Könüllərdə taxt quran kişi .....                        TƏHSİL TARİXİMİZİN SÖNMƏYƏN ÇIRAQLARI .....                        20 oktyabr — Səttarxanın doğum günü: .....                        Zəngilanın dirçəliş və qayıdış dövrü .....                        Sədaqətli dost, dəyərli qələm sahibi .....                        Azərbaycan və Kamboca əməkdaşlığın yeni mərhələsinə hazırlaşır .....                        Onlar məndən, mən onlardan öyrəndim… .....                        Azərbaycan 2030-cu ilə qədər tranzit hədəfini açıqladı .....                        “70-in işığında” .....                       
Tarix : 12-02-2014, 15:11

 

 

 

Мяняви щяйатымызын

Тофиг Щаъыйев феномени

 

Ити зяка сащиби олан инсан щям дя танрыдан верилмиш эюзял инсанлыг мейарларына малик олурса, о, дюнцб олур Тофиг Щаъыйев феномени! Азярбайъан тцрк халгыны йашадан, бу эцня эятириб чыхаран зирвя феноменляри олуб: Дядя Горгуд феномени, Низами феномени, Нясими феномени, Фцзули феномени... (артырмаг да олар). Бунлар сюз сяррафлары олублар! Икинъи груп феномен шяхсиййятляр дя олмушлар ки, онлар тцрк халгынын йаратдыьы мяняви зянэинликлярин горунуб-сахланылмасы цчцн бюйцк ямяк сярф етмишляр. Бунлар Баласагунлу Йусиф, Кашгарлы Мащмуд, Кюпрцлцзадя кими халг рущлу, халгы юз щяйатынын фювгцндя сахлайан вя бу эцн эянълийимизя щава-су кими ваъиб олан, миллилийимизи дярк етдирян тарихи интеллект сащибляри-шяхсиййятлярдир. Яминликля дейя билярик ки, тарихян олдуьу кими, бу эцн дя беля шяхсиййятляри Танрымыз бизя -биз башы бялалы халга верир (вердийиня шцкцр!). Бунлардан бири бизим мцасиримиз, чаьдаш милли проблемляримизин арашдырылмасы ишиндя сюзцн щягиги мянасында ъан гоймуш, халгымызын дцшцнян бейни, узагэюрян, ити зяка сащиби, щамымызын бюйцк кюврякликля “Тофиг мцяллим” адландырдыьымыз ясил киши характерли шяхсиййят Тофиг Исмайыл оьлу Щаъыйевдыр.

Азярбайъан Милли Елмляр Академийасынын мцхбир цзвц, ямякдар елм хадими, Дцнйа Тцрколоэийа елминин сайьылы лидерляриндян бири ф.е.д. профессор, Нясими адына Дилчилик Институтунун директору проф. Т. Щаъыйев нядян йазыр-йазсын онун хидмят обйекти бирдир: Азярбайъан тцрк халгынын сой-кюкцнц обйективъясиня дцнйа елми иътимаиййятиня чатдырмаг, Азярбайъанда, цмумян Гафгазда тцрк тайфаларынын йерли-отураг, абориэен етнос олдуьуну бцтцн мцмкцн васитялярдян йарарланараг ишыгландырмаг! Проф. Т.Щаъыйеви ХЫХ ясрин сону, ХХ ясрин яввялляриндя Азярбайъан халгынын мядяниййят тарихиндя щяртяряфли инкишаф етмиш, енсиклопедик елми мялуматлар сащиби олмуш вятянпярвяр зийалыларынын, сюзцн щягиги мянасында, вариси вя давамчысы щесаб етмяк олар. О, чох эянъ йашларындан елми фяалиййятиня ядябиййатчы-нязяриййячи, ядябиййатчы-тянгидчи, ядябиййатчы-фолклоршцнас, ядябиййатчы-тяръцмячи кими башласа да, щяйатынын камил дюврляриндя артыг перспективли тцрколог кими танынмышдыр. Бцтцн сащялярдя олдуьу кими, тяръцмя сащясиндя шедевр щесаб етдийимиз “Гыпчаг чюлцмцн йовшаны” ясяри алимин щям дя бюйцк вятяндаш олмасы щягигятини бир даща тясдигляйир: ясярин эиришиндя Мурад Аъынын (ясас мцяллиф) йаздыьы сюзляр, санкы, проф. Т.Щаъыйевин тямял кейфиййятинин ачыгланмасына хидмят едир: “Кечмиши вя эяляъяйи иля марагланмайанлар, яъдадларына вя эяляъяк нясилляря лагейд оланлар! Лцтфян сиз бу китабы ялинизя алмайын! Бу сизин цчцн дейил!” Бу китаб, щягигятян дя, Тофиг Щаъыйев кими, миллятин, халгын талейини юз талейиндян уъа тутан, онун эяляъяйи, сабит дуруму щаггында дцшцнян, вятян дашына (М.Араз!) чеврилмяйя щазыр олан вятяндашлар цчцндцр вя проф. Т.Щаъыйев мящз беля шяхсиййят олдуьу цчцн бу китабы йурд охуъуларына Ана дилиндя чатдырмаьы мяняви ещтийаъ кими гябул етмиш, щямин ясярин тяръцмя едилмяси алимин елми йолунун, елми истигамятинин “язял мцбтядасы” (С.Вурьун!) олан бир проблемин -тцрк вя тцркчцлцк мясяляляринин обйективъясиня чюзцлмясиня хидмят амалындан иряли эялмишдир.

Проф. Тофиг Щаъыйев тцркчцлцйцн дярин гатларындан мялуматлы, дярин зякалы бир вятяндаш-алимдир. О, йалныз Азярбайъан тцрк дилинин дейил, цмумян Туран дилчилийи иля даим марагланан, бу арашдырмаларын хидмяти цнваныны апайдынлыьы иля дярк едян, эениш диапазонлу дцшцнъя ареалыны арашдырмаг габилиййятини юзцндя бирляшдиря билян, бу сащядя даима сон дяряъя реал, щяйаты идейалар иряли сцрмяк имканларына малик, ейни заманда сон дяряъя тявязюкар вя цряйийумшаг бир инсандыр! О, кимин щаггында олса юзцнямяхсус щялимликля сюз, фикир сюйляйя биляр, юзц дя кифайят гядяр ятрафлы! Биръя юзц щаггында сюзя чох хясислик едяр! Нейлямяк?! Дащиляря мяхсус кейфиййятдир!

Проф. Тофиг Щаъыйеви бу эцн тцркцн няфяси эялян, цряйи дюйцнян щяр бир мяскяниндя таныйыр вя она “Хоъам” дейя мцраъият едирляр! Доьрудан да, бу алиъянаб зийалы, тявязюкар алим, эюзял инсан, йумшаг тябиятли Азярбайъан тцркц елми проблемлярин арашдырылмасында сон дяряъя ити дцшцнъяйя, феноменал нятиъяляря эяля билян фундаментал бир алимдир. Бу алими щяр заман тцркцн ян аьрылы йери дцшцндцрцр!

Алимин бу эцнлярдя елми иътимаиййятя тягдим етдийи, чаьдаш тцрк дцнйасынын ян актуал мясялясиня ишыг сачан “Тцркляр цчцн ортаг цнсиййят дили” (Бакы, Тящсил, 2013, 248 с.), монографийасында адындан да эюрцндцйц кими, бу эцн бцтцн тцрк дцнйасыны дцшцндцрян ваъиб бир проблем арашдырылыр, бу проблемин Алтайдан Дунай чайынын йатаьына гядяр йайылмыш бюйцк Туран елинин цнсиййят васитяси кими щансы тцрк дилинин даща мцнасиб олмасы мясяляляри ян кичик нйцанслары иля, ядалятли шякилдя чюзцлмяси просеси излянилир, щяр бир тцрк дилинин юзялликлярини горумаг шяртиля мцяййян бир тцрк дилинин бцтцн тцрк халглары арасында ортаг дил кими гябул едяряк, йалныз улусларарасы тядбирлярдя, елми топлантыларда щямин дилдян ортаг цнсиййят васитяси кими истифадя етмяйин мцмкцнлцйц ортайа гойулур. Фикримизъя, ортаг цнсиййят васитяси олараг мцяййян бир тцрк дилини ортаг дил кими гябул етмяк бу эцн бцтцн тцрк дцнйасыны дцшцндцрян бу ваъиб мясялянин щялл едилмясиндя мцяллифин охуъулара тягдим етдийи версийа (мцяййян бир тцрк дилинин галан тцрк дилляри арасында цнсиййят васитяси кими сечилмяси) мясялянин ян оптимал йолу ола биляр. Проф. Тофиг Щаъыйев щяля бу мясялянин йени-йени эцндямя эятирилдийи заманда, 2001-ъи илдя “Улус” гязетиня вердийи мцсащибясиндя бу мясялянин чох инъя мягамларына тохунараг эюстярирди ки, бу эцн щамы цчцн цмуми бир тцрк дили формалаша билмяз, кимся ана дилиндян ял чякиб, тязя дил йаратмаг истямяз вя бу, доьрудан да белядир... щеч бир тцркдилли инсан, халг ясрлярля горуйуб, гойнунда бяслядийи юз тцркъясини башга тцркъя иля явяз етмяйя эетмяз. Лакин бу вязиййятдян ян мцнасиб йол, алимин чох реал вя ядалятли мцлащизясиня эюря, “мцасир тцрк дилляриндян бирини цмуми цнсиййят дили кими гябул етмяк олар.” Бу дил щеч биримизин бу эцня гядяр ишлятдийимиз ана дилимизи явяз етмяйяъяк, садяъя бейнялхалг улусларарасы топлантыларда бу ортаг дилдян истифадя олуна биляр (Авропада инэилис дили олдуьу кими!). Мцяллиф мцсащибясиня айдынлыг эятиряряк эюстярир ки, ортаг дедийимиз дил сянин, мяним бешик дилимизя щеч ъцря шярик чыха билмяз, о йалныз дышарыда цнсиййят васитяси кими истифадя олуна биляр. Йени бир тцрк дили йаратмаг ися, фикримизъя, “донкихотлуг оларды.. Ана дили Танры эцъцндя варлыгдыр. Танры шярик севмяз!” Мцяллифин эялдийи гянаят белядир ки, щеч бир тцркъянин щцгугуна тохунмадан, щяр биринин тарихи инкишаф йолуну давам етдирмяси шяртиля еля бир мяхряъя эялмяк олар ки, бцтцн тцркляр бир дилдя -цзяриня ортаг цнсиййят васитясини йериня йетирмяк миссийасы дцшян тцрк дилиндя данышсын.

Юмрц бойу азадлыг, бирлик идейаларыйла йашайан тцркляр, заман-заман парчаланмалара, мяняви тязйигляря мяруз галсалар да, башларынын цстцндяки Танрынын бирлийиня тапынараг юз бирликляриня йенидян наил олмушлар; вахтиля тцркцн бюйцк оьуллары “нердя Вятян, нердя Туран щей!!!” дейяряк тцрк гювмляри арасындакы айрылыглардан нискилли олдугларыны билдирсяляр дя, эюйдяки Танры онларын йахынлашмаларына, бирляшмяляриня шяраит, шанслар йаратмышдыр! Инди заман йетмиш, тцрк халглары, тцрк дювлятляри бир-бирлярийля йахынлашмаг, говушмаг, “Ата” дилиндя (Исмайыл бяй Гаспыралы) гонушмаг, данышмаг шансы ялдя етмишляр! Чцнки, доьрудан да, тцрк бирлийи, илкин олараг, дил бирлийиндян башланыр! Айры-айрылыгда да “Кясилмиш алтын парчасы” (Исмайыл бяй Гаспыралы) олан тцркъялярин тамлыьыны сахламаг, ейни заманда онларын мяхсуси юзялликлярини горумаг бюйцк тцрк оьулларынын мясляк амалы олмуш, ону парчаланмаьа, парчаланыб да бюлцнцб мящв олмаьа гоймамышлар,  яксиня, щяр тцркцн юз малыны эяляъяк цчцн сахланълара -Дядя Горгуд, Манас кими дастанлара, Орхон абидяляриня, Мащмуд Кашгари “Дивани-лцьатиттцрк”я, Йусифхас Щаъиб Баласагунлу “Кутаггу билик” кими нящянэ тцрк хязиняляриня топлайыб, бизя, бу эцня йадиэар гоймушлар. Алгыш о миллят оьлуна, о чаьдаш тцрк оьулларына ки, онлар мющтяшям бирлийи горуйуб сахламаьа, онлары бирлийя, уьрашмаьа щяр ъцр хидмятляр эюстярир, онлары бирлийя ильылийя сясляйирляр!!! Бу арзунун, бу амалын ялдя едилмяси цчцн мцяллифин (проф. Т.Щаъыйевин) гейд етдийи кими, юлкядя, реэионда игтисади, мядяни, етник (бир кюкдян), дин, дил бирлийи ваъиб шяртдир вя бу, дювлят тяряфиндян, идаряедиъи сявиййядян ашаьылара енмялидир. Бу ону эюстярир ки, ялащязрят Тарих бу эцн бу шансы тцрк халгларына йенидян вермишдир. Биръя галыр тарихи шансдан гядяринъя, бюйцк сябр вя тямкинля файдалана билмяк баъарыьы!

Тцркцн айыг-сайыг оьуллары даима бу шанса ъан атмышлар. Севиндириъи щалдыр ки, бу эцн тцрк халгларынын беля бирлийи цчцн юлкядя, бцтювлцкдя тцрк дцнйасында чох мцнбит зямин йаранмышдыр: “Тцрк дцнйасы бюйцк дцнйадыр. Биз еля етмялийик ки, тцрк дцнйасы даща да сых бирляшсин!” -дейир мющтярям президентимиз Илщам Ялийев. Монографийада тцркцн бюйцк оьулларынын заман-заман миллятин ян бюйцк арзусу дил бирлийи уьрунда апардыглары о бюйцк мцъадиля йоллары арашдырылыр, бу мцбаризянин истигамятляри фактлар ясасында чюзялянир, бу мцбаризянин юндярляринин щяйат йолу ишыгландырылыр. Мялум олур ки, “дил бирлийи” мясялясинин фядаиси (Т.Щаъыйевин тябириля: Мяънуну!) Крым тцркляринин бюйцк оьлу Исмайыл бяй Гаспыралы олмушдур. Гаспыралы “Ишдя, фикирдя, дилдя бир!” идейасыны рящбяр тутараг “Тяръцман” гязети васитясиля Крымдан Гафгаза, Тцркцстана, Волгабойуна щамы цчцн анлашыглы бир тцркъядя “дил йаратды”, щамы ону охуду, анлады, чцнки Крым тцрк дили юзцндя оьуз вя гыпчаг дил елементлярини горудуьу цчцн ону щамы анлады, баша дцшдц; щям оьуз ясилли, щям гыпчаг ясилли тцркляр. Исмайыл бяй Гаспыралы эюстярирди ки, тцрк ядяби дилинин ясасында “габа тцркъя”, “авам” тцркъяси дурмалыдыр, О, бу терминляри ишлядяркян бу эцн вя еляъя дя ХЫХ ясрдя рус ингылабчы демократларын, В.Белинскинин “народный язык, просторечие», йахуд бизим ишлятдийимиз ъанлы халг дили анлайышыны нязярдя тутурду: “Исмятли аналарымыз дил иля ташлар яридир (яридян -С.М.) шаирляр, ядибляр доьураъаглар” (Исмайыл бяй Гаспыралы). Онун фикринъя “щяр дилин юзцнямяхсус йарашыьы вар, ичиндя эизлянмишдир, ишлянмяк иля ортайа чыхар”. Щягигятян дя дащийаня, “академик фикирдир!” Исмайыл бяй Гаспыралынын бюйцклцйц онда иди ки, о щяр бир тцрк елляриндя (республикасында) юзцнцн ардыъылларыны, идейа, мяфкуря силащдашларыны йарада билди.

Тцрк халгларынын дил бирлийи йюнцндя Исмайыл бяй Гаспыралынын давамчылары вя мяслякдашлары чох олмушдур (Проф. Тофиг Щаъыйевин сюзц иля десяк, вахтиля Атилланын башына йыьылан миллят инди онун башына йыьылырды). Лакин бу идейанын ян эюркямли сяркярдяляри Яли бяй Щцсейнзадя (Туран) вя Зийа Эюйалп олмушдур. Яли бяй Щцсейнзадя Азярбайъанда Исмайыл бяй Гаспыралынын ишини давам етдирмякля юз фяалиййятиня башлады, лакин халг дили цслубунда йазмаьы Яли бяин ”Фцйузат” дярэисинин биринъи сайыны охуйандан сонра “лисаныны бир аз даща садяляшдирсяниз, авам (садя халг -С.М.) арасына зийадяъя мцтяшир олмайы мювъиб олурду зянниндяйям” фикрини билдирмяси эюстярир ки, Исмайыл бяй Гаспыралы тялябясинин -мяслякдашынын онун идейа бирлийини гябул ется дя, дил-цслуб бахымындан юз истигамяти олмушдур.

Зийа Эойалп Тцркийядя милли ядяби дилин ясасында Истанбул лящъясинин дурдуьуну ясасландырмаьа чалышса да, бу лящъядяки икилик щалыны (йазы вя шифащи дили) нормал гябул етмир, ону “хястялик” щесаб едир. О, дилдя бир мянаны ики вя даща артыг сюзля ифадя етмяни (синонимлийи), хцсусиля милли дилин ятрафындакы алынма сюзляри гябул етмирди. Зийа Эюйалпа эюря милли кцлтцрля халг тцркъяси, ъанлы тцрк дили арасында бирбаша ялагя вардыр. Милли кцлтцрля милли ядяби дил тцркцн милли мяфкурясинин ясасыдыр -дейирди З.Эюйалп. Алимя эюря ортаг тцрк дили идейасына хидмят эюстярилмяли, бцтцн тцркъяляр ейнисюз -терминляри ишлятмяли вя тядриъян бир-бириня йахынлашмалыдыр. Тяяссцфляр олсун ки, бу эцн Тцркийядя мювъуд олан дил сийасяти иля З.Эюйалпын дили вя идейасы арасында зиддиййят мювъуддур. Бу, хцсусян йени няслин, чаьдаш тцрк эянълийинин данышыг актына аиддир Проф. Т.Щаъыйев фикрини эенишляндиряряк йазыр ки, З.Эюйалпын вя онун заманында данышылан тцрк нитги буэцн тцрк эянълийиня йабанчыдыр. Буна сябяб нядир? Буна ъаваб олараг, мцяллиф тювсийя едир ки, Тцркийянин ядяби дилиндя халг данышыг дилиня цз тутмаг вя бу эцн бязи сцни йени сюзлярдян имтина етмяк лазымдыр. Цмумиййятля, Тцркийя тцркляри Авропайа (ейни заманда Авропа сюзляриня) о гядяр алудя олублар ки, онлары (Авропа сюзлярини) мювъуд ян эюзял вя милли сюзляри дя тцрк сюзцндян мцнасиб вя гцввятли щесаб едирляр. Бцтцн бунлары, бюйцк тцрк вятяндашы кими бюйцк ращатсызлыг иля мцшащидя едян проф. Т.Щаъыйев, зяннимизъя, ейни ращатсызлыгла бу эцн Тцркийядя дювлят сявиййясиндя диля икили мцнасибят олдуьуну тяяссцфля гейд едир вя тювсийя едир ки, эянъляр йабанчылашдырылмыш, кюкцндян узаг дцшмцш Ана дилини ишлятмясинляр.

Фикримизъя, проф. Т.Щаъыйевин “Цмуми ортаг тцрк ядяби дили йаратмаг ясла мцмкцн дейил” идейасы о гядяр реал зяминя ясасланыр ки, она ялавя олараг бир фикир сюйлямяк мцмкцнсцздцр, чцнки, щягигятян дя, ясрлярля щяр бир тцрк гювминин ана сцдц иля ъанына, ганына щопмуш бу дили щеч бир чаьдаш дил сащиби синясиндян гонарыб, ону башга бир гювм дили (лящъяси иля) явяз етмяйя разылашмаз вя дцз дя едяр! Демяли, бурада ян оптимал йол, проф. Т.Щаъыйевин тяклиф етдийи кими, щяр щансы бир сийаси, иътимайи, игтисади бахымдан, дювлятчилик бахымындан инкишаф етмиш тцрк дили бцтцн тцркдилли республикалар арасында ортаг дил миссийасыны йериня йетиря биляр. Бу мянада чаьдаш Тцркийя дювлятинин дили бцтцн параметрляриня эюря там мянасыля уйьун эялир. Ялбяття ки, чаьдаш Тцркийя тцркъясиндя, яслиндя кичик тцркъяляри бир-бириндян узаглашдыра билян “зярярли” щаллар олмаса! Мцяллиф щяссаслыгла гейд едир ки, ортаг тцрк дили мясялясиндя сон сюз дювлятляриндир. Бу мянада бу бюйцк ишин бюйцк аьырлыьы бюйцк Тцрцкийя дювлятинин чийниня дцшцр. Инанырыг ки, заман-заман аьыр сынаглара дюзцб-дурмуш бюйцк тцрк дцнйасы юз ляйагятли тарихинин тяпяри вя бюйцк тямкини сайясиндя бу сынагдан да чыхмаьы баъараъаг!

Тцрк дцнйасына уьурлар арзусу иля.

 

Севил ханым Мещдийева ф.е.д. профессор

Исмайыл Казымов ф.е.д. профессор

 

 

 



Paylaş



Bölmə: Mədəniyyət / Karusel / Slayd / Xəbər lenti
Fikirlər
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?


Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Təqvim
«    Oktyabr 2026    »
BeÇaÇCaCŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam

Sayğac
Ən çox baxılanlar
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xəbər lenti
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Foto
Zəngilanın dirçəliş   və qayıdış dövrü


Zəngilanın dirçəliş

və qayıdış dövrü


Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifəsi olan Vətən müharibəsi bizə təkcə torpaqlarımızı deyil, ləyaqətimizi, qürurumuzu qaytardı. Həmin qürurun ən parlaq ünvanlarından biri də Zəngilandır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Zəfər yürüşü zamanı şərqdən, Cəbrayıl istiqamətindən düşmənə vurulan sarsıdıcı zərbələr nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30-dan çox yaşayış məntəqəsini azad edərək Zəngilanın inzibati hüdudlarına çatdı. Oktyabrın 18-də rayonun tam azad edilməsi uğrunda genişmiqyaslı əməliyyata start verildi və cəmi iki gün sonra, oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı kəndlərinin və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Beləliklə, Zəngilan döyüşləri nəticəsində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd düşmən tapdağından xilas edildi və bununla da 132 kilometrlik Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa olundu. İşğalın bitməsindən dərhal sonra sərhəd boyunca zəruri istehkam və mühafizə işlərinə başlanıldı.

Qərbi zəngəzurlular Zəngilan şəhidliyində

Bu tarixi qələbənin əbədiləşdirilməsi üçün 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və 6974 hərbi qulluqçumuz bu medalla təltif olundu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə isə 20 oktyabr tarixi Zəngilan şəhəri günü kimi rəsmiləşdirildi. Zəngilanın azad olunması Böyük Qayıdışın başlanğıcı oldu. Bu gün dövlətin ən böyük hədəfi həmin torpaqları yenidən həyatla doldurmaqdır. 2026-cı il 1 oktyabr tarixinə olan məlumata görə, Zəngilan şəhərində 84 ailə, yəni 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə, yəni 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə, yəni 903 nəfər öz doğma ocağına qayıdıb. Köçürülən ailələr peşə və bacarıqlarına uyğun olaraq müxtəlif dövlət qurumlarında, tikinti şirkətlərində, tikiş fabrikində və digər sahələrdə işlə təmin edilirlər.Bu qayıdışın dünyaya nümunə olan simvolu isə Ağalı kəndidir. Ağalı təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın ən müasir kəndlərindən biri hesab olunur. Burada “ağıllı kənd” konsepsiyası tam şəkildə tətbiq edilib. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün sosial-iqtisadi xidmətlər ən yüksək texnologiyalarla qurulub. Kəndin enerji təminatı ekoloji cəhətdən tam təmizdir, Həkəri çayı üzərində 3 turbindən ibarət Arximed tipli su elektrik stansiyası və gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Evlərdə istilik xərclərini azaltmaq üçün kombinə edilmiş sistemlər, mətbəx sobası və yüksək səmərəli elektrod boilerlər var. Suyun isidilməsi üçün günəş kollektorlarından, çirkab suların təmizlənməsi üçün bioloji təmizləmə qurğularından istifadə olunur.
Kənddə GPON texnologiyası ilə yüksək sürətli internet, İP TV, video müşahidə kameraları, ağıllı işıq dirəkləri və avtomatik hava müşahidə stansiyaları var. Əhalinin rahatlığı üçün Tele-səhiyyə, E-təhsil və digər elektron xidmətlər, ASAN, DOST, məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, kiçik və orta biznesə dəstək mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2 hektardan çox olan park salınıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ağalı kəndi sadəcə yaşayış məntəqəsi deyil, gələcəyin kənd modelidir. Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü ildə təsdiq etdiyi Baş Plana əsasən şəhərin 2040-cı ilədək inkişafı üçün böyük vəsait ayrılıb. 2022-ci ildə təməli qoyulan 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı 2026-cı ildə olub. Kompleksin ərazisi 2 hektardan artıqdır və burada 12 bina, o cümlədən 4 ədəd üçmərtəbəli 60 mənzilli və 8 ədəd ikimərtəbəli 44 mənzilli evlər tikilib.

Azad Zəngilanın qonaqları

Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bu bölgənin inkişafı üçün mühüm faktora çevrilib. Zəngəzur dəhlizinin hava infrastrukturu ilə gücləndirilməsi baxımından hava limanı strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun inşası da böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu yol azad edilmiş torpaqlara həm vətəndaşların qayıdışı, həm də yüklərin daşınması üçün tarixi imkan yaradır. Artıq yolun birinci mərhələsi üzrə böyük hissə tamamlanıb və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklər daşınır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun uzunluğu 126,3 kilometrdir, illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon tondur və layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunan XIX əsrə aid Zəngilan şəhər məscidi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub. Bərpa-tikinti işləri çərçivəsində tarixi məscid konservasiya edilib və onun yanında düzbucaqlı planlı, iki minarəli yeni məscid inşa edilib. Yeni məsciddə 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yaradılıb. Rayonun gələcəyi üçün turizm və kənd təsərrüfatı da unudulmayıb. 2024-cü il mayın 18-də Ağalı kəndində, Həkəri çayı vasitəsilə yaradılmış süni gölün sahilində “Ağalı” hoteli açılıb. Zəngilan İstirahət Kompleksində 111 nömrəli hotelin təməli 2023-cü il mayın 4-də qoyulub. 2026-cı il mayın 10-da isə “Zəngilan City Park Hotel”in təməli qoyulub. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə “Dost Aqropark” layihəsi həyata keçirilir. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan bu kompleks tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək və 100 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Layihənin birinci mərhələsində 5200 kvadratmetr qapalı, 113 min kvadratmetr açıq tipli heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər, kafe, kinoteatr tikilib.
Beləliklə, Zəngilan bu gün sadəcə işğaldan azad edilmiş bir rayon deyil, Azərbaycan dövlətinin qüdrətinin, iradəsinin və gələcəyə olan inamının canlı rəmzidir. Burada hər daş, hər tikilən ev, hər qayıdan ailə 30 illik həsrətin sonu və Böyük Qayıdışın əbədi başlanğıcıdır.

Mahnur Hüseynova
Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
Video
"Vətən Qəhrəmanları" Şəhid İlyas Nəsirov


All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!