Balkan türkləri:

canımızın və ruhumuzun bir parçası

Balkanlarda kültür, toplum və ekonomi mövzusunda təşkil olunmuş konfrans olduqca vacib və aktual bir məsələdir. Bəllidir ki, Balkanlar bir çox millət və din mənsublarının yaşadığı coğrafiyadır. Balkan türkləri dedikdə isə məhz tarixən Balkan yarımadası ərazisində yaşamış və yaşamaqda olan türklərdən, türksoylu xalqlardan söhbət gedir. Balkan sözünün etimologiyası da türkmənşəli söz olub, “sıx meşəlik, bataqlıq və dağlıq yer” mənasını verir ki, bu da Balkan yarımadası deyilən ərazinin coğrafi xüsusiyyətlərini öz anlamına götürür. Həm də bu, uzun yüzillər boyunca bu ərazilərin türk – Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altında olmasının silinməz sübutudur.
Balkan yarımadasında türklərin siyasi hakimiyyəti süquta uğrasa da, orada türk topluluqları fəaliyyət göstərir, özlərinin yaşamını sürdürürlər. Lakin bu yaşam yalnız fiziksəl yaşam olmamalı, türkün Balkanlardakı yaşamı mənəvi olaraq da yaşamalı və yaşadılmalıdır. Bununçünsə ilk növbədə Balkanlarda yaşayan soydaşlarımızın (və eləcə də dindaşlarımızın) bizlərdən təcrid olunmaması üçün onlara sahib durmamız – yəni onlarla bütün sahələrdə əməkdaşlıq etməmiz gərəkdir. Bu sahələrdən biri də sosial-mədəni səviyyədə, ələlxüsus da bizi bir-birimizə mənəvi olaraq bağlayan ədəbi-mədəni bağlarımızın inkişaf etdirilməsi istiqamətində olmalıdır. Bizim də məqsədimiz dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq hər bir türkün yanında olmaqdan ibarət olmalıdır. Biz özümüzə və özümüzünkülərə sahib dura bilməsək, başqa hakim siyasi dairələr türk birliyimizi poza bilər, etnik azlıq səbəbilə bizdən uzaqlarda yaşayan soydaşlarımızı mənəvi olaraq qəsb edə bilərlər. Bu qəsbkarlıq soydaşlarımızın öz ana dillərini və ata-baba mirasımız olan mənəvi-mədəni mənliyimizi unutdurmağımız kimi faciə ilə nəticələnər. Tarixdə belə halların olmasını çox-çox eşidib-görmüşük.
Türk xalqları folklorunun tədqiqatçısı Əli Şamilin “Qafqazda qaqauzların yoxolma səbəbləri” adlı yazısında biz dediyimiz belə acı mənzərəni görürük:
“Keçmiş SSRİ-də yaşayan Türk xalqları arasında da kırımçaqlar, karaimlər, urumlular yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşmişlər. Çünki onların həm sayları sürətlə azalmağa döğru gedir, həm də gənc nəsilin böyük əksəriyyəti ana dilində danışmır. Bu mövzunu araşdıran Ukraynalı alim İrina Driqa yazır: “Bu halkların dilleri bugun ölü dillerin sınıfına giriyor. İnsanlar yaşıyor, fakat ana dillerini kullanamıyorlar. Ne yazık ki, Karay ve Kırımçak tarihi ve kültürleri üzerine çalışan bilim adamları yapmış oldukları alan araştırmasındakı sözlü halk edebiyatı örneklerini hemen Rus diline çevirip orijinalini vermeden yayımlıyorlar”. (Driga İrina, 2008:).
Araşdırıcı İrina Driqa həyəcan keçirsə də, heç nəyə nail ola bilmir. Karay ve Kırımçakların əriməsinin, yox olmasının qarşısını almaq olmur. Ərimə, yox olmanın iki forması var. Bunlardan birincisi eyni soydan gələn xalqların birinin dili güclənərək ümumişlək ədəbi dilə, necə deyərlər, ortaq ünsiyyət vasitəsinə çevrilir, o birilər isə dialekt, şivə şəklində yaşayır. Bu proses normal sayılır. İkincisi isə bir dilin, dialektin, etnik qrupun, yaxud xalqın heç bir soy, mədəni bağlılığı olmayan güclü xalq tərəfindən zorla zəifləyib əriməsi, yoxa çıxmasıdır. Bu hal isə təhlükəlidir.
Keçmiş SSRİ-də yaşayan türk xalqlarının demək olar ki, hamısının ana dilində qəzet-jurnalları, kitabları, radio-televizya verilişləri vardı. Onlar az-çox ana dilində təhsil də ala bilirdilər. Lakin bu imtiyazlar dillərinin yox olma təhlükəsini aradan qaldırmırdı. Çünki Rusiya işğal altında saxladığı xalqların və etnik qrupların öncə dillərinin ailə, məişət dilinə çevirirdi. Güclü təbliğatın təsiri altında gənclər ailədə, məişətdə də ana dilində danışmağa ehtiyac duymur, onu aşağılıq kompleksi kimi dəyərləndirirdilər. Beləcə, hakim xalqın dilində danışa-danışa, onun dilində yazılmış ədəbiyyatları oxuya-oxuya, öz mədəniyyətindən, düşüncə tərzindən uzaqlaşır, onlar kimi düşünməyə, onların mədəniyyətinin, dilinin, ədəbiyyatının daşıyıcısına çevrilirdilər.
Qaqauzlar da, qumuqlar da, noqaylar da, qaraçay-malkarlar da, altaylar da, teleutlar da və b. bu yoldadılar. Belə gedərsə XXI yüzilin sonlarında onların hamısı heç bir dil və soy bağlılıqları olmayan hakim Rus dilinin, Rus mədəniyyətinin içərisində əriyəcəklər. Günümüzün enskilopediyalarında, dilçiliyə, etnoqrafiyaya aid kitablarında türk xalqı olan qaqauzların əsasən Moldova, Ukrayna, Qazaxıstan Respublikalarında, Quzey Qaf¬qazda, eləcə də Bolqarıstan, Rumıniya, Yunanıstan, Türki¬yə və Amerikada yaşadıqlarını, dindarları xristianlığın ortodoks (pravoslav) təriqətinə mənsub olduqlarını və saylarının 200 min nəfəri keçdiyi göstərilir. (Şamil Əli, 2011:93) Halbuki orta yüzilliklərdə onların yayılma alanı daha geniş olmuşdur.”
Gördüyümüz kimi, tədqiqatçı keçmiş SSRİ-də türk xalqlarının assimilyasiyaya uğradılması faciəsindən söhbət açmış, təsadüfi deyil ki, bu məqamda Balkan ölkələrində – Bolqarıstan, Rumıniya, Yunanıstan və başqa ölkələrdə də soydaşlarımızın yaşadığı amilinə toxunmuşdur. Bununla əslində müəllif Balkan yarımadasında yaşayan soydaşlarımızın taleyinə biganə qalmamış, həmçinin Balkan türklərinin də talelərinin gələcəkdə SSRİ ərazisində əridilmiş türk xalqlarının taleyi kimi olmaması üçün həyəcan səsi qaldırmışdır. Tədqiqatçının əsas mövzu hədəfi qaqauz türklərilə bağlıdır. Balkanlarda yaşayan və danışılan dillər say hesabı ilə belə göstərilir: Yunan, Alban, Türk, Serb, Monteneqr, Boşnak, Xorvat, Sloven, Makedon, Bolqar, Rumın, İtalyan, Roman, Qaqauz türkcəsi.
Gördüyümüz kimi, Balkanlarda Türklərlə yanaşı qaqauz türkləri də yaşayır və onlar, demək olar ki, burada etnik qrup olaraq digər xalqlarla müqayisədə sayca azlıq təşkil edirlər. Bu da acı da olsa, etiraf etməliyik ki, onların burada bir etnik toplum olaraq digər xalqlar arasında əriyib yoxolma riskini göstərir. Məhz bu kimi faciələrin baş verməməsi üçün bir türk olaraq – Türkiyə dövləti və türk dövlətləri olaraq öz soydaşlarımızla daim qarşılıqlı – müştərək iqtisadi-sosial və mədəni sahələrdə əməkdaşlıqlarımızı gücləndirməliyik. Bu qarşılıqlı əlaqələrimiz ilk növbədə ideoloji cəbhədə də özünü göstərməli, ədəbi-mədəni əlaqələrimizin qurulması və bərpası yönündə ciddi addımlar atmalıyıq. İnsan, hər şeydən öncə, mənəvi varlıqdır. Mənəvi bağlar isə dildə, adət-ənənədə, mənəvi dəyərlərin ifadəsi olan folklorda özünü gerçək şəkildə təcəssüm etdirir.
“Krım-tatar xalq şeirindən seçmələr” (“Nurlan”, 2013) kitabına ön sözdə oxuyuruq: “Folklor xalqın özüdür. Hər hansı bir xalqı yaxından tanımaq üçün onun folkloruna dərindən bələd olmaq lazımdır”. Göründüyü kimi, burada folklor birbaşa xalqın özü ilə eyni səviyyədə düşünülür və göstərilir ki, xalqı tanımaq üçün onun folklorunu öyrənmək yetərlidir. Bu fikirlərə əlavə etmək istərdim ki, təkcə bir xalqı kənardan tanımaq üçün yox, həm də içəridən, yəni xalqın da özünün özünü tanıması üçün öz folklorunu dərindən bilməsi və öyrənməsi vacib şərtlərdən biri və birincisidir. Çünki xalq özünün kimliyini – daxili-mənəvi dünyasını birbaşa xalq yaradıcılığı məhsulları olan folklorunda açıq şəkildə əks etdirir.
Professor Qəzənfər Paşayevlə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Orxan İsayevin həmmüəllif olduqları “İraq-Türkman ədəbiyyatı tarixi” (“Elm və təhsil”, 2025) kitabından oxuyuruq:
“Nə yaxşı ki, xalqın ellikcə yaratdığı mənəvi sərvət üçün bağlı yollar yoxdur”, – deyə fikirləşir və təskinlik tapırsan. Həqiqətən də, nə bağlı yollar, nə illər mənəvi ayrılığa gətirib çıxara bilməmiş, cismani ayrılıqla kifayətlənməli olmuşlar. İndinin özündə belə bu yaxınlıq, bu doğmalıq yaddaşlardan silinməyib. M.Həkimovun Azərbaycanın Qazax rayon sakinləri, ərəb dilini yaxşı bilən yüz on yaşlı Bəhmən baba və yüz beş yaşlı Ayişə nənədən topladığı bayatılar dediyimizə dayaq olur:
Ta İraqa,
Yol gedir ta İraqa.
Dost dostun qədrin bilməz,
Düşməsə ta iraqa (41, 23).

Rum mənəm, İraq mənəm,
Bu yanan çıraq mənəm.
Qul tək əllərə düşdüm,
Vətəndən iraq mənəm (42, 167).”
Tədqiqatçıların Azərbaycan folkloru ilə qarşılıqlı şəkildə təhlilə çəkdikləri İraq-türkman folkloru nümunələri əsasında söylədikləri fikirlər bir həqiqəti əks etdirir ki, folklor bütün fiziki sərhədləri aradan qaldırır, xalqların gen birliyini – qan bağlarını qoruyub saxlayır. Bu baxımdan da bir-birindən sərhədlər vasitəsilə ayrı düşmüş türk xalqlarını bir yerə toplamağın – həmrəylik nümayiş etdirməyin əsas yolu – birləşdirici körpüsü folklor adlı mənəvi mirasımızdır. Odur ki, “Rum mənəm, İraq mənəm” misrasıyla başlanan bayatını xalqımız əbəs deyil ki, “Vətəndən iraq (uzaq) mənəm” fikri ilə yekunlaşdırır. Bu lirik mətndə əslində qədim türkün Ruma, İraqa, eləcə də dünyanın müxtəlif yerlərinə, elə o cümlədən də Balkanlara səpələnməsi fikri ifadə olunur və buna görə də sonda “vətəndən – əslində isə bir-birlərindən bir toplum olaraq iraq-uzaq, qərib düşdüklərindən” söz açılır. Folklorun lirik janrlarında bədii şəkildə inikasını tapan ağrı-acılarımız qədim türk soylarının hamısının daxili emosiyalarının ifadəsi kimi özünü göstərir. Folklorun epik janrlarında, dramatik növündə də biz bir xalq, etnos olaraq vahid mədəniyyətin daşıyıcısı olduğumuzu görərik.
Böyük türk filosofu, ictimai xadimi Ziya Göyalpın “Türkçülüyün əsasları” (“Elm və təhsil”, 2019) kitabının annotasiyasında verilən ifadələrə nəzər saldıqda, bir daha təkcə bu əsərin yox, həmçinin də bu konfransın Balkan türklərini bir araya yığmaq istiqamətindəki məramının hansı dərəcədə mühüm əhəmiyyət daşıdığının fərqində oluruq:
“XX yüzilin əvvəllərində Osmanlı imperatorluğu süquta uğrayarkən nəinki onun Avropadakı torpaqları əlindən çıxdı, hətta Türkiyənin bir dövlət kimi mövcud olması təhlükə qarşısında idi. Belə bir şəraitdə Türkiyədə yaranan müxtəlif fikir axımlarından Türk dünyası, Türk milləti üçün ən önəmlisi, ən doğru yolda olanı “Türkçülük” idi.
“Türkçülük” axımının və çağdaş Türkçülüyün qurucusu olan bu əsərin yazarı Ziya Göyalpın o zaman dünyada yeganə Türk Cumhuriyyətinin yaranmasındakı xidmətləri əvəzsizdir.
Türkçülüyün tam bir nəzəriyyə və proqramı sayılan bu əsərdə “Türkçülük” axımının mahiyyəti, onun qarşısında duran əsas vəzifələr geniş şəkildə şərh edilir.”
Türk dövlətinin, türk varlığının uğrunda mühüm xidmətləri olmuş Ziya Göyalp məhz türk dünyasının, türk ruhunun mənəvi süquta uğramaması üçün türkçülük, Turançılıqla bağlı elmi-nəzəri proqramlar işləyib bizlərə ərməğan etmişdir. Onun “Türkçülük və Turançılıq” adı ilə təqdim etdiyi yazıdan bir parçaya diqqət etsək, bu məsləkin necə bir şərəfli yol olması məsələsi tam aydınlaşar:
“Türkçülüklə Turançılığın fərqlərini anlamaq üçün Türk və Turan topluluqlarının hüdudlarını təyin etmək lazımdır. Türk bir millətin adıdır. Millət özünə məxsus kültürü olan bir insan topluluğu deməkdir. Deməli, Türkün yalnız bir dili və tək bir kültürü ola bilər.
Halbuki Türkün bəzi qolları Anadolu Türklərindən ayrı bir dil, ayrı bir kültür yaratmağa çalışırlar. Məsələ, quzey Türklərindən bəzi gənclər bir Tatar dili, Tatar kültürü meydana gətirməklə məşğuldurlar. Bu davranış Türklərin başqa bir millət, Tatarların da başqa bir millət olduğu nəticəsini doğuracaqdır. Uzaqda olduğumuz üçün Qırğızların və Özbəklərin necə bir yol tutacaqlarını bilmirik. Bunların da hər biri ayrı dil və ədəbiyyat, ayrı kültür meydana gətirməyə çalışsalar, Türk millətinin hüdudu daha da daralmış olar. Yakutlar ilə Altay Türkləri daha uzaqda olduqları üçün, onları Türkiyə Türklərinin kültürü içinə almaq daha da çətin görünür.
Bu gün kültür yönündən birləşməsi asan olan Türklər, özəlliklə Oğuz Türkləri, yəni Türkmənlərdir. Türkiyə Türkləri kimi, Azərbaycan, İran və Xarəzm ölkələrinin Türkmənləri də Oğuz nəslinə mənsubdurlar. Deməli, Türkçülükdəki yaxın ülkümüz “Oğuz birliyi”, yaxud “Türkmən birliyi” olmalıdır. Bu birlikdən məqsəd nədir? Siyasi bir birlikmi? Hələlik xeyr! Gələcək haqqında bugündən bir hökm verə bilmərik. Ancaq bugünkü ülkümüz Oğuzların yalnız kültürcə birləşməsidir.
Oğuz Türkləri bu gün dörd ölkəyə yayılmaqla bərabər, hamısı bir-birinə yaxın qohumlardır. Dörd ölkədəki Türkmən ellərinin adlarını qarşılaşdırsaq, görərik ki, birində olan bir “el”in, yaxud “boy”un digərində də qolları var.
Məsələ, Xarəzmdə Təkələri, Sarıları və Qaraqalpaqları görürük. Ölkəmizdə Təkələr bir sancaq (ilçə) təşkil edəcək qədər çoxdur. Hətta bir bölümü vaxtilə Rumeliyə göndərilmişdi. Türkiyədəki Sarılar, özəlliklə, Rumqalada yaşayırlar. Qaraqalpaqlar isə Qarapapaq və Tərəkəmə adlarını alaraq Sivas, Kars və Azərbaycan ətraflarında yerləşmişlər. Xarəzmdə Oğuzun Salur və İmralı boyları, Çavda və Göklən (Qarluqlardan Kealin) elləri vardır. Bu adlara Anadolunun çeşidli yerlərində rast gəlinir. Göklən öz adını Vanda bir kəndə Gökoğlan biçimində vermişdir” (səh. 51).
Göründüyü kimi, Z.Göyalp “türkün yalnız bir dili və tək bir kültürü (mədəniyyəti – Ş.A.) ola bilər” deyir. Bu isə o anlama gəlir ki, eyni soykökə mənsub olan bütün türkləri (türk tayfa və tirələrini) vahid ana dili amili vahid anlaşma vasitəsi kimi birləşdirdiyi kimi, onların mədəni-mənəvi mirasları da, demək olar, eyniyyət təşkil edir. Xalqın mədəniyyəti isə xalq bilgisi olan folklor irsində özünü mühafizə edib yaşadır. Bu baxımdan da xalqın (türkün) ruhunun ifadəçisi olan folklor irsini yığıb-toplamaq, vahid bir məcraya gətirib nəşr etdirmək, yaymaq, təbliğ etmək və onları paralel şəkildə müqayisəli yolla tədqiq etməklə müxtəlif yerlərə səpələnmiş ayrı-ayrı türk tayfalarının vahid bir mənşədən törədiyini anlamaq olur. Məhz bu istiqamətdə hərtərəfli və müntəzəm şəkildə araşdırmalar aparmaqla Balkan türklərinin də, elə Z.Göyalpın yuxarıda göstərdiyi türk topluluqlarının da eyni qandan, eyni kökdən, gendən olduqlarına tam əmin olarıq. Bu, bizləri bir-birimizdən cismən hansı məsafələrdə uzaqda-ayrı olduğumuza baxmayaraq, heç vaxt ayrı düşməyə qoymaz, əslində milli kimliyimizi qorumağımızda bizə sosial-mənəvi yardımçımız olar. Azərbaycanda bu baxımdan artıq ənənə formalaşıb. “Türk xalqları folkloru” seriyası ilə Azərbaycanda – Bakıda nəşr olunmuş “Krım-tatar xalq şeirindən seçmələr” (Bakı, “Nurlan”, 2013), “Qumuq folkloru” (“Elm və təhsil”, 2020), “Altay dastanları və əfsanələri” (“Elm və Təhsil”, 2016) kitabları, həmçinin iraq-türkman folklor örnəkləri olan “Usta söyləyicilərin repertuarı” (“Elm və təhsil”, 2025), “Qaşqay folklor örnəkləri” (“Elm və təhsil”, 2023), vaxtilə İstanbulda yaşamış mühacir türkoloq Əhməd Cəfəroğlunun “Doğu ellərimiz ağızlarından toplamalar (Qars, Ərzurum, Çoruh elləri ağızları)” adlı kitabın təkrar nəşri (Bakı, “Elm və təhsil”, 2018) və s. bu tipli kitablar bir-birindən aralı düşmüş türk xalqlarının mənəvi xəzinəsi olan folklor irsini oxuyub öyrənmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Keçmişimizin əks sədası olan folklor incilərimiz həm də gələcəyimizə işıq tutan, əzəli və ədəbi birliyimizin varlığını əks etdirən söz xəzinəmiz, mədəni irsimizdir. Bilgə Kağan türk ulusuna xitabən deyirdi: “Ey türk oğuz bəyləri, türk xalqı, eşidin! Üstdən göy çökmədikcə, altdan yer dəlinmədikcə, bilir ki, türk ulusu, türk yurdu, türk dövləti, türk törəsi pozulmaz! Su kimi axıtdığın qanına, dağlar kimi yığdığın sümüklərinə (şəhidlərinə) layiq ol! Ey ölümsüz türk milləti, titrə və özünə dön!..”
Bir türk övladı olaraq bizim hər birimiz Bilgə Kağanın bu öyüdünü – vəsiyyətini atalar sözü timsalında bir ata-baba, dədə sözü kimi ulu tutmalıyıq, bu ulu vəsiyyətə əməl etməliyik. Dağlar kimi canımızda-cismimizdə dikələn sümüklərimizlə, damarlarımızda qaynayan coşğun qanımızla türkün düşmənlərilə canlı vuruş aparıb türk dövlətini, türk varlığını qoruduğumuz kimi, mənəvi xəzinəmizə – folklorumuzun dəyərlərinə tapınmaqla da ruhumuzda – mənəviyyatımızda türk(çülük) ruhunu yaşatmalı, türk(çülük) ruhunu ölməyə qoymamalıyıq. Çünki türkün düşmənləri onu açıqdan-açığa yenə bilməyəndə, onu mənən məhv etməyə cəhd göstəriblər. Təəssüf ki, bəzən buna nail olublar da. Tədqiqatçı Əli Şamil düşmənlərin yanlış təbliğatının bu işdə əsas olduğunu göstərib yazır:
“Stavropolda yaşayan türkmənlər Türkmənistanla sıx əlaqədə olduqlarından onların ədəbi dili türkməncə, Krasnodarda yaşayan Kırım tatarlarının yazılı ədəbiyyatları Kırım türklərinin ədəbiyyatı ilə eyni dildə formalaşdı. Urumlular-qreklər-brezenlər adlandırılan toplumun isə evdə, ailədə danışdıqları dildə, yəni ana dillərində yazdıqları ədəbi-bədii əsərlərə rast gəlmədik. Buna səbəb toplum arasında aparılan yanlış təbliğatdır. Onlar bu gün də xristianlığın pravoslav təriqətindədirlər. Belə bir fikir formalaşdırılıb ki, guya onlar qrek - yunanmışlar. Osmanlı sultanları guya ki, onların qarşısında şərt qoyublar: ya dilinizi dəyişin, ya dininizi! Ulu babaları da guya inanclı insanlar olduğuna görə, dinlərini qoruyub dillərini dəyişmiş, türkcə danışmağa başlamışlar.
Burada bir sual ortaya çıxır: nədən Osmanlı təbəəsi olan qrek-yunanların hamısı dinlərini qoruyub, dillərini dəyişməyiblər?! Bu gün də Türkiyədə yaşayır və yunanca danışırlar, pravoslav inanclıdırlar. Urumlular dediyimiz toplum görünüşdə də, mədəniyyətdə də, məişət həyatı ilə də yunanlardan fərqlənirlər. Türk folklorunu da ən yaxşı yaşadan və qoruyan toplumlardandır.
Kilsədə dini kitablar, oxunan dualar yunanca olduğundan, məktəblər kilsə nəzdində fəaliyyət göstərdiyindən, onların yazı dili yunanca formalaşmış, özlərinin də yunan mənşəli olduğuna inanmışlar. Son illər çap olunan bəzi ədəbiyyatlarda isə bu toplumun miladın I minilliyində Bizans imperiyasında məskunlaşmış türklər olduğu göstərilir. Araşdırıcıların fikrincə, oğuzlar XI yüzildə Anadoluya gələrək Bizansda yaşayan və xristianlığı qəbul etmiş türklərin bir qismi ilə qaynayıb-qarışmış və islamı qəbul etmişlərsə də, bir qismi əvvəlki inanclarında qalmışdır. Bu fikri dəqiqləşdirmək üçün toplumdan etnoqrafik və folklor materialları toplamaq lazımdır” (səh. 20).
Gördüyümüz kimi, Ə.Şamil konkret olaraq urumlular yunanlar kimi özlərini tanıyan toplumların “türk folklorunu ən yaxşı yaşadan” toplumlar olub, onların əslində türk olduqlarını açıb göstərir. Eyni zamanda milli kimliyin ifadə vasitəsi kimi “toplumdan etnoqrafik və folklor materiallarını toplamağı” zəruri amil hesab edir.
İnanıram ki, Balkan türklərilə qurulan iş birliyinin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi ortaq mənəvi-mədəni abidələrimiz olan folklor əlaqələrimiz də sürəkli hal alacaq.

Şakir Albalıyev
Filologiya elmləri doktoru, dosent