Xankəndi, Xocalı və Ağdərəyə

növbəti dəfə 180 nəfər köçürülüb

İşğaldan azad edilmiş ərazilərə köç davam edir. İyunun 25-də Xankəndi şəhəri, Xocalı və Ağdərə rayonunun bir sıra yaşayış məntəqələrinə növbəti dəfə 44 ailə qayıtdı. Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən verilən məlumata görə, bu mərhələdə Xankəndi şəhərinin Kərkicahan qəsəbəsinə 8 ailə olmaqla 34 nəfər, Xocalı rayonunun Ballıca kəndinə 2 ailə, 7 nəfər, Badara kəndinə 2 ailə, 5 nəfər, Xanabad kəndinə 2 ailə, 5 nəfər köçürülüb.

Eyni zamanda Ağdərə rayonunun Həsənriz kəndinə 53 nəfərdən ibarət 13 ailə, Çıldıran kəndinə də 13 ailə olmaqla 53 nəfər, Vəngli kəndinə isə 4 ailə - 23 nəfər köç edib. Doğma yurdlarına qayıdan sakinlər yaşayış məntəqələrində qarşılanaraq yeni mənzillərinin açarlarını təhvil alıblar. Köçürülən ailələr indiyədək respublikanın müxtəlif bölgələrində, əsasən yataqxanalarda, sanatoriyalarda və inzibati binalarda müvəqqəti məskunlaşmış vətəndaşlar olub.Qeyd edək ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri davam etdirilir, əhalinin rahat və təhlükəsiz yaşayışı üçün zəruri infrastruktur yaradılır.

Azərbaycan və Türkmənistan

münasibətlərində yeni mərhələ

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iyunun 22-də Azərbaycanda səfərdə olan Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovla görüşdən sonra mətbuata bəyanatla çıxış edib.
Dövlət başçısı Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin tarixi, mədəni və mənəvi bağlar üzərində qurulduğunu vurğulayaraq, iki qardaş ölkə arasında əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə uğurla inkişaf etdiyini bildirib. Qarabağın bərpasına göstərilən dəstəyə görə Türkmənistana və Türkmən xalqının Milli Lideri Qurbanqulu Berdiməhəmmədova təşəkkür edib. Qeyd olunub ki, Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun ötən ilin iyulunda Azərbaycana səfəri zamanı Füzuli şəhərində məscidin tikintisi təşəbbüsü irəli sürülüb və hazırda layihənin icrasına başlanılıb.
Prezident İlham Əliyev iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat-logistika, enerji və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində ətraflı fikir mübadiləsinin aparıldığını, müvafiq qurumlara konkret tapşırıqlar verildiyini diqqətə çatdırıb. Onun sözlərinə görə, gələn ay Türkmənistanda keçiriləcək Hökumətlərarası Komissiyanın iclasında bu tapşırıqların icrası müzakirə olunacaq və yeni birgə layihələrin reallaşdırılması üçün növbəti addımlar müəyyənləşdiriləcək.
Dövlət başçısı humanitar əlaqələrin ölkələr arasında münasibətlərin mühüm tərkib hissəsi olduğunu vurğulayaraq, son illərdə qarşılıqlı Mədəniyyət Günlərinin uğurla keçirildiyini qeyd edib. Bildirilib ki, bu ilin əvvəlində Aşqabad və Arkadağ şəhərlərində Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri təşkil olunub, ötən il isə Türkmənistanın mədəniyyət nümayəndələri Bakıda və Gəncədə keçirilən tədbirlərdə iştirak ediblər. Prezident həmçinin Bakı və Aşqabadın, eləcə də Füzuli və Arkadağ şəhərlərinin qardaşlaşmış şəhərlər olduğunu xatırladaraq, bunun iki xalqın birliyinin və yaxınlığının növbəti təzahürü olduğunu bildirib.
İlham Əliyev Türkmənistanın Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilməsinə göstərdiyi dəstəyə görə təşəkkürünü ifadə edib. Prezident bu addımı tarixi hadisə kimi dəyərləndirərək, Azərbaycanın coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyada yerləşməsə də, region ölkələri ilə ortaq tarixi, mədəni və iqtisadi bağlara malik olduğunu vurğulayıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, nəqliyyat-logistika layihələri və regional əməkdaşlıq böyük Mərkəzi Asiya məkanının vahid geosiyasi və geoiqtisadi bölgə kimi formalaşmasına xidmət edir.
Prezident nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın strateji əhəmiyyət daşıdığını bildirərək qeyd edib ki, Azərbaycan və Türkmənistanın birgə səyləri nəticəsində regionda etibarlı və təhlükəsiz nəqliyyat marşrutları formalaşıb. Onun sözlərinə görə, siyasi qarşılıqlı fəaliyyət olmasaydı, bu layihələrin həyata keçirilməsi mümkün olmazdı. Tərəflər yükdaşımaların həcminin artırılması və üçüncü ölkələrdən tranzit yüklərin cəlb olunması məqsədilə bu sahədə koordinasiyanın daha da gücləndirilməsi barədə razılığa gəliblər.
Dövlət başçısı enerji sahəsində əməkdaşlıq perspektivlərinə də toxunaraq bildirib ki, Azərbaycan və Türkmənistan zəngin enerji ehtiyatlarına malik ölkələr kimi bu istiqamətdə səylərini birləşdirmək niyyətindədirlər. Prezident, həmçinin Türkmənistanın sosial-iqtisadi inkişaf sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri yüksək qiymətləndirərək, ölkədə həyata keçirilən infrastruktur və turizm layihələrinin rəhbərliyin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi olduğunu qeyd edib.
İlham Əliyev çıxışının sonunda Azərbaycanın Türkmənistanın beynəlxalq arenadakı uğurlarına sevindiyini və ölkənin neytrallıq siyasətini daim dəstəklədiyini vurğulayıb.
Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Türkmənistan arasında müxtəlif sahələri əhatə edən bir sıra sənədlər imzalanaraq mübadilə olunub. Tərəflər siyasi dialoqun, iqtisadi-ticarət əlaqələrinin, nəqliyyat-logistika əməkdaşlığının və humanitar münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi istiqamətində qarşılıqlı iradə nümayiş etdiriblər.

Faiq Xosrovlu
Mehdiabad qəsəbə 5 nömrəli tam orta məktəbin direktoru

Xalq qəhrəmanı Balo bəy

Vəkilovun məzarı ziyarət edilib.

Bu barədə ADPU-nun Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri tarix üzrə fəlsəfə doktoru Leyla Calalova məlumat verib. O, bildirb ki, Xalq qəhrəmanı Balo bəy Vəkilovun məzarının ziyarət edilməsi artıq ənənə halını alıb. Qərbi Azərbaycan Dərələyəz(Keşkənd) İcmasının rəhbəri, professor Mahirə Nağıqızının təşəbüsü ilə ilk dəfə geniş ictimaiyyət tərəfindən ziyarət edildikdən sonra Naxçıvanda səfərdə olan ziyalılar bu ənənəni davam etdirirlər.

Tarixçi alim L.Calalovanın sözlərinə görə, 1918-1920-ci illər Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb və çətin dövrlərindən biridir. Bir tərəfdən Anadoluda erməni dövləti yaratmaq istəyən qüvvələrin xülyaları boşa çıxmışdı. Digər tərəfdən isə Çar Rusiyası süquta uğramışdı. Fürsətdən istifadə edən ermənilər Qafqaz Hərbi dairəsindəki silahları ələ keçirmiş, Osmanlıda qırğınlar törədən Andranik Ozanyana saxta general rütbəsi verilmişdi. Belə bir şəraitdə Azərbaycan öz müstəqilliyini elan etmişdi. Andranik Ozanyanın hərbi dəstələri Anadoludan Azərbaycan ərazisinə daxil olaraq silahsız mülki əhaliyə qarşı kütləvi qətllər həyata keçirirdi. Belə bir şəraitdə məhz xalq qəhrəmanı Balo bəy Vəkilov Çivə özünümüdafiə taborunu yaradaraq Şərur-Dərələyəz qəzasında Andranikin qoşunlarına qarşı milli mücadiləni təşkil etmişdi. Təsadüfi deyil ki, ermənilər nə qədər mübarizə aparsalar da, Çivə kəndini aylarla mühasirədə saxlasalar da, kəndi təslim edə bilməyiblər. Belə qəhrəmanlar unudulmamalıdır. Balo bəy Vəkilov kimi qəhrəmanlarımızın ehtiramını saxlamaq hər birimizin borcudur.
L.Calalova onu da vurğulayıb ki, Andranik Ozanyanın ordusuna qarşı vuruşan Dərələyəzin qəhrəman övladlarından olan Hüseyqulu və Dini kişilər kimi qəhrəmanlarımız təəssüf ki tədqiqatdan kənarda qalıb. Hesab edirik ki, həmin qəhramanların irsi də öyrənilməlidir.

Tarixi yaşayanlar

və tarixi yaradanlar

Tarix yaradan liderin media siyasəti

Böyük italyan mütəfəkkiri Makiavellinin təbirincə desək, insanlar 2 qrupa bölünür — tarixi yaşayanlar və tarixi yaradanlar... Əsl lider kimdir? Xalq və dövlət yolunda əvəzedilməz xidmətlər göstərənlər, taleyüklü problemləri həll edənlər. Dünya səviyyəli siyasətçi və dövlət xadimi Heydər Əliyev də bu nadir şəxsiyyətlərdəndir... Ümummilli lideri Atatürk qədər qüdrətli türk, Şarl de Qoll, Corc Vaşinqton, Uinston Çörçill və digərləri kimi tarixi şəxsiyyət adlandırırlar. Milli lider Heydər Əliyevin Azərbaycan üçün etdiklərini danışmağa saatlar, günlər lazımdır.
Mən Ulu öndərin Azərbaycan mediası üçün etdiklərinə toxunmaq istəyirəm. 2 ildən artıq müddətdə Heydər Əliyevin demək olar ki, jurnalistlər üçün açıq olan bütün görüşlərində, müsahibələrində iştirak edən biri kimi ondan dəfələrlə eşitmişəm: “Gəlin, həqiqi dost olaq. Mən sizinlə, jurnalistlərlə dost olmaq istəyirəm”.
Ümummilli Liderin 1993-cü ildə xalqın təkidi və tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıtması bütün sahələrdə olduğu kimi ölkə mediasının inkişafında da mühüm dəyişikliklərlə yadda qaldı. İctimai-siyasi sabitlik, təhlükəsizliyin təminatı, sosial-iqtisadi problemlərin tədricən yoluna qoyulması mediadan da yan keçmədi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Konstitusiyanın 50-ci maddəsinə söz azadlığı ilə bağlı müddəalar salındı. Artıq hər kəs istədiyi məlumatı qanuni yolla axtarmaq, əldə etmək, ötürmək, hazırlamaq və yaymaq azadlığı əldə etdi. Kütləvi informasiyanın azadlığına təminat verildi, dövlət senzurasına qadağa qoyuldu. Bununla da, media azad nəfəs aldı. Artıq biz ürəklə deyə bilirdik ki, Konstitusiyaya əsasən demokratiyanın, siyasi plüralizmin və vətəndaş cəmiyyətinin əsas atributlarından olan media söz və məlumat azadlığının başlıca daşıyıcısıdır.
Ulu Öndərin Azərbaycan mediasını daha güclü edən növbəti addımı isə 1998-ci ildə imzalanan “Azərbaycan Respublikasında söz, fikir və məlumat azadlığının təmin edilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Fərmandır. Bununla media müstəqil inkişaf, cəmiyyətin demokratikləşməsinə təsir gücünə malik qüdrətli vasitəyə çevrildi. 1999-cu ilin sonunda “Kütləvi informasiya vasitələri haqqında” yeni qanunla mətbuatın inkişafına əngəl yaradan bürokratik maneələr aradan qaldırıldı, jurnalistlərin hüquqları daha yaxşı qorundu və söz azadlığının inkişafı üçün əlverişli şərait yarandı, Azərbaycanda müstəqil medianın inkişafı sürətləndi və informasiya məkanında müxtəliflik özünü göstərdi.
2000-ci ilin martında isə Ulu öndərin Sərəncamı ilə 2000-2001-ci illərdə kütləvi informasiya vasitələrinin maddi-texniki şəraitinin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər Proqamı təsdiq olundu, Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi ləğv edildi, Milli Mətbuat, Teleradio və İnternet Şurası yaradıldı. Qəzetlərin Azərbaycan nəşriyyatına borcları əvvəl donduruldu, sonra ləğv edildi.
2002-ci ildə biz jurnalistlər dostumuz olaraq məhz Ümumilli Lideri gördük. “Ruh” Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin təsis etdiyi “Jurnalistlərin dostu” mükafatının təqdimetmə mərasimindəki çıxışı bu gün də xatirimdədir. “Azərbaycanda söz, fikir və mətbuat azadlığının təmin edilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Müstəqil mətbuatın inkişafı demokratik cəmiyyət quruculuğunun vacib şərtidir” deyən Heydər Əliyev mətbuat azadlığının demokratik cəmiyyətin əsas şərtlərindən biri olduğunu vurğulayır, müstəqil medianın inkişafını dövlət siyasətinin prioritet istiqaməti kimi müəyyənləşdirirdi. Əslində, biz həmin gün Azərbaycan jurnalistikasının yol xəritəsi ilə tanış olurduq.

Mediaya açıq Lider ölkədə şəffaf informasiya mühitinin yaradıcısı idi. Heydər Əliyevlə hər canlı ünsiyyətdə hesabatlılıq və doğmalıq, eyni zamanda qarşılıqlı məsuliyyət hissi keçirirdim. 2002-ci ildə “Dostluq ikitərəflidir. Gərək, iki tərəf də dost olmaq istəsin. İndi belə bir hadisə baş verib, iş belə gətirib ki, biz, iki tərəf də dost olmaq istəmişik. Amma gəlin danışaq ki, bu, daha pozulmasın, biz axıra qədər dost olaq” deyə media nümayəndələrinə müraciət edən Heydər Əliyev həqiqətən də bu mühiti özü yaradırdı. Xatırlayıram ki, 2000-ci ildə “Lider” televiziyasının Prezident Administrasiyasına akkreditasiya olunmuş xüsusi müxbiri kimi ümummili liderlə ilk müsahibəmdə onun zəhmli gözlərinin təsirindən hazırladığım sualı belə unutmuşdum. Çətinliklə, çəkinə-çəkinə verdiyim o ilk sual sonrakı 2 il müddətində hər görüşdə Heydər Əliyevə ünvanladığım sualların başlanğıcı oldu. Sonradan özüm də anlamırdım ki, mənə bu qədər doğma, mərhəmətli olan o gözlərdən necə çəkinmişəm?
Növbəti çəkilişlər artıq mənim üçün bütün çəkilişlərdən rahat idi. Demək olar ki, həftə ərzində hər gün qəbullarda olurduq. Jurnalistlərlə təkcə müsahibələrdə səmimi söhbət etmir, rəsmi qəbullarda belə əvvəl bizə yaxınlaşır, problemlərimizlə maraqlanırdı. Heydər Əliyev jurnalistlərlə hal-əhval tutmadan, zarafatlaşmadan nə görüşlərə, nə də müsahibələrə başlayırdı....
Ölkə prezidenti ən xırda detallara diqqət yetirir, onu müşayiət edən jurnalistlərin hər birini tanıyır, əməyinə dəyər verirdi. Jurnalistlərə göstərilən bu diqqət və qayğı, əslində, mətbuata və söz azadlığına verilən dəyərin ifadəsi idi. Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, jurnalist cəmiyyətlə dövlət arasında körpü rolunu oynayır. Buna görə də o, media nümayəndələri ilə münasibətlərində həmişə səmimiyyət, qarşılıqlı hörmət və etimad nümayiş etdirirdi. Məhz bu münasibət Azərbaycan jurnalistikasının inkişafına, peşəkar medianın formalaşmasına və jurnalistlərin öz fəaliyyətlərinə daha məsuliyyətlə yanaşmalarına mühüm təsir göstərib. Bu gün həmin hadisəni xatırlayarkən bir daha əmin oluram ki, Heydər Əliyevin jurnalistlərə münasibəti sadəcə dövlət başçısının media ilə əlaqəsi deyildi. Bu, insan əməyinə verilən qiymətin, peşəkarlığa göstərilən hörmətin və hər bir insanı diqqətdə saxlaya bilən böyük şəxsiyyətin xarakterinin təzahürü idi. Məhz buna görə də jurnalistlər onu yalnız dövlət xadimi kimi deyil, həm də medianın inkişafına xüsusi qayğı göstərən, jurnalistlərin problemlərini anlayan və onların fəaliyyətini yüksək qiymətləndirən lider kimi xatırlayırlar. Aradan illər keçsə də, həmin gün səslənən sadə bir sual – “O qız hanı?” – mənim üçün təkcə şəxsi xatirə deyil, həm də dəyərin, diqqətin və ehtiramın simvolu olaraq qalır. Bu diqqət və qayğı isə Heydər Əliyevin zəngin siyasi irsinin, insanlara olan münasibətinin və milli mətbuatımıza verdiyi önəmin təzahürüdür.

Bu qayğı o qədər səmimi idi ki, 2002-ci ildə Milli Lideri Naxçıvan səfərində müşayiət edərkən “rəsmi görüşlər bitdi, Heydər Əliyev Batabata istirahətə gedir” deyilsə də, biz – görüşü işıqlandıran jurnalistlər çox rahat şəkildə prezidentə “biz də sizinlə Batabata getmək istəyirik” dedik. Bu səmimi mühiti bizim üçün məhz Ulu Öndər özü yaratmışdı. Gülümsəyərək üzünü Katibliyin rəisi Dilarə Seyidzadəyə tutdu və Batabatda bizim üçün şərait yaradılmasına tapşırıq verdi.
Milli Liderlə sonuncu çəkiliş 21 aprel 2003-cü il Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi liseyin 30-cu ildönümü ilə bağlı liseydə oldu. Həmin günün axşamı isə Respublika sarayında tədbir nəzərdə tutulmuşdu. Və bu tədbirdəki çıxışı ilə Ulu Öndər milyonların qəlbində əbədi yuva qurdu.
Sonda isə bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, Heydər Əliyevin fəaliyyəti dövrü Azərbaycan jurnalistika tarixinin inkişafında mühüm məktəb olub. Bu məktəbdə biz peşəkarlığı, məsuliyyəti, dövlətçilik təfəkkürünü, milli maraqlara sədaqəti və jurnalist sözünün gücünü öyrənmişik.
Bu gün Azərbaycan mediasının əldə etdiyi uğurlara nəzər salarkən, həmin inkişafın təməlində Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi prinsiplərin dayandığını aydın görürük. O, müstəqil medianın inkişafını demokratik cəmiyyət quruculuğunun ayrılmaz hissəsi hesab edir, jurnalistləri isə cəmiyyətin obyektiv informasiya ilə təmin olunmasında mühüm missiya daşıyan insanlar kimi dəyərləndirirdi.
Aradan illər keçsə də, onun jurnalistlərə göstərdiyi diqqət, mətbuatın inkişafı naminə atdığı addımlar və səsləndirdiyi fikirlər öz aktuallığını qoruyur. Heydər Əliyev yalnız Azərbaycanın dövlətçilik tarixində deyil, həm də milli mətbuat tarixində silinməz iz qoymuş böyük şəxsiyyətdir. Onun irsi bu gün də jurnalistlər üçün peşəkarlıq, vətənpərvərlik və məsuliyyət nümunəsi olaraq yaşayır.

Aynur NƏSİROVA
BDU, Jurnalistika fakültəsi, Beynəlxalq Jurnalistika və İnformasiya Siyasəti
kafedrasının müdiri

Bir imza ilə başlayan

yeni strateji dövr

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Şuşa şəhərində imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Məhz Milli Qurtuluş Günündə imzalanan bu sənəd Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının, strateji tərəfdaşlığının və müttəfiqliyinin ən yüksək siyasi ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
Şuşa Bəyannaməsi siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, müdafiə, təhlükəsizlik, təhsil, mədəniyyət və digər strateji istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Sənəd iki dövlət arasında əlaqələri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldərək qarşılıqlı fəaliyyətin hüquqi və siyasi əsaslarını möhkəmləndirib.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Bəyannamənin əsasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” və Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” kəlamlarında ifadə olunan qardaşlıq fəlsəfəsi dayanır. Şuşada imzalanan bu sənəd Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının ortaq tarixi, milli-mənəvi dəyərləri və gələcək inkişaf hədəflərinin təzahürü kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Şuşa Bəyannaməsi regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm siyasi sənəd hesab olunur. Bəyannamədə nəzərdə tutulan əməkdaşlıq mexanizmləri Cənubi Qafqazda inteqrasiya proseslərini sürətləndirir, yeni iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsinə geniş imkanlar yaradır.
Sənədin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və nəqliyyat - kommunikasiya imkanlarının artırılması iki ölkənin iqtisadi qüdrətinin daha da güclənməsinə xidmət edir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz çərçivəsində həyata keçirilən layihələr Azərbaycan və Türkiyənin Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü rolunu daha da gücləndirir.
Bəyannamə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın inkişafını da prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirib. Tərəflər hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi, silahlı qüvvələrin müasir tələblərə uyğun inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı təhlükəsizliyin təmin olunması ilə bağlı mühüm razılaşmalar əldə ediblər. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq hər iki ölkənin müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə və regional təhlükəsizliyin təmin olunmasına töhfə verir.
Şuşa Bəyannaməsində xarici siyasət sahəsində koordinasiyanın gücləndirilməsi də xüsusi yer tutur. Tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyi davam etdirmək, regional və qlobal məsələlərdə ortaq mövqedən çıxış etmək barədə razılığa gəliblər. Bu yanaşma Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun daha da artmasına şərait yaradır.
Sənəddə informasiya siyasəti və diaspor fəaliyyəti üzrə əməkdaşlıq da əksini tapıb. Xaricdə yaşayan azərbaycanlı və türk icmalarının birgə fəaliyyətinin genişləndirilməsi, informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi və media sahəsində koordinasiyanın artırılması qarşıya qoyulan əsas məqsədlər sırasındadır.
Şuşa Bəyannaməsi həm də Ermənistanda revanşist meyillərə qarşı mühüm siyasi mesaj kimi dəyərləndirilir. Sənəd Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə yönələn hər hansı təhdidlərə qarşı qətiyyətli mövqeni ortaya qoyur və iki qardaş dövlətin strateji həmrəyliyini nümayiş etdirir.
Bəyannamənin imzalanmasından sonra hər il iyunun 15-də Şuşada bu tarixi sənədin əhəmiyyətinə həsr olunan konfranslar keçirilir. Son illərdə təşkil olunan beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişafı, Türk dünyasının gələcəyi, regional təhlükəsizlik və yeni geosiyasi çağırışlar geniş müzakirə olunur.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji yol xəritəsi kimi çıxış edir. Sənəd iki dövlət arasında sarsılmaz müttəfiqliyin, ortaq maraqların və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət etməklə yanaşı, regionda sülhün, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir.

Rəhman Mehdiyev
Vətən müharibəsi şəhidi Rəşad Mehdiyevin atası, qazi

Dünən səhər Təbrizdə

hərbi obyekt vurulub.

Yerli medianın yaydığı məlumata görə, İsrail Müdafiə Qüvvələri səhər saatlarında Təbriz şəhərində hərbi obyektə hava zərbələri endirib.
Şərqi Azərbaycan valiliyinin rəsmisi Məcid Fərşi hərbi obyektə hücum olduğu barədə xəbəri təsdiqləyib.
Məcid Fərşi hərbi hədəfin vurulması nəticəsində insan tələfatı olmadığını bildirib.

DÜŞÜNCƏ FƏDAİSİ

OLAN YAZIÇI

Yazıçı-publisist, tibb xidməti polkovnik-leytenantı Elman Süleyman oğlu Rüstəmovun “Novella və hekayələr” (“Vətən”, 2014) adı ilə nəşr olunmuş kitabını vərəqlədikcə, burada verilən ədəbi nümunələri oxuduqca, onların hər birində canlı həyat nəfəsi görürəm. Yazıların çoxu oçerk janrında – bədii dillə publisistikanın qovşağında verilmiş esse üslubundadır. Belə ki, burada təsvir olunanlar əsas etibarilə müəllifin özünün yaşantılarının, ya da görüb-eşitdiklərinin əsasında qələmə alınmışdır. Başqa sözlə, Elman Rüstəmov həyat hadisələrini yazıçı ustalığı ilə nəsrə uğurla gətirir. Burada maraqlı təhkiyə tərzi və üslubu şifahi ədəbiyyatımızdakı rəvayət janrını da xatırladır. Belə ki, yazıçı hadisələri elə təbiiliklə nəql edir ki, oxucu yazıçının özünü birbaşa həmin epizodların iştirakçısı kimi hiss edir. Bu da yazıçının oxucunu hadisələrin gerçəkliyinə inandırma ustalığıdır. Təsadüfi deyil ki, kitaba ön söz əvəzi kimi verilən yazıda da yazıçı-filosof, şair Əlisa Nicat yazısına “Elman Rüstəmovun nəsri zamanın güzgüsüdür” adını verib. Məhz “zamanın güzgüsü” olduğuna görədir ki, bu əsərlərdə biz həyat reallıqlarını təhkiyəçinin şahidi olduğu hadisələr fonunda təsəvvür edə bilirik. Ə.Nicat həmin yazısına belə başlayır:
“Müasirləri heç vaxt əsl yazıçı və filosofu görə bilmirlər. Hətta o, hər gün onların yanından gəlib keçsə, onlarla salamlaşsa, əl verib görüşsə də.
Tarix bu cür nümunələrlə doludur.
Tək-tək istisnaları nəzərə almasaq bütün xalqlar, hətta Almaniya, Fransa kimi ən zəkalı, qədirbilən xalqlar belə öz dövrlərində böyük istedadlara biganə olublar.
Musiqi sahəsində Bethoven, rəssamlıqda Van Qoq, ədəbiyyat sahəsində Kafka və nəhayət, təfəkkür aləmində Nitsşenin taleyi belə olmuşdur.” (səh. 4)
Daha sonra yazıçı dediklərinə rəğmən göstərir ki, “Elman Rüstəmov, əlbəttə, Kafka və Nitsşe deyil və onlara oxşamasına gərək də yoxdur. O, elə Elman Rüstəmovdur.”
Söz yox ki, Elman Rüstəmovun yazıçı kimi özünütəsdiqinə işarə edilir burda. Özü də o, bir müəllif kimi yazdıqlarında nə dərəcədə millidirsə, o dərəcədə də vətənpərvər kimi, nə dərəcədə milli ruhlu vətənpərvərdirsə, o dərəcədə də bəşəri ideallara sadiq bir sənətkar kimi çıxış edir. Mən onun yazılarının ruhunda ziyalı – yazıçı kimi özünü fəda etdiyini görürəm: onu sözün həqiqi mənasında düşüncə fədaisi olan yazıçı kimi səciyyələndirirəm. Çünki o, eşidib-gördükləri həyat həqiqətlərini yazıçı təxəyyülündən və analitik yazıçı düşüncəsindən keçirməklə nəsr əsərinə çevirir. Onun yazı üslubu, yazıçı kimi özünü göstərə bilmək missiyası məhz bu mühüm amildən rişələnir. Onun hər əsərində düşüncə qatları müəyyən intervallarla özünü göstərir.
“Kreml qülləsi”, “Ağ vərəq”, “Mən”, “Tupoy”, “Baş kəsənlər”, “Ən qısa hekayəm”, “21 dekabr dünyanın sonu, yoxsa bir yəhudi oyunu”, “Şəkinin “Xan sarayı” və s. Bütün bu və bu kimi digər əsərlərində biz qatbaqat düşüncə layları ilə rastlaşırıq: düşünərək (müəyyən ədəbi-fəlsəfi kəşflər edərək) oxucularını da bu xüsusda düşündürür.
Misal üçün, “Min il sonranın salnaməsindən...” adlı yazıya belə bir kəlamı avtoqraf yazıb: “Xalqlar ona görə mövcuddur ki, onların qəhrəmanları var”. Bu cümlə ilə müəllif xalq yaddaşında yüzillərlə özünə yer eləmiş epik və mifik qəhrəmanlara işarə edir, bildirmək istəyir ki, bu qəhrəmanlar zamanbazaman xalqı düşdükləri girdablardan, fəlakət və bəlalardan xilas etməklə xalqı özləri ilə bərabər qoruyub yaşadıblar. Həm də bu qəhrəmanlar xalqın özünükimlik simvoluna çevrilməklə gələcək nəsillərin də öyünc, qürur yeri olublar, xalqı zaman-zaman düşmən üzərinə hücumlara və zəfərlərə səfərbər edən mənəvi-fiziki gücün enerjisinə çevrilib, xalqı fiziki gücdən və ruhdan düşməyə qoymayıblar.
Cavanşirəm, Babəkəm,
Nəbiyəm, Koroğluyam –
Azərbaycan oğluyam (Hafiz Baxış)
və s. şəklində müəllifli və ya müəllifsiz xalq nəğmələrinə, mahnılarına çevrilərək dillərdə-ağızlarda gəzib-dolaşan qəhrəmanlarımız böyük bir ordu gücü timsalında “Azərbaycan oğluyam” tipli ifadə şəklində xalqın özünü təmsil edib yaşadıblar. Ona görə mən yuxarıda qeyd etdim ki, yazıçı kimi Elman Rüstəmovun nəsrində mərtəbəli şəkildə düşüncə qatları boy göstərir ki, bu epiqraf özündə müəyyən düşüncə tipi yaşadır. Məhz epiqrafdan doğan məntiqin davamı olaraq yazıçı hekayəyə belə başlanğıcla start verir: “Tarix boyu özünün qəhrəmanları ilə tanınan Azərbaycan 1000 il əvvəl, 2000-ci ilin əvvəllərində xalqın taleyində dönüş yaradan özünün növbəti qəhrəmanını meydana gətirdi. O vaxta qədər həmin torpaq Tomris ana, Cavanşir, Babək, Şah İsmayıl Xətai kimi qəhrəmanlar yetirmişdi. 20-ci əsrin sonunda, 21-ci əsrin əvvəllərində öz müstəqilliyini əldə etmiş Azərbaycanın 20%-dən çox ərazisi irticaçı dövlətlərin köməyi ilə böyük Ermənistan dövləti yaratmaq iddiası ilə yaşayan xəstə təxəyyüllü erməni millətçiləri tərəfindən işğal edilmişdi. 2 milyondan çox azərilər öz yurdlarından didərgin va qaçqın düşmüşdülər. 20 il idi ki, Azərbaycanın cənnət guşələri sayılan gözəl Qarabağ, Şuşa qalası erməni tapdağı altında idi. Kiçik xalqları bir-birinə vuruşduran va bundan böyük mənfəət götürən o vaxtkı irticaçı dövlətlər min bir hiylə və fənd işlədərək müxtəlif təşkilatlar yaradır və bu məsələlərin həllini həmin taşkilatlara tapşırmaqla məsələni uzadır va bundan öz xeyirləri üçün məharətlə istifadə edirdilər. Həmin dövrlərdə Azərbaycan Bakı nefti hesabına iqtisadi cəhətdən inkişaf etsə də, bu, vətənpərvərlik ruhunun yüksəlməsinə heç bir təsir göstərmirdi. Əksinə, Bakıya güclü kapital axını meşşan həyatı keçirən insanlar üçün əlverişli şərait yaradır, mətbuat və televiziya şou aləminə geniş yer ayırırdı. Şou biznes özünün çiçəklənmə dövrünü yaşayırdı. Artıq xalqda öz torpaqlarını azad etmək üçün bir inamsızlıq əmələ gəlmişdi. Çoxu bu müharibənin sonunu görmürdü, ümidsizliyə qapılanlar, həmin yerləri bir daha görməyəcəkləri ilə barışanlar var idi. Belə bir vaxtda Azərbaycan xalqının növbəti qəhrəmanı meydana çıxdı. Allah-təala sanki əməlinə uyğun ad qoymağı agah etmişdi onun valideynlərinə. Adını Mübariz qoymuşdular. Çoxlarının adı Mübariz idi o vaxt. Ancaq mübarizlik təkcə onun taleyinə, bəxtinə yazılmışdı. Alın yazısına çevrilmişdi. Ruhuna, iliyinə işləmişdi bu ad. Azəri türk xalqının saf geni ilə daşınan qəhrəmanlıq geni Cavanşirdən, Babəkdən, Şah İsmayıl Xətaidən sonra Mübarizin ruhuna keçmişdi” (səh. 70-71).
Müəllif hekayənin dili ilə də gələcəyi mətləbə (qəhrəmanlıq salnaməsinə) işarələr vurur, Tomris ana, Cavanşir, Babək, Xətai kimi tarixi (eləcə də xalq yaddaşındakı epik) qəhrəmanlarımızı xatırladır. Daha sonra yazıçı bu kimi qəhrəmanlarımızın göydən düşmə, yaxud sadəcə pafos naminə tərifə layiq olmadıqlarını xatırladır, göstərir ki, necə ki, bu qəhrəmanlarımız min ildi ki, xalqımızın əzmkarlıq, mübarizlik simvoluna çevriliblər, eləcə də bu gün də – “2000-ci ilin əvvəlində də xalqın taleyində dönüş yaradan növbəti qəhrəmanlar” doğuldu. Bəs kimdir bu qəhrəman? Əfsanəvi-mifik varlıqmı, xalq təxəyyülünün şişirtməsimi? Xeyr! Bu qəhrəman bizim müasirimiz olan xalq qəhrəmanı – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovdur. Əslində, bu mövzu ilə Elman Rüstəmov tariximizə və folklorumuza işarə yolu ilə dünyaya mesaj verir: Hansı mesajdır bu? Bu, o mesajdır ki, bu gün az qala öz qəhrəmanlıqları ilə və həm də bizdən uzaqlaşdıqda uzaq keçmişdə qalmaqları ilə mifik-əfsanəvi qəhrəmanlara dönmüş Tomris, Cavanşir, Babək, Xətai kimi tarixi şəxsiyyətlər heç də pafos naminə dilimizdə gəzib dolaşan uydurma obrazlar deyillər! Bir vaxtlar düşmənlərin canına vəlvələ salan bu tarixi qəhrəmanlarımız bu gün də doğulurlar. Onların biri də məhz Koroğlu kimi düşmənin kürkünə birə salmış Biləsuvarlı balası olan qəhrəman Mübariz İbrahimovdur. “Kim idi Mübariz? Sadə, zəhmətkeş bir azəri-türk ailəsinin övladı. Sadə kəndçi balası. O vaxt Azərbaycanın ucqar əyaləti sayılan Biləsuvar əyalətində, indiki böyük ticarət mərkəzinə və ziyarətgaha çevrilən Mübarizabad şəhərində dünyaya göz açmışdı sadə kəndçi balası, azəri-türk oğlu. Anası Qarabağ haqqında, bəşəriyyətin ən sonuncu dəhşətli soyqırımı sayılan Xocalı soyqırımı haqqında bayatılar deməklə, 19-20-ci əsrlərdə Azərbaycanın konservatoriyası sayılan Şuşa haqqında qəmli, vətən ruhlu nəğmələr oxumaqla layla çalmışdı öz oğluna, mübariz ruhda böyüyən Mübarizinə. Birinci sinfə ayaq basan Mübarizə ilk dərs günü ana dili müəllimi Şuşanın işğalından bəhs edən “Ana vətən çağırır” mövzusunda dərs keçmişdi. Dərsdən evə dönən Mübariz atasının və anasının boynuna sarılmış, onlara Vətən deyə müraciət etmişdi. Ata və anası isə “səni Vətən üçün böyüdəcəyik” – demişdilər gözləri qəlbinin atəşindən par-par parıldayan oğullarına. Hərb sənətinin sirlərinə yiyələnən və daim qəlbi səngər üçün döyünən Mübarizin əsgəri xidməti o vaxt daxili qoşunlar adlanan və ölkədaxili nizamı qoruyan qoşun növündə keçmişdi. Ancaq onun məqsədi daxili nizamı pozan nümayişçilərin başına dubinka endirmək yox, düşmən sinəsinə yumruq vurmaq, bir yumruqla işğal altında olan torpaqlarımızda at oynadan düşməni məhv etmək idi. Odur ki, əsgəri xidmətini başa vurduqdan sonra yenidən hərbi kursa yazılır və kursu müvəffəqiyyətlə bitirərək birbaşa cəbhə xəttinə yollanır. Postda dayandıqları yüksəklikdən işğal altında olan barlı-bərəkətli torpaqlarımızı, xarabazarlığa çevrilən kəndlərimizi, tüstüsü çıxmayan komaları, azan səsi eşidilməyən məscidləri seyr edən Mübarizin düşmənə nifrəti birə min artır. Bir gün tabeçiliyində olan və postda dayanaraq düşmən tapdağında olan vətənini nişangahla müşayiət edən əsgərin gözlərinin yaşardığını görür və səbəbini soruşur. Əsgər bildirir ki, indi onun dayandığı bu postda 20 il əvvəl onun atası dayanıbmış. O atası ki, o vaxt həmin bu yerdə böyrəyini soyuqlatmışdı və indi yataq xəstəsidi. İmkanlı ağalar isə onun atasının, Qarabağ müharibəsi iştirakçısının, Qarabağ müharibəsi əlilinin böyrəyinin dəyişdirilməsinə sponsorluq etmək əvəzinə şou biznesin “yeni ulduzlarına”, “avrovijin” iştirakçılarına sponsorluq edirlər. “Yəqin ki, 20 il sonra da mənim oğlum məni yataqda qoyub gələcək bu yerdən vətən torpaqlarını izləməyə. Çünki geri qayıdan kimi bir böyrəyimi atama vermək istəyirəm. Amma elə qorxuram ki, istəyim baş tutmaya. Çünki yaman gizildəyir böyrəklərim” – demişdi gözləri yaşlı əsgər. Mübariz öz dəsmalı ilə onun göz yaşlarını silmiş və “ağlama, 20 il sonra sənin oğlun buradan yox, Şuşadan seyr edəcək vətən torpaqlarını; İsa bulağını, Cıdır düzünü, gözəl Qarabağı. Bu sözü mən Mübariz Allah qarşısında söz verirəm sənə” – demişdi. Bunu demiş, həmin axşam ata və anasına son sətri “Təki vətən sağ olsun” kəlamı ilə bitən son məktubunu yazmış və təpədən dırnağa qədər silahlanaraq təkbaşına düşmən üstünə getmişdi. Gecənin qaranlığında intiqam hissindən par-par parıldayan, işıq saçan gözləri düşməni vahiməyə salmış, onu ova çıxmış ac canavara bənzətmişdi düşmən tərəf. Bəli, düşmən yanılmamışdı. Həmin anda Mübarizin qəlbinə türkün əfsanəvi mifi sayılan boz qurdun ruhu hakim kəsilmişdi. İlk sərrast atəş ön cərgədə keşik çəkən düşmǝni yerə sərir. Düşmən səngərində qarışıqlıq düşür. Əllərini silaha atmamış Mübarizin avtomatı işıq saçmağa başlayır. Yorğun məşqlər, ağır təlimlar zamanı qazanılmış zəngin təcrübə öz bəhrəsini verir”.
Göründüyü kimi, Elman Rüstəmov sənədli hekayə janrına xas olan oçerkvari üslubda “Kim idi Mübariz?” sualını qoymaqla qəhrəmanımızın tarixi kimliyinə arayış gətirir. Burada həm Mübarizin ata-anası ilə bağlı tarixi informasiyanı çatdırır, həm də Mübarizi tarixi-əfsanəvi cəngavərlik ruhunda yetirən milli-ədəbi zəminə də aydınlıq gətirərək göstərir ki, Azərbaycan xalqının milli və ədəbi-bədii-fəlsəfi düşüncəsində elə ana da, ata da vətən timsalında özünə möhkəm yer eləmişdir. Elə ona görə də ”Mübariz atasının və anasının boynuna sarılmış, onlara Vətən deyə müraciət etmişdi” ifadələri ilə müəllif bu məqama birbaşa toxunmuşdur. Çünki Azərbaycanlı təfəkküründə Ana vətən, Ata yurdu (Dədə-baba torpağı) tipli sabitləşmiş el ifadələri hava(yı)dan deyilməyib. Ata, ya ana övlad üçün nə dərəcədə əziz – doğmadırsa, elə torpaq (vətən) də o cür əziz və müqəddəsdir.
Daha sonra müəllif hekayə janrının bədii tələbinə uyğun olaraq burada da haşiyə çıxır, postda dayanan gənc əsgərin obrazını yaradır və o əsgərin atasının da vaxtilə bu postda – səngərdə keşik çəkərkən böyrəklərini soyuq aldığı səhnəsini təsvirə gətirir. Məhz bu acı səhnəni görən və eşidən Mübarizin bundan sonra qisas eşqilə düşmən üzərinə təkbaşına getməsindən söhbət açılır.
Gördüyümüz kimi, gətirilən bu parçada da yazıçının müxtəlif cür düşüncə modellərini bir arada birləşdirdiyinin şahidi oluruq. Mübarizin cismani kimliyi, daha sonra mənəvi kimliyi (ata-anasının metaforik siması olaraq Vətən övladı olması) və eyni zamanda mifik kimliyi laybalay oxucuya təsvir olunur. Göstərilir ki, gecə ikən düşmən ordusu üstünə təkbaşına yeriyən Mübarizi düşmənlər “ova çıxmış ac canavara bənzətmişdi”. Yazıçı bu bənzətmənin doğru olduğunu da təsdiqləyir: “Mübarizin qəlbinə türkün əfsanəvi Boz qurd mifinin hakim kəsildiyini” deyən yazıçı bununla qəhrəmanımızın mifik ulu əcdadlarımızdan sayılan Boz Qurdun da daşıyıcısı olduğunu düşüncə hadisəsi olaraq oxucuya təqdim edir. Bununla Elman Rüstəmov belə bir ideyanı vermək istəyir ki, qədim türk miflərində də – mifik qəhrəmanların təbiətində də rəmzi-metaforik şəkildə də olsa bir həqiqət boy göstərir. Bununla xilaskar Boz qurd obrazının özünün də hardasa metaforik də olsa həqiqətdən rişələndiyini göstərmək istəyir. Düşmənlərə anlatmaq istəyir ki, real qəhrəmanlarımız kimi mifik qəhrəmanlarımız da havadan – boş-boşuna yaranmayıblar.
Ardınca yazıçı Elman Rüstəmov Mübarizin qəhrəmanlıq səhnəsini təsvir edir, onun Koroğlu kimi meydana təkbaşına girib düşmən üzərinə atıldığını, leşi leş üstə qaladığını görtərir.
Yazıçı Mübarizin düşmənlərə bu qan uddurmasını “səngərdən izləyən əsgərlərimizin beynini silkələyib, yatmış beyinləri oyatdığını” yazır. Bununla müəllif onun bu misilsiz şücaətini 2020-ci ilin 44 günlük Zəfərlə sonuclanan savaşımızın başlanğıcı kimi səciyyələndirir.
Lakin təkcə 44 günlük qələbəmizin başlanğıcı çərçivəsində məhdudlaşdırmır, onu daha böyük ölçüdə dəyərləndirən yazıçı bunu aşağıdakı cümlələrlə ifadə etməklə həm hekayəni yekunlaşdırır, həm də hekayənin əsas ideyası olaraq hekayənin adına çıxardığı “Min il sonranın salnaməsindən...” ifadəsinə aydınlıq gətirib yazır: “Azərbaycanın ərazisində ən yüksək zirvə Bazardüzü zirvəsidir. Mübariz isə ondan daha da hündür bir zirvə fəth edir. Bu onun ucaldığı şəhidlik zirvəsi olur. Mübariz öz qəhrəmanlığı ilə şəhidliyin ən uca zirvəsinə yüksəlir. Onun qəhrəmanlığından sonra qəlbi qisas hissi ilə dolu azəri türkləri bu zirvəni fəth etməyə üz tuturlar. Televizorda hansısa müğənniyə cangüdənlik etməyindən fəxrlə danışan başı qırxılı peysər oğlanlar əllərinə silah alıb cəbhəyə yollanırlar. Rusiyada, Almaniyada, Hollandiyada Qarabağ müharibəsindən qaçıb gizlənmiş gənclər vətəni Azərbaycana qayıdıb 20 il düşmən tapdağında olan torpaqları azad etmək üçün silaha sarılırlar. Mübarizin qəhrəmanlığından sonra xalqda özünə inam yaranır, əsl vətən ruhlu, Çanaqqala döyüşçüləri kimi ölümün gözünün içinə düz baxan böyük bir Mübarizlər ordusu yaranır. Har ayın sonunda Mübarizin ruhu əsgər yoldaşlarından birinin bədəninə daxil olur, həmin əsgər də Mübariz kimi silahlanaraq əvvəlcə Mübarizin atasının və anasının əlindən öpür, təkbaşına düşmən üstünə yeriyir və düşmənin mövqelərini darmadağın edərək şəhid olur. Artıq Azərbaycan özünün 100-cü Mübarizini şəhid verərkən düşmən ordusundan əsər-əlamət qalmamış, sağ qala bilənlər nəinki işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarından, həm də tarix boyu məskunlaşdıqları qədim Azərbaycan torpaqlarından baş götürüb Avropa ölkələrinə qaçmış və 3-cü minilliyin ortalarında bir millət kimi assimilyasiya olaraq yer üzündən silinmişlər ... 3011-ci il. “Azərbaycanın tarixi salnaməsindən”.
Belə bitirir hekayəni müəllif. Tarix isə gördüyümüz kimi, hekayənin yazıldığı real 2011-ci il tarixi ilə yox, 3011-ci il kimi göstərilib.
İstərdim bu məqamdan öncə yazıçının söhbət açdığı Bazardüzü zirvəsi ilə bağlı söylədiyi “Mübarizin o zirvədən də yüksək bir zirvə – şəhidlik zirvəsi” fəth etməsi məsələsinə də toxunam. Bu ifadələr mənim 1990-cı illərin əvvəllərində, hələ Cəbrayıl torpağı işğala məruz qalmadığı dövrlərdən çox əvvəl yazdığım şeirimdən aşağıdakı misraları bir daha xatırlatdı mənə:

Torpağın köksündə ən yüksək zirvə
Kəşf etdi şəhid şah şəhid qardaşım.

O vaxt şəhid qardaşlarımızın öz şəhidlikləri – igidliklərilə “torpağın köksündə ən yüksək – əlyetməz bir zirvəni kəşf etdiklərini” yazmışdım misraların dililə. İndi də Elman Rüstəmov Mübarizin timsalında şəhidlərimizin Bazardüzü zirvəsindən də uca bir qəhrəmanlıq zirvəsini fəth etdikləri fikrini oxuyuram. Fikirlərimiz necə də üst-üstə düşür. Məlumdur ki, torpaqda – yerin təkində ancaq dərinlik ölçüsündən söhbət gedə bilər. Ancaq biz bədii-fəlsəfi bir yanaşma ilə şəhidlərimizin torpağın yeraltı qatında dərinlik aşkarladıqlarını yox, əlyetməz – ən yüksək zirvəni fəth etdiklərini söyləmişik. Bu yanaşma mahiyyətcə şəhidlərimizin torpağa gömüldüklərini yox, əksinə, ölməzliyə, ölməzlik zirvəsinə yüksəldiklərinə dair söylədiyimiz bədii-poetik bir dəyərləndirmədir. O ki qaldı yazıçı Elman Rüstəmovun hekayəni belə bir sonluqla bitirməsinə və hələ bundan sonra bəşəriyyətin 1000 illik bir yol qət edəcəyi 3011-ci il tarixinin simvolikasına, bununla müəllif özündən əvvəlki tarixi şəxsiyyət olan qəhrəmanlarımızın bu gün tarixi-mifik bir örtüyə bürünərək günümüzdə – zamanımızda yaşamasına paralel bir bənzərlik ortaya qoymuşdur ki, hələ 1000 il bundan sonra da Mübariz İbrahimov qəhrəmanlığı öz sələflərinin qəhrəmanlığı kimi xalqımızın və vətənimizin tarixində anılıb yaşayacaqdır. Eyni zamanda bununla müəllif gələcəyi yazıçı gözü ilə necə görə biləcəyini təsəvvürdə canlandırmışdır. Yazıçıların öz əsərləri ilə real və ya fantastik təsvir yolu ilə gələcəyi təsəvvürdə canlandırmaları isə ədəbiyyatda kino sənəti və s. vasitəsilə əks etdirdiyi nümunələr isə hamımıza tanış məsələdir.
Bir sözlə, yazıçı Elman Rüstəmovun hər bir yazısı oxucuya müəyyən ideya – estetik məzmunlu dəyərli fikirlər aşılayır. İxtisasca həkim olan yazıçı əsərləri ilə insanların mənəvi dünyasında sağlam və faydalı ovqatla düşünə bilmək duyğuları formalaşdırır. Dəyərli yazıçımıza yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!

Şakir Albalıyev,
filologiya elmləri doktoru

Söz ruhunda İlqar

Fəhmi imzası

Sözün tarixi bəşəriyyətin yaranışı, insanın özünüdərk prosesi qədər qədim və sirlidir. İlk insan daxilindəki tufanları, heyranlıqları və qorxuları ifadə etmək üçün sözə sığınandan bəri, poetik düşüncə ruhun ən sadiq bələdçisinə çevrilmişdir. Əsrlər bir-birini əvəz etsə, nəsillər dəyişsə də, poeziyanın mayası, toxunduğu mövzular demək olar ki, eyni qalmışdır: əlçatmaz yar, qovuşa bilməyən aşiqlərin pıçıltıları, təbiətin fəsillərlə dəyişən rəngləri və insanın daxili tənhalığı...
Lakin bu minillik, şablonlaşmağa meylli mövzuları özünəməxsus üslubda işləyən, onlara yeni nəfəs və fərqli semantik qatlar qazandıran yazıçı-publisistlər sayəsində oxucu heç vaxt eyni ritmdən darıxmır, bədii zövqün aşınmasına bais olmur. Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında məhz bu bədii zövqü qoruyan, misraları ilə ruhun ən dərin qatlarına toxunan imzalardan biri də İlqar Fəhmidir. Onun yaradıcılığı ilə, xüsusən də şeir dünyası ilə tanışlıq insanı mistik və fəlsəfi bir məna aləminin dərinliklərinə çəkir. Bəzən bu misraların sehrinə qapılarkən insan qeyri-ixtiyari düşünür: Bu sətirlər həqiqətənmi qələmdən çıxıb? Onlar adi bir kağız vərəqində necə belə canlı, belə ağır dayana bilirlər?
Unut məni
Şairin sevgi fəlsəfəsini anlamaq üçün onun yaradıcılığında xüsusi çəkisi olan "Unut məni" şeirinə diqqət yetirmək kifayətdir. İlk baxışda bu şeir sadə bir ayrılıq fəryadı və ya unudulmaq istəyi kimi görünə bilər. Lakin misraların dərinliyinə endikcə poetik obrazın əslində tam tərsi bir arzunu – əbədi yaddaşda qalmaq istəyini necə gizlətdiyini görürük:
Unut məni səhərlər, üfüq işıldayanda,
Yavaşca pəncərəndə budaq xışıldayanda.
Unut məni günorta, külək günü əyəndə,
Divanda halsız-halsız kitab vərəqləyəndə...
Şair sevgilisindən onu elə anlarda unutmağı xahiş edir ki, həmin anlar insanın ən həssas, təbiətlə və özü ilə baş-başa qaldığı, duyğuların pərvazlandığı dəqiqələrdir. Üfüqün işıldaması, budağın xışıltısı, günortanın sakitliyi, kitab vərəqlərinin səsi onsuz da sevgini və seviləni xatırladan təbii stimullardır.
Şeirin kulminasiya nöqtəsi isə məişət fonunda verilən fəlsəfi-dramatik mənzərədir:
Unut məni hər axşam, sızıltıdan bezəndə,
Durub gedib ərinçün mixəkli çay süzəndə...
Bu misralarda sönmüş bir eşqin, başqasına aid olan bir qadının daxili sızıltısı var. "Mixəkli çay" detalı şeirə həm milli element, həm də vizual bir rəng qatır. Şair "Unut məni, unut, tam. Səhər... Günorta... Axşam..." deyərək zamanın bütün kəsiklərini əhatə edir. Bu isə o deməkdir ki, məni heç bir zaman unutma! Sadə, yaddaqalan, ritmik ahəngi ilə insanı uzaqlara aparan bu şeir, əslində unudulmazlığın poetik bəyannaməsidir.
Məni axtar
Müəllifin "Məni axtar" (Əruz üstündə mini-poema) adlı əsəri klassik ənənə ilə müasir urbanistik (şəhər) həyatın sintezindən doğan möhtəşəm bir poetik nümunədir. İlqar Fəhmi klassik əruz vəzninin ritmini müasir dövrün detalları ilə (bar, kafe, taksi, siqaret tüstüsü) elə ustalıqla birləşdirir ki, oxucu zaman və məkan anlayışını itirir. Şair insanın xoşbəxt və əyləncəli anlarında deyil, məhz daxili böhran, saxtalıq və tənhalıq anlarında sığınacaq yerinə çevrilmək istəyir:
Məni axtarma hər axşam, yığışıb şənlik edəndə,
Yenə də barda, kafedə ötəri gün keçirəndə...
Dadı şit qəhqəhələrdən bezikib təngə gələndə,
Taparaq nəysə bəhanə yenə küncə çəkiləndə – Məni axtar.
"Şit qəhqəhələr", "boş foye", "siqaret tüstüsü" müasir insanın depressiyasını, kütlə içindəki tənhalığını vizuallaşdıran güclü metaforalardır. Şair sevdiyi qadını "taksi kəsən gecəyarı yolların" soyuğundan, "soyumuş güzgüdə hiddətlə baxan öz əksindən" xilas etməyə hazırdır.
Şeirin son bəndi isə metafizik bir xilaskarlıq missiyası daşıyır:
Çıxmaram bircə sözündən, səni allam yer üzündən,
Çəkərəm mavi səmaya, öpərəm nəmli gözündən...
Bu misralar sevgini yerdəki bütün çirkinliklərdən, "sərsəm həyatın" ağırlığından qoparıb ülvi, transsendent bir müstəviyə – "mavi səmaya" qaldırır. Ritmin təkrarı (rədiflər) şeirə elə bir daxili musiqi bəxş edir ki, oxucu özünü həmin melodiyanın dalğasında hiss edir.
Ağlayan yağışa
İlqar Fəhmi poeziyasında təbiət hadisələri heç vaxt sadəcə dekorasiya deyil. "Ağlayan yağışa" şeirində şair romantik ədəbiyyatın ən çox istifadə etdiyi "yağış" simvoluna tam fərqli bir rakursdan yanaşır. Burada yağış – saxta göz yaşlarının, səmimi olmayan kədərin rəmzidir:
Gözünün yaşını tökmə. Bu soyuq ahı yığışdır,
Bu bulud süni buluddur. Bu yağış saxta yağışdır.
Müəllif aşiqin və ya qarşı tərəfin nümayişkaranə kədərinə inanmır. "İti kirpikdəki yaşlar", "həyəcanla dolu sözlər" onun bədii intuisiyasını aldada bilmir, çünki o, insanın daxili aləmini mükəmməl bilir. "Gülüşün ağlamağınla arası bircə qarışdır" misrası insan psixologiyasının dəyişkənliyini, hisslərin teatrallaşdırılmasını tənqid edir. Fəsillərin, şimşəklərin və sellərin önəmi yoxdur; əgər daxildə səmimiyyət yoxdursa, təbiətin bütün möcüzələri şairin nəzərində əhəmiyyətini itirir: "Nə qədər yağsa da yağsın, bu yağış saxta yağışdı..."
İlqar Fəhminin şeir dünyasına səyahət göstərir ki, o, sadəcə qafiyə xatirinə yazan bir şair deyil. O, sözün arxasında dayanan böyük bir fəlsəfənin, intellektual bədii təfəkkürün daşıyıcısıdır. Onun poeziyası klassik şeirimizin irsi (əruzun əzəməti, təsəvvüfi dərinlik) ilə müasir insanın daxili dramatizminin mükəmməl vəhdətidir.
Müəllifin misraları sadəliyi ilə dərhal yaddaşa həkk olunur, lakin eyni zamanda insanın iliklərinə qədər işləyən fəlsəfi bir kədəri, bədii estetikası var. Fəhminin şeirləri oxucunu gündəlik həyatın adiliyindən qoparır, duyğuların aşınmasının qarşısını alır və bizi sözün, sevginin və ruhun əbədi, toxunulmaz dünyasına qovuşdurur. Bu yaradıcılıq – çağdaş ədəbiyyatımızın unudulmaz və hər zaman təzə qalan mənəvi xəzinəsidir.

Ayhan

“Elmdə keyfiyyət riyazi

statistikaya qurban verilir...”

"Bizə virtual indeks balonları deyil, fundamental keyfiyyət lazımdır"
Bakıda Odlar Yurdu Universitetinin təşkilatçılığı ilə 3-cü “Ağıllı Ətraf Mühit və Yaşıl Texnologiyalar 2026” – İCSEGT 2026 Beynəlxalq Elmi Konfransı öz işinə başlayıb.
“Butov.az” xəbər verir ki, dünyanın müxtəlif ölkələrindən alimləri, tədqiqatçıları və akademik mütəxəssisləri bir araya gətirən mötəbər tədbirdə Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanov geniş məruzə ilə çıxış edib.
Komitə sədri müasir dünyanın süni intellekt, rəqəmsallaşma və biotexnologiyaların rəhbərlik etdiyi ən sürətli transformasiya dövrünü yaşadığını bildirib. S.Qurbanov qeyd edib ki, bu intellektual zirvədə qarşılaşdığımız əsas sual texnologiyanın insanlığı inkişaf etdirməsi, yoxsa insanın tədricən süni bir obyektə çevrilməsi ilə bağlıdır.

Alman filosofu Armin Qrunvaldın “Texnika və cəmiyyət” fəlsəfəsinə istinad edən deputat, əsas problemin texnoloji tərəqqinin insanın etik dərketmə sürətini çox qabaqlaması olduğunu diqqətə çatdırıb.
O, texnologiyanın yaratdığı təzadları bənd-bənd analiz edərək, müsbət və mənfi tərəfləri belə qruplaşdırıb:“Bir tərəfdən, süni intellekt istehsalı qlobal səviyyədə sürətləndirir, rəqəmsal sistemlər gündəlik həyatı maksimum asanlaşdırır, tibbi texnologiyalar insanın bioloji ömrünü uzadır, qlobal kommunikasiya şəbəkələri coğrafi sərhədləri tamamilə aradan qaldırır.
Digər tərəfdən isə insan tədricən rəqəmsal nəzarətin və böyük verilənlərin (Big Data) obyektinə çevrilir, şəxsi məlumatlar kapitalizm üçün yeni “strateji resurs” kimi istifadə olunur, sosial media müstəqil düşünən cəmiyyət yox, alqoritmlərə anlıq reaksiya verən kütlə formalaşdırır. Habelə informasiya bolluğu dərindən oxuma və təfəkkür dərinliyini zəiflədir və texnologiya insanı virtual alqoritmlərdən asılı vəziyyətə salır”.
Sadiq Qurbanov vurğulayıb ki, insan davranışlarının izlənilməsi Jan Bodriyarın dediyi kimi, reallığın özünü itirdiyi bir "Simulyasiya əsri" formalaşdırır və texnoloji inkişafın istiqamətini mənəvi dəyərlər yox, böyük korporasiyalar müəyyən edir.
Komitə sədri elmin daxili idarəetmə mexanizmlərində yaranan ciddi böhrana da toxunub. Kəmiyyət və rəqəm aludəçiliyinin elmi zəhərlədiyini deyən natiq, sosioloq Ginqrasın "Bibliometrik Reduksionizm" və amansız "Hirş İndeksi Epidemiyası" terminlərini xatırladıb: "Bu epistemoloji böhranın mahiyyəti elmdə keyfiyyətin riyazi statistikaya qurban verilməsidir. Bu gün bir alim planetin taleyini dəyişdirəcək, elmdə paradiqma yaradacaq 3 fundamental məqalə yazsa və hər birinə 60 sanballı istinad alsa, onun H-indeksi cəmi 3 olur. Digər tərəfdən, heç bir elmi yeniliyi olmayan, ortabab, korporativ şəkildə bir-birinə istinad edən 10 məqalə ərsəyə gətirən və hər birinə cəmi 11 sitat toplayan bir şəxsin H-indeksi 10 olur. Mövcud bürokratik sistem ikinci tədqiqatçını “3 dəfə daha uğurlu” hesab edir, irəli çəkir və maliyyələşdirir.
Elm idarəçilərinin sığındığı “Hər hansı bir rəqəm, heç bir rəqəmin olmamasından yaxşıdır” düşüncəsi elmi yaradıcılığın mənəviyyatını və ali məqsədini sıradan çıxarır. Bu epidemiya bizim bu gün müzakirə etdiyimiz “Yaşıl Elm” ekosisteminə də sirayət edir: alimlər dünyanı real olaraq xilas edəcək tətbiqi ekoloji innovasiyalar tapmaq əvəzinə, rəqəmsal bazalarda reytinq xalları toplamaq yarışına daxil olurlar. Bizə virtual indeks balonları deyil, biosferin real xilası üçün fundamental keyfiyyət lazımdır".

Bu təhlükənin cəmiyyətin hər bir qatında – avtomatlaşdırma nəticəsində peşələrin itirilməsində, süni intellektin yaradıcı sahələrə daxil olmasında, milli informasiya təhlükəsizliyinə təsirlərdə və kiberməkandakı geosiyasi qarşıdurmalarda özünü göstərdiyini deyən S.Qurbanov, Nobel mükafatçısı Xose Saramaqonun sözlərinə istinad edərək gələcəyin ən böyük böhranının insanın öz mənəvi kimliyini qorumaq olacağını bildirib.
Natiq vurğulayıb ki, əsas məsələ texnologiyaya kor-koranə qarşı çıxmaq deyil, onu mütləq məqsəd yox, insana xidmət edən bir alətə çevirməkdir. Məhz buna görə həm elmi idarəetmədə, həm də dövlətçilik arxitekturasında əsas çağırış “insanı və onun mənəviyyatını qoruyan texnologiya modeli” yaratmaqdır.
Sadiq Qurbanovun fikrincə, bu model aşağıdakı prinsiplərə əsaslanmalıdır:
-Etik məsuliyyətə;
-Türk-İslam təfəkküründə ilahi bir nizam kimi qəbul edilən mütləq sosial ədalətə;
-Milli kimliyə və təhlükəsizliyə;
-Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsində vurğuladığı kimi, milli-mənəvi dəyərlərin və tarixi yaddaşın qorunması prinsipinə;
-Ekoloji davamlılığa.

Məruzəsinin sonunda komitə sədri bəşəriyyətin qarşısında duran fundamental seçimin texnologiyanın insana və onun ali mənəviyyatına, yoxsa amansız rəqəmsal nəzarət mexanizminə xidmət edəcəyi ilə bağlı olduğunu bəyan edib. S.Qurbanov konfransın bu qlobal problemlərin həllinə öz töhfəsini verəcəyinə ümidvar olduğunu bildirərək, tədbirin işinə elmi uğurlar arzulayıb.

Aeroport gücləndirilmiş

rejimə keçdi

Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu Bakıda keçiriləcək BMT-nin Dünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası (WUF13) ilə əlaqədar 15–25 may tarixlərində gücləndirilmiş əməliyyat rejimində fəaliyyət göstərəcək. Aeroportdan məlumatda bildirilib ki, Forum çərçivəsində ölkəyə gələcək beynəlxalq nümayəndə heyətləri və sərnişin axınının artacağı nəzərə alınaraq hava limanında əməliyyat prosesləri, sərnişin xidmətləri və təhlükəsizlik tədbirləri üzrə əlavə koordinasiya mexanizmləri tətbiq olunub. Məqsəd iştirakçıların rahat, təhlükəsiz və fasiləsiz hərəkətinin təmin edilməsi, sərnişin təcrübəsinin yüksək standartlar səviyyəsində qorunmasıdır.
WUF13 dövründə Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu forum iştirakçılarının şəhər üzrə hərəkətinin daha rahat təşkili məqsədilə xüsusi nəqliyyat sisteminə inteqrasiya olunub. Forum iştirakçıları hava limanı, əsas nəqliyyat mübadilə mərkəzləri, qonaqlama məkanları və tədbir keçiriləcək ərazi arasında fasiləsiz nəqliyyat imkanlarından istifadə edə biləcəklər.
Bu çərçivədə WUF13 Hava Limanı Servis Avtobusları 12 may tarixindən etibarən fəaliyyət göstərir və 24 may tarixinədək 24/7 rejimində fasiləsiz xidmət göstərərək forum iştirakçılarının şəhərin müxtəlif nöqtələrinə rahat çatmasını təmin edir. 25 may tarixində isə avtobuslar saat 18:00-dək fəaliyyət göstərəcək.
İştirakçılar aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə xüsusi marşrutlardan istifadə edə bilərlər:

- A1 | 28 May
- A2 | Nərimanov
- A3 | İzmir
- A4 | Şıx
- A5 | İçərişəhər
- A6 | Sea Breeze
Eyni zamanda, sərnişinlərin rahat gediş-gəlişini təmin edən "Airport Express" (H1 xətti) əvvəlki qaydada 28 May və Koroğlu metrostansiyalarından Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunun Terminal 1 və Terminal 2 istiqamətində 24/7 rejimində fasiləsiz fəaliyyətini davam etdirir.
"Artan sərnişin axını nəzərə alınaraq sərnişinlərə uçuş vaxtından ən azı 2–3 saat əvvəl hava limanında olmaları tövsiyə olunur. Səyahət prosesinin daha rahat və operativ təşkili məqsədilə əvvəlcədən onlayn qeydiyyatdan istifadə edilməsi məsləhətdir.
Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportu WUF13 çərçivəsində ölkəyə gələn qonaqlar və bütün sərnişinlər üçün əməliyyat davamlılığının, yüksək xidmət keyfiyyətinin və təhlükəsiz sərnişin təcrübəsinin təmin olunması istiqamətində fəaliyyətini davam etdirir", - məlumatda vurğulanıb.