5-05-2026, 07:35
"Avropa İttifaqının Türkiyəyə
daha çox ehtiyacı var"
"Avropa İttifaqının bu gün Türkiyəyə daha çox ehtiyacı var, nəinki Ankaranın Avropaya".
"TRT Haber"in məlumatına görə, bu barədə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Nazirlər Kabinetinin iclasından sonra bildirib.
"Son vaxtlar avropalıların Türkiyənin Avropadakı mövqeyi ilə bağlı başlatdığı müzakirələrin şahidi oluruq. Vəziyyətə aydınlıq gətirmək məcburiyyətindəyik: bu gün məsələ Ankaranın harada olması deyil, Brüsselin gələcək dünyada harada olmaq istəməsidir. Artıq başa düşülməlidir ki, Türkiyənin tamhüquqlu üzv olmadığı Aİ qlobal oyunçu və cazibə mərkəzi ola bilməyəcək", - deyə Ərdoğan vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, Aİ-nin Türkiyəyə münasibətdə uzağı görə bilməməsi hələ də davam edir.
"Lakin onlar unutmamalıdırlar ki, bugünkü Türkiyə əvvəlki ölkə deyil və dünya artıq əvvəllər olduğu kimi Qərb dövlətlərinin təsir dairəsi ilə məhdudlaşmır."
28-04-2026, 08:47
Azərbaycanın döyünən
ürəyi-Can Qardaş!
Ləzgilər – Azərbaycanın döyünən ürəyi, sarsılmaz gücü
Sən ləzgisən əsrlərin sərt qayasında yoğrulmuş bir millətsən.
Sənə tərs deyəcəklər, inadkar deyəcəklər qoy desinlər!
Çünki sənin tərsliyin diz çökməməkdir,
sənin inadın əsarətə qarşı qiyamdır!
Sən tarix boyu boyun əyməmisən!
Qafqazın sərt dağları sənin qalaların olub,
qayalar sənin sipərin, qılıncın sənin dilin olub!
Hər qayada adın var, hər zirvədə izin var.
Dağlar sənin hayqırtını, çaylar sənin qəzəbini daşıyır
Çar Rusunun zülmünə qarşı sən bir xalq yox bir tufan olmusan.
İllərlə, əsrlərlə amansız mübarizə aparıb
düşmənin ürəyinə qorxu salmısan.
Rusların qorxulu yuxusu olmusan ey qəhrəman ləzgi.
Sənin adın çəkiləndə tarix susur, düşmən titrəyir!
İbrahimxəlil xanın ordusunda irəli atılan aslanlar sənsən!
Fətəli xanın barışmaz ordu gücü sənsən!
Cavad xanın qalasında son damla qana qədər
düşmənə sipər olan sənsən, ləzgi.
Sən yalnız keçmiş deyilsən sən bu günsən
Sənin igid oğulların Qarabağ savaşlarında
ölümü gözünə alıb zəfər yazanlardır.
Polkovnik Rəşad Aslanov!
Polkovnik Tehran Mənsimov!
General Yaşar Aydəmirov!
Qəhrəman Çingiz Qurbanov!
Yüzlərlə şəhidin, qazin və adları yazmadigim minlərlə qəhrəman oğulların var.
Sənin damarında axan qan üsyandır, qeyrətdir, şərəfdir!
Sənin ruhun barışmazdır sınmazdır əyilməzdir!
Və mən varam Polkovnik Bəhram Ağakişiyev!
Bu torpağın, bu qeyrətin, bu mübarizənin davamıyam!
Sən vüqarlısan!
Sən əyilməzsən!
Sən Azərbaycanımın dağ kimi duran,
tarix yazan, sarsılmaz, sındırılmaz gücüsən!
26-04-2026, 20:03
Nurbay CABBAROV
Professor, nəvaişünas,
Əlişir Nəvai adına Daşkənd Dövlət Özbək dili və
Ədəbiyyatı Universitetinin prorektoru,
Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin ədəbi tənqid şöbəsinin müdiri
Siracəddin Səyyid yaradıcılığında
ərbəinçilik ənənəsi və irfani poeziyanın yenilənməsi
Klassik Şərq poeziyasında dini-irfani məzmunun bədii ifadəsi xüsusi bir ənənə kimi formalaşmışdır. Bu ənənənin mühüm qollarından biri olan ərbəinçilik – yəni qırx hədisin poetik şərhi – əsrlər boyu həm mənəvi, həm də estetik dəyər daşıyan janr kimi inkişaf etmişdir. Müasir dövrdə bu ənənənin yenidən işlənməsi və yeni məzmunla zənginləşdirilməsi xüsusi yaradıcılıq potensialı tələb edir. Siracəddin Səyyid bu istiqamətdə klassik irsə sadiq qalmaqla yanaşı, onu müasir düşüncə ilə uzlaşdıran sənətkarlardandır. Onun yaradıcılığında ərbəinçilik yalnız dini motivlərin təkrarı deyil, insanın mənəvi kamillik axtarışının poetik ifadəsi kimi təqdim olunur.
Ərbəinçilik ənənəsinin yenilənməsi – İnsan ömrünün real dəyəri təqvimlərlə deyil, antoloji həqiqəti dərketmə səviyyəsi, vətənə və xalqa xidmət dərəcəsi ilə ölçülür. Siracəddin Səyyid yaradıcılığının ilk mərhələlərindən etibarən bu hikməti yaradıcılığının ana xəttinə çevirmiş, bədii ustalığını irfani biliklərlə zənginləşdirmişdir. Bu xüsusiyyət özünü xüsusilə "Ərbəin" (qırxlıq) ənənəsinin bərpası ruhunda qələmə alınan nümunələrdə büruzə verir. Türkdilli poeziyada bu janrın fundamental əsasları məhz Əlişir Nəvai tərəfindən qoyulmuşdur.
Müasir özbək poeziyasında hədislər əsasında poetik silsilələr yaratmaq ənənəsini yeni bədii zirvəyə ucaldan ustad şair Abdulla Aripovdur. Onun "Hikmət səsləri" silsiləsi bu sahədə bir növ ədəbi məktəb funksiyasını yerinə yetirmişdir. S.Səyyidin "Qırx hədis" toplusu həmin ədəbi məktəbin dərslərindən bəhrələnən, lakin özünəməxsusluğu ilə seçilən uğurlu bir bədii təcrübədir. Toplu Yaradana edilən xüsusi bir münacatla açılır:
Gözlərim yaşlı, dərgahına gəldim,
İndi artıq yolum mənə bəllidir.
Atamın günahlarını bağışla, ey Rəbbim,
Anama uzun ömür ver, ey Allahım.
Mövzu arealından asılı olmayaraq, şair öz varlığının və ömrün mahiyyətini anlamaq prosesini lirik bir fəlsəfə kimi təqdim edir. Klassik ədəbiyyat nəzəriyyəçisi Şeyx Əhməd Tərazi münacatı "İlahinin hüzurunda səmimi yalvarış" kimi xarakterizə edir. Siracəddin Səyyid bu janrda saleh bir övlad prizmasından çıxış edərək valideyn amilinə xüsusi yer ayırır. Şairin poeziyasında "bacı" obrazının tez-tez xatırlanması və onların "payız reyhanı"na bənzədilməsi isə milli-mənəvi dəyərlərin poetik inikasıdır:
Böyük hikməti dərk etdiyim zaman,
Göz yaşlarım axdı, qəlbim qan ağladı,
Ey Rəbbim, onları Özün qoru –
Payız reyhanları tək bacılarımı.
"Qırx hədis" toplusunun girişində yer alan "Zamanın sahibi" şeiri – “Zamandan şikayət etməyin, çünki zamanın sahibi Allahdır” – hədisinin poetik şərhidir. Şair zaman və insan münasibətlərini belə ifadə edir:
Allahın sizə bəxş etdiyi aylar və illər üçün,
Hər an qiymətlidir, əgər iz qoya bilsəniz.
Əzəldən bəri zaman pis insanlara sərt olub,
Amma yaxşılar üçün zaman həmişə xeyirlidir.
Zamanın sahibidir Uca Allah,
Ondan giley etmək qəflət nişanıdır.
Burada zamanın "yaxşı" və ya "pis" olması subyektiv deyil, insanın qəlbindəki niyyət və əməlləri ilə əlaqəli bir reallıq kimi təqdim olunur. Xeyirxah məqsədlər insanın həyat yolunu işıqlandıran əsas amil kimi vurğulanır.
S.Səyyid mübarək hədislərin mahiyyətini dərin fəlsəfi məzmun və bədii zərifliklə nəzmə çəkir. "Allah gözəldir və gözəlliyi sevir" hədisi şairin interpretasiyasında belə səslənir:
Parlayan dünyanın zahirinə bax:
Onun sübhü və şamı sadəcə bir bəzəkdir.
Hər şey keçici, hər şey fanidir,
Sadəcə Allah baqi, Allah gözəldir.
O, zahiri cah-calalı deyil, səmimi əməli sevər,
Əgər qəlbin və əxlaqın pak olarsa,
Haqqın nəzərgahına yüksələrsən.
Şairin bu misraları dini-etik dəyərlərin bədii təfəkkürlə vəhdətini nümayiş etdirməklə yanaşı, oxucunu zahiri bəzəklərdən uzaqlaşıb daxili təkamülə səsləyir.
Cəmi beş sözdən ibarət olan mübarək hədisin semantik tutumu bu poetik mətndə yüksək bədii sənətkarlıq, dərin fəlsəfi təfəkkür və xalq şeiri üslubunun sintezi vasitəsilə bənzərsiz bir ədəbi hadisəyə çevrilmişdir. Şeirin strukturundakı mənəvi enerji oxucunu ruhani bir oyanışa sövq edir; maddi dünyanın keçiciliyi, səhər və axşamın zahiri bər-bəzəyinin fani olduğu və yalnız İlahi varlığın əbədi qaldığı həqiqəti qəlbən hiss edilir. Şair hədislər aləmindən seçdiyi nurani inciləri poetik mirvarilərə çevirərək, ədəbiyyatsevərlərin mənəvi xəzinəsini zənginləşdirir. Silsilənin qırxıncı şeiri "Sözün sehr, şeirin isə hikmət olduğu" barədə mübarək hədisin mənzum şərhi ilə tamamlanır:
Söz – insan qəlbinin bəzəyi, libasıdır,
Əgər söz gözəl olarsa, içində mərhəmət olar.
Allah heç bir sözü səbəbsiz yerə könüllərə salmaz,
Demək ki, sözdə bir sehr var.
Bu dünya yaxşılıqlarla çiçəklənər,
Yetər ki, insanlarda qəlb və himmət olsun.
Şeir də əsla boş yerə yaranmaz,
Çünki şeirdə Peyğəmbərin söylədiyi hikmət vardır.
Siracəddin Səyyid, xalq şairi
Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin sədri
Siracəddin Səyyid sözdəki sehri və şeirdəki hikməti öz yaradıcılığının mənəvi-fəlsəfi fundamentinə çevirmiş, poeziyaya sadiqliyini ömrünün hər anında nümayiş etdirmişdir. Onun əsərlərini orijinal edən cəhət şeirlərdəki maarifçi nurun oxucunu dərin təfəkkürə və həyat fəlsəfəsini dərk etməyə yönəltməsidir.
Böyük Əlişir Nəvainin qəzəllərinə təxmis yazmaq sənətkardan misilsiz məsuliyyət və klassik poetika qaydalarına dərindən vaqiflik tələb edir. Nəvai yaradıcılığının ədəbi-estetik konsepsiyasını, dilin bəlağət və fəsahət incəliklərini mənimsəmədən bu janra müraciət etmək yalnız müəllifin elmi və bədii səriştəsizliyini büruzə verə bilər. Müxəmməs janrının sərt qanunlarına görə, əlavə edilən üç misra orijinal qəzəlin fəlsəfi yükü, əruz vəzni və bədii təsvir vasitələri ilə elə bir vəhdət təşkil etməlidir ki, beşlik bütöv bir yaradıcılıq aktı təsiri bağışlasın.
Siracəddin Səyyid klassik poeziyanın bu mürəkkəb janrında da yüksək məharət nümayiş etdirmişdir. Onun Sabir Tirmizi, Lütfi, Hafiz Şirazi, Ətayi, Əlişir Nəvai, Babur və digər ustad şairlərin qəzəllərinə yazdığı təxmislər, eləcə də Çolpanın misralarına etdiyi təzminlər müəllifin klassik poeziya ənənələrinə hakimliyini təsdiqləyir.
S. Səyyidin müxəmməslərində klassik təxmisçilik meyarları – şairin müxəmməsləri klassik janrın tələbləri ilə tam uzlaşması baxımından xüsusi elmi və ədəbi əhəmiyyət kəsb edir. Nəvainin məşhur bir qəzəlinə bağlanan müxəmməsin son bəndi bu fikri əyani şəkildə nümayiş etdirir:
Ömür bir gəmi kimidir, hər an onun səsi eşidilər,
Səfər qəfildən bitəcək, istər axşam olsun, istər səhər.
Ən gözəli budur ki, şüur və düşüncə yaxşılıqla dolsun,
Əgər Nəvai yaxşıların içində vətən tapsa, bunda qəribə bir şey yoxdur,
Çünki pis insanlarla oturan, özü də pis olar.
Həmçinin, Nəvainin "Bizim məcnun könlümüz biçarə olmuş" matlalı qəzəlinə yazılan təxmisin son bəndi bədii tamlığı ilə seçilir:
Ömür boyu tikdiyin sarayı dağıt,
Bu üç günlük səfərin mənasını dərk et,
Qəlbindən tamamilə əl çək,
Nəvai, başqalarından çarə umma,
Çünki dərdinə çarəsizlik çarə olmuşdur.
Nəvainin "Dərdinə çarəsizlik çarə olmuşdur" misrasındakı lirik faciənin miqyası S. Səyyidin əlavə etdiyi misralarla daha da dərinləşir. Burada "çarə" və "çarəsizlik" antonimiyası taleyin amansız ziddiyyətlərini bütün mürəkkəbliyi ilə açır. "Ömür boyu tikdiyin sarayı dağıt" və "Qəlbindən tamamilə əl çək" kimi radikal bədii kəşflər Nəvai fəlsəfəsi ilə elə bir uyğunluq yaradır ki, sanki qiymətli bir üzük öz daşı ilə tamamlanır.
Müasir şeirimizdə Nəvai dühasına layiq təxmis qoşmaq ənənəsində Siracəddin Səyyidin mövqeyi müstəsnadır. Şairin "Gözün nə bəla, qara olub" misrası ilə başlayan məşhur tərmin qəzəlinə bağladığı təxmisin ilk bəndi klassik poeziya səviyyəsindədir:
Kim qaşına mübtəla olub?
İki qılınc arasında qalıb,
Qəlbində iki yara açılıb,
Gözün nə bəla, qara olub,
Ki, canıma qara bəla olub.
Aşiqin sevgilinin qaşları qarşısında özünü "iki qılınc arasında" hiss etməsi təsviri tamamilə Nəvai üslubuna xas olan möhtəşəm bir obrazdır. Belə bir bədii təfəkkür səviyyəsi yalnız dərin irfani ilhamın və ustad sənətkarlığın vəhdəti nəticəsində mümkündür.
Beləliklə, Siracəddin Səyyidin “Qırx hədis” silsiləsi və ümumilikdə ərbəinçilik ənənəsinə yanaşması klassik poeziyanın müasir interpretasiyasının uğurlu nümunəsidir. Şair dini mətnlərin mahiyyətini qorumaqla yanaşı, onları yeni bədii-estetik çalarlarla zənginləşdirərək oxucunun mənəvi dünyasına təsir göstərir. Onun poeziyasında hədislər sadəcə dini kəlam kimi deyil, həyat fəlsəfəsinin, əxlaqi dəyərlərin və insanın daxili kamillik yolunun bədii ifadəsi kimi çıxış edir. Bu baxımdan Səyyidin yaradıcılığı klassik irslə müasir təfəkkür arasında körpü rolunu oynayır və ərbəinçilik ənənəsinin yaşarlığını bir daha təsdiqləyir.
Nurboy Cabbarovun
“Əmir Əlişir Nəvainin İrfani dünyası”
monoqrafiyasından tərcümə etdi:
Almaz Ülvi Binnətova,
Nəvaişünas
26-04-2026, 06:38
Çanaqqala zəfəri ilə
bağlı PAYLAŞIM
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Çanaqqala döyüşlərinin ildönümü ilə bağlı paylaşım edib. Ərdoğan bu barədə "X" sosial şəbəkə hesabında yazıb.
"Çanaqqala quru döyüşlərinin 111-ci ildönümündə başda Qazi Mustafa Kamal olmaqla istiqlalımız və gələcəyimiz uğrunda dastan kimi mübarizə aparan bütün qəhrəmanlarımızı hörmətlə anır, şəhidlərimizi və əbədiyyətə qovuşan qazilərimizi rəhmətlə yad edirəm", - paylaşımda bildirilib.
Xatırladaq ki, Çanaqqala döyüşü Birinci Dünya müharibəsi dövründə Osmanlı ilə Antanta dövlətləri arasında baş verib. İttifaq üzvləri Osmanlı dövlətinin paytaxtı İstanbulu alaraq boğazları idarə etmək hüququnu özlərində saxlamaq istəyiblər. Lakin onlar türk xalqının dəmir iradəsini sarsıda bilməyiblər. Səkkiz ay davam edən və böyük itkilərin qeydə alındığı döyüşlərdə məğlub olan ittifaq dövlətləri geri çəkilmək məcburiyyətində qalıblar. Bu döyüş məhv olmaq vəziyyətindəki ölkənin möhtəşəm qələbəsi kimi əfsanələşib və Çanaqqala zəfəri adı ilə tarixə düşüb. Türklər bu qanlı mübarizədə 250 mindən çox şəhid verib. Bir o qədər hərbçi itirən müttəfiq qüvvələr üçün isə bu döyüş hərbi fəlakət rəmzi kimi qiymətləndirilir.
Çanaqqala zəfərinin əldə olunmasında azərbaycanlılar da yaxından iştirak ediblər və üç mindən çox soydaşımız şəhid olub.
23-04-2026, 20:47
İstanbulda 5500 illik türk məzarları
İstanbulun mərkəzində 5500 illik türk məzarları - "Kurqanlar" və qədim "Ak Ana" və "Umay" damğaları aşkar edilib
İstanbulun mərkəzindəki Beşiktaş məhəlləsində davam edən metro qazıntıları 5500 illik tarixi kəşfi aşkar edib.
Yerin bir neçə metr dərinliyində tapılan Kurqan bənzəri məzarlıqlar, Anadolu və İstanbulda türklərin mövcudluğu ilə bağlı bütün tarixi prosesi dəyişdirə bilər.
Türkiyə mediasına görə, bu, İstanbul tarixində əvvəllər heç vaxt görünməmiş bir kəşfdir. Beşiktaş metro qazıntıları zamanı aşkar edilən məzarlıqlar eramızdan əvvəl 3500-cü ilə aiddir.
Bu qazıntıda tapılan məzarlıqlar adi tikililər deyil. Bu məzarlıqlar Kurqan və ya qurqan adlanan Altay-Türk tiplidir. Onlar Türküstan bölgəsində tapılan məzar daşlarına bir çox oxşarlıqlar daşıyır və Türküstandan Şimali Qara dənizə qədər türklərin ənənələrini əks etdirir.
Bölgədə çalışan arxeoloqlar kəşfi tamamilə "sürpriz" kimi təsvir edirlər.
20-04-2026, 10:20
Azərbaycan ilk alıcıdır
Türkiyənin aparıcı müdafiə sənayesi şirkətlərindən olan HAVELSAN Azərbaycana ixrac uğuruna imza atıb.
Şirkətin hazırladığı milli korporativ resurs idarəetmə sistemi KOVAN artıq Azərbaycan Müdafiə Nazirliyində istifadəyə verilib.
Şirkət bu barədə sosial media hesabında məlumat yayıb. Bildirilib ki, dost və qardaş Azərbaycan Türkiyədən sonra KOVAN sistemindən istifadə edən ilk ölkə olub:
“Dost və qardaş Azərbaycan, Türkiyədən sonra milli korporativ resurs idarəetmə sistemimiz KOVAN-ı istifadə edən ilk ölkə oldu. KOVAN Azərbaycan Müdafiə Nazirliyində istifadəyə verildi. Xeyirli olsun”.
Qeyd edək ki, KOVAN sistemi Türkiyədə rəqəmsal transformasiya çərçivəsində hazırlanıb. Məqsəd xarici mənşəli proqram təminatlarından asılılığı azaltmaq və xüsusilə müdafiə və dövlət sektorunda məlumat təhlükəsizliyini gücləndirməkdir.
Yerli platforma üzərində qurulan bu sistem dövlət qurumlarının, hərbi strukturların və özəl sektorun iş proseslərini vahid platformada idarə etməyə imkan verir. Müasir texnologiyalar və beynəlxalq standartlar əsasında hazırlanmış KOVAN sistemi vasitəsilə kritik məlumatların təhlükəsiz şəkildə milli sistemlərdə saxlanılması hədəflənir.
18-04-2026, 20:04
Türkiyə Ali Məhkəməsinin
nümayəndə heyəti Xankəndidə
Türkiyə Ali Məhkəməsinin nümayəndə heyəti aprelin 18-də Xankəndidə ətraf ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri ilə tanış olub. Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətindən bildirilib ki, Türkiyə Cümhuriyyəti Ali Məhkəməsinin hakimi, Aparat rəhbəri Mehmet Fatih Belviranlı və onun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Xankəndi şəhərində aparılan quruculuq işləri, Zəfər parkı, Zəfər meydanı, Qarabağ Universiteti və Xankəndi Məhkəmə Kompleksi ilə də tanış olub.
Qonaqlara bölgədə həyata keçirilən infrastruktur layihələri, sosial obyektlərin tikintisi və regionun dayanıqlı inkişafına yönəlmiş tədbirlər barədə də məlumat verilib. Mehmet Fatih Belviranlı da öz növbəsində Azərbaycanla Türkiyə arasında mövcud olan strateji müttəfiqlik və qardaşlıq münasibətlərinin xüsusi əhəmiyyətini vurğulayıb. O bildirib ki, iki ölkə arasında əlaqələr bütün sahələrdə, o cümlədən hüquq və məhkəmə sistemləri üzrə əməkdaşlıq istiqamətində də uğurla inkişaf edir.
Qeyd olunub ki, Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlər ortaq tarix, mədəniyyət və milli-mənəvi dəyərlərə əsaslanır. Dövlət başçıları səviyyəsində formalaşmış yüksək etimad və qarşılıqlı dəstək prinsipi iki ölkə arasında əlaqələrin strateji tərəfdaşlıqdan müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsini təmin edib. Bu kontekstdə məhkəmə-hüquq sahəsində əməkdaşlıq, təcrübə mübadiləsi və institusional inkişaf istiqamətində qarşılıqlı əlaqələrin daha da genişləndirilməsi xüsusi önəm daşıyır. Sonda vurğulanıb ki, Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı regional sabitliyin, təhlükəsizliyin və inkişafın təmin olunmasına mühüm töhfə verir və bu münasibətlər gələcəkdə də dinamik şəkildə inkişaf edəcək.
14-04-2026, 10:26
Aydın Quliyev yazır:
Belə olmaz, Hakan
bəy!..
Türkiyə gerçək təhlükəni yanlış zamanda açıqladı....Belə olmaz, Hakan bəy!..
Hakan Fidan Anadolu Agentliyinə " İrandan sonra İsrailin müharibə edəcəyi növbəti ölkə Türkiyədir, İsrail müharibəsiz yaşaya bilmir" fikrini söylədi.Məlum və təkzibolunmaz bu həqiqət yanlış zamanda və yanlış formada açıqlandı.Belə gerçəkləri bilmək və buna uyğun hərəkət etmək lazımdır, ancaq açıq danışmaq düz deyil .Ən azı Türkiyə üçün bunu rəsmi söyləmək olmaz.Niyə???
Çünki bu gerçək təhlükəni açıq söyləmək bu gün Türkiyənin İran müharibəsinə qarşı çıxmasını , Qəzza təcavüzünü pisləməsi kimi doğru kursunu şübhə altına alır, ziyanlı rəy yaradır ki, Türkiyə bütün bunları " İsrailin növbəti zərbə hədəfi olacağı qorxusundan və bölgədə davamlı müharibə vəziyyətində maraqlı olması səbəbindən edir"...
Lazımdır? Xeyr....Təhlükəyə qarşı iş görmək başqa, bunu zamansız açıqlamaq başqa....
Qoyun bu barədə hələlik şərhçilər danışsın, rəsmilər yox....
10-04-2026, 19:12
Şəbnəm Mirzəzadə,
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu
“Azərbaycan-Türkmənistan-Özbəkistan ədəbi əlaqələri”
şöbəsinin elmi işçisi
“Molla Nəsrəddin”dən
özbək “Müştüm”ünə
uzanan satira yolu
XX əsrin əvvəllərində Türküstanda yaranan ədəbi mühitin formalaşmasında Azərbaycan ədiblərinin rolu böyük olmuşdur. Hər iki ölkədə paralel şəkildə inkişaf edən ədəbiyyat, mədəniyyət, incəsənət və mətbuat bir-biri ilə sıx əlaqədə olmuşdur. “Molla Nəsrəddin” jurnalı 1906-cı il aprelin 7-dən Tiflisdə nəşr olunmağa başladı, Orta Asiyada və bütün Yaxın Şərqdə yayılaraq demokratik mətbuatın yaranmasında, inkişafında mühüm rol oynadı. Onun naşiri və redaktoru məşhur Azərbaycan yazıçısı, dramaturq, ictimai xadim C.Məmmədquluzadə idi. Jurnal 1912-ci ilin mart ayına qədər fasiləsiz nəşr olundu və müvəqqəti olaraq bağlandıqdan sonra 1913-cü ilin aprel ayından çapı yenidən bərpa edildi. 1931-ci ildə jurnal ikinci dəfə bağlandı. “Molla Nəsrəddin” Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk satirik jurnal idi. “Molla Nəsrəddin” ədəbi məktəbi universal xarakterə malik olub, özündə tənqidi-realist ədəbiyyat məktəbini, satirik publisistika və karikatura məktəbini birləşdirmişdir. “Molla Nəsrəddin” jurnalı qısa zaman ərzində bütün türk xalqlarında, o cümlədən Türküstanda yayılmış və öz təcrübələrini bölüşməyi, xalqlararası əməkdaşlığı təmin etməyi bacarmışdır. Belə ki, özbək yazıçı və şairlərinin jurnalın nəşr olunduğu Tiflis, Bakı şəhərlərinə gəlməsi, C.Məmmədquluzadə və M.Ə.Sabirlə yaxından dostluğu iki xalqın satirik ədəbiyyatı və mətbuatı arasında bir körpüyə çevrilmişdir. Bu jurnalların tədqiqi və öyrənilməsi müasir dövrdə də davam edən bir prosesdir. Hər iki jurnal Nazim Axundov, Qulam Məmmədli, İsa Həbibbəyli, Akif Azalp (Bağırov), Yaşar Qasımov, Almaz Ülvi, Vüqar Əhməd, Gülbəniz Babayeva tərəfindən geniş şəkildə tədqiq olunmuşdur. Xüsusən, Akif Bağırovun “Sabir və Əczi” (1976), Yaşar Qasımovun “Sabir və XX əsr özbək satirası” (1979), Almaz Ülvi Binnətovanın “Azərbaycan-özbək (cığatay) ədəbi əlaqələri (dövrlər, simalar, janrlar, təmayüllər)” monoqrafiyasında ayrıca bölmə kimi işlənmiş “XX əsr özbək ədəbiyyatı və “Molla Nəsrəddin” jurnalı (Şərq satira məktəbi və cədid cığatay (özbək) poeziyası)” (2008) tədqiqatlarını misal deyə bilərik.
Bütün Şərq ölkələrində yayılıb əks-səda doğuran bu jurnal A.Qədirinin cədidçilik görüşlərinə, eyni zamanda satirik publisistik yaradıcılığının formalaşmasına ilkin və ciddi təsir göstərən mənbələrdəndir. “Molla Nəsrəddin” jurnalının ədəbi-bədii, publisistik imkanlarından bəhrələnən yazıçı “Müştüm” (1923) jurnalının yaranması və formalaşmasında fəal iştirak etmişdir. “Müştüm” Türküstan mətbuatında ilk satirik jurnal hesab olunur.
Qazi Yunus və Abdulla Qədirinin redaktorluğu ilə Daşkənddə ayda bir dəfə nəşr olunan məşhur “Müştüm” jurnalı özbək mətbuatı tarixində satirik jurnal kimi ilklərə imza atan mətbu orqanlarından biridir. “Müştüm”ün ilk nömrəsi 1923-cü il fevralın 18-də “Türküstan” qəzetinə əlavə kimi, sonra “Qızıl Özbəkistan” qəzetinə əlavə olaraq 3000 nüsxə çap olunmuşdur. Jurnalın ilk nömrəsində Abdulla Qədirinin “Müştüm təsvirində” adlı məqaləsi dərc olunmuşdur. Məqalədə jurnalın nəşri ilə bağlı bir sıra məqamlar yer almışdır. “Müştüm” Azərbaycan dilinə tərcümədə “Yumruq” mənasını verir. Abdulla Qədirinin sözləri ilə “Yumruq” zorakılıq yumruğu deyil, ədalət yumruğudur, bu “Yumruq” zalımların yumruğu deyil, məzlumun yumruğudur. Onun “Siyasət meydanlarında”, “Salamnamə”, “Tərəqqi”, “Yaman göz”, “Birinci may”, “Üzr”, “Qarışıq”, “Daşkənd xəbərləri”, “Mətbuat günü” kimi yüzlərlə məqalə və felyetonları “Müştüm”ün müxtəlif səhifələrində Culqunbay, C., Molla Culqunbay, Mirzə Culqun, Ciyan, Ovsar, Dumbul, Dumbulnisə, Çiçora, Kalvayı Məhzum və bir sıra imzalarla yer almışdır.
“Müştüm” jurnalı nəşr olunduğu ilk gündən bu günə qədər ölkədə mövcud olan bütün problemləri işıqlandırmış, satira, yumor vasitəsilə bu problemlərə tənqidi aspektdən yanaşmışdır. Yüzlərlə tənqidi məqalə və felyetonlar cəmiyyətin müxtəlif pisliklərdən təmizlənməsində jurnalın əsas silahı olmuşdur. A.Qədiri dürüst və şəffaf tənqidin cəmiyyət və onun mövcud yaraları üçün əsl məlhəm olduğuna inanmış, bu fikri jurnalın əsas qayəsi hesab etmişdir. “Müştüm” ciddi olduğu qədər gülməli, gülməli olduğu qədər də ciddi bir mətbuat orqanı idi – “Molla Nəsrəddin”in əsas xətti kimi...!
“Molla Nəsrəddin” və “Müştüm” jurnallarını bir-birinə bağlayan əsas amil onlarda olan mövzu eyniliyidir. “Molla Nəsrəddin”in müraciət etdiyi mövzuların əksəriyyəti “Müştüm” səhifələrində də əks olunmuşdur. Jurnal öz səhifələrində özbək xalqının ictimai-siyasi və sosial həyatının, onun çoxəsrlik ədəbiyyatının və milli mətbuatının işıqlandırılmasına geniş yer vermişdir. Qarşılıqlı olaraq özbək ədəbiyyatı və mətbuatında “Molla Nəsrəddin” jurnalının ideoloji mübarizə üsulu işıqlandırılmışdır. Nəticə etibarilə, hər iki jurnal qarşılıqlı münasibət və əlaqədə olmuş, iki qardaş xalqın ədəbi əlaqələrinin müasir dövrdə də inkişafına təkan vermişdir.
“Molla Nəsrəddin” jurnalında daha geniş yer verilən məsələlərdən biri də qadın problemidir. Əsrin bəlasına çevrilən qadın hüquqsuzluğu məsələsi “Molla Nəsrəddin” jurnalı ətrafında toplaşan bir çox ədiblərin felyetonlarında işıqlandırılmışdır. Ümumilikdə, “Molla Nəsrəddin” jurnalı bütünlükdə Şərq aləmində bir inqilab idi. Jurnal toxunduğu məsələlərdə bütün müsəlman dünyasının yaralarını açır, bütün İslam Şərqinə aid olan naqislikləri qamçılayır, yalnız Şərqlə kifayətlənməyib Qərbin müstəmləkəçi siyasətini damğalayırdı.
Qadın problemi məsələsi, həmçinin, A.Qədirinin publisistikasında yer alan məsələlərdən olmuşdur. Yazıçının qələmə aldığı “Hüquq” felyetonu 1923-cü ildə “Türküstan” qəzetində çap olunmuşdur. İctimai-siyasi məsələlərlə paralel olaraq, bu felyetonda özbək qadınlarının hüquqsuzluqları bütün çılpaqlığı ilə əks olunmuşdur. Hüquq söz bilməyən, bu həyatdan baş açmayan Zeynəb kimi qadınların deyil. Hüquq şeytana nökərçilik edən Hacı Əbdüllərin, Səlahəddin müftilərindir.
Jurnalda özbək xalqının şifahi xalq yaradıcılığı ənənələrindən geniş istifadə olunmuşdur. Eyni zamanda, jurnal qardaş ölkələrin xalqları ilə dostluq əlaqələrinin genişləndirilməsinə böyük diqqət və qayğı göstərirdi. “Molla Nəsrəddin” jurnalında da folklor nümunələrindən istifadə olunmuşdur. Bununla yanaşı, jurnalda Azərbaycan klassik ədəbiyyatı, Şərq poeziyası nümunələrinə də yer verilmişdir. “Molla Nəsrəddin” səhifələrində dünya ədəbiyyat ilə bağlı məqalələr nəşr olunmuşdur. Məhz bu jurnallar oxucuları digər xalqların satirik və yumoristik ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələri ilə tanış edir, xarici klassiklərin əsərlərinin tərcümələrini dərc edirdi.
“Müştüm” də “Molla Nəsrəddin” kimi karikaturaları ilə məşhur olan satirik jurnaldır. Onun ilk rəssamı İştvan Tulya olmuşdur.
Abdulla Qədiri jurnalın ilk səhifələri və nömrəsindən fəaliyyətə başlasa da, “Müştüm” jurnalının baş redaktorları sırasında yer almamışdır. “Müştüm” jurnalının müxtəlif dövrlərdə çap olunmasına Q.Yunus (1923-1924), K.Alimov (1925-1926), Z.Səid (1927-1931), Q.Qafurov (1931-1934), C.Mahmudov (1939), H.Şəms (1940-1941), M.Məhəmmədov (1952-1955), A.Polad (1956-1960), Z.Yoldaş (1961-1962), Mirmöhsün (1962-1971), İ.Rəhim (1972-1984), M.Koriyev (1985-1988), C.Sadullayev (1989-1990), N.Aminov (1990-1996), A.Curayev (1997-2006) və nəhayət N.Daşmatov (2007) redaktorluq etmişdir.
Abdulla Qədiri yaradıcılığının əsasını onun nəsr əsərləri – romanları təşkil etsə də, 1923-cü ildə yaranan “Müştüm” jurnalında yaxından fəaliyyət göstərməsi onun ədəbi fəaliyyətinin parlaq səhifələri hesab olunur. “Müştüm” jurnalı onun ölümündən sonra da 2019-cu ilə qədər nəşr olunmuş, Vətəninə, millətinə xidmət etmiş, daha sonra bir çox iqtisadi problemlər və abunələrin kəskin azalması səbəbindən fəaliyyətini dayandırmış, 2025-ci ildən Nəsircan Daşmatovun redaktorluğu ilə yenidən nəşr olunmağa başlamışdır.
Nəticədə, Azərbaycan-özbək ədəbi əlaqələrinin mətbuata sirayət etməsi “Molla Nəsrəddin” jurnalı və “Müştüm” dərgisi əsasında üzə çıxmış, Mirzə Cəlilin redaktorluğu ilə nəşr olunan məcmuə özbək satirası və mətbuatına ciddi təsir göstərmişdir.
30-01-2026, 21:42
“Dünya türkdən başlanır,
biz Azərbaycan türkləriyik!”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyəti Aparatının Elmi irs şöbəsinin rəhbəri, tarix elmləri doktoru, professor Zemfira Hacıyeva institusional həmrəylik və türk dünyasına xidmətə görə plaketlə mükafatlandırılıb. UNESCO-nun elan etdiyi “Dünya Türk Dili Ailəsi günü”nə həsr olunmuş tədbir Ankara Kent Konseyində Turan Dövlətləri Birləşmiş Konfederasiyası (TURKKON) tərəfindən düzənlənib.
Tədbirin “Türk dünyası tarixi konfransları” adlı panelində çıxış edən tarix elmləri doktoru Zemfira Hacıyeva “Dünya türkdən başlanır, biz Azərbaycan türkləriyik!” mövzusunda təqdimatla çıxış edib.
Tədbirin sonunda dünya türk dili ailəsinə sunulan dəyərə və göstərilən töhfələrə görə azərbaycanlı alimlərə təşəkkürünü bildirən TURKKON rəhbərliyi mükafatı Elmi irs şöbəsinin müdiri, tarix elmləri doktoru Zemfira Hacıyevaya təqdim edib.
Qeyd edək ki, panel zamanı türk dilinin tarixi, bu günü və qarşıda dayanan inkişaf perspektivləri mövzusunda müzakirələr aparılıb, tanınmış alim və tədqiqatçıların məruzələri dinlənilib.
Hörmətlə, Gülnar Hacıyeva
AMEA Rəyasət Heyəti Aparatı Elmi irs şöbəsinin
baş mütəxəssisi
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?
Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam
Sayğac
Ən çox baxılanlar
Köşə
Xəbər lenti
Foto
Tanınmış telejurnalist vəfat edib
Tanınmış telejurnalist Nailə Əkbərova vəfat edib.
Bu barədə onun dostları məlumat yayıblar.
O, ağır xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş.
Əkbərova Nailə Ənvər qızı 27 avqust 1963-cü ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunudur. 1981-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışmağa başlayıb. 1997-2006-cı illərdə musiqi verlişləri baş redaksiyasında baş rejissor vəzifəsində çalışıb.
2006-ci ildə “Space” telekanalında bir neçə verlişin rejissoru işləyib. 2009-cu ildən TRT telekanalının əməkdaşıdır. TRT Avaz-da yayımlanan “Qafqazlara əsən yellər” proqramının müəllifi, rejissoru və aparıcısı olub. Azərbaycanda ilk klip yaradıcılarındandır.
Allah rəhmət etsin!
Video
"Vətən Qəhrəmanları" Şəhid İlyas Nəsirov
All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!