik üçün ciddi çağırışlar yaradır. Bu baxımdan təhsilin, savadlılığın və vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsinin mühüm əhəmiyyət daşıdığı bildirilib.
İqtisadi məsələlərə toxunan Prezident gələn il minimum əməkhaqqının, pensiyaların və sosial müavinətlərin artırılacağını açıqlayıb. O bildirib ki, sosial siyasətin davam etdirilməsi üçün əsas şərtlərdən biri iqtisadi sabitliyin qorunmasıdır.
İlham Əliyev Azərbaycanın maliyyə imkanlarının möhkəmləndiyini qeyd edib. Bildirib ki, ölkənin xarici borcunun ümumi daxili məhsula nisbəti 5,6 faiz təşkil edir, valyuta ehtiyatları isə 90 milyard dollara çatıb. Prezident iqtisadi dayanıqlığın investisiyaların cəlb edilməsi və yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli imkan yaratdığını vurğulayıb.
Enerji sektorunun Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətinin artmasında mühüm rol oynadığını deyən dövlət başçısı ölkənin neft, qaz, elektrik enerjisi, neft-kimya məhsulları və gübrə ixrac edən aparıcı dövlətlərdən biri olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, dünyada enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin aktuallığının artması Azərbaycanın rolunu daha da gücləndirir.
Prezident nəqliyyat sahəsində də ölkənin imkanlarının genişləndiyini diqqətə çatdırıb. Bildirib ki, Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin orta müddətdə 30 milyon tona çatdırılması qarşıya məqsəd kimi qoyulub. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı Azərbaycanın regional logistika mərkəzi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.
Çıxışda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa-quruculuq işlərinə də geniş yer verilib. İlham Əliyev bildirib ki, bu ərazilərin inkişafına indiyədək 28 milyard manat vəsait ayrılıb. Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 96 minə yaxın insan yaşayır, işləyir və təhsil alır. 48 yaşayış məntəqəsində keçmiş məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı qeyd olunub.
Dövlət başçısı “Böyük Qayıdış” proqramının qarşıdakı illərdə daha da sürətlə həyata keçiriləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı infrastruktur layihələri ilə yanaşı, yaşayış məntəqələrinin qurulması, sosial obyektlərin yaradılması və insanların doğma torpaqlarına qayıdışının təmin olunması istiqamətində işlər davam etdiriləcək.
Prezident İlham Əliyev çıxışının sonunda Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvlərinin qarşıda duran strateji vəzifələrin icrasında fəal iştirak edəcəyinə əminliyini ifadə edib və partiyaya yeni qələbələr arzulayıb.

Məhərrəm İbadov
YAP-ın VIII Qurultayının iştirakçısı, Abşeron Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri, şəhid Rauf İbadovun atası

Onlar məndən,

mən onlardan

öyrəndim…

Bəzi yollar var, insan o yola çıxanda hara gedəcəyini bilir, amma yolun ona nələr öyrədəcəyini bilmir. Mənim müəllimlik yolum da belə başladı. Qarşıda məni nə qədər gözəl anın, neçə-neçə səmimi gülüşün, neçə fərqli uşağın və neçə unudulmaz xatirənin gözlədiyini bilmədən sinfin qapısından ilk dəfə müəllim kimi içəri girdim.
O gün əlimdə dərs planım, ürəyimdə isə böyük bir həyəcan vardı. Qarşımda oturan uşaqlara baxanda onların hər birinin ayrı bir dünya olduğunu hələ bilmirdim. Biri danışmağı ilə, biri susmağı ilə, biri gülüşü ilə, digəri isə musiqiyə olan sevgisi ilə özünü göstərirdi.
Zaman keçdikcə başa düşdüm ki, müəllim üçün sinif sadəcə partalar, lövhə və dərs saatlarından ibarət deyil. Sinif - hər birinin içində başqa bir hekayə daşıyan uşaqların kiçik dünyasıdır.
Mən bu dünyaya musiqi ilə daxil oldum. Onlara notları, ritmi, musiqini hiss etməyi öyrətmək istəyirdim. Amma heç gözləmədiyim halda, bir müddət sonra anladım ki, mən də onlardan çox şey öyrənirəm. Bir şagirdin musiqini necə hiss etdiyini görürdüm, başqa birinin səsində özünəməxsus bir rəng kəşf edirdim. Kimsə ritmi hamıdan fərqli duyurdu, kimsə səhnəyə çıxanda tamam başqa bir insana çevrilirdi. Bəzən ən sakit görünən şagirdin içindən elə bir istedad çıxırdı ki, insan heyran qalırdı. Və mən hər dəfə eyni şeyi düşünürdüm:
“Deməli, istedad həmişə səs-küylə gəlmir. Bəzən sakitcə bir uşağın içində böyüyür və onu görəcək bir baxış gözləyir.”
Bu bir ildə mən şagirdlərimə yalnız musiqi öyrətməyə çalışmadım. Onların özlərinə inanmasına, bacardıqlarını görməsinə, səslərini eşitdirməsinə, istedadlarından çəkinməməsinə çalışdım. Çünki bəzən bir uşağa “Sən bunu bacara bilərsən” demək ona verilən ən böyük dərs olur. Bəzən dərsin ortasında bir şagirdin üzündə yaranan təbəssümə baxıb bütün yorğunluğumu unudurdum. Bəzən “Müəllim, baxın, mən artıq bacarıram” deyə sevinclə yanıma gələn bir şagirdin gözlərində öz zəhmətimin ən gözəl qarşılığını görürdüm.
Mənim üçün müəllimlik məhz o anlarda mənasını dəyişdi. Anladım ki, müəllim hər zaman böyük işlər görməklə iz qoymur. Bəzən bir uşağın sözünü dinləməklə, onun istedadını görməklə, ona inanmaqla və “sən bacararsan” deməklə onun həyatında kiçik, amma çox qiymətli bir iz buraxır.
Bu bir il ərzində mənim də içimdə nələrsə dəyişdi. Mən daha diqqətlə dinləməyi, hər uşağın fərqli olduğunu qəbul etməyi, eyni dərsi fərqli ürəklərə çatdırmağı öyrəndim. Öyrəndim ki, hər şagird eyni cür parlamır. Biri səhnədə, biri musiqidə, biri rəsm çəkərkən, biri fikirlərini ifadə edərkən, digəri isə sadəcə bir dostuna kömək edərkən öz işığını göstərir. Müəllimin işi isə həmin işığı görməkdir.
Mən onlara nələrsə öyrətdim, onlar isə mənə müəllimliyin ən gözəl dərslərini verdilər. Onlardan öyrəndim ki, saf sevinc çox kiçik şeylərdə gizlənir. Öyrəndim ki, bir uşağın uğuruna sevinmək üçün onun böyük bir şey etməsinə ehtiyac yoxdur. Bəzən dünən edə bilmədiyini bu gün bacarması kifayətdir.
Onlardan öyrəndim ki, müəllim də hər gün yenidən şagird ola bilər.
Bəlkə də müəllimliyi bu qədər sevməyimin səbəbi də budur: bu peşədə öyrətməklə öyrənmək heç vaxt bir-birindən ayrılmır.
Bir il…
Cəmi bir il. Amma bu bir ilin içində nə qədər xatirə sığdı. İlk dərslər, ilk “Müəllim!” səsləri, səmimi gülüşlər, kiçik məktublar, gözlənilməz sözlər, musiqi ilə dolu dərslər, bir-birinin ardınca kəşf olunan istedadlar…
İndi geriyə baxanda anlayıram ki, mən bu bir ildə sadəcə dərs keçməmişəm. Mən bir hekayənin içində olmuşam. Hər şagirdim bu hekayənin ayrı bir səhifəsidir. Bəzisinin səhifəsi rəngarəngdir, bəzisinin musiqisi var, bəzisinin cümlələri qısadır, amma hər birinin özünəməxsus gözəlliyi var.
Və mən bu hekayənin ən gözəl tərəfini bilirəm:
Bir gün onlar böyüyəcəklər. Bəlkə başqa məktəblərdə, başqa şəhərlərdə, başqa həyatların içində olacaqlar. Bəlkə illər keçəcək və bu günləri xatırlayacaqlar. Bəlkə də hansısa musiqini eşidəndə bir anlıq sinif otağımız, birlikdə keçirdiyimiz dərslər, gülüşlərimiz yadlarına düşəcək. Mən isə onları xatırlayanda yalnız bir şeyi düşünəcəyəm:
“Kaş ki, hər birinin içindəki o gözəl işığı görə bilmiş olum.”
Çünki müəllim üçün ən böyük uğur şagirdinin onun dediklərini əzbərləməsi deyil. Ən böyük uğur onun özünü tanımasına, bacarığına inanmasına və öz yolunu tapmasına bir səbəb ola bilməkdir.
Bu gün Müəllimlər Günündə öz müəllimlik yoluma baxanda anlayıram ki, mən hələ yolun başlanğıcındayam. Qarşıda məni daha çox şagird, daha çox istedad, daha çox musiqi, daha çox xatirə gözləyir.
Amma bu ilk il mənə ən qiymətli dərsi artıq verib:
Müəllimlik bir insanın həyatına toxunmaq, bəzən özündən xəbərsiz bir istedadı üzə çıxarmaq və bir uşağın “mən bacarıram” deməsinə səbəb olmaqdır.
Mən onlara musiqini öyrətdim.
Onlar mənə insanı öyrətdilər.
Mən onlara ritmi öyrətdim.
Onlar mənə həyatın hər kəsdə fərqli səsləndiyini göstərdilər.
Mən onlara öz səslərini tapmağa kömək etdim.
Onlar isə mənə müəllimlikdə ən gözəl səsin şagirdinin uğuruna sevinən ürəyin səsi olduğunu öyrətdilər.
Və bir gün yollarımız ayrılsa belə, mən inanıram ki, müəllimlə şagird arasındakı bəzi bağlar zamanla itmir. Çünki bəzi insanlar həyatımıza uzun müddət qalmaq üçün yox, qəlbimizdə iz buraxmaq üçün gəlirlər.
Mənim ilk müəllimlik ilim də məhz belə insanlarla -şagirdlərimlə yadda qalacaq. Bu gün onlara baxıb bir daha anlayıram:
Mən onların həyatında kiçik bir iz buraxmaq üçün müəllim oldum. Onlar isə mənim həyatımda böyük bir iz buraxdılar. Və əgər illər sonra onlardan biri öz arzularına çatıb, sevdiyi işlə məşğul olarkən bir anlıq keçmişə boylanıb “Mənim bir müəllimim vardı, mənə inanırdı” deyərsə…
Mənim üçün bütün müəllimlik yolunun ən gözəl mükafatı elə bu olacaq.
Çünki müəllimlik bəzən bir dərsin içində başlayır, amma bir insanın yaddaşında illərlə davam edir. Bu gün mən yalnız müəllim olduğum üçün deyil, müəllimliyi hiss etdiyim üçün xoşbəxtəm.
Qoy illər keçsin, onlar böyüsün, öz yollarını tapsınlar. Mən isə haradasa bir yerdə onların uğurunu eşidəndə içimdə səssizcə sevinim və düşünüm:
“Bir vaxtlar onlar mənim sinfimdə idilər… Mən onların həyatına bir az toxundum, onlar isə mənim ömrümə bir dünya qədər gözəl xatirə qoydular.”
Aysu ABBAS,

P.S. Bu yazını oxuduqca bir gənc müəllimin şagirdlərinə, öz peşəsinə olan sevgisini, onun ürək döyüntülərini sətirlərindən duyduq. Sevindik. Sevindik ki, müəllimlik peşəsinin gözdən salındığı, urvatdan düşdüyü bir vaxtda bu cameədə bir ulduz parladı. O ulduz bu yazının müəllifi, özünü şam kimi şagirlərinin uğrunda əridib onların yollarına nur saçmaq istəyən Xırdalan şəhər 3 nömrəli məktəb – liseyin musiqi müəllimi Aysu Abbasdır. Aysunun şəxsində peşəsinin vurğunu, şagirdlərinin sevimlisi olan müəllimləri təbrik edirik. Müəllimlərə sayğı və sevgi ilə Tamxil Ziyəddinoğlu,
“Bütöv Azərbaycan Media Qrupu”nun rəhbəri

Yeganə Qəhrəmanova
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
ADPU dosenti,
Azərbaycan-Türk Xalqları Qardaşlığı İB həmsədri


Şəhid qanından cücərən Zəfər:

27 Sentyabr haradan başladı?

Tarixin böyük zəfərləri heç vaxt təsadüfən, yaxud bir gecənin içində formalaşmır. Onlar illərlə toplanan mənəvi gücün, strateji səbrin, siyasi iradənin və hər şeydən əvvəl, xalqın şüurunda yetişən ədalət tələbinin kəsişmə nöqtəsində doğulur. 2020-ci il sentyabrın 27-si Azərbaycan xalqının müasir tarixində məhz belə bir kulminasiya məqamı idi. Lakin bu tarixi sadəcə 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsinin başladığı gün kimi qiymətləndirmək hadisənin köklərini və dərinliyini tam əhatə etmir. Əslində, “27 Sentyabr Zəfəri hardan başlamışdı?” sualına bir neçə istiqamətdə cavab vermək mümkündür:
1. Sentyabrın 27-sinə aparan yol, ilk növbədə, beynəlxalq hüququn işləmədiyi, ATƏT-in Minsk Qrupu kimi institutların fəaliyyətsizliyinin vərdişə çevrildiyi 30 illik mürəkkəb bir diplomatik böhrandan keçdi. Çünki üç onillik ərzində regionda tətbiq olunan status-kvo modeli sülhə deyil, işğalın əbədiləşdirilməsinə xidmət edirdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistan qoşunlarının Azərbaycan ərazilərindən dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrinin kağız üzərində qalması beynəlxalq mexanizmlərin nə qədər təsirisiz olduğunu sübut etdi. Beynəlxalq vasitəçilərin işğalçı ilə işğala məruz qalan tərəf arasında davamlı olaraq bərabərlik işarəsi qoyması Azərbaycan cəmiyyətində dərin bir məyusluq yaratsa da, eyni zamanda milli iradəni və suverenliyi öz gücü ilə bərpa etmək əzmimi daha da bərkitdi.

“Dondurulmuş münaqişə” termini illər boyu regionun gələcəyini buxovlayan və geosiyasi təcrid yaradan bir ideoloji alət kimi istifadə olundu. Lakin diplomatik müstəvidə imitasiya xarakterli danışıqlar getdiyi bir vaxtda, Azərbaycan dövləti həm hərbi-sənaye kompleksini gücləndirir, həm də strateji ittifaqlarını möhkəmləndirirdi. Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq platformalarda səsləndirdiyi bu fikir sülh illuziyasının bitdiyini və beynəlxalq hüququn artıq güc amili ilə təmin olunmalı olduğunu aydın nümayiş etdirirdi:“Əgər beynəlxalq hüquq işləmirsə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri icra edilmirsə, onda güc amili ön plana çıxır. Biz özümüz beynəlxalq hüququ və ədaləti bərpa etməliyik”.
2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin Tovuz döyüşləri göstərdi ki, yaradılmış qondarma statut-kvo artıq nə hərbi, nə də siyasi müstəvidə dayanıqlıdır. Ermənistanın Tovuz istiqamətindəki hərbi təxribatı yalnız ərazi iddiası deyil, həm də regionun strateji kommunikasiya xətlərinə və enerji təhlükəsizliyinə zərbə vurmaq cəhdi idi. Lakin bu təxribat gözlənilənin əksinə olaraq Azərbaycan xalqının milli birliyini ən pik nöqtəyə çatdırdı. Tovuzda general-mayor Polad Həşimovun və digər yüksəkrütbəli zabitlərimizin şəhadəti cəmiyyətdəki səbir kəsasını dolduran son damla oldu. Bakı küçələrinə axışan minlərlə gəncin “Qarabağ!” nidası sentyabrın 27-sində cəbhəyə atılacaq ruhi dalğanın ilk xəbərçisi idi.
Hadisələrin təhlili göstərir ki, 27 Sentyabr sadəcə bir cavab əməliyyatı deyil, illərlə toplanmış diplomatik ədalətsizliyə, beynəlxalq ikili standartlara və işğalçı rejimin qanunsuz addımlarına qarşı milli iradənin hərbi-siyasi müstəvidə təcəssümü idi. Sülh illuziyasının iflası diplomatik düyünlərin açılması və Azərbaycan xalqının öz taleyini öz əlinə alması ilə nəticələndi.

2. 27 Sentyabrda başlanan əks-hücum əməliyyatı ani bir hərbi qərarın deyil, illər boyu sistemli şəkildə həyata keçirilən dövlət siyasətinin — qüdrətli ordu quruculuğunun, müasir hərbi texnologiyaların uğurla mənimsənilməsinin və ən əsası, vətənpərvər bir nəslin yetişdirilməsinin məntiqi nəticəsi idi. Azərbaycan dövləti 30 il ərzində həm maddi-texniki bazanı yenilədi, həm də Ordunun döyüş qabiliyyətini ən yüksək standartlara çatdırdı. Cəbhədə pilotsuz uçuş aparatlarının, dəqiq idarəolunan raket sistemlərinin və müasir artilleriyanın tətbiqi hərbi doktrinamızın texnoloji üstünlüyünü təmin etdi. Lakin hərbi analitiklər də təsdiq edir ki, ən müasir silahlar belə, onu idarə edən şəxsi heyətin mənəvi-psixoloji hazırlığı olmadan qələbə qazandıra bilməz. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin vurğuladığı bu fikir Zəfərin əsas formulunu aydın şəkildə ifadə edir:“Bizim qələbəmizi təmin edən texnika deyil, ruhdur, vətənpərvərlikdir, rəşadətdir. Torpaqları azad edən müasir silahlar deyil, onları idarə edən Azərbaycan əsgəridir, Azərbaycan zabitidir”.
Birinci Qarabağ müharibəsinin ağrı-acısı, Xocalı soyqırımının unudulmayan yarası və minlərlə şəhidimizin qanı Azərbaycan gəncliyinin tarixi yaddaşına bir intiqam və ədalət borcu kimi həkk olunmuşdu. Doğma torpaqlarını görmədən, Qarabağsız böyüyən, lakin o torpaqların həsrəti və sevgisi ilə tərbiyə olunan yeni nəsil milli ideologiyanın canlı təcəssümünə çevrildi. Bu nəsil üçün vətənpərvərlik nəzəri bir məfhum deyil, gündəlik həyatın və kimliyin əsas şərti idi. 27 Sentyabr səhəri səfərbərlik çağırışını gözləmədən hərbi komissarlıqların qarşısında uzun növbələr yaradan minlərlə gənc məhz bu mənəvi tərbiyənin və tarixi məsuliyyət hissinin nəticəsi idi. Başqa sözlə desək, Vətən müharibəsindəki Zəfərimiz şəhid qanının torpağa hoparaq yaratdığı o sarsılmaz mənəvi maya ilə cücərdi. Şəhid qanından doğan milli mənlik şüurumuz ordu quruculuğunda qazandığımız hərbi hazırlıqdan öncə sözünü dedi. Azərbaycan əsgərinin patronundan və silahından əvvəl onun sarsılmaz inamı, şəhadətə hazır olması və fədakarlığı düşmənin 30 il ərzində qurduğu keçilməz müdafiə xətlərini yardı. Şəhid qanı ilə suvarılan bu torpaqlar yalnız fiziki olaraq azad edilmədi, həm də milli mənlik, özünəqayıdış və qalib xalq ruhu yenidən dirçəldi.

3. Sentyabrın 27-si həm də strateji ağlın, dəqiq hesablanmış xarici siyasətin və sarsılmaz hərbi-siyasi iradənin təcəssümüdür. Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən haqq savaşı təkcə cəbhədəki hərbi toqquşmalarla məhdudlaşmadı; o, eyni vaxtda beynəlxalq media, diplomatik təzyiqlər və informasiya müharibəsi cəbhəsində də paralel və intensiv şəkildə aparıldı. Müharibə dövründə xarici kütləvi informasiya vasitələrinə verilən onlarca müsahibə, psixoloji hücumların dəf edilməsi və obyektiv həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması hərbi qələbənin siyasi-hüquqi müstəvidə möhkəmlənməsində həlledici rol oynadı.
44 gün boyunca xalqın dövlətlə və ordu ilə nümayiş etdirdiyi monolit birlik – “Dəmir Yumruq” konsepsiyası – müasir hərbi-siyasi nəzəriyyələrə düşəcək dərəcədə unikal bir sosial fenomendir. Bu süreçdə arxa cəbhə ilə ön cəbhə arasındakı sınırlar tamamilə silindi; siyasi mənsubiyyətindən, yaşından və sosial statusundan asılı olmayaraq hər bir vətəndaş özünü mübarizənin bilavasitə iştirakçısı kimi hiss etdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin xalqa müraciətlərində səsləndirdiyi bu fikir həmin milli həmrəyliyin fəlsəfəsini dəqiq xarakterizə edir: “Bizim gücümüz birliyimizdədir. Biz birlikdə güclüyük və bu birlik bizə hər bir qələbəni təmin edir. Birlik, milli həmrəylik, dəmir yumruq — bu, bizim zəfərimizin rəmzidir”.
27 Sentyabrda atılan ilk cavab zərbəsindən Şuşa zirvəsinə bayraq sancılana qədər keçən şərəfli yol bu sarsılmaz birliyin enerjisi ilə qət olundu. Xalqın öz ordusuna inamı, arxa cəbhədəki sarsılmaz dəstək və dövlətin qətiyyəti hərbi gücü bir neçə dəfə artıran əsas mənəvi faktor oldu. Siyasi iradə, Ordu və Xalq-Dövlət Birliyi Zəfərimizi bizlərə qazandırdı!

4. Sentyabrın 27-si yalnız Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnmədi, həm də Cənubi Qafqazın geopolitik xəritəsini, təhlükəsizlik arxitekturasını və güc balansını kökündən dəyişdi. Üç onillik boyunca regionda öz maraqlarını diqtə etməyə çalışan kənar güclərə və beynəlxalq aktorlara aydın şəkildə nümayiş etdirildi ki, bölgənin gələcək taleyini və inkişaf vektorunu kənardan edilən təzyiqlər deyil, bura aid olan xalqların suveren iradəsi və ədalətli mövqeyi müəyyən edir.
Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Hadrut, Laçın, Kəlbəcər, Ağdam və nəhayət, Qarabağın tacı, keçilməz qala sayılan Şuşanın azad edilməsi 27 Sentyabrda başlayan hərbi-strateji planın addım-addım, yüksək peşəkarlıqla gerçəkləşməsi idi. Bu zəfər regionda yeni nəqliyyat və loqistika dəhlizlərinin, xüsusən Zəngəzur dəhlizinin gündəmə gəlməsi ilə avrasiya miqyaslı geoiqtisadi imkanlar açdı.
Bu gün azad edilmiş torpaqlarda həyata keçirilən “Böyük qayıdış” proqramı, sürətlə ucalan infrastrukturlar, tikilən beynəlxalq hava limanları, çəkilən yollar və ağıllı kənd konsepsiyaları göstərir ki, şəhid qanı ilə sulanmış o torpaqlar indi sadəcə azad olunmuş ərazi deyil, bütün region üçün sülhün, quruculuğun və davamlı inkişafın mərkəzinə çevrilib.
Sentyabrın 27-si – Anım Günü – bizə həm dərin kədəri, həm də sonsuz milli qüruru eyni anda yaşadan müqəddəs və tarixi bir mərhələdir. Bu günün haradan və necə başladığını təhlil edərkən anlayırıq ki, o, yalnız bir hərbi əməliyyatın tarixi deyil; xalqımızın minillik dövlətçilik təfəkküründən, ədalətə olan sarsılmaz inamından və Vətən torpağı uğrunda canından keçməyə hazır olan minlərlə qəhrəman övladın fədakarlığından balayan bir dirçəliş dastanıdır.
Şəhid qanından cücərən Zəfər ağacı bu gün müstəqil, qalib və qüdrətli Azərbaycanın başı üzərində məğrur bir kölgə salır. 27 Sentyabr təqvimdə sadəcə bir tarix və ya anım günü deyil; o, milli mənliyimizin, sarsılmaz özünəqayıdışımızın və gələcək nəsillərə ötürüləcək əbədi qürur mənbəyimizin simvoludur.

20 sentyabr Xankəndi,

Xocalı, Xocavənd və

Ağdərə günüdür

Prezident İlham Əliyevin 2024-cü il sentyabrın 18-də imzaladığı Sərəncama əsasən, hər il sentyabrın 20-də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü qeyd edilir.
2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldıb. 2023-cü il noyabrın 8-də Xankəndidə Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunan hərbi parad keçirilib.
Xankəndidə bərpa-quruculuq işləri ilə yanaşı, sosial və iqtisadi layihələr də həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il noyabrın 28-də imzaladığı Sərəncamla Xankəndi şəhərində Qarabağ Universiteti yaradılıb. 2023-cü il dekabrın 21-də isə Xankəndi stadionunda 30 illik fasilədən sonra ilk rəsmi futbol oyunu keçirilib.
2025-2026-cı illərdə Xankəndidə Zəfər parkı, Mədəniyyət Mərkəzi, müxtəlif istehsal müəssisələri, hotellər və digər obyektlər istifadəyə verilib. Qarabağ Universitetinin yeni tədris binaları və klinikası da fəaliyyətə başlayıb.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşma prosesi də davam edir. 2026-cı il avqustun 17-nə olan məlumata görə, Xankəndidə 119 ailə – 506 nəfər, Xocalıda 1 167 ailə – 4 841 nəfər, Xocavənddə 988 ailə-4070 nəfər, Ağdərədə isə 917 ailə-3587 nəfər məskunlaşıb.
Xocalıda 2023-cü il oktyabrın 15-də Dövlət Bayrağı ucaldılıb. Şəhərdə və rayonun yaşayış məntəqələrində bərpa işləri aparılıb, sosial və istehsal infrastrukturu yaradılıb. 2026-cı il fevralın 26-da Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışı olub, mayın 28-də isə “Qarabağ Tekstil Evi” MMC istifadəyə verilib.
Xocavənddə də bərpa və quruculuq layihələri həyata keçirilir. Hadrut qəsəbəsində yaşayış və inzibati infrastrukturun yaradılması, yolların və digər obyektlərin tikintisi istiqamətində işlər görülüb. 2023-cü il oktyabrın 15-də Xocavənd şəhərində Azərbaycan Dövlət Bayrağı ucaldılıb.
Ağdərədə yol, enerji və yaşayış infrastrukturu üzrə layihələr icra olunur. 2025-ci ildə Suqovuşan kəndində yaşayış kompleksi və məscid istifadəyə verilib. 2026-cı il yanvarın 13-də “Qozlukörpü” Su Elektrik Stansiyası açılıb, Ağdərə şəhərinin Baş Planı təqdim edilib və Xüsusi Əməliyyat Mərkəzinin təməli qoyulub.
20 Sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü hər il bu şəhərlərin tarixində baş vermiş mühüm hadisələrin və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa-quruculuq tədbirlərinin diqqətə çatdırılması məqsədilə qeyd olunur.

Məhərrəm İbadov
Abşeron Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri, şəhid Rauf İbadovun atası

Prezidentdən İslam dünyasına

mühüm birlik mesajı

Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edib.
Dövlət başçısı görüşdə Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısının və böyük şair, mütəfəkkir Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın əhəmiyyətindən danışıb.
İlham Əliyev bildirib ki, iki mühüm tədbirin eyni vaxtda Bakıda keçirilməsi xüsusi məna daşıyır. Prezident Azərbaycanın dahi şəxsiyyətləri, şairləri və mütəfəkkirləri ilə fəxr etdiyini vurğulayaraq, onların zəngin irsinin yalnız Azərbaycan xalqı üçün deyil, bütövlükdə İslam dünyası üçün böyük əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib.
Görüşdə Türk dünyası ilə Qafqaz arasındakı tarixi və mədəni bağlara da toxunulub. Prezident Azərbaycanın həm Türk dünyasının bir hissəsi, həm də Qafqaz ölkəsi olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv olan yeganə Qafqaz ölkəsi Azərbaycandır.
Dövlət başçısı İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsinin Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olduğunu vurğulayıb. O bildirib ki, Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və ICESCO çərçivəsində bir sıra mühüm tədbirlərə ev sahibliyi edib. 2017-ci ildə Bakıda keçirilən IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının da yalnız idman yarışı deyil, birlik və həmrəylik platforması kimi qəbul edildiyini diqqətə çatdırıb.
Prezident həmçinin gələn il Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün keçiriləcəyini bildirib. İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarda birləşdirici, barışdırıcı və əməkdaşlığa istiqamət verən ölkə kimi çıxış edir.
Görüşdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə xüsusi diqqət ayrılıb. Prezident İlham Əliyev nümayəndə heyətinin Ağdam, Xankəndi, Xocalı və Şuşaya səfər edəcəyini bildirərək, qonaqların həm işğalın ağır nəticələri, həm də hazırda bölgədə aparılan yenidənqurma işləri ilə tanış olacaqlarını qeyd edib.
Dövlət başçısı bildirib ki, “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı davam edir. Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 48 şəhər və kənddə insanların yaşadığını, həmin ərazilərdə 90 mindən çox insanın məskunlaşdığını diqqətə çatdırıb.
İlham Əliyev Qarabağda dini və mədəni irsin bərpasına da toxunub. Prezident bildirib ki, bərpa işlərinə 2021-ci ildən başlanılıb və ilk bərpa olunan obyekt Ağdam məscidi olub. Onun sözlərinə görə, bu günədək 12 məscid bərpa edilərək yenidən qurulub və proses davam etdirilir.
Azərbaycan Prezidenti Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh prosesinin davam etdiyini vurğulayıb. İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiqdir və sülhün uzunmüddətli olmasını istəyir. O, eyni zamanda, Türk dünyası və Qafqazda sülhün qorunması üçün bütün tərəflərin səylərini artırmasının vacibliyini qeyd edib.
Prezident görüşdə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın əhəmiyyətindən də danışıb. O, mükafatı sülh gündəliyinə verilən dəstəyin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirib və bu cür təşəbbüslərin sülh prosesinin möhkəmləndirilməsinə xidmət etdiyini bildirib.
İlham Əliyev çıxışının sonunda Türk dünyası, Qafqaz və İslam aləminin birliyinin vacibliyini vurğulayıb. Dövlət başçısı dini liderlərin sülh, əməkdaşlıq, əmin-amanlıq və həmrəyliyə çağırışlarının mühüm mesaj daşıdığını bildirib.
Prezident qeyd edib ki, dünyada və regionda baş verən proseslər fonunda sülhün qorunması üçün birgə səylərin gücləndirilməsi vacibdir. Onun sözlərinə görə, Bakıda müxtəlif ölkələrdən dini liderlərin bir araya gəlməsi həm bölgəyə, həm də dünyaya birlik və əməkdaşlıq mesajı verir.

Yalçın Abdullayev
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin Abşeron-Xızı regional bölməsinin müdiri

Yeganə Qəhrəmanova
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Ruhumuzun manifesti

(Rəqəmsal əsrin keşikçisi: qloballaşma və süni intellekt dövründə Azərbaycan dilinin qorunması)

XXI əsr bəşəriyyətə bənzəri görülməmiş sürət, texnoloji inqilablar və dərin geosiyasi-mədəni transformasiyalar bəxş etmişdir. Qloballaşma prosesi sərhədləri silərək dünyanı vahid informasiya məkanına çevirdiyi halda, süni intellektin gündəlik həyatımıza daxil olması insan fəaliyyətinin bütün sahələrini kökündən dəyişdirir. Bu qlobal inteqrasiya dalğası elm, təhsil və iqtisadiyyat üçün yeni imkanlar açmaqla yanaşı, hər bir xalqın milli kimliyinin və varlığının təməl daşı olan ana dilinin qorunması məsələsini həyati bir zərurət kimi ön plana çıxarır. Azərbaycan dili də bu qlobal axında öz tarixi saflığını, zənginliyini və ifadə imkanlarını qoruyub saxlamaqla yanaşı, rəqəmsal dünyanın tələblərinə uyğunlaşmaq kimi çətin, lakin şərəfli bir sınaq qarşısındadır.
“Qloballaşma burulğanında Ana dili: mədəni inteqrasiya, yoxsa assimilyasiya təhlükəsi?” sualına cavab axtarmağa çalışsaq, görərik ki, qloballaşma mahiyyət etibarilə mədəniyyətlərin yaxınlaşması, informasiya mübadiləsinin sürətlənməsi və dünya miqyasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsidir. Lakin bu proses birtərəfli xarakter daşıdıqda və qeyri-bərabər güc mərkəzlərinin təsiri altına düşdükdə mədəni birtərəfliliyə – mədəniyyətlərin unifikasiyasına və kiçik dillərin sıxışdırılmasına səbəb olur. Dünyada mövcud olan minlərlə dildən yalnız bir neçəsinin (əsasən ingilis dilinin) qlobal ünsiyyət vasitəsinə çevrilməsi digər dillərin funksional dairəsini daraltmaq təhlükəsini yaradır.
Azərbaycan dili zəngin tarixi keçmişə, dərin köklərə və mükəmməl qrammatik quruluşa malikdir. Müstəqillik illərində dilimiz dövlət dili kimi öz hüquqi statusunu bərpa etmiş, bütün sahələrdə işlənmə arealını genişləndirmişdir. Lakin açıq informasiya cəmiyyətində xarici dillərin, xüsusilə də ingilis dilinin təsiri qaçılmazdır. Burada əsas problem xarici dillərin öyrənilməsi deyil, ana dilinin daxili imkanlarına etinasızlıq göstərilməsi, lüğət tərkibinin əsassız və gərəksiz alınma sözlərlə (barbarizmlərlə) zədələnməsidir.
Gündəlik nitqdə, reklam lövhələrində, kütləvi informasiya vasitələrində və xüsusilə internet məkanında ana dilinin qrammatik normalarının pozulması, üslub səhvləri milli düşüncə tərzinin də tədricən eroziyaya uğramasına gətirib çıxarır. Dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil; o, xalqın təfəkkür tərzinin, milli psixologiyasının, tarixinin və mənəviyyatının güzgüsüdür. Dilini itirən xalq öz tarixi yaddaşını və milli suverenliyini də itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalır. Ona görə də dilimizin milli təməlini qorumaq, onun onurğa sütununu sabit saxlamaq üçün uşaq, yeniyetmə və gənclərimizdə ana dilimizə sevgi oyatmalı, orta təhsilin ana dilində olmasına xüsusi önəm verməliyik. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, gənclərimiz dünya dillərini mümkün qədər öyrənməli, lakin, ilk növbədə, öz ana dilini mükəmməl bilməli, onu sevməyi və qorumağı özünə borc bilməlidir ki, dilimiz gələcək nəsillərə öz milli saflığını qoruyaraq ötürülə bilsin.

Süni intellekt dövründə dil: yeni çağırışlar və rəqəmsal bərabərsizlik
Müasir dövrün baş verən ən böyük texnoloji inqilabı süni intellekt və böyük dil modellərinin intişarıdır. Bu gün ChatGPT, Claude, Gemini kimi süni intellekt sistemləri bəşəriyyətin intellektual fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Lakin bu texnoloji mütərəqqi prosesin arxasında mühüm bir dil problemi dayanır: rəqəmsal bərabərsizlik və dil ədalətsizliyi.
Dünyadakı minlərlə dildən yalnız bir neçəsi (başda ingilis dili olmaqla çincə, ispança, fransızca kimi güclü dillər) süni intellekt sistemləri tərəfindən mükəmməl səviyyədə dəstəklənir. Azərbaycan dili də daxil olmaqla bir çox dillər isə "az resurslu dillər" (low-resource languages) kateqoriyasına daxildir. Bu o deməkdir ki, qlobal texnologiya nəhənglərinin yaratdığı süni intellekt modellərində Azərbaycan dilinin korpusu, leksik bazası, frazeoloji fondu və mədəni konteksti kifayət qədər təmsil olunmur ki, nəticədə aşağıdakı neqativ hallar ortaya çıxır:
• Süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən tərcümələrdə kobud semantik səhvlərə, mexaniki kalkalara və milli təfəkkürə yad ifadə tərzlərinə yol verilir.
• Rəqəmsal mühitdə Azərbaycan dilində keyfiyyətli kontentin (elmi məqalələr, texniki sənədlər, proqramlaşdırma resursları) az olması gənc nəslin informasiya əldə edərkən məcburiyyətdən digər dillərə üz tutmasına səbəb olur.
• Səsli köməkçilər, avtomatlaşdırılmış mətn tanıma və sintez sistemləri Azərbaycan dilinin fonetik xüsusiyyətlərini hələ də tam dəqiqliklə emal edə bilmir.
Əgər bu sahədə vaxtında və sistemli addımlar atılmasa, Azərbaycan dili gələcəyin rəqəmsal iqtisadiyyatından və süni intellekt ekosistemindən təcrid olunmaq təhlükəsi ilə qarşılaşacaq. Ona görə də Ana dilinin qorunmasında dövlət siyasəti və cəmiyyətin məsuliyyəti eyni dərəcədə əhəmiyyətə malikdir.
Azərbaycan dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və qlobal rəqabətədavamlılığının təmin edilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ana dilimizin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi, onun rəsmi dövlət dili kimi tətbiqi sahəsində imzaladığı tarixi fərmanlar və sərəncamlar bu siyasətin təməlini qoymuşdur. Bu gün də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamlar, dövlət proqramları ana dilimizin saflığının qorunmasına, lüğət tərkibinin zənginləşdirilməsinə və rəqəmsal mühitdə mövqelərinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Lakin dilin qorunması təkcə inzibati qərarlarla və ya qanunvericiliklə həll oluna bilməz. Burada cəmiyyətin hər bir üzvünün – ziyalıların, müəllimlərin, jurnalistlərin, yazıçıların və xüsusilə də gənclərin daxili mədəniyyəti və məsuliyyəti əsas rol oynayır.
• KİV və Sosial Media: Televiziya kanalları, xəbər portalı və sosial media platformaları dilin kütləvi yayılmasında əsas instansiyalardır. Efirlərdə və yazılı mətbuatda ədəbi dil normalarının pozulmasına yol verilməməlidir.
• Təhsil Sistemi: Məktəb və universitetlərdə ana dilinin tədrisi sadəcə qrammatika qaydalarının əzbərlənməsi deyil, şagirdlərdə dilə sevgi, estetik zövq və yaradıcı yanaşma aşılanmalıdır.
Süni intellekt əsrində azərbaycan dilinin inkişafı üçün strateji yol xəritəsi müəyyənləşdirmək, Azərbaycan dilini süni intellekt və qloballaşma təhdidlərindən qorumaq, əksinə, onu rəqəmsal dünyanın güclü oyunçusuna çevirmək üçün aşağıdakı strateji addımların atılması zəruridir:
1. Milli Dil Korpusunun və Böyük Dil Modellərinin Yaradılması: Azərbaycan dilinin elektron bazası – geniş leksik, qrammatik və sintaktik korpusu dövlət səviyyəsində sistemləşdirilməli və qlobal texnologiya şirkətlərinə açıq inteqrasiya olunmalıdır. Yerli İT mütəxəssisləri tərəfindən milli süni intellekt dil modelləri (LLM) inkişaf etdirilməlidir.
2. Terminologiya Məsələsinin Təkmilləşdirilməsi: Elm və texnologiya sahəsində sürətlə yaranan yeni anlayışlar (məsələn, İT, kibertəhlükəsizlik, biotexnologiya terminləri) əcnəbi dillərdən kor-koranə tərcümə edilməməli, dilimizin daxili imkanları və qanunauyğunluqları əsasında peşəkar terminlər yaradılaraq leksikona daxil edilməlidir.
3. Rəqəmsal Kontentin Artırılması: İnternet məkanında Azərbaycan dilində ensiklopedik məlumatların (məsələn, Vikipediya layihələri), elmi məqalələrin, proqramlaşdırma təlimatlarının və rəqəmsal media vasitələrinin həcmi kəskin şəkildə artırılmalıdır. Süni intellekt ancaq mövcud kontent əsasında öyrənir; ona görə də dilimizdə keyfiyyətli məzmunun olması suverenliyimizin rəqəmsal təminatıdır.
4. Maarifləndirmə və Dil Şüuru: Cəmiyyətdə ana dilinə qarşı həssaslıq artırılmalı, təmiz və səlis danışmaq hər bir vətəndaş üçün nüfuz və mədəniyyət göstəricisinə çevrilməlidir.
Deyilənləri ümumiləşdirsək, bu qənaətə gəlirik ki, Ana dili hər bir xalqın ruhunun manifestidir. Qloballaşmanın sərhədləri sildiyi, süni intellektin isə insan idrakını modelləşdirdiyi müasir dövrdə Azərbaycan dilinin qorunması sadəcə linqvistik məsələ deyil, milli təhlükəsizlik, mədəni suverenlik və gələcək nəsillər qarşısında mənəvi borc məsələsidir. Azərbaycan dili öz qədim köklərinə söykənərək, müasir elmin və süni intellektin imkanlarından bəhrələnməklə həm ənənəsini qorumalı, həm də gələcəyin rəqəmsal dünyasında öz möhtəşəm səsi ilə ucalmalıdır. Unutmayaq ki, dilini qoruyan xalq əbədi yaşayır.

Dostumuza sürpriz

yubiley təbriki

Yazıçı-publisist, tibb-xidməti polkovnik-leytenantı Elman Rüstəmovla axşamın sərinində əyləşib şahmat oynayırdıq. Vidadi müəllimlə Vaqif müəllim də adətləri üzrə azarkeşlik edirdilər. Qəfildən dayısının mələkləri üstünə tökülüb oyunumuzu pozdular. Üzərinə “Şəfa paylayan xilaskarımız 60 illiyin mübarək!” yazılmış tortu şahmat stolumuza qoyub Elman həkimə sarıldılar. Məlum oldu ki, həkimin bacısı qızları Cəmilə müəllim, Sevda xanım, Hürü xanım, xalasının nəvələri İntizar müəllimlə Raisə xanım Elman qardaşımızın 60 illik yubileyini təbrik etməyə gəliblər.

Bu gəliş şahmat yarışımıza xüsusi nəşə qatdı. Dostlarımız qohumlarının Elman həkimə qarşı olan istəyinə, sevgisinə daha çox sevindilər. Elə əslində arada qazanan da biz olduq. Nə qədər təkid etdiksə də həkimin yoldaşı Natəvan xanım tortu evə aparmadı. Elə bayırdaca kəsib həkimin dostlarını qonaq elədi. Biz də çayımızı içib Elman həkimin özünə də, sevənlərinə də dua elədik.

Qohumların ifadəsini dönə-dönə təkrarladıq. Doğrudan da Elman Rüstəmov Şəfa paylayan xilaskardır.
Xanımların və dostların adından onu bir daha 60 illik yubileyi münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edirik və arzulayırıq ki, dostumuza olan sevgi heç vaxt azalmasın!

Sayğılarla: Tamxil Ziyəddinoğlu
Bütöv Azərbaycan Media Qrupunun rəhbəri

Elman Rüstəmov-60
Təbrik edirik!

Elmanın öz dünyası

Bəzən insan gün ərzində beş, on, yüz, bəlkə də min adamın yanından keçir. Elə dövrə gəlmişik ki, adam qayğıların, fikir-zikrin əlindən, bəziləri də görmədiyi günə çatdığından, pullandığından heç bir məhəllədə, eyni küçədə yaşadığı adamı ya görə bilmir, ya da görməzdən gəlir. Belələri təkəbbürdən o qədər şişirlər ki, beyin öz funksiyasını itirir, baş gicəllənməsi əmələ gəlir və hər şeyi baş ayaq görməyə başlayırlar. Bax onda onlara elə gəlir ki, özlərindən çox-çox yüksəkdə olanlar çox aşağıdadırlar. Elə ictimai mizan da onda, hər kəs özünü olduğu kimi tanımayanda pozulur. Bu qənaətə paytaxt mühitində yaşadığım 50 il müddətində gördüyüm, şahidi olduğum hadisələri dəyərləndirərək gəlmişəm. Bir də o qənaətə gəlmişəm ki, tanıdıqlarımın bəziləri insanlığın fövqündədir. Onların öz dünyası, öz təbiəti, fövqəlbəşər daxili zənginlikləri olur. Ətrafdakıların bir qismi belə insanların xeyirxahlığını, humanizmini, malik olduqları dəyərləri qismən dəyərləndirib qeyd etsələr də, əksəriyyət belələrini dərk etməkdə çətinlik çəkir.
Özünəməxsus ali xarakterə malik fövqəlinsanlardan biri də Tibb xidməti polkovnik-leytenantı, yazıçı-publisist Elman Rüstəmovdur. Elman Rüstəmovla eyni rayonda doğulsaq da, 40 ilə yaxın eyni məkanda, qonşu küçələrdə yaşasaq da tanışlığımız “Bütöv Azərbaycan” qəzeti təsis olunandan sonra yarandı. İstəyirəm onu əvvəlcə oxucularımızla tanış edəm, sonra necə tanıdığımı ərz edərəm...
Rüstəmov Elman Süleyman oğlu 1966-cı ildə, iyulun 26-da Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Aşağı Girətağ kəndində anadan olub. 8 illik məktəbi doğma kənddə bitirib. İlk yaradıcılığa da elə orda başlayıb.

Kəndlərindəki Daş karxanasının erməni rəisinin əməllərindən bəhs edən “Rüşvətxor rəis” birpərdəli komediyasını 12 yaşında yazıb. O, 12 yaşında həm də atasını itirib. Ana himayəsində böyüyən Elman 9-10-cu sinifləri Abşeron rayonunun Mehdiabad qəsəbəsində oxuyub. Amma yaradıcılıq qabiliyyəti uşaqkən büruzə versə də, peşə seçimində tamam başqa istiqamətə üz tutub. Ali məktəbə qəbul olması da yaradıcılığı kimi maraqlıdır. Sinif yoldaşlarının, tay-tuşlarının danışdığına görə Elman çalışqan və məsuliyyətli şagird olub. Həm də o qədər həssas olub ki, atasızlığının yükünü çəkən anasına Azərbaycan Tibb İnstitutuna (İndiki Tibb Universiteti) qəbul olması xəbərini çatdıranda özü sevincdən və yorğunluqdan bayılıb.

Elman Rüstəmov yorğun illərinin bəhrəsi olaraq 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini Fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Amma müqəddəs amallarla peşəsinə ləyaqətlə xidmət etmək arzusunda olan gənc həkim təyinat bölgüsü vaxtı sürprizlə qarşılaşıb. Beləki fakültənin dekanı Fərman Təhməzov onu yanına çağıraraq deyib, -Elman, get fikirləş, gör institutda qalmaq istəyirsən yoxsa yox. Əgər fakültədə qalmaq istəsən saxlaya bilərik. Dünyanın qaranlıqlarından, “xoşməramlılar”ın umacaqlarından xəbərsiz yetim sevincindən bütün gecəni fikirləşib və bu ilahi şansı qaçırmamaq qərarına gəlib. Ağlına başqa heç nə gəlməyib. Əslində ağıla gələsi heç nəyi yox idi. Çünki kasıblıqla uğraşa-uğraşa dərslərinə çalışaraq Fərqlənmə diplomu almışdı. Belə adamlar nə qədər fikirləşsə də qara fikirlər ağlından keçmir.
Beləcə Elman Rüstəmovun təyinatı fakültədən çox-çox uzaqlara verilib. O, işlədikdən, dünyadakı eybəcərlikləri, saxtakarlıqları, çoxsifətliləri gördükdən sonra başa düşüb ki, get fikirləş nə deməkdir.
E. Rüstəmov əmək fəaliyyətinə mülki həyatda başlasa da, müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş dövlətimizin ordu quruculuğunda tibb kadrlarına ehtiyac olduğunu nəzərə alıb, taleyini Azərbaycan Ordusuna bağlayıb. 22 il Milli Orduda hərbi provizor kimi müxtəlif vəzifələrdə xidmət edib. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi, 95 illiyi yubiley medalları, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 15 il Qüsursuz Xidmətə Görə medalı ilə təltif edilib. Azərbaycan torpaqlarının işğal altında olduğu ağır illərdə canı- könüldən Vətənə xidmət edən tibb xidməti polkovnik-leytenantı Elman Rüstəmov müharibə veteranıdır. 28 noyabr 1992-ci ildən 19 dekabr 2014-cü ilə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində tibb xidməti zabiti kimi qulluq edib. Vətəninə şərəflə xidmət edən dostumuz Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin 24 iyun 2013-cü il tarixli 087/t saylı əmrinə əsasən “Qüsursuz Xidmətinə Görə” I dərəcəli medalla təltif olunub.
O, harda olmasından asılı olmayaraq həmişə xoşgörüyə, insani dəyərlərə üstünlük verib. Xeyirxahlıqdan zövq alıb. Müdafiə Nazirliyinin Bakıda yerləşən Baş Klinik Hospitalında xidmət elədiyi dövrdə görür ki, bir kişi neçə gündür hospitalın qəbul şöbəsinin qabağında oturur. Axırıncı dəfə işdən çıxanda kişini yenə orda oturan görüb niyə oturduğunu soruşur. Kişi cavab verir ki, əsgər atasıyam. Oğlum Naxçıvanda xidmət edirdi. Xəstələnib, neçə gündür Reanimasiya şöbəsində yatır. Nigarançılıqdan evə gedə bilmirəm. Gedim anasına nə deyim?!
Elman həkim əsgər atasını maşına mindirib evə aparır. Dəyişək paltarı verib hamama salır. Gecəni öz evində qonaq saxlayıb oğlunun tezliklə yaxşı olacağına dair təsəlli verir. Səhər yeməyindən sonra yenə maşınla aparıb evinə yola salır. Onun nigaran qalmaması üçün əlindən gələni edir. Sən get ki, anası da nigaran qalmasın,-deyir.
Hərbi həkim öz xeyirxah əməlləri barədə danışmağı xoşlamadığından neçə-neçə nəcib işlərinin nəticəsi Allahı ilə öz arasında gizli qalıb.
Dürüst, vicdanlı, ədalətli, vətənsevər və insanpərvər adamların əli əyrilərin, tamahkarların, saxtakarların arasında işləməsi bütün dövrlərdə çətin olub. İndi də elədir. Gözütox Elman Rüstəmov ömrünün qalan hissəsini könül xoşluğu, ruh rahatlığı ilə, intriqalardan uzaq yaşamaq üçün, cavan olmasına baxmayaraq, xidmət müddəti bitən kimi ərizə yazaraq 47 yaşda təqaüdə çıxıb. Bapbalaca bir aptek yeri icarəyə götürüb, həm öz başını qatır, həm də iki-üç ailənin güzəranının yaxşılaşmasına vəsilə olur. Həkimə getməyə pulu olmayanlara həkim məsləhəti verir, tanış həkimlərdən, dostlarından onlara təmənnasız yardım göstərməyi xahiş edir.
Qeyd etdiyim kimi Elman Rüstəmovla tanışlığımızın yaşı “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin yaşı qədərdir. 2009-cu ilin oktyabrında qəzetin 3 nömrəsində ard-arda “Mən “Tupoy””, “Başkəsənlər” və “Səsli çeşmə” yazıları çap olundu. Beləcə yazıçının həm yaradıcılığı, həm də şəxsiyyəti ilə tanışlığımız başladı. Elə kitablarının nəşri də o vaxtdan sonraya düşdüyünə görə hamısını əldə edib oxumaq imkanım oldu.

“Xoşbəxt günlərimin açı göz yaşları” (Zaurun yuxuları) onun ilk çap olunan kitabıdır. Qısa müddətdə yazıçının “Başkəsənlər”, “Anama məktub”, “Novruzda açılan atəş”, “Dürmək restoranı” və “Tanrı ürəklərdədir” kitabları çap olundu. 4 ilin içində 6 irihəcmli kitabın ərsəyə gəlməsi müəllifin nə qədər məhsuldar olduğunun göstəricisidir. “Novruzda açılan atəş” povesti Qarabağ müharibəsi mövzusundadır. “Kreml qülləsi” və “Morqda yeni il şənliyi” hekayələri rus dilinə tərcümə olunaraq Ukrayna mətbuatında dərc olunub.
Mən ədəbiyyatşünas- tənqidçi olmadığıma görə, Elman Rüstəmovun yaradıcılığı barədə diqqəti filologiya elmləri doktoru Şakir Albalıyevin “Düşüncə fədaisi olan yazıçı” məqaləsindən bir fraqmentə yönəltmək istəyirəm:
Elman Rüstəmov bir müəllif kimi yazdıqlarında nə dərəcədə millidirsə, o dərəcədə də vətənpərvər kimi, nə dərəcədə milli ruhlu vətənpərvərdirsə, o dərəcədə də bəşəri ideallara sadiq bir sənətkar kimi çıxış edir. Mən onun yazılarının ruhunda ziyalı – yazıçı kimi özünü fəda etdiyini görürəm: onu sözün həqiqi mənasında düşüncə fədaisi olan yazıçı kimi səciyyələndirirəm. Çünki o, eşidib-gördükləri həyat həqiqətlərini yazıçı təxəyyülündən və analitik yazıçı düşüncəsindən keçirməklə nəsr əsərinə çevirir. Onun yazı üslubu, yazıçı kimi özünü göstərə bilmək missiyası məhz bu mühüm amildən rişələnir. Onun hər əsərində düşüncə qatları müəyyən intervallarla özünü göstərir.
“Kreml qülləsi”, “Ağ vərəq”, “Mən”, “Tupoy”, “Baş kəsənlər”, “Ən qısa hekayəm”, “21 dekabr dünyanın sonu, yoxsa bir yəhudi oyunu”, “Şəkinin “Xan sarayı” və s. Bütün bu və bu kimi digər əsərlərində biz qatbaqat düşüncə layları ilə rastlaşırıq: düşünərək (müəyyən ədəbi-fəlsəfi kəşflər edərək) oxucularını da bu xüsusda düşündürür.
Elman Rüstəmov ehtiyata buraxıldıqdan sonra ölkəmizin ictimai həyatında daha səmərəli fəaliyyətə başlayıb. Hərbi Jurnalistlər Birliyi İdarə Heyətinin üzvü kimi 2017-ci ildə “Hərə bir əsgər, hər ev bir səngər” layihəsi çərçivəsində Tovuz rayonunun Ağdam kəndinə, yerli əhalinin görüşünə gedib. Kitablarını kənd camaatına hədiyyə edərək, onları düşmənlə üz-üzə dayanaraq yurdu, doğma ocağı qoruduqlarına görə təqdir edib. Maraqlıdır ki, qələbəmizlə başa çatan 44 günlük Vətən müharibəsi də məhz həmin kənddə alovlanıb.

Müharibədən sonra-2 noyabr 2022-ci ildə “Vətən sənə canım fəda” layihəsi çərçivəsində 44 günlük Vətən Müharibəsinin rəmzi olaraq, Şuşa uğrunda döyüşüb Şuşaya çatmadan Şəhid olanların ailə üzvlərindən və qazilərdən ibarət 44 nəfərlik qrupun Şuşaya 1 günlük səfərini təşkil etmişdik. Səfərin ən ağır xərclərindən birini-1000 manat nəqliyyat xərcini Elman Rüstəmov çəkdi. Mən həmin pulu almağa tərəddüd edəndə dedi,-müəllim, illərdi mən bu 1000 manatı əhd edərək ayırmışdım ki, torpaqlarımız işğaldan azad olunanda xərcləyəm. İndi o mübarək gün gəlib, nə xoş ki, Şuşamızın ziyarətinə Şəhid ailələri ilə birgə getmək nəsibim olub.
Artıq 17 ildir ki, Elmanla tanışıq və ürəklə deyə bilərəm ki, tanışlığımız müəyyən sınaq mərhələlərindən keçmiş dostluq səviyyəsindədir. O, mənə güvənirmi, deyə bilmərəm, amma mənim ona güvəncim tamdır. Xidmətdə qüsursuz olduğu kimi, dostluqda, vətəndaş mövqeyində də qüsursuzdur. Yaşlılara, xəstələrə şəfqəti, mərhəməti ilə, körpələrə məhəbbəti ilə seçilir. Ailəcanlı olduğu qədər də elcanlıdır. Bəzən onun hədsiz humanistliyindən, alicənablığından, üzü yumşaqlığından sui istifadə edənlər də olur. O, böyüklük edib görməzdən gəlir, nə olursa olsun özünü o yerə qoymur. Amma yaxşı bilir ki, elə qəribə tiplər var ki, qulluğunda durduqca adamı qul yerinə qoyur. Bax bu dözülməzdir...
Hərbi Jurnalistlər Birliyinin, demək olar ki, heç bir tədbiri Elman Rüstəmovsuz keçmir. Keçən il Laçın rayonunda Şəhid Camal Quliyevin tənha məzarını birlikdə ziyarət etdik. Avqustun 24-də isə əslən Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalından olan ziyalılar, şair və yazıçılar Bəylikdə məskunlaşmış kənd camaatı ilə görüşdü. Yerli əhali çatışmazlıqlardan, çətinliklərdən söhbət açanda yazıçı-publisist məskunlaşma zamanı müəyyən müddət çətinliklərin olacağını təbii sayaraq qeyd etdi ki, mən bir hərbçi və yazıçı olaraq Vətənimizin hansı çətinliklərdən keçdiyini yaxşı bilirəm. Dövlət müstəqilliyimiz elan olunan kimi dörd bir yandan düşmənlərimiz üstümüzə düşdü. Ordusuz, əliyalın könüllü dəstələr Vətənin müdafiəsinə qalxdı. Şükr etdiyimiz bu günə gəlincə 30 minə yaxın Şəhid verdik. O vaxtlar heç kim dövlətdən heç nə ummurdu. Hər əzaba qatlaşırdıq ki, təki dövlətimiz toparlanıb torpaqlarımızı azad edə bilsin. Hər kəs mən Vətənimin xilası üçün dövətə nə kömək edə bilərəm,- deyə düşünürdü. Gördüyünüz kimi güc birliyi, söz birliyi ilə torpaqlarımızı düşmən tapdağından azad elədik. Dar günün ömrü az olar. Müvəqqəti çətinliklər də keçib gedəcək. Mən bircə ona təəssüflənirəm ki, səsinin yanğısı ilə Laçını unutmağa qoymayan Məhəbbət Kazımov Qarabağın azadlığını, Laçınımızın yeni növrağını görə bilmədi...
Elman Rüstəmov 2014-cü ildə “Qafqaz-Media”İctimai Birliyinin “Nurlu qələm” mükafatına layiq görülüb. Hərbi Jurnalistlər Birliyi isə layihələrin həyata keçirilməsində göstərdiyi köməyə və mənəvi dəstəyə görə “Vətənoğlu” Fəxri Diplomu ilə təltif edib.

Onun şəxsi keyfiyyətləri, mənliyi, ləyaqəti, insanpərvərliyi, səmimiyyəti, xoşrəftarı, nə qədər nəzakətli və kübar bir insan olduğu barədə yazmaqla bitən deyil. Odur ki, əziz dostumu 60 illiyi münasibəti ilə “Bütöv Azərbaycan” Media qrupu adından, Hərbi Jurnalistlər Birliyi İdarə Heyəti adından səmimi qəlbdən təbrik edir, sağlam uzun ömür, ictimai fəaliyyətində və yaradıcılığında uğurlar arzulayırıq. Bir də arzu edirik ki, Zəngəzur dağlarındakı doğma kəndində, Qalanın başında şahmat oynamaq əhdi hasil olsun!
Sevgi və sayğılarla:
Tamxil Ziyəddinoğlu

Azərbaycan-Almaniya

münasibətlərində strateji

əməkdaşlığın yeni mərhələsi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Almaniya Federativ Respublikasına rəsmi səfəri və səfər çərçivəsində səsləndirdiyi bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin yeni strateji mərhələyə qədəm qoyduğunu bir daha nümayiş etdirdi. İmzalanan sənədlər siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi və regional sülhün möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu səfər yalnız Azərbaycan-Almaniya münasibətlərinin deyil, bütövlükdə Azərbaycan-Avropa İttifaqı əməkdaşlığının gələcək inkişafı üçün də yeni imkanlar açır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri iki ölkə arasında strateji dialoqun başlanmasıdır. Strateji dialoq münasibətlərin yalnız mövcud səviyyəsinin qorunmasına deyil, onların gələcəkdə daha sistemli və məqsədyönlü şəkildə inkişafına xidmət edir. Bu format siyasi, iqtisadi, humanitar, elm, təhsil və yüksək texnologiyalar sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin daha da genişlənməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.
Azərbaycan uzun illərdir ki, beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Ölkəmiz üzərinə götürdüyü bütün beynəlxalq öhdəlikləri vaxtında və yüksək məsuliyyətlə yerinə yetirərək etimad qazanan dövlətə çevrilib. Xüsusilə enerji sahəsində Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş kimi qazandığı nüfuz Avropa ölkələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Almaniya ilə əməkdaşlığın yeni mərhələyə yüksəlməsi də məhz qarşılıqlı etimadın və ortaq maraqların məntiqi nəticəsidir.
Bəyanatda enerji təhlükəsizliyi məsələsinə geniş yer ayrılması təsadüfi deyil. Son illərdə dünyada baş verən geosiyasi proseslər enerji təhlükəsizliyini dövlətlərin prioritet məsələlərindən birinə çevirib. Azərbaycanın təbii qazının Almaniyaya ixracına başlanılması ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunu daha da artırır. Bununla yanaşı, yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri də diqqət mərkəzindədir. Azərbaycanın zəngin bərpaolunan enerji potensialı Almaniyanın qabaqcıl texnologiyaları ilə birləşərək hər iki ölkə üçün faydalı layihələrin həyata keçirilməsinə imkan yaradacaq.
İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi də səfərin mühüm nəticələrindəndir. Hazırda Azərbaycanda yüzlərlə Almaniya şirkəti fəaliyyət göstərir və onların sayı ildən-ilə artır. Qarşılıqlı sərmayələrin təşviqi, sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi, innovativ texnologiyaların tətbiqi və yeni biznes layihələrinin həyata keçirilməsi ölkəmizin qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm töhfə verəcək. Xüsusilə Azərbaycan–Almaniya Biznes Şurasının yaradılması sahibkarlar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə və yeni investisiya imkanlarının yaranmasına xidmət edəcək.
Prezident İlham Əliyev çıxışında nəqliyyat və tranzit imkanlarının inkişafını da xüsusi qeyd etdi. Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi iri infrastruktur layihələri ölkəmizi Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevirib. Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artdığı indiki dövrdə Almaniyanın bu layihələrə maraq göstərməsi Azərbaycanın beynəlxalq logistika sistemində mövqeyini daha da gücləndirəcək. Bu əməkdaşlıq yalnız iqtisadi dividendlər deyil, həm də regionda qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.
Bəyanatda Cənubi Qafqazda davam edən sülh prosesi də mühüm yer tutur. Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra regionda yeni reallıqlar yaradıb və bu gün davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir. Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi regionun gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Almaniyanın bu proseslərə konstruktiv yanaşması və sülh təşəbbüslərinə dəstək verməsi əməkdaşlığın siyasi əhəmiyyətini daha da artırır.
Diqqət çəkən məqamlardan biri də Avropa İttifaqı ilə münasibətlərə verilən önəmdir. Azərbaycan Avropa dövlətləri ilə qarşılıqlı hörmətə və bərabərhüquqlu əməkdaşlığa əsaslanan münasibətlər qurur. Almaniya Avropanın aparıcı iqtisadi və siyasi güclərindən biri kimi bu əməkdaşlıqda xüsusi yer tutur. Bu baxımdan strateji dialoqun başlanması gələcəkdə Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə müsbət təsir göstərəcək.
Səfər zamanı imzalanmış "Azərbaycan Respublikası ilə Almaniya Federativ Respublikası arasında strateji gündəliyə dair Birgə Bəyannamə" və digər sənədlər münasibətlərin hüquqi bazasını daha da möhkəmləndirir. Bu sənədlər qarşılıqlı etimadın, uzunmüddətli tərəfdaşlığın və konkret layihələrin həyata keçirilməsi üçün etibarlı zəmin yaradır.
İmzalanan sənədlər və verilən bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldir. Enerji, iqtisadiyyat, nəqliyyat, investisiya, yaşıl enerji və regional təhlükəsizlik istiqamətlərində əməkdaşlığın genişlənməsi həm Azərbaycanın milli maraqlarına, həm də Avropanın sabitliyi və inkişafına mühüm töhfə verəcək. Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycan–Almaniya tərəfdaşlığı qarşıdakı illərdə daha da möhkəmlənəcək və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın uğurlu nümunələrindən birinə çevriləcək.

Malik Məmmədov
Abşeron RİH başçısının Xırdalan şəhər İƏD üzrə nümayəndəsi

Əbədiyyət Gülü anıldı

“Əbədiyyət gülüyəm mən” – deyən böyük Məhəmmədhüseyn Şəhriyar anıldı...

Məhəmmədhüseyn Şəhriyar (1906-1988)

Böyük Azərbaycan şairi - əsl adı Seyid Məhəmmədhüseyn Behcəti Təbrizi olan Məhəmmədhüseyn Şəhriyar 1906-cı ildə Təbriz şəhərinin Bağmeşə bölgəsində hüquqşünas Hacı Mirağa Xoşginabinin ailəsində dünyaya gəlib. Uşaq yaşlarından şeir yazmağa başlayan kiçik Məhəmmədhüseynin ilk şeirlərini 7 yaşından yazmağa başladığı haqda məlumat var. Doğma Azərbaycan türkcəsində və fars dilində bir-birindən gözəl əsərlər yazan şairin əvvəllər şeirlərini “Behcət” təxəllüsü ilə qələmə aldığı, daha sonralar isə bu təxəllüsü bəyənmədiyindən, özünə “Şəhriyar” təxəllüsü götürdüyü deyilir. Şair ömrünün sonunadək “Şəhriyar” təxəllüsü ilə bir-birindən gözəl əsərlər yazmışdır ki, bu, yaradıcılığının ən şah zirvəsi onun məşhur “Heydərbabaya salam” poemasıdır.
İlk təhsilini kənd məktəbində Molla İbrahim adlı bir axunddan və Molla Ağa Məhəmməd Bağırdan alan Məhəmmədhüseyn, daha sonra təhsilini Təbrizin "Füyuzat" və "Müttəhidə" mədrəsələrində davam etdirmiş, orta təhsilini bitirdikdən sonra 1924-cü ildə Tehrana gəlmiş və tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. Şairin ilk gənclik eşqi olan Sürəyyaya olan sonsuz sevgisi şeirlərinin əksəriyyətinin bu gözəl xanıma həsr olunması ilə nəticələnir. Lakin qohumları bu izdivaca etiraz edərək, Şəhriyara təzyiq göstərir, onun Tehrandan Nişapura sürgün edilməsinə müvəffəq olurlar. Nəticədə, Şəhriyar ali təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olur... Sürəyyaya bəslədiyi intəhasız sevgi hissləri şairi heç vaxt tərk etmir və o, belə bir deyim işlədir ki, “Sürəyyanın eşqi olmasaydı, mən şair yox, həkim olardım”.
Beləliklə, İranın müxtəlif şəhərlərində yerli idarələrdə məmur kimi işləyən gənc Şəhriyar, 1930-cu illərin ortalarında Tehrana qayıdıb banklardan birinə işə düzəlir. Təxminən 20 ildən sonra Təbrizə gəlir və 1953-cü ildə ibtidai məktəbdə dərs deyən Əzizə adlı xanımla evlənir. Onların bu izdivacdan Şəhrizad, Hadi və Məryəm adlı övladları dünyaya gəlir. Həyat yoldaşı Əzizə xanımın dünyasını vaxtsız dəyişməsi Şəhriyarı olduqca sarsıdır, böyük şair həyatını alt-üst edən bu hadisədən sonra təskinliyi ancaq özünü bütünlüklə yaradıcılıq və ədəbiyyata sərf etməkdə tapır.

Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan xalqının böyük oğlu Seyid Məhəmmədhüseyn Şəhriyar ömrü boyunca Quzey Azərbaycanın həsrəti ilə yaşasa da, ona Bakını və buradakı şair dostlarını görmək, canı qədər sevdiyi qan qardaşlarını bağrına basmaq qismət olmayıb. Bu yolda şairin qarşısında süni əngəllər yaradılsa da, şairin ruhu vətən göylərini aşaraq, otaylı-butaylı Azərbaycanımızın zəngin mənəvi xəzinəsinin yaradılmasını təmin etmişdir. Şairin külliyyatı dəfələrlə nəşr olunaraq şəhriyarsevərlərin ixtiyarına verilmişdir.
***

17 iyun 2026-cı il tarixində AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsi böyük Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın 120 illik yubileyi münasibətilə anım tədbiri keçirmişdir.
Tədbiri Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru Rəhim Əliyev açaraq, M.Şəhriyarın ömür və yaradıcılıq yolu barədə məlumat vermiş, şairin bənzərsiz yaradıcılığının otaylı-butaylı Azərbaycan ədəbiyyatındakı müstəsna yerindən danışmışdır.

Sonra söz uzaq Amerikadan gəlmiş Təbriz əsilli ziyalı xanım, "Əli Haqşünas Fondu"nun prezidenti Rübab Haqşünasa verilmişdir. Rübab xanım doğulub boya-başa çatdığı Təbrizdə yaşadığı gənclik illərini, Şəhriyarla baş tutmuş unudulmaz görüşünü xatırlamışdır. Təxminən 40 il bundan qabaq böyük şairin evində yaxınları ilə birlikdə bu dahi şəxsiyyəti ziyarət etdiyindən danışmış, xatirələrini bölüşmüş, şairlə çəkdirdikləri şəkilləri təqdim etmişdir.
Filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhməd, Folklor İnstitutu Xarici ölkələrlə əlaqələr şöbəsinin müdiri, tədqiqatçı-alim Əli Şamil, Təbriz əsilli ictimai fəallardan Yədulla Kənani, Cavad Həssas Təbrizli, Behruz Aslani, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Rasim Nəbioğlu, Şəhriyar irsinin tədiqatçıları – filologiya elmləri doktorları Esmira Fuad, Pərvanə Məmmədli, filologiya üzrə fəlsəfə doktorları Fikrət Süleymanoğlu, Qiymət Məhərrəmli və digər ziyalılar Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı xəzinəsindəki yeri və mövqeyi haqqında maraqlı çxışlar etmişlər. Şairin əsərlərindən nümunələr səsləndirilmişdir. Şəhriyar yaradıcılığının vurğunu, eyni zamanda xalq və klassik musiqimizi özünəməxsus şəkildə ifa edən Güneyli soydaşımız Behruz Aslani, bəstəkar-müğənni Hikmət Oğuz ifa etdikləri bənzərsiz musiqi nömrələri ilə məclisə xüsusi rəng qatmışlar.

Tədbirdə Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin əməkdaşları ilə yanaşı, otaylı-butaylı Azərbaycanımızın dəyərli ziyalıları, o cümlədən 1985-ci ildən Almaniyanın Hamburq şəhərində yaşayan Məhəmməd Xəlili, onun həyat yoldaşı Mələk xanım, Azərbaycan Konservatoriyasının və Tibb Universitetinin məzunu, qarmon ifaçısı Mahmud Bayraq, həkim Ruhəngiz xanım və digər qonaqlar iştirak edirdilər.
Qiymət MƏHƏRRƏMLİ,
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru