Bu dəhşətləri yaxşı

bilir Azərbaycan…


İkinci Dünya müharibəsi arxasında yalnız milyonlarla həlak olmuş insanı, dağıdılmış şəhərləri və sındırılmış insan talelərini qoymadı. O, ən əsas dərsi qoydu — təcavüzkarı sakitləşdirmək mümkün deyil və imperiya ambisiyaları heç vaxt öz-özünə dayanmaz. Məhz buna görə 8 may zəfər tarixi deyil, dərin xatirə və düşünmə günüdür.
Ukrayna İkinci Dünya müharibəsini ən böyük zərər çəkmiş ölkələrdən biri kimi yaşadı. Torpaqlarımız genişmiqyaslı döyüşlərin, işğalların, kütləvi repressiyaların və mülki əhalinin məhv edilməsinin meydanına çevrildi. O dəhşətli müharibənin faciələrini Azərbaycan xalqı da yaşadı. Ukraynalılar azərbaycanlılarla və digər xalqlarla birlikdə nasizmə qarşı vuruşdular, müqavimət hərəkatında iştirak etdilər, arxa cəbhədə çalışdılar, başqalarını öz həyatları bahasına xilas etdilər. Ukraynanın, Azərbaycanın və digər ölkələrin nasizm üzərində qələbəyə verdiyi töhfəni qiymətləndirmək mümkün deyil. Bizim ortaq mübarizəmiz olmasaydı, bu qələbə də olmazdı.
Müharibə başa çatdıqdan sonra ukraynalılar, təəssüf ki, azadlıq əldə etmədilər. Nasist işğalını sovet totalitar nəzarətinin bərpası, aclıq fəlakətləri, repressiyalar və Ukraynanın azad düşüncəsinin hər cür təzahürünə qarşı mübarizə əvəz etdi. Kreml onilliklər boyu miflər formalaşdıraraq onları öz hakimiyyətini və imperiya siyasətini legitimləşdirmək üçün istifadə etdi.
Müasir Rusiya bu yanaşmanı miras aldı və onu xeyli radikallaşdırdı. Nasizm üzərində qələbə yeni dövlət ideologiyasının əsasına çevrildi; burada tarixi yaddaş aqressiyanın, cəmiyyətin militarizasiyasının və qonşu dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilənin bəraəti kimi istifadə olunur. Məhz beləliklə, raşizm formalaşdı — imperiya revanşizmini, müharibə kultunu, avtoritarizmi və digər xalqların öz yolunu seçmək hüququnun inkarını birləşdirən ideologiya.
Lakin Rusiyanın Ukraynaya qarşı artıq beşinci ildir davam edən və İkinci Dünya müharibəsindən bəri ən böyük hərbi münaqişəyə çevrilmiş müharibəsi Kreml üçün triumf deyil, onilliklər boyu Rusiya xarici siyasətinin üzərində qurulduğu bir çox miflərin dağılmasının başlanğıcıdır. Ukrayna yalnız tab gətirmədi, həm də resurs baxımından özündən qat-qat güclü olan təcavüzkara qarşı effektiv müqavimət göstərmək qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Dünya gördü ki, Rusiya dövləti idarəetmə, hərbi logistika, texnoloji təminat və strateji planlaşdırma sahələrində sistemli problemlərə malikdir. Bütün bunlar Rusiyanın regional güc kimi təsirini tədricən zəiflədir.
Rusiya aqressiyası həmçinin Rusiya iqtisadiyyatının fundamental zəifliklərini üzə çıxardı. Uzun illər “texnoloji suverenlik” barədə səsləndirilən bəyanatlara baxmayaraq, Rusiya sənayesinin komponentlərdən, elektronika və proqram təminatından, eləcə də istehsal avadanlıqlarından nə dərəcədə kritik şəkildə digər ölkələrdən asılı olduğu aydın göründü. Hətta Kremlin “uğurlu idxalı əvəzləmə” nümunəsi kimi təqdim etdiyi Rusiya aqrar sektoru belə xarici toxum materialından, texnikadan və texnologiyalardan asılı olaraq qalır. Sənaye kompleksinin əhəmiyyətli hissəsinin köhnəlməsi və modernləşmə imkanlarının məhdudluğu Rusiyanın dünyadakı iqtisadi və siyasi mövqelərinə getdikcə daha çox təsir göstərir.
Bu fonunda Ukrayna nümunəsi son illərin ən mühüm beynəlxalq fenomenlərindən birinə çevrildi. Ukrayna göstərdi ki, dövlətin gücü yalnız silahların sayından və ya iqtisadiyyatın miqyasından asılı deyil. Həlledici rol cəmiyyətin birliyi, vətəndaşların məsuliyyəti üzərinə götürməyə hazır olması və dövlətin beynəlxalq koalisiyalar qurmaq qabiliyyətinə məxsusdur.
Məhz 24 fevral 2022-ci ildən sonra Ukrayna cəmiyyətinin konsolidasiyası müqavimətin əsas amillərindən birinə çevrildi. Könüllülük hərəkatı, qarşılıqlı yardım, ordunun dəstəklənməsi, yerli icmaların dayanıqlığı və effektiv diplomatik fəaliyyət XXI əsrdə milli səfərbərliyin unikal nümunəsini yaratdı.
Ukraynaya göstərilən güclü beynəlxalq dəstək də az əhəmiyyət kəsb etmədi. Dünya anladı ki, İkinci Dünya müharibəsi dövründə olduğu kimi, söhbət yalnız bir dövlətin digərinə qarşı apardığı müharibədən getmir, beynəlxalq nizamın zor gücü ilə dağıdılması cəhdindən gedir. Məhz buna görə Ukraynaya dəstək qlobal təhlükəsizlik məsələsinə çevrildi.
Azərbaycan Respublikasına bu yaxınlarda baş tutmuş tarixi səfəri zamanı Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və müharibənin dəhşətlərini yaxşı bilən Azərbaycan xalqına Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə göstərilən həmrəylik və ardıcıl mövqeyə görə səmimi təşəkkürünü bildirdi. Ukrayna dövlətinin başçısı Azərbaycanın Ukraynaya təqdim etdiyi 11 enerji paketi üçün minnətdarlığını ifadə etdi, həmçinin vurğuladı: “Ayrıca olaraq hörmətli cənab Prezidentə təşəkkür etmək istərdim ki, siz bizim uşaqlarımıza — sərhədyanı ərazilərdən olan, çox çətinliklər yaşamış və müharibədən zərər çəkmiş uşaqlara kömək etmisiniz. Bu cür dəstəyə görə təşəkkür edirəm. Siz 500-dən çox ukraynalı uşağımızı qəbul etdiniz. Bu humanitar dəstəyə görə təşəkkür edirəm.”
İkinci Dünya müharibəsinin tarixi öyrədir ki, təcavüzkara edilən güzəştlər heç vaxt uzunmüddətli sülh gətirmir. Əksinə, zəiflik və qətiyyətsizlik yalnız yeni cinayətləri təşviq edir. Bu gün Ukrayna bu dərsi dünyaya faktiki olaraq xatırladır və bunun üçün son dərəcə yüksək bədəl ödəyir.
Xatirə və Qələbə Günü yalnız keçmişlə bağlı deyil. Bu, müasir dünyanın gələcək qarşısında daşıdığı məsuliyyət haqqındadır. Tarixdən nəticə çıxarmaq və azadlığı təhlükə altına düşdüyü anda qorumaq bacarığı haqqındadır.
Bu gün Ukraynanın mübarizəsi yalnız öz ərazi bütövlüyü uğrunda müharibə deyil. Bu, həm də belə bir prinsip uğrunda mübarizədir ki, heç bir dövlətin güc yolu ilə sərhədləri yenidən müəyyənləşdirmək, digər xalqlara öz iradəsini sırımaq və ya cinayətləri “tarixi missiya” ilə əsaslandırmaq hüququ yoxdur.
Məhz buna görə Yaddaş və Qələbə Günü bizim üçün yalnız tarixi deyil, həm də müasir məna daşıyır. İkinci Dünya müharibəsi haqqında yaddaş dünyaya əsas həqiqəti öyrətməlidir: təcavüzkarı güzəştlər, laqeydlik və ya qorxu dayandırmır. Onu dayandıran birlik, qətiyyət və azadlığı müdafiə etməyə hazır olmaqdır.
Bu gün Ukrayna bu azadlıq uğrunda son dərəcə yüksək bədəl ödəyir. Lakin eyni zamanda məhz ukraynalılar dünyaya bəşəriyyətin 1945-ci ildən sonra artıq mənimsəməli olduğu dərsi xatırladır: ədalət olmadan sülh mümkün deyil, təcavüzkarın cəzasız qalması isə hər zaman yeni müharibəyə yol açır.

Yuri Qusev,
Ukraynanın Azərbaycandakı səfiri

Stansiyaların sayı

40-a çatdırılacaq

“Bakı şəhəri və ətraf ərazilərdə nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsinə dair 2025–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” çərçivəsində Bakıətrafı dəmir yolu nəqliyyatında genişmiqyaslı yenidənqurma və inkişaf layihələrinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu barədə “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-dən (ADY) məlumat verilib.
Plana əsasən, 2030-cu ilədək Abşeron dairəvi dəmir yolu marşrutu üzrə stansiya və dayanacaqların sayı hazırkı 15-dən 40-a çatdırılacaq.
Layihə çərçivəsində Yeni Suraxanı–Hövsan, Bakıxanov–Binə–Qala və Zabrat–Maştağa–Bağlar dəmir yolu xətlərinin bərpası planlaşdırılır. Həmçinin bu istiqamətlər üzrə mövcud stansiyaların yenidən qurulması və yeni dayanacaqların inşası nəzərdə tutulur.
Bundan əlavə, Bakı–Xırdalan–Sumqayıt xətti üzrə Baş Keşlə, Güzdək və Binəqədi stansiyalarının istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.
Bakı–Pirşağı–Sumqayıt xəttində isə Kürdəxanı, Fatmayı və Saray dayanacaqlarının tikilməsi, həmçinin Nəriman Nərimanov stansiyasında qatarlara dayanacaq verilməsi nəzərdə tutulur.
Qeyd olunur ki, yaxın illərdə dayanacaqların sayı ilkin mərhələdə 22-yə, 2030-cu ilədək isə ümumilikdə 40-a çatdırılacaq.

Hər atəşə bir dollar

Neft qiymətləri cümə günü Yaxın Şərqdəki münaqişənin yeni eskalasiyası fonunda yenidən artıb.
Bu vəziyyət ABŞ–İran atəşkəsinin pozulması riskini artırıb və Hörmüz boğazının tezliklə açılacağına dair ümidləri zəiflədib.
Brent neftinin fyuçersləri Londonun ICE Futures birjasında 1,29 dollar (1,29%) artaraq bir barel üçün 101,35 dollara yüksəlib. Cümə axşamı Brent 1,21 dollar (1,2%) ucuzlaşaraq 100,06 dollar olmuşdu.
WTI markalı neftin iyun fyuçersləri isə Nyu-York NYMEX birjasında elektron ticarətdə 1,05 dollar (1,1%) artaraq 95,86 dollara çatıb. Əvvəlki sessiyada bu müqavilə 0,27 dollar (0,28%) ucuzlaşaraq 94,81 dollara düşmüşdü.
Dünən neft qiymətləri ABŞ və İranın münaqişənin həlli istiqamətində irəlilədiyinə dair siqnallar fonunda bir barel 5 dollar ucuzlaşmışdı.

Həmədanlıların əmlakı müsadirə olundu

Müharibə ilə bağlı daha 40 həmədanlıya qarşı cinayət işi açılıb və onların əmlaklarının müsadirəsi barədə qərar verilib. Bu barədə İran məhkəmə hakimiyyətinin "Mizan" saytı məlumat yayıb:
Onlar "düşmənlə əməkdaşlıq", "düşmən şəbəkələrlə əlaqə" və "milli maraqlara zidd fəaliyyətlər"də günahlandırılıblar. Kimliyi açıqlanmayan şəxslərin bütün daşınan və daşınmaz əmlakı, bank hesabları və aktivləri müəyyən edilərək müsadirə edilib və onlara hər hansı maliyyə köçürmələrinə qadağa qoyulub.
Xatırladaq ki, ötən ay eyni ittihamlara görə 61 həmədanlının əmlakı müsadirə olunub.

Azərbaycan və İtaliya

münasibətləri yeni

mərhələyə qədəm qoyur

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev İtaliya Nazirlər Şurasının sədri Giorgia Meloninin 2026-cı il mayın 4-də Azərbaycana səfəri zamanı verdiyi bəyanatda iki ölkə arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində uğurla inkişaf etdiyini bildirib.
Dövlət başçısı qeyd edib ki, 2014 və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlığa dair bəyannamələr Azərbaycan ilə İtaliya arasında əlaqələrin əsasını təşkil edir və bu sənədlərdə əksini tapan müddəalar artıq praktik müstəvidə öz təsdiqini tapıb. Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, Giorgia Meloninin Ermənistan səfərindən sonra Azərbaycana gəlməsi xüsusi rəmzi əhəmiyyət daşıyır və bu, ölkəmizə göstərilən hörmətin bariz nümunəsidir. O, bu səfərin regionda formalaşan yeni əməkdaşlıq mühitinə də müsbət təsir göstərəcəyini qeyd edib.
Prezident bildirib ki, Azərbaycan ilə İtaliya arasında siyasi əlaqələr ən yüksək səviyyədədir və iqtisadi əməkdaşlıq da dinamik inkişaf edir. Onun sözlərinə görə, İtaliya Azərbaycanın bir nömrəli ticarət tərəfdaşıdır və ötən il iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 12 milyard dollar təşkil edib. Energetika sahəsində əməkdaşlığın xüsusi yer tutduğunu deyən dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan İtaliyanın həm neft, həm də qaz təchizatında ikinci yerdə qərarlaşıb.
İlham Əliyev diqqətə çatdırıb ki, İtaliya bazarı Azərbaycan üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Ötən il ixrac edilən 25 milyard kubmetr təbii qazın 9,5 milyard kubmetri məhz İtaliyaya göndərilib. Bu həcmin artırılması məqsədilə tərəflər arasında müzakirələr aparılıb və bu istiqamətdə Trans Adriatic Pipeline layihəsinin genişləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Prezident əlavə edib ki, enerji sahəsində əməkdaşlıq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına da mühüm töhfə verir.
Prezident həmçinin yeni əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri kimi hərbi-texniki sahədə tərəfdaşlığın perspektivli olduğunu bildirib. Bu çərçivədə birgə istehsalın təşkili və İtaliya texnologiyalarının Azərbaycan investisiyaları ilə birləşdirilməsi imkanlarının müzakirə olunduğu qeyd edilib. Bununla yanaşı, yüksək texnologiyalar, sənaye və innovasiya sahələrində də əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün potensialın mövcud olduğu vurğulanıb.
Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycan Dövlət Neft Fondu tərəfindən son illərdə İtaliya iqtisadiyyatına təxminən 3 milyard dollar sərmayə yatırılıb və bu investisiyaların yeni layihələrə yönəldilməsi məsələsi də gündəmdədir. Bu addımların iki ölkə arasında iqtisadi tərəfdaşlığın daha da dərinləşməsinə xidmət etdiyi qeyd olunub.
İlham Əliyev vurğulayıb ki, İtaliya şirkətləri Azərbaycanda uzun illərdir uğurla fəaliyyət göstərir və hazırda onların sayı 130-a yaxındır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında İtaliya şirkətləri tərəfindən 23 layihə icra olunur və bu göstərici üzrə İtaliya qabaqcıl mövqedədir. Prezident bu bölgələrdə həyata keçirilən layihələrin bərpa və yenidənqurma prosesinə mühüm töhfə verdiyini diqqətə çatdırıb.
Dövlət başçısı iki ölkə arasında əməkdaşlıqda təhsil sahəsinin də mühüm yer tutduğunu qeyd edib. O bildirib ki, ötən il Bakıda İtaliya-Azərbaycan Universiteti fəaliyyətə başlayıb və artıq 500-dən çox tələbə burada təhsil alır. Prezidentin sözlərinə görə, bu ali təhsil ocağı gələcəkdə iki ölkə arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə töhfə verəcək, eyni zamanda yeni nəsil peşəkar kadrların yetişməsində mühüm rol oynayacaq.
Sonda Prezident İlham Əliyev Azərbaycan ilə İtaliya arasında dostluq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin gələcəkdə daha da genişlənəcəyinə əminliyini ifadə edib və bu səfərin ikitərəfli əlaqələrin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı olacağını vurğulayıb.

Lamiyə Həsənzadə
Azim Müzəffərov adına Saray qəsəbə 2 nömrəli tam orta məktəbin direktoru

Belarus Ermənistana nota verdi

Ermənistanın Belarusdakı müvəqqəti işlər vəkili Artur Sərkisyan Belarus Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb.
Bu barədə Belarus XİN məlumat yayıb.
“Ermənistan tərəfinin son qeyri-dost hərəkətləri ilə əlaqədar olaraq erməni diplomata sərt etiraz bildirilib və müvafiq nota təqdim edilib”, - məlumatda bildirilib.
Xatırladaq ki, Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan Belarusu Rusiyanın əyaləti adlandırmış və Ermənistanın bu cür əyalət kimi idarə olunmayacağını bəyan etmişdi. Belarus hakimiyyəti buna öz etirazını bildirmişdi.

Hökumət istefaya göndərilib

Rumıniyada hökumət etimadsızlıq nəticəsində istefaya göndərilib.
Parlamentdə keçirilən səsvermədə Baş nazir İlİe Bolojanın rəhbərlik etdiyi hökumətə qarşı irəli sürülən etimadsızlıq təşəbbüsü deputatların əksəriyyəti tərəfindən dəstəklənib. Belə ki, səsvermədə iştirak edən 402 deputatdan 281-i hökumətə etimadsızlıq votumunun lehinə səs verib. Nəticədə Nazirlər Kabineti istefaya göndərilib.
Qeyd olunur ki, təşəbbüs ölkənin ən böyük siyasi qüvvəsi olan Sosial-Demokrat Partiyası, həmçinin “Rumınların Birləşməsi Alyansı” və “Rumıniya üçün Prioritet” (PACE) partiyası tərəfindən irəli sürülüb.
Məlumata görə, səsvermə zamanı Baş nazir İlİe Bolojan parlament zalını tərk edib.
Etimadsızlıq votumu “Bolojan planını dayandırın” şüarı ilə hazırlanıb və sənəddə hökumətin iqtisadi siyasəti tənqid olunub.
Rumıniya Prezidenti Nikuşor Dan səsvermədən əvvəl çıxışında nəticədən asılı olmayaraq ölkənin “Qərb vektoru”nun qorunacağını bildirib.
Xatırladaq ki, İlİe Bolojanın rəhbərlik etdiyi hökumət 2025-ci ilin iyun ayında parlamentdən etimad votumu alaraq fəaliyyətə başlamışdı.

Sülh prosesi və yeni regional

reallıqlar müzakirə olunub


Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2026-cı il 4 may tarixində “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxış edərək Ermənistanla sülh prosesi, regional əməkdaşlıq və Avropa institutlarının mövqeyi ilə bağlı mühüm mesajlar səsləndirib.

Dövlət başçısı bildirib ki, Ermənistan “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə görüşünün 2028-ci ildə Azərbaycanda keçirilməsini dəstəkləyib. Cənab Prezident İlham Əliyev həmçinin qeyd edib ki, bir il əvvəl Tirana səfəri zamanı Avropa Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen və Antonio Costa tərəfindən Ermənistan və Azərbaycanda Zirvə görüşlərinin təşkili ideyası irəli sürülüb və bu təkliflərə müsbət yanaşma sərgilənib. O, tarazlı yanaşma çərçivəsində 2028-ci ildə Zirvə toplantısının Azərbaycanda keçirilməsi təşəbbüsünü də irəli sürdüyünü və bunun qəbul olunduğunu bildirib. Prezident Ermənistanın da bu namizədliyi dəstəklədiyini vurğulayaraq bunu iki ölkə arasında sülhün real nəticəsi kimi qiymətləndirib.
Dövlət başçısı çıxışında Ermənistanla sülhün artıq faktiki reallığa çevrildiyini, son aylarda Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana 28 min ton yükün çatdırıldığını, həmçinin ilk dəfə olaraq neft məhsullarının – benzin və dizelin bu ölkəyə ixracına başlanıldığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, bu addımlar regionda iqtisadi əlaqələrin bərpasına və qarşılıqlı etimadın güclənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannaməni xatırladaraq, sülh sazişi üzrə irəliləyişlərin artıq praktik nəticələr verdiyini bildirib. O, Azərbaycanın tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırmasını və bunun regionda yeni əməkdaşlıq imkanları yaratdığını vurğulayıb.
Dövlət başçısı çıxışında bəzi Avropa təsisatlarının – xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesinə münasibətdə qeyri-konstruktiv mövqe sərgilədiyini və ikili standartlara yol verdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan uzun illər Avropa Şurasının üzvü olsa da, 2023-cü ildən sonra AŞPA tərəfindən nümayəndə heyətinə qarşı məhdudiyyətlər tətbiq olunub.
Prezident həmçinin Avropa Parlamentini ksenofobiya, islamofobiya, miqrasiya və digər qlobal problemləri həll etmək əvəzinə, Azərbaycan əleyhinə qətnamələr qəbul etməkdə ittiham edib. O qeyd edib ki, son beş il ərzində bu qurum tərəfindən Azərbaycanla bağlı 14 qətnamə qəbul olunub və bunun sülh prosesinə zərər vurduğu bildirilib.
Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycan parlamentinin Avropa Parlamenti ilə əməkdaşlığın dayandırılması və parlamentlərarası əlaqələrin məhdudlaşdırılması barədə qərar qəbul etdiyini də diqqətə çatdırıb.
Yekunda Prezident İlham Əliyev bütün çətinliklərə baxmayaraq Azərbaycanın sülh gündəliyinə sadiq qaldığını vurğulayıb və Baş nazir Paşinyanı “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirgə görüşünün Ermənistanda keçirilməsi münasibəti ilə təbrik edib. O, regionda sülhün möhkəmlənməsi istiqamətində əldə olunan nəticələrin davamlı olacağına ümidini ifadə edib.

Ceyhun Ələsgərov
Məmmədli Bələdiyyəsinin sədri

SUMQAYIT HADİSƏLƏRİ:

JURNALİST RAMİQ SÜLEYMANOĞLU


Əzəli yurd yerimiz Qərbi Azərbaycandan (Ermənistan) həmvətənlərimizə qarşı həyata keçirilən sonuncu etnik təmizləmədən (1987-1991) danışarkən Sumqayıt hadisələrindən yan keçmək mükün deyil. SSRİ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən əvvəlcədən düşünülmüş şəkildə təşkil olunmuş bu təxribatdan erməni lobbisi ciddi şəkildə istifadə etmişdir. Sumqayıt təxribatının ana xəttini Erməni xalqı ilə Azərbaycan xalqının bir yerdə yaşamasının qeyri- mükünlüyü fikirini yaratmaq və Qarabağı (DQMV) Ermənistan SSR-yə birləşdirmək məqsədi daşıyırdı.Bu ideya sonradan Miyatsum adı ilə populuyarlıq qazanaraq əsasən ermənilərin yaratdığı Qarabağ Komitəsi və Krunq təşkilatlarının fəaliyyətini əhatə etməyə başladı. Sumqayıt təxribatı isə 26-29 fevral 1988-ci il tarixində Sumqayıt şəhərində üç gün davam edərək kütləvi iğtişaş, zorlama qətllər və qarətlərlə müşayiət olunmuş ağır bir faciə oldu. Hadisənin “qəhrəmanı” isə erməni millətindən olan Eduard Qriqoriyan və onun dəstəsi idi. SSRİ xüsusi xidmət orqanının təşkil etdiyi bu təxribatı idbar formada icra edən E.Qriqoriyanın sonradan SSRİ hökuməti tərəfindən himayə edilməsi bu faktı bir daha təsdiq edir.
Ermənilər bu təxribatdan özlərinin zülmə məruz qalan məzlum obrazını daha da möhkəmləndirməyə çalışdılar. Erməni lobbisi Ermənistan daxilində revanşist qüvvələrə ayaqda saxlamaq üçün onlara daimi Sumqayıt hadisəsini aşılamağa çalışdılar. Ermənilər Sumqayıt təxribatından sonra Azərbaycan xalqına qarşı
törətdikləri soyqırım cinayətlərinin hər birində guya Sumqayıtın qisasını aldıqlarını bildirirdilər. Sumqayıt təxribatına siyasi hüquqi qiymət verilməsi daima aktual olaraq qalsa da bunun üzərində sistematik iş aparılmadı.
Lakin başda Eduard Qiriqoriyan olmaqla Sumqayıt təxribatında iştirak etmiş otuzdan çox erməni cinayətkarlarının dosyelərini araşdırarkən bu təxribatın hansı məqsədə xidmət etdiyi aydın görünür. Eyni zamanda E. Qriqoryana yaxından köməklik göstərən Nalyotçik” qrupunun üzvlərinin siyahısı bu təxribatın “qəhrəmanlarının” ermənilər olması faktını təsdiq edir. Siyahını təqdim edirik. Sumqayıt təxribatını icra edən ermənilərin siyahısı. Onu da qeyd edək ki, bunların içərisində bir nəfərdə gürcü millətindən olan şəxs də var.
SUMQAYIT TƏXRİBATINDA İŞTİRAK ETMİŞ ERMƏNİLƏRİN SİYAHISI
Qriqoryan Albert, Tiqran, Ernest Robertoviçlər (Eduard Qriqoryanın qardaşları)
Markaryan Valeri (Bakı şəhərinin sakini, sürücü. İdarə etdiyi avtobusla Sumqayıtda 5 azərbaycanlını vurub öldürmüşdür) Kommunist” qəzetinin (erməni dilində) müxbirləri Eduard Mosesov, Qriqoryan Artur, Qriqori Aqadlanyan hadisə zamanı foto və video çəkilişlər aparırdı.Viktor Petrosyan, Vacik Petrosyan, Sergey Avakyan, Edik Melkumyan, Djapolad Ambartsumya,b Qarik Altunyan, Kamo Tamrazyan, Konstantin Pxakadze, Artaş Qriqoryan, Valeriy Arakelyan, Sergey Arakelyan, Krunk” təşkilatının üzvləri Engels, Benik Qriqoryan, Zoya Maryan, Valeriy Mixaylovic, Slfvik Asatryan, Mixail Gevorkyan, ;Qarabağ” komitəsinin üzvləri Levon Saturyan, Rudik Ambartsumyan, Albert Minasyan, Anatoliy Davidyan , Suren Sərkisyan və Aram Zaxaryan iğtişaşlarda qarətlə məşğul olub Zazyen Ağababyan, Bomasyan Qoqar,. Qarabağ bizimdir!”, ;Ermənilərə ölüm!” deyə camaatı mitinqə səsləyiblər.
Sonralar bu terrorçu qrup Orta Asiyada Fərqanədə və Oşda eyni cinayətləri törətməkləri sübuta yetirildi. Sonra isə 1991-ci ilin avqust ayında Gennadi Yanayevin uğursuz dövlət çevrilişi cəhdindən sonra otağında axatarış aparılarakən Sumqayıt təxribatı ilə bağlı sənədlərin tapılması bu hadisənin SSRİ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən hazırlanaraq ermənilər tərəfindən icra edildiyi təsdiqini tapdı. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 10 may 2012-ci il tarixində Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışındakı çıxışında bu barədə deyir: “Heç kim üçün sirr deyil ki, Sumqayıt hadisələrinin erməni millətçiləri törətmişdir. Bu onların təxribatı idi və orada ən çox qəddarlıq göstərən erməni millətindən olanlar idi. Məqsəd də aydındır ki, bu hadisələrdən istifadə edib Azərbaycana qarşı əsassız iddialar irəli sürülsün, ondan sonra azərbaycanlılara qarşı soyqırımı ittihamı əsaslandırılsın” .

SUMQAYIT TƏXRİBATINA QURBAN GETMİŞ AZƏRBAYCANLILARIN SİYAHISI
Sumqayıt təxribatı zamanı diqqətdən kənarda qalan bir məsələni xüsusi olaraq qeyd etmək istəyirəm. Erməni təxribatına qurban gedən 6 nəfər azərbaycanlının (bir nəfərin şəxsiyyətini müəyyən etmək mümkün olmayıb) taleyi hətta daxili auditoriyaya belə ictimai rəyə o qədərdə çatdırılmayıb. Təxribatın qurbanları Vəkil Babayev, Dadaş Xudaşov, Natiq İsgəndərov, Canpolad Orucov, Surxay Əliyev barəsində geniş ictimaiyyətə lazımi məlumatlar verilməyib. O vaxtki səriştəsiz və laqeyid Azərbaycan rəhbərliyi hadisələrə adekvat qiymət vermək əvəzinə müti qul kimi Kremliyə itaət yolu tutaraq öz hakimiyyətlərini qorumağa çalışdılar.
SUMQAYIT HADİSƏLƏRİNİ ARAŞDIRAN FƏDAKAR JURNALİST
Lakin o dövrki ölkə rəhbərliyinin qeyri-adekvat münasibətlərinə baxmayaraq bu hadisələri cəsarətlə araşdıran hətta ömrünü bu işlərə həsr edən fədakar vətən oğullarımız da var idi. Bu gün belə şəxslərdən biri haqqında ömrünü Sumqayıt faciəsinin tədqiqinə və düzgün siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə həsr etmiş fədakar bir jurnalistdən Ramiq Süleyman oğlu Bayramovdan (Ramiq Süleymanoğlu) danışacağıq.
Bayramov Ramiq Süleyman oğlu, 16 iyul 1959-cu ildə Şərur rayonun Qarabağlar kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1966-1976-cı illərdə Qarabağlar kənd 1 nömrəli orta məktəbində təhsil alıb və həmin ildə Bakı Yeyinti Sənaye Texnikumuna daxil olub. 1977-79-cu illərdə SSRİ Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidmətdən sonra təhsilini bitirərək ixtisasına uyğun müxtəlif müəssisələrdə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olub. 1988-ci ildən müstəqil təhqiqatçı jurnalist kimi ictimai fəaliyyət göstərib. 25 iyul 2010-cu ildə ürək çatışmamazlığından vəfat edib, Sumqayıt şəhərində dəfn olunub. Ailəli idi, 4 övladı var, 3 qız, 1 oğlan. Ramiq Süleymanoğlu demək olar ki, bütün jurnalistlik fəaliyyətini məhz Sumqayıt təxribatının araşdırılmasına həsr edib. O, bu mövzuda ayrı-ayrı vaxtlarda “Arxadan vurulan zərbə”, “Ölüm hökmü”, “Tarix bizi bağışlamayacaq”, “Sumqayıt faciəsi və ya üstümüzə atılan böhtan”, “Tanrı haqqın tərəfindədir” “Daha susmaq olmaz”, “Kimdir müqəssir?” adlı araşdırma yazıları və 1997-1998-ci illərdə Sumqayıt təxribatı ilə bağlı 5 radio verilişi hazırlayıb.
Onu da qeyd edək ki, Sumqayıt Xalq deputatları Sovetinin 29 sentyabr 1992-ci il tarixli sessiyasının qərarı ilə XDS-nin sədr müavini Rauf Zeyninin sədrliyi ilə Sumqayıt təxribatının araşdırılması məqsədi ilə deputat istintaq komissiyası yaradılıb. Komissiyanın sədri R.Zeyninin təşəbbüsü ilə ilə araşdırmaçı jurnalist Ramiq Süleymanoğlu komissiyanın müavini təyin edilib. Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, dörd mindən çox Sumqayıt sakini hadisələrlə bağlı inzibati, yüzə yaxın insan isə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Qurbanlar arasında bir nəfər Əhməd İmani oğlu Əhmədov isə SSRİ Ali Məhkəməsinin Plenumunun qərarı ilə ölüm hökmü verilib. Jurnalist Ramiq Süleymanoğlunu bu hadisələrə bağlayan səbəblərdən biridə hadisələrin günahsız qurbanı Əhməd Əhmədovun onun yaxın qohumu olması idi.
Təsadüfi deyil ki, araşdırmaçı jurnalist Ramiq Süleymanoğlu ömrünün sonuna qədər sistematik olaraq bu işi davam etdirmişdir. O, 12 yanvar 2006-cı il tarixində bu mövzuda mətbuat konfransı keçirmişdir. Konfransda R.Süleymanoğlu tarix boyu çarizmin xəyanətkar erməni qarargüruhundan və daşnaklarından xalqımıza qarşı süngü kimi istifadə etdiyini xatırlatmış, 1988-c ilin fevral ayında Sumqayıtda baş verən hadisələrin keçmiş SSRİ-nin ali hakimiyyət orqanlarının rəhbərliyi ilə məhz bu qüvvələrin törətdiyini bildirmişdir. Hadisələrin canlı şahidi olmuş jurnalist 18 il əvvəl baş vermiş təxribatın təşkilatçılarının Sumqayıtda iğtişaşlar törətmək üçün süni şərait yaratdıqlarını, Azərbaycan dilini təmiz bilən müxtəlif millətlərdən (əsasən, ermənilərdən) ibarət təxribatçı qrupların əhali arasında yerləşdirildiyini qeyd etmişdir. R.Süleymanoğlu, uzun illər günahsız olaraq həbsdə yatmış vətəndaşlarımıza bəraət verilməsinin və bu hadisələr barədə əsil həqiqətin dünya ictimaiyyətinə və beynəlxalq təşkilatlara çatdırılmasının zəruriliyini vurğulamışdır. Xalq qəzetinin əməkdaşı, əməkdar jurnalist Əli Nəcəfxanlı Sumqayıta həsr edilmiş “Sumqayıt hadisələri erməni təxribatının tərkib hissəsi idi” (02.03.2011-ci il tarixli) adlı məqaləsində bildirir: “Jurnalist Ramiq Süleymanoğlu da Sumqayıt hadisələrini dərindən araşdıran və ayrı-ayrı mətbuat orqanlarında bu mövzuda maraqlı analitik məqalələrlə çıxış edən azsaylı ziyalılardan idi. Mən ötən yay Ramiqlə şəxsən tanış olmuş və Sumqayıt hadisələrinin növbəti ildönümündə ondan müsahibə almağı nəzərdə tutmuşdum. Amma bu günlərdə fədakar insanın vəfat etdiyini eşidəndə təəssüf hissləri keçirməkdən başqa əlimdən heç nə gəlmədi”.
Eyni zamanda mərhum əməkdar jurnalist Eyruz Məmmədov Ermənilərin Sumqayıtda qanlı aksiyaları" kitabında Ramiq Süleymanoğlunun xidmətini xüsusi qeyd edib və onun yazılarından bəzi nümunələri misal gətirib. Qərbi Azərbaycandan sonuncu etnik təmizləmə ilə bağlı araşdırma zamanı Sumqayıt hadisələrinə bir daha qayıtmalı olduq. Bu sırada həyatını Sumqayıt faciəsinin düzgün siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə həsr etmiş Ramiq Süleymanoğlunun fəaliyyətini araşdırmağı da özümüzə borc bildik. Fədakar jurnalist Ramiq Süleymanoğlunun parlaq xatirəsini rəhmətlə anırıq !

Səməd Vəkilov
Tədqiqatçı-hüquqşünas

Qarabağ Universitetində əqli mülkiyyət

hüququ ilə bağlı təlim keçirilib


Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkiatının (ƏMT) 2000-ci ildə qəbul olunmuş qərarı ilə 26 aprel “Ümum­dünya Əqli Mülkiyyət günü” kimi elan edilmişdir. Dünyanın əksər dövlətlərində, o cümlədən də Respublikamızda bu gün geniş qeyd olunur.
Bu günün ƏMT tərəfindən qeyd ounmasının məqsədi insan təfəkkürünün məhsulu olan əqli mül­kiy­­yətin mədəni, sosial, iqtisadi, texnoloji və s. sahələrdə önə çıxarılması, müəllif hüquqlarının qorun­ması, müəlliflərin rifahının yaxşılaşdırılması, elmi, tədris və ədəbi əsərlərin mətnlərində plagiat hallarının qarşısının alınmasını, əqli mülkiyyətin kreativ iqtisadiyyata tətbiqini, mədəni və yaradıcı sənayelərin inkişafını təmin etməkdir.
Sevindirici haldır ki, builki əqli mülkiyyət günü Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin keçirdiyi Qeyri-Hökumət Təşkilatları üçün Mədəni və Yaradıcı Sənayelər üzrə xüsusi qrant müsabiqə­sinin qalibi olmuş “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” ictimai birliyi tərəfindən “Əqli mülkiyyət hüququ sahiblərinin məlumatlandırılması” layihəsi çərçivəsində aprelin 24-də Xankəndidə – Qarabağ Universitetində keçirilən “Əqli mülkiyyət hüququ nədir və onu necə qorumalı?” mövzusunda təlimdə qeyd edildi.
Ölkəmizin ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsi anıldıqdan sonra tədbiri giriş sözü ilə açan Qarabağ Universitetinin Elm şöbəsinin müdiri Elçin İbrahimov dünyada, ölkəmizdə və Qarabağ Universitetində əqli mülkiyyət və müəllif hüquqlarının qorunmasına verilən diqqətdən danışdı, universitetdə aparılan elmi-tədqiqat işləri barədə geniş məlumat verdi, təlim mövzusunun aktuallığını və əhəmiyyətini xüsusi qeyd etdi.
Təlimdə giriş sözü ilə çıxış edən “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nin rəhbəri, Bakı Dövlət Universiteti Hüquq fakültəsinin dosenti Bəxşeyiş Əsgərov tədbirin məhz aprelin 24-də, özü də Xankəndidə keçirilməsinin rəmzi xarakter daşıdığını qeyd etdi, azad Qarabağda, ölkəmizin ən gənc ali təhsil müəssisəsi olan Qarabağ Universitetində keçirilməsinə xüsusi dəyər vermiş, Ali Baş Komandan, Cənab Prezident İlham Əliyev başda olmaqla bu günü bizə bəxş edən hər kəsə dərin minnətdarlığını bildirərək, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə qəhrəmanlıq zirvəsinə yüksəlmiş şəhidlərimizin xatirəsini bir daha yad etdi. O, rəhbərlik etdiyi təşkilatın fəaliyyəti, ölkəmizdə hüquqi biliklərin təbliği, hüquq düşüncəsi və hüquq mədəniyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində gördükləri işlər, ölkənin elmi, mədəni və iqtisadi həyatında əqli mülkiyyətin rolu, müasir dövrdə dünyada əqli mülkiyyət hüququnun qorunması prosesi, ölkəmizin əqli mülkiyyət hüququ sahəsində apardığı məqsədyönlü siyasət, eləcə də bu sahədə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin və Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyinin vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları ilə apardıqları birgə uğurlu fəaliyyətləri barədə geniş məlumat verdi.
44 günlük müharibə nəticəsində qazanılmış Şanlı Qələbədən sonra ekoloji aksiyalar zamanı Şuşa şəhərində olduğunu qeyd edən Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin nümayəndəsi Heydər Mirzəyev işğaldan tam azad olunmuş Qarabağda - Xankəndidə ilk dəfə olmağından keçirdiyi hissləri dilə gətirərək “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nin həyata keçirdiyi layihə çərçivəsində təlimin Qarabağ Universitetində keçirilməsinin sevinc və qürur hissi doğurduğunu söylədi, rektor Şahin Bayramova və Universitetin kollektivinə təşəkkür etdi. O, bildirdi ki, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Qeyri-Hökumət Təşkilatları üçün keçirilən "Mədəni və yaradıcı sənayelər üzrə xüsusi qrant müsabiqəsi" ölkədə mədəniyyət ekosisteminin müasirləşdirilməsi və vətəndaş cəmiyyətinin bu prosesdə aktiv iştirakını təmin etmək məqsədi daşıyır. O, “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nin həyata keçirdiyi layihənin cəmiyyətimizin mühüm problemlərindən birinə həsr olunduğunu və 2024-cü ildə uğurla həyata keçirilmiş layihənin davamı olduğunu qeyd etdi.
Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyinin şöbə müdiri Vüsal Quliyev Agentliyin fəaliyyəti barədə söz açaraq, əqli mülkiyyət hüququnun qorunması sahəsində qəbul olunan normativ-hüquqi aktlardan, görülən tədbirlərdən, müəlliflərlə aparılan metodiki işlərdən danışdı, əqli mülkiyyət sahiblərinin məlumatlandırılması sahəsində, eləcə də Agentliyin fəaliyyətinin populyarlaşdırılması istiqamətində gördüyü işlərə görə “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nə təşəkkür etdi.
Layihənin eksperti, tanınmış hüquqşünas, “Müstəqil Hüquq Mərkəzi” İB-nin sədri Aydın Kərimov gənc alimlərin, yaradıcı ziyalıların, Universitetin akademik heyətinin fəal iştirak etdiyi təlimdə interaktiv şəkildə əqli mülkiyyətin mahiyyəti, müasir dünyada yeri, informasiya texnologiyaları və əqli mülkiyyətin qarşılıqlı əlaqəsi, yaradıcı və mədəni sənayelərin inkişafı, ali təhsil müəssisələrində əqli mülkiyyət sahəsində aparılan siyasət, müəllif hüquqlarının qorunma mexanizmi, müəllif hüquqları və əlaqəli hüquqların qorunmasında müəlliflərin rolu, elmi tədqiqatlarda plagiatın qarşısının alınması, əqli mülkiyyət məhsullarının əmtəələşdirilməsi, kreativ iqtisadiyyata tətbiqi və s. məsələləri canlı ünsiyyət və fikir mübadiləsi şəraitində təqdim etdi. Təlim zamanı Universitetin Humanitar və sosial elmlər fakültəsinin dekanı Elmar Mustafayev, Azıx mağarası laboratoriyasının müdiri Əjdər Babazadə, hüquqşünaslıq ixtisası üzrə müəllimlər Ləman Həsənzadə və Nuranə Məmmədova, Elm şöbəsinin mütəxəssisi Rəsmiyyə Məmmədova, kimya müəllimi Səxavət Dadaşov və başqaları faydalı təkliflərini bildirdilər, geniş fikir mübadiləsi aparıldı.
İştirakçılar tərəfindən əqli mülkiyyət sahəsində maarifləndirici təlimlərin davamlı şəkildə keçirilməsinin zəruriliyi, elmi, hüquqi, iqtisadi terminlərin mütəmadi istifadəsinin bu sahədə təfəkkür tərzinin formalaşmasına, müəlliflərin fəallığının artmasına, yaradıcı insanlarla dövlət orqanları arasında əməkdaşlığın artmasına kömək etdiyi qeyd edildi. Həmçinin müəllif hüquqlarının müdafiəsi prosesinə hüquqşünasların cəlb edilməsinin vacibliyi söylənildi.
Qeyd edilməlidir ki, həm müvafiq struktur bölmələri ilə tanışlıq, həmçinin təlimin nəticələri göstərdi ki, yaranmasından qısa bir müddət keçməsinə baxmayaraq həm təhsil, həm də elm sahəsində uğurlu addımlar atan Qarabağ Universitetinin fəaliyyətində əqli mülkiyyət hüququnun təmin edilməsi, müəllif hüquqlarının qorunması, müəllim və tələbələrin elmi və yaradıcılıq potensialının artırılması prioritet təşkil edir. Bu istiqamət əqli mülkiyyət münasibətlərinin tənzimlənməsi üzrə zəngin yerli və beynəlxalq təcrübəyə malik olan universitetin rektoru Şahin Bayramovun daim diqqət mərkəzindədir.
Layihə çərçivəsində interaktiv və kazuslar üzrə keçirilən təlimdə Qarabağ Universitetinin alimləri və yaradıcı əməkdaşları fəal iştirak etdilər. BDU-nun hüquq fakultəsinin dosenti B. Əsgərovun və MHM İB-nin sədri, hüquqşünas A. Kərimovun apardığı, Əqli Mülkiyyət Agentliyini şöbə müdiri V.Quliyevin fəal iştirak etdiyi təlimdə əqli mülkiyyət hüququnun mahiyyəti, əqli mülkiyyət sahiblərinin elmi, mədəni, texniki, bədii, iqtisadi sahələrdə rolu, əqli mülkiyyət məhsullarının əmtəəələşdirilməsi, kreativ iqtisadiyyat, müəllif hüquqlarının müdafiə mexanizmləri və s. barədə elmi, hüquqi və praktik məlumatlar verildi. İştirakçıların sualları cavablandırıldı, qaldırdıqları məsələlər müzakirə olundu.
Təlimin gedişində Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi İdarə Heyətinin sədri, professor Kamran İmanovun rəhbərliyi və müəllifliyi ilə dərc olunmuş əqli mülkiyyət hüququnun müxtəlif sahələrinə dair çoxsaylı kitablar və vəsaitlər Qarabağ Universitetinin kitabxanasına hədiyyə edildi. Eləcə də “Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nin Agentliyin metodiki dəstəyi ilə layihənin mövzusu üzrə hazırladığı qanunvericilik aktlarından ibarət toplu tədbir iştirakçılarına paylandı.
“Hüquqi Tədqiqatlar Mərkəzi” İB-nin rəhbəri B.Əsgərov təlimin yüksək səviyyədə təşkilinə, təlimdə fəal iştiraka görə Qarabağ Universitetinin rektoru Şahin Bayramova və professor-müəllim heyətinə təşəkkür etdi.