Səssiz inqilabın

səsi eşidilməkdədir

Son illərdə avtomobil sənayesində sakit, amma çox güclü bir inqilab baş verir. Söhbət elektrikli avtomobillərdən gedir. Bir vaxtlar gələcəyin texnologiyası kimi görünən bu nəqliyyat vasitələri artıq bu günün reallığına çevrilib. Dünyanın aparıcı iqtisadi mərkəzləri- Avropa Birliyi, Çin, ABŞ, və Yaponiya elektrikli avtomobillərin istehsalı və istifadəsini sürətlə artırmaq üçün ciddi addımlar atırlar. Dövlət dəstəyi, texnoloji inkişaf və ekoloji çağırışlar bu prosesi daha da sürətləndirir. Bəs bu sürətli yayılmanın arxasında hansı əsas səbəblər dayanır? Elektrikli avtomobillərin artması ənənəvi benzin və dizel bazarına necə təsir edir? Bu texnologiyanın üstünlükləri ilə yanaşı, hansı risk və çatışmazlıqları var?
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı ekspert Rəşad Həsənov açıqlama verib.
Bildirib ki, yeni texnologiyaların tətbiqi avtomobil sənayesində əsasən səmərəliliyin artırılmasına və məhdud resurslardan daha effektiv istifadəyə yönəlib: ‘’Bu proses eyni zamanda xərclərin optimallaşdırılması, avtomobillərin daha əlçatan olması və nəticədə daha geniş istehlakçı kütləsinə çıxış imkanlarının yaradılmasını hədəfləyir. Bununla yanaşı, dövlətlərin də bu istiqamətdə mühüm strateji məqsədləri mövcuddur. Əsas hədəflərdən biri enerji tələbatının şaxələndirilməsidir. Ənənəvi yanacaq növləri ilə işləyən avtomobillər bir çox hallarda ölkələri xarici resurslardan asılı vəziyyətə salır. Son dövrlərdə baş verən hadisələr – regiondakı gərginliklər, Hörmüz boğazı ətrafında risklər, neft qiymətlərinin kəskin dəyişməsi – bu asılılığın nə qədər kritik olduğunu bir daha göstərdi. Bu isə həm ailə büdcəsinə, həm biznesə, həm də ümumi iqtisadi sabitliyə ciddi təsir edir. Digər mühüm çağırış isə ekoloji tarazlığın qorunmasıdır. Son 60–70 ildə atmosferə zərərin azaldılması, dayanıqlı iqtisadiyyatın qurulması və ətraf mühitin mühafizəsi avtomobil sənayesinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilib. Bu istiqamətdə həyata keçirilən strategiyalar ənənəvi yanacaqdan asılılığın azaldılması, alternativ enerji mənbələrinə keçid və hibrid-elektrik avtomobillərin genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Məqsəd atmosferin çirklənməsinin qarşısını almaq və daha sağlam ekosistem yaratmaqdır.’’
İqtisadçı qeyd edib ki, bu dəyişikliklər ənənəvi yanacaq növlərinin gələcəyi ilə bağlı suallar doğurur: ‘’Neft və qaz kimi resurslar məhduddur və tükənəndir. Eyni zamanda enerji tələbatı sürətlə artır, dünyada avtomobillərin sayı isə kəskin şəkildə çoxalır. Hazırkı mərhələdə elektrik avtomobilləri hələ ki, ənənəvi yanacağa olan tələbatı ciddi şəkildə azaltmayıb. Lakin yaxın 5 il ərzində bu istiqamətdə dönüş yaranacağı gözlənilir. Artıq Avropa Birliyi, Çin, Yaponiya kimi böyük iqtisadi mərkəzlər bu sahədə konkret hədəflər müəyyən ediblər. Elektrik avtomobillərinin sayının artırılması və texnologiyanın sürətli inkişafı həm minik, həm də yük nəqliyyatında geniş tətbiq imkanları yaradır. Bununla belə, prosesin mənfi tərəfləri də var. Elektrik avtomobillərində istifadə olunan batareyalar yeni təbii resursların istismarını artırır və onların tullantıları ekoloji risklər yaradır. Hazırda beynəlxalq tədqiqat mərkəzləri və texnologiya şirkətləri bu riskləri minimuma endirmək üçün müxtəlif həll yolları üzərində çalışırlar. Bu artıq başlanmış və qarşısı alınmaz bir prosesdir. Lakin bu o demək deyil ki, ənənəvi yanacaq növləri tamamilə sıradan çıxacaq. Neft və qaz təkcə avtomobil sənayesində deyil, plastik istehsalından gübrəyə qədər bir çox sahədə istifadə olunur. Nəticə etibarilə, avtomobil sektorunda ənənəvi yanacağa tələbat müəyyən qədər azalsa belə, digər sahələrdə artan tələbat bu resursların yaxın gələcəkdə əhəmiyyətini itirməyəcəyini göstərir.’’

Mövzu ilə əlaqədar nəqliyyat eksperti Aslan Əsədov bildirib ki, elektriklə işləyən avtomobillərin satışındakı artım innovasiyaya əsaslanan bir inkişaf modelinin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər:
“Bu sahədə tətbiq olunan yeniliklər və əlçatan texnologiyalar bəzi iqtisadi sistemlər üçün cəlbedici görünür. Bu gün dünya ölkələri arasında elektrikli nəqliyyat vasitələrinin istehsalı, sifarişi və ümumilikdə dövriyyəsi sürətlə genişlənir. Xüsusilə ölkələrarası ticarətdə elektrik avtomobillərinin alqı-satqısı zamanı tətbiq olunan güzəştlər, gömrük rüsumlarının azaldılması, bəzi hallarda isə tamamilə ləğv edilməsi bu innovativ yanaşmanın birbaşa nəticəsidir. Başqa sözlə, bu proses innovasiyaya olan inamdan qaynaqlanır. İnsanlar və dövlətlər elektrikli nəqliyyatın daha perspektivli, davamlı və gələcəyə uyğun bir seçim olduğuna inanırlar’’.

Sevinc Yarməmmədova,
Azər Abuşov,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri

Status xərcləri:

(İnsanlar niyə borca girib “görünmək” istəyir?)

Son illər sosial şəbəkələrin təsiri ilə insanların “görünmək” arzusu daha da güclənib. Bir çoxları real imkanlarını aşaraq bahalı geyimlərə, telefonlara, tədbirlərə və status simvolu sayılan həyat tərzinə pul xərcləyir. Nəticədə isə bəziləri bu “görünürlük yarışına” qoşulmaq üçün borca girməkdən belə çəkinmirlər.
Mövzuya sosioloq Rəvan Əliyev aydınlıq gətirib. Bildirib ki, bu əslində iqtisadi yox, sosial-psixoloji təzyiqin nəticəsidir: “İnsan düşünür ki, əgər o da digərləri kimi görünməsə, cəmiyyət onu qəbul etməyəcək. Müasir cəmiyyətdə “status göstərmək” meyli əsasən insanların bir-biri ilə müqayisə etmə vərdişindən yaranır. İnsan təbiətən cəmiyyətdə qəbul olunmaq, hörmət qazanmaq istəyir. Lakin bu istək zamanla yanlış istiqamət alaraq maddi göstəricilər üzərindən formalaşır. Bu prosesdə sosial şəbəkələrin rolu xüsusilə böyükdür. Instagram və TikTok kimi platformalarda insanlar həyatlarının yalnız parlaq tərəflərini paylaşır və nəticədə “ideal həyat” illüziyası yaranır. Digər tərəfdən, cəmiyyətin özü də insanları maddi göstəricilərlə qiymətləndirir. Bahalı maşın, ev və geyim çox vaxt insanın xarakterindən və biliyindən daha ön plana çıxarılır. Bütün bunlar birlikdə fərddə belə bir düşüncə yaradır: “Hörmət qazanmaq üçün varlı görünmək lazımdır.”
Sosioloq vurğulayıb ki, insanların borca girərək bahalı həyat tərzi sosial bərabərsizliklə birbaşa bağlıdır:
Cəmiyyətdə imkanlar hamı üçün eyni deyil, lakin hamı eyni standartlara baxır və həmin səviyyədə görünmək istəyir. Maddi imkanı zəif olan insanlar da geri qalmamaq, cəmiyyətdə özlərini təsdiqləmək üçün borca girərək bahalı həyat tərzi qurmağa çalışır. Bu əslində iqtisadi yox, sosial-psixoloji təzyiqin nəticəsidir. İnsan düşünür ki, əgər o da digərləri kimi görünməsə, cəmiyyət onu qəbul etməyəcək. Nəticədə borclanma artır, maliyyə çətinlikləri dərinləşir və insan real həyatından uzaqlaşır. Bu baxımdan sosial bərabərsizlik yalnız gəlir fərqi deyil, həm də insanları süni həyat yaşamağa məcbur edən bir amildir.”
Müsahibimiz bildirib ki, bu tendensiyanın gənclər arasında daha sürətlə yayılmasının əsas səbəbi onların hələ formalaşma mərhələsində olmasıdır:
“Gənclər kimlik axtarışındadır və cəmiyyətin təsirlərinə daha açıqdır. Sosial şəbəkələrdə yayılan sürətli uğur, lüks həyat və “asan qazanc” görüntüləri gənclərdə yanlış təsəvvür yaradır. TikTok və İnstagram üzərindən formalaşan bu təsirlər gəncləri daha çox “görünməyə” yönəldir. Onlar düşünür ki, dəyərli olmaq üçün diqqət çəkməli və seçilməlidirlər. Bu isə çox vaxt maddi göstəricilər üzərindən qurulur. Nəticədə gənclər real inkişafdan çox, görüntüyə üstünlük verir və bu da həm psixoloji, həm də iqtisadi problemlərə səbəb olur.”

Psixoloq Aynur İsgəndərova da mövzu ilə bağlı fikirlərini bildirib. O qeyd edib ki, insanlar olduqları vəziyyətdən daha yaxşısını təqdim etməyə çalışırlar, yəni müəyyən mənada özlərini daha statuslu göstərmək istəyirlər: “Müasir dövrdə elə bir insan az tapılar ki, sosial mediadan istifadə etməsin və ya heç bir sosial profili olmasın. Demək olar ki, hər kəsin müəyyən mənada sosial profilləri var və hər kəs sosial media istifadəçisidir. İnsanlar sosial mediada özlərinin daha yaxşı tərəfini, cəmiyyət vasitəsilə daha yaxşı qəbul olunan və cəmiyyətin qiymətləndirmə meyarlarına uyğun olan paylaşımlar etməyə çalışırlar. Hətta bir çox hallarda insanlar olduqları vəziyyətdən daha yaxşısını təqdim etməyə çalışırlar, yəni müəyyən mənada özlərini daha statuslu göstərmək istəyirlər.”
Psixoloq bildirib ki, əvvəlki dövrlərlə müqayisədə insanların bir-birini şəxsiyyət olaraq dəyərləndirməsində daha çox şəxsi keyfiyyətlər və mənəvi dəyərlər üstün tutulurdusa, indi bu dəyərlər dəyişib: “Xüsusilə bu hal daha çox gənc nəsilə aiddir. Hazırda qiymətləndirmə meyarları daha çox vizual göstəricilərdən ibarətdir. Yəni bahalı əşyalar və bahalı həyat tərzi olan insanlar daha yüksək qiymətləndirilir və bu, başqalarını dəyərləndirmə amillərindən biri kimi görünür. Bu baxımdan insanlar cəmiyyətin sosial qiymətləndirməsi belə olduğu üçün öz statuslarında daha yaxşı geyimlərini, daha yaxşı həyat vəziyyətlərini nümayiş etdirməyə çalışırlar. Statuslarda yalnız yaxşı vəziyyətlərini paylaşırlar və buna ehtiyac duyurlar. Bunun üçün lazım olduğundan daha artıq maliyyə xərcləyirlər və ya daha imkanlı görünmək üçün öz maliyyə vəziyyətlərini nəzərə almadan müəyyən davranışlar sərgiləyirlər. Bunun səbəbi müəyyən mənada psixologiyada izah olunur.”
O, qeyd edib ki, Leon Festinger-in sosial müqayisə nəzəriyyəsinə görə, insanların yuxarı və aşağı müqayisəsi mövcuddur: “İnsanlar özlərini yuxarı səviyyədə olan insanlarla müqayisə etdikdə özlərini daha aşağı hiss edirlər və öz qiymətləndirmələri azalır. Aşağı səviyyədə olan insanlarla müqayisə etdikdə isə müəyyən mənada rahatlıq hiss edirlər. Yəni bu, son dövrlərdə insanların sosial dəyərlərə və sosial qiymətləndirməyə ehtiyac duyması ilə bağlıdır. Əvvəllər daha çox mənəvi dəyərlər əsas hesab olunurdusa, indi maddi dəyərlər ön plana çıxıb. Mənəvi dəyərlər müəyyən mənada öz yerini maddi dəyərlərə verib. Özünü aşağı dəyərləndirən, kompleksləri olan, psixologiyada isə natamamlıq kompleksi kimi izah olunan insanlar kompensator davranış sərgiləməyə başlayır.
Kompensasiya psixoloji müdafiə mexanizmlərindən biridir. İnsanlar özlərində olan və ya olmayan maddi imkan çatışmazlıqlarını və psixoloji boşluqları kompensasiya etmək üçün buna əl atırlar. Yəni daxilən özünü müəyyən məsələlərdə aşağı hiss edən, natamamlıq hissi yaşayan insanlar bunu başqalarına göstərmək istəyirlər. Ümumilikdə insanın əsas istəyi başqalarının onu sevməsi, hörmət görmək və başqalarının gözündə daha yaxşı görünməkdir. Müasir dövrdə isə cəmiyyət maddi dəyərlərə daha çox önəm verdiyi üçün insanlar bu boşluğu maddi göstəricilərlə doldurmağa çalışırlar. Gənclər arasında status xərclərinin artmasının əsas səbəbləri də məhz sosial mühitlə bağlıdır. Bu daha çox gənclərdə müşahidə olunur. Əvvəlki nəsillərdə, məsələn 1950-ci, 1960-cı illərdə dünyaya gələn insanlarda bu kimi problemlər o qədər də ön planda deyildi. O dövrlərdə insanlar özlərini və başqalarını yalnız maddi dəyərlərə görə qiymətləndirmirdilər.
Mənəvi keyfiyyətlərə də ciddi fikir verirdilər. Amma son dövrlərdə gənclərin dəyərləri dəyişib, sosial qiymətləndirmə meyarları dəyişib və bu, onların özünü dəyərləndirmə formasına da təsir edib. Gənclik dövrü sosial şəxsiyyətin formalaşdığı bir dövrdür. Bu mərhələdə gənclər yaşıdları arasında hörmət qazanmaq, qəbul olunmaq və sevilmək ehtiyacını ödəməyə çalışırlar. Bunun üçün də əllərindən gələni edirlər və daha yaxşı tərəflərini göstərməyə çalışırlar. Bir çox ölkədə maliyyə savadlılığı inkişaf edib. Azərbaycanda da maliyyə savadlılığı və büdcə planlaşdırılması məsələləri kiçik yaşlardan etibarən formalaşdırılmalıdır. Bu mövzular məktəb dövründən başlayaraq tədris olunmalı və geniş şəkildə maarifləndirmə aparılmalıdır. Böyüklərdən öyrədilən biliklərin praktikada tətbiqi üçün də şərait yaradılmalıdır.”

Səmayə Səftərova,
Qənirə Şamxal,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri

Tələb yüksək, təklif baha:

çıxış yolu varmı?

Müasir dövrdə Bakı başda olmaqla, ölkənin böyük şəhərlərində yaşayış sahəsi tapmaq sadəcə bir seçim yox, həm də ciddi bir maliyyə sınağına çevrilib. Son illərdə ölkədə kirayə mənzil bazarında baş verən qiymət artımı cəmiyyətin sosial-iqtisadi gündəmində ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Kirayə haqlarının davamlı şəkildə yüksəlməsi təkcə aşağı gəlirli təbəqələri deyil, orta gəlirli ailələri, tələbələri və gəncləri də ciddi şəkildə narahat edir. Əhalinin mühüm bir hissəsi üçün mənzil sahibi olmaq hələ də əlçatmaz olarkən, kirayə bazarındakı qeyri-sabitlik və bahalaşma onların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Bəs, hər il artan qiymətlərin arxasında hansı real iqtisadi amillər dayanır? Müşahidələr göstərir ki, kirayə qiymətlərinin ildən-ilə artması təsadüfi proses deyil və bu, bir sıra iqtisadi, sosial və demoqrafik amillərin təsiri ilə formalaşır. Yeni tikililərin sayı artsa da, onların baha olması kirayə üçün əlçatan mənzillərin sayını məhdudlaşdırır.
İqtisadçı Xalid Kərimli isə bildirib ki, Bakıda kirayə mənzillər bazarında qiymətlər son illər durmadan artır: “Azərbaycan Mərkəzi Bankının maliyyə sabitliyi hesabatına baxdıqda görürük ki, Bakı şəhərində bazara çıxarılan açıq mənbələrdən məlum olan elanların 82 faizi yeni binalarda olan mənzillərin kirayə bazarına çıxarılmasıdır. Onun 75 faizi isə mərkəzə yaxın ərazilərdədir. Ümumi median kirayə haqqına baxdıqda görürük ki, 927 manatdır. Bu o deməkdir ki, bazara çıxarılan kirayə mənzillərin tam yarısı 927 manatdan yuxarı, digər yarısı isə 927 manatdan aşağı qiymətə təklif olunur. Bazarda qiymətlərin bu səviyyəsi onu göstərir ki, qiymətlərin artımı son illər stabil formada davam edir və bunun əsas səbəbi Bakıda yaşamağa olan tələbatın yüksək olmasıdır”.
Onun sözlərinə görə, iş yerlərinin, ümumi daxili məhsulun yaradılmasının böyük hissəsinin məhz Bakı və Abşeron yarımadasında cəmlənməsi, təhsil müəssisələrinin və dövlət mərkəzi aparat orqanlarının əsasən paytaxt ərazisində yerləşməsi mühüm rol oynayır: “Yəni ölkənin iqtisadi ürəyi burada döyünür. Bu səbəbdən həm təhsil alanlar, həm iş axtaranlar, həm də daha keyfiyyətli infrastruktur və xidmətlərdən yararlanmaq istəyən şəxslər Bakıya üz tutur və bu da kirayə qiymətlərinə birbaşa təsir edir. Kirayə qiymətləri ilə paralel olaraq mənzil qiymətləri də bahalaşır və bu proses tələbatın artması fonunda davam edir. Onun fikrincə, bunun qarşısının alınması üçün bazara daha çox kirayə mənzillərinin çıxarılması vacibdir. Yeni tikililərdə daha çox mənzilin kirayə bazarına yönəldilməsi qiymət artımının qarşısını müəyyən qədər ala bilər. Əks halda, tələbat artdıqca kirayə qiymətlərinin də yüksəlməsi davam edəcək”. İqtisadçı əlavə edib ki, dövlət idarələrinin və universitetlərin köçürülməsi ilə bağlı səsləndirilən təkliflər var, lakin bu, kifayət qədər mürəkkəb məsələdir və ciddi əsaslandırma tələb edir: “Ümumilikdə isə kirayə bazarında qiymətlərin artmasının əsas səbəbi tələbatın yüksək olmasıdır. İqtisadi aktivliyin, dövlət qurumlarının və ali təhsil müəssisələrinin əsasən Bakı və ətraf ərazilərdə cəmləşməsi burada yaşayış yerlərinə tələbatı artırır və nəticədə kirayə qiymətləri yüksək səviyyədə qalır. Mənzil qiymətlərinin bahalaşması da bu prosesə təsir edən əsas amillərdəndir. Bu artımın yaxın dövrdə stabilləşəcəyini demək çətindir. Əhalinin tələbatı artdıqca və Bakıda yaşamaq istəyi yüksəldikcə qiymətlərin də yüksək qalması qaçılmazdır”.
Ekspertin fikrincə, tikinti xərclərinin artması, torpaq sahələrinin məhdudlaşması və şəhərsalma standartlarının tətbiqi yeni tikililərin qiymətini artırır: “Bu isə öz növbəsində icarə haqlarına da təsir göstərir. Ümumilikdə, kirayə və mənzil qiymətləri arasında həm birbaşa, həm də qarşılıqlı əlaqə mövcuddur- biri artdıqca digəri də bu tendensiyanı dəstəkləyir. Qısamüddətli dövrdə tələbələrin davranışı da kirayə bazarına təsir göstərir. Tələbələr kirayə tələbatının pik olduğu dövrlərdə mənzil tapmaqda çətinlik çəkdikləri üçün yay aylarında belə evlərini saxlamağa üstünlük verirlər. Bu da qiymətlərin yüksək qalmasına səbəb olur.”

Mehriban Yariyeva,
Aytən Atakişiyeva,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri

İqtisadiyyatın yeni “boss”u

Süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə insan ilk dəfə olaraq özünə bənzər başqa bir insanla deyil, görünməz bir rəqiblə - alqoritmlərlə üz-üzə qalıb. Bu rəqib yorulmur, səhv etmir, maaş istəmir və ən əsası, getdikcə daha çox işi insanın əlindən alır. Avtomatlaşma artıq yalnız zavodları deyil, ofisləri, media sahəsini, hətta yaradıcılıq tələb edən peşələri belə əhatə edir.
Bir vaxtlar minlərlə insanın saatlarla gördüyü işlər indi bir neçə saniyəyə həll olunur. Bu dəyişiklik sadəcə texnoloji yenilənmə deyil - bu, “iş” anlayışının kökündən dəyişməsidir.
Əmək bazarında dəyər ölçüləri səssizcə yenidən yazılır. Əzələ gücü, mexaniki təcrübə, illərlə formalaşan rutin bacarıqlar artıq əvvəlki çəkisini itirir. Amma burada maraqlı bir ziddiyyət yaranır. Texnologiya insan əməyini ucuzlaşdırdıqca, insanın özünə məxsus xüsusiyyətləri bahalaşır. Empatiya, yaradıcılıq, hiss etmək və anlamaq qabiliyyəti - bunlar artıq sadəcə insani keyfiyyətlər deyil, bazarda nadir tapılan dəyərə çevrilir. Sanki
insan olmaq özü bir peşəyə çevrilir. Bugünkü reallıqda sual artıq belədir:
Gələcəkdə bir çox peşənin avtomatlaşması fonunda insan əməyi nadir bir lüksə çevrilə bilərmi? Maaş rəqibi artıq insanlar yox, alqoritmlər olduqda, insanın yaradıcılığı və emosional zəkası iqtisadiyyatın yeni əsas valyutasına çevrilə bilərmi?
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi İqtisadiyyat İnstitutunun “İnklüziv sosial inkişaf” şöbəsinin müdiri, iqtisad elmləri doktoru, professor Rəsmiyyə Sabir deyib ki, gələcəkdə bir çox peşənin avtomatlaşması fonunda insan əməyi bəzi sahələrdə nadir bir lüksə çevrilə bilər: “Ümumilikdə, mövcud texnoloji proseslər əmək bazarında ciddi struktur dəyişikliklərinə səbəb olur. Bu dəyişikliklər bir tərəfdən yeni məşğulluq imkanları yaradır. Hesablamalara görə, 2027-ci ilə qədər dünyada təxminən 97 milyon yeni iş yerinin yaranacağı proqnozlaşdırılır. Digər tərəfdən isə, bu yeni iş yerləri işçi qüvvəsindən daha yüksək səviyyədə bilik və bacarıqlar tələb edir.Texnoloji transformasiyanın təsiri ilə əmək bazarında tələb və təklif arasında uyğunsuzluq dərinləşir. Belə ki, 2023-cü ildə işəgötürənlərin 77%-i ixtisaslı kadr tapmaqda çətinlik çəkmiş, işçi qüvvəsinin təxminən 50%-nin isə yenidən ixtisaslaşmaya ehtiyac duyduğu müəyyən edilmişdir.”
Ekspertin sözlərinə görə, avtomatlaşma və süni intellekt artıq rutin, təkrarlanan və qaydalara əsaslanan funksiyaları sürətlə öz üzərinə götürür: “Bu tendensiya davam etdikcə, bəzi sahələrdə insan əməyinə tələbat azalacaq. Daha real ssenari isə əmək bazarının ikiqütblü xarakter almasıdır: bir tərəfdə yüksək yaradıcılıq, strateji düşüncə və sosial bacarıqlar tələb edən peşələr, digər tərəfdə isə avtomatlaşdırılması çətin olan fiziki və xidmət yönümlü fəaliyyət sahələri. Bu kontekstdə “lüks” anlayışı bütün əmək növlərinə deyil, məhz yüksək ərdiləşmiş və nadir kompetensiyalara malik insan əməyinə aid edilə bilər.Yaradıcılıq və emosional zəkanın iqtisadiyyatın yeni “valyutası”na çevrilməsi məsələsinə gəldikdə isə, bu proses artıq qismən müşahidə olunur.
Alqoritmlər məlumatın emalı və optimallaşdırılması sahəsində insanlardan üstünolduqca, insanın fərqləndirici xüsusiyyətləri (estetik və orijinal yaradıcılıq, kontekst qurmaq bacarığı, qeyri-müəyyən şəraitdə çevik qərarvermə qabiliyyəti) daha çox iqtisadi dəyər qazanır. Bununla belə, süni intellektin artıq yaradıcılığın bəzi formalarını təqlid edə bilməsi göstərir ki, elementar yaradıcılıq kifayət etmir. Dəyər daha çox dərin, orijinal ideyalarda, fərdi təcrübəyə əsaslanan baxış bucağında və insanlarla birbaşa qarşılıqlı təsirdə (məsələn, liderlik, psixoloji dəstək, təhsil və s.) formalaşır.
Beləliklə, gələcəkdə iqtisadiyyatın “valyutası” yalnız yaradıcılıq və emosional zəka ilə məhdudlaşmayacaq, daha doğrusu, bu bacarıqların yüksək keyfiyyətli və fərqləndirici formaları ön plana çıxacaq. Nəticə etibarilə, rəqabət modeli “insan-insan” müstəvisindən “insan-alqoritm” müstəvisinə keçəcək, dəyər isə məhz insana xas olan xüsusiyyətlərin daha dərin və nadir təzahürləri üzərində qurulacaq”.

Çinarə Tarverdiyeva,
İlhamə Nurəhmədova,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri

Süni intellektin yayılması:

Azərbaycanda iqtisadi

təsirlər və gözləntilər

Süni intellekt artıq yalnız texnologiya sahəsinin deyil, eyni zamanda iqtisadiyyatın gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da bu texnologiyaya maraq sürətlə artır. Bununla yanaşı, onun əmək bazarına, biznes mühitinə və ümumi iqtisadi göstəricilərə təsiri ilə bağlı suallar aktuallığını qoruyur.
Mövzu ilə bağlı iqtisadi ekspert Elşən Bağırzadə mövcud vəziyyəti və gözləntiləri dəyərləndirib. Ekspertin sözlərinə görə, əsas məsələ texnologiyanın mövcudluğu deyil, ona uyğunlaşma səviyyəsidir:
“Süni intellekt Azərbaycanda ilk növbədə xidmət sektorunda- xüsusilə təhsil, səhiyyə, bank-maliyyə, dövlət xidmətləri, ticarət və media sahələrində dəyişikliklərə səbəb olacaq. Bu sahələrdə məlumatların emalı, analiz və qərarvermə proseslərinin çoxluğu süni intellektin tətbiqini sürətləndirir. Əmək bazarında kütləvi işsizliyin yaranması gözlənilmir. Əsas dəyişiklik iş yerlərinin yox olması deyil, onların mahiyyətinin transformasiyası olacaq. Rutin və təkrarlanan tapşırıqlar avtomatlaşdırılacaq, insanın analitik düşüncəsi, yaradıcılığı və qərarvermə bacarıqları isə daha çox ön plana çıxacaq. Gələcəkdə uğur qazananlar süni intellekti əvəz edən yox, onunla işləməyi bacaran insanlar olacaq”.
Azərbaycanda bizneslərin süni intellektdən istifadəsinə toxunan ekspert bildirib ki, maraq yüksək olsa da, tətbiq hələ geniş yayılmayıb: “Daha çox iri şirkətlər və maliyyə sektoru bu istiqamətdə addımlar atır, kiçik və orta biznesdə isə istifadə məhduddur. Bu, bir sıra amillərlə bağlıdır. İxtisaslı kadr çatışmazlığı, keyfiyyətli və sistemləşdirilmiş məlumat bazasının olmaması, idarəetmə səviyyəsində tərəddüdlər və texnoloji infrastrukturun qeyri-bərabər inkişafı. Bu, sadəcə texnologiyanın tətbiqi deyil, bütövlükdə biznes modelinin dəyişməsini tələb edir”.
Süni intellektin ÜDM artımına təsiri ilə bağlı danışan ekspert daha realist yanaşmanın vacibliyini qeyd edir: “Yaxın 1–2 ildə kəskin iqtisadi sıçrayış gözləmək düzgün deyil. Süni intellektin təsiri adətən dolayı olur və zaman tələb edir. Əvvəlcə şirkətlər texnologiyanı mənimsəyir, sonra məhsuldarlıq artır və bu artım tədricən makroiqtisadi göstəricilərə təsir edir. Bununla belə, süni intellektin qeyri-neft sektorunda məhsuldarlığın artırılması üçün yeni imkanlar yaratdığını və düzgün tətbiq olunduğu halda orta müddətdə ÜDM artımına müsbət təsir göstərə bilər. Süni intellekt sahəsinə investisiyaların cəlb edilməsi üçün əsas prioritet texnologiyanın sadəcə idxalı deyil, ekosistemin qurulmasıdır. İnvestorlar bazarla yanaşı, həmin bazarın hazırlıq səviyyəsini də qiymətləndirir. Bu baxımdan rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsi, insan kapitalına — xüsusilə süni intellekt bacarıqlarına — investisiya qoyuluşu, məlumatların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və aydın tənzimləyici mühitin formalaşdırılması vacib hesab olunur.
Bununla yanaşı, müsahibimiz süni intellektin yalnız startap səviyyəsində deyil, real sektor layihələri üzərindən inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb: “Səhiyyə, təhsil, logistika və kənd təsərrüfatı sahələrində konkret tətbiqlər investorlar üçün daha cəlbedicidir. Əsas məqsəd texnologiyanı yalnız idxal edən deyil, onu tətbiq edən və inkişaf etdirən ölkəyə çevrilməkdir”.
Fatimə Məmmədli,
Selcan Əhmədli,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri

Nuray Qurban yazır:

Xalqla bağlı ömür

Azərbaycan elə bir ölkədir ki, tarix boyu,demək olar, hər zaman öz mədəniyyəti,incəsənəti, silinməz tarixiylə,istər coğrafiyasıyla,istər təbiətiylə,istərsə də öz mərd,yenilməz xalqıyla seçilmiş, daim diqqət mərkəzində olmuşdur.Bir xalqı xalq edən,onun tarixi,dili,mədəniyyəti,incəsənətidir.Onları silinməz edəndə,qoruyanda,məhz,xalqdır..Daim inkişafda olan bir ölkədə,bir dövr gəldiki,adəta,bir zirvə yaşandı..Bu tarix,Heydər Əliyev tarixi idi...Qızıl hərflərlə tarixə işlənən bir dövr..
Öz siyasəti,vətən,xalq sevgisilə,danışığı,dühasilə bir iz qoyan şəxsiyyət,Ulu Öndər Heydər Əliyev..Elin oğlu,xalqın oğlu,Heydər Əliyev..Necəki bir mahnıda deyilir: “ Xalq Heydər söyləyəcək!” Bəli, hər zaman xalq Heydər söyləyəcək,çünki, Ulu Öndər daim xalqını düşünmüş,onun üçün fəaliyyət göstərmişdir.Necəki dedik,bir xalqı xalq edən,onun tarixi,dili,mədəniyyəti,incəsənətidir.Onları silinməz edəndə,qoruyanda,məhz,xalqdır..Ulu Öndər də hər zaman mədəniyyət,incəsənət,xüsusilə tarixini və dilini müqəddəs bilmiş,fəaliyyəti boyu üstün tutmuşdur..Bunun üçün deyirik ki, Ümummilli lider Heydər Əliyev xalqın içindən gəlmiş, xalqın, elin oğlu idi..Xalqını xalq edənləri silinməz etmək üçün daim çalışmış,və buna nail olmuşdur..Ulu öndər deyirdi ki, “xalq bir çox xüsusiyyətləri ilə tanınır, sayılır və dünya xalqları içərisində fərqlənir. Bu xüsusiyyətlərdən ən yüksəyi, ən böyüyü mədəniyyətdir”. Nəinki mədəniyyət,incəsənət,cəmiyyəti əhatə edən hər sahədə Heydər Əliyev öz imzasını atmışdır.Bunun nəticəsidirki,bu gündə adı çəkilən zaman böyük bir fəxarət və qürur hissi ilə alınır Ulu Öndərimiz..Bu imza elə bir imza oldu ki,sərhədləri aşan bir imza..Öz imzasilə xalqının imzasını atdı ki,bu gün də imzamız var imzaların içində..

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1960-cı llərin axırlarında hakimiyyətə gəlməsilə,iqtisadi və mədəni tənəzzül yaşayan ölkədə,artıq, dirçəliş,milli ruhun yüksəlişi,cəmiyyətin bütün sahələrində inkişaf dövrü başladı.Buna faktdır ki,Heydər Əliyevin hakimiyyət fəaliyyəti dönəmində jurnalistika və jurnalistlərə xüsusi marağı və önəmi nəticəsində “Jurnalistlərin dostu” adlandırlırmışıdır,hətta,ümumilli liderin belə bir cümləsi var ki,“Mənə deyiləndə ki, “Jurnalistlərin dostu” seçilmişəm, əvvəl inanmadım”. Bu da sübut edir ki, Heydər Əliyev heç bir qarşılıq,heç bir tərif məqsədi güdmədən sadəcə və sadəcə xalq və onun tərəqqisənə mərkəzlənmiş fəaliyyətə yönəlmişdi ki, bu Ulu Öndərin əvəzsiz siyasətidir.
Heydər Əliyev siyasətinin ana xətti doğma dilə ögey münasibətin aradan qaldırılması idi ki, dahi rəhbər buna da nail olmağı bacardı..Dilini üstün tutub,müqəddəs bilən rəhbər siyasəti nəticəsində milli ruhda yüksəliş,oyanış olmuş,dilimizə ögey münasibət aradan qalxmışdı,mətbuat sahəsində də həmçinin,bunun bariz nümunələrini görmək mümkün idi.
Heydər Əliyev fəaliyyəti çoxşaxəlidir.Mədəniyyət sahəsində fəaliyyət diqqəti cəlb etməkdədir.Dediyimzi kimiz,daim mədəniyyətin inkişafına yönələn Ümumilli liderin mədəniyyətə tövhələri danılmazdır.Böyük inkişaf dövrü yaşayan mədəniyyət və incəsənət sahələri,qüdrətli rəhbər fəaliyyətilə zirvələrə qalxmışdır.İstər musiqi,istər teatr,istər rəssamlıq,istərsə də rəqs və digər incəsənət və mədəniyyət sahələri -hər biri Hedər Əliyev qayğısı və dəstəyindən bəhrələnmişdir.Bunun üçündə,daim,diqqət mərkəzində olmuşdur.
Bunu bu cür bir faktla dahada təsdiqləmək olar.Müstəqillik əldə etdikdən sonra,bir sıra problemlər meydana çıxmağa başladı,məsələn,mədəniyyətin qarşılaşdığı problemlər və ya sosial problemlər ki bu cür sosial problem nəticəsində ölkəni tərk etməli olan sənət adamları və.s Lakin dahi rəhbər Heydər Əliyevin gəlişi və siyasəti nəticəsində artıq mədəniyyət öz inkişafını yaşamaqda,yaranan soail problemlər,artıq, bitməkdə idi ki,bununlada,sənət adamları vətənə qayıtmış və onlara xüsusi önəm və qayğı göstərilməyə başlanmışdır.Problemlərə görə,bağlanan teatr,kitabxana kimi mədəniyyət ocaqlarının qapıları ədəbi olaraq açılaraq öz tamaşaçılarına,oxucularına qovuşmuşdur.Filarmoniyanın təmiri və yenidən istifadəsidə buna ən yaxşı nümunədir,çünki,filarmoniya demək,musiqi ocağı deməkdir.Azərbaycan musiqiləri,dünya musiqiləri içində ən seçilən və mükəmməl sənət nümunələridir.Daim musiqilərimiz öz melodiyası ilə,ardıcıl,mükəmməl notları ilə qəlblərə də,yaddaşlara da imza atmışdır.Muğamlarımız,baletlərimiz,operalarımız və digər möhtəşəm musiqi nümunələrinində ,əlbətdə,dünya musiqi tarixində iz qoymuş yaradıcı bəstəkarları olmuşdur.Azərbaycan öz bəstəkar və ecazkar musiqiləri,əsərlərilə tanınmış və bu gün tanınmaqdadır.Ulu Öndərdə hər zaman bunu diqqət mərkəzində saxlamış və musiqiyə xüsusi önəm vermişdir.Xalq mahnılarını isə sevərək dinləmişdir.Hətda,Heydər Əliyevin ən sevdiyi xalq mahnısı, “ Küçələrə su sərpmişəm” və “Alagöz” olmuşdur.Nəinki sevərək dinləmişdir,hətda,videomateriallardan görürük ki,Heydər Əliyev həmin mahnıları sevərəkdə ifa etmişdir.Görkəmli müğənni,bəstəkar,Müslüm Maqomayevlə eyni masa arxasında əyləşən Heydər Əliyev Maqomayev və digər musiqiçi şəxslərlə birlikdə “Alagöz”dən balaca bir hissə oxumuşdur.Budur, bu da təkrar sübut edirki xalqını sevən,xalqın oğlu Heydər Əliyev Xalq mahnılarına xüsusi rəğbət hissi ilə yanaşmış,onu ifa edənlərə,nəinki onlara,bəstəkarlara,daim qayğı göstərmişdir.
Musiqi sənətimizin inkişafına xüsusi qayğı ilə yanaşan ulu öndərin sərəncamı ilə 24 bəstəkar və musiqişünasa Prezident təqaüdü verildi. Onların bir çoxu “Şöhrət” ordeninə layiq görüldülər. Arif Məlikov, Müslüm Maqomayev, Zeynəb Xanlarova, Habil Əliyev, Arif Babayev kimi musiqi xadimləri “İstiqlal” ordeni ilə təltif olundular.
Bir bəstəni,mahnını yaradan,ona melodiyalar qatan,notları canlandıran musiqi alətləridir,ona ritm verən nağara,həzin səsilə könüllərə yol tapan kamança,muğamlarım ayrılmaz parçası tardır.Əlbətdə,musiqiyə,bəstə və bəstəkara önəm göstərən dahi rəhbər musiqinin təməlini təşkil edən musiqi alətlərini ifa edən səmətkar şəxslərə də ,həqiqətən,böyük önəm vermişdir.Musiqi və onun Azərbaycan mədəbiyyət və incəsənətində,qısaca,Azərbaycan musiqisi və incəsənətinin dünya incilərindən olduğunu yaxşı bilən Ümummilli lider Heydər Əliyev,əlbətdə,onu yaradnlara,ifaçılarınada qayğı göstərməyə və onların inkişafı üçün adımmlar atmaya bilməzdi.Bu qayğının nəticəsidir ki,mədniyyət ocaqları,musiqi məktəbləri fəaliyyətə başlamış,burada sənətində öz sözünü deyən sənətkarlar Azərbaycan mədəniyyətinə yeni şəxsiyyətlər yetişdirəyə başlamışdır.Budur,Heydər Əliyevin bir dəyər və veridiyi önəmlə Azərbaycan mədniyyətində,incəsənətində yeni-yeni və nəticələri yüksək olacaq addımlar atıldı.
Verilən bu diqqətin nəticəsi idiki,Naxçıvanda da sənət sahəsində iz qoyan nağara ifaçısı Pənah Qurbanov Mədəniyyət evinin təməlini qoymuş və burada yeni fəaliyyətə başlamışdır.Yaranan Nağaraçalanlar” ansamblı Heydər Əliyevində iştiraı ilə baş tutan,yaradıcılıq günləri,festivallarda,konsert və tədbirlərdə iştirak etmiş və dəfələrlə mükafatlara laiq görülmüşlər və xüsusi olaraq fəaliyyətləri Ümumilli lider tərəfindən dəyərləndirilmişdir.Ulu öndər Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə Bakıda keçirilən Naxçıvan günlərində P.Qurbanovun rəhbərliyi ilə “Nağaraçalanlar” ansamblının iştirakı bu sənətin Naxçıvanda layiqli davamçılarının yetişdiyini və Ümumilli lider fəaliyyətini sübut edir.
Qurbanovlar ailəsinin nağara ifaçılığı sahəsində yaradıcı fəaliyyəti diqqətdən kənarda qalmamışdır. Təsadüfi deyil ki, ulu öndər Heydər Əliyev 1974-cü ildə P.Qurbanovun digər oğlu Mustafa Qurbanova imzalı nağara hədiyyə etmişdir. Bu sənətə və sənətkara ulu öndər tərəfindən verilən qayğı,önəm,əsasən,göstərilən hörmətə ən yaxşı faktdır.Məhz,bununlada,bu gündə həmin ansambıl,öz fəaliyyətindədir və Musiqiyə önəm ənənəsini davam etdirən prezident İlham Əliyev tərəfindən həmin ansamblın bədii rəhbəri Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət işçisi, “Prezident mükafatı”na laiq görülmüşdür.Bəli,budur bu gündə dahi rəhbər,Ümummilli lider Heydər Əliyevin mükəmməl siyasəti və ənənələri davam etdirilir.Faliyyəti dönəmində inkişaf yollarında sürətlə addımlayan Azərbaycan bu gün artıq öz zirvəsinə çatmışdır.Bu günün inkişaf zirvəsinə çatan Azərbaycanın mərkəzində Heydər Əliyev siyasəti dayanmaqdadır.
Prezident İlham Əliyev:"Xoşbəxt adamam ki, ata vəsiyyətini yerinə yetirdim"
O vəsiyyətki,içində Şuşaya qovuşmaq vədi və arzusu var idi.Musiqinin,incəsənətin,mədəniyyətin incilərinin ocağı Şuşaya çatmaq vədi,vəsiyyəti.O vəsiyyət,davam etdirilən dahi şəxsiyyət,Ulu öndər siyasətilə yerinə yetirildi.Bu gün Cıdır düzündə musiqilərimiz səslərin,milli rəqslərimiz oynanılır.Budur,Ulu öndər qayğısı,dəyərilə bu gün belə inkişafda olan incəsənət və mədəniyyət nümunələrimiz özünü məhz elə “ocaq” olan Şuşa da göstərməkdədir.
Beynəlxalq aləmdə öz sözünü deyən Heydər Əliyev siyasəti tək mədəniyyət,incəsənəti deyil,bütün sahələri əhatə etmiş və daim inkişafa və tərəqqiyə yönəlmişdir.Prezident İlham Əliyevində şəxsi təşəbbüsilə davam etdirilən siyasətin nəticəsidirki bu gün ölkəmmiz hər sahədə öz imzasını ata bilir.Bəli,nəinki bu gün, illərdə ötsə,əsrlərdə keçsə,hər zaman Heydər Əliyev böyük ehdiram və qürur hissilə anılacaqdır.
Sən elə bir zirvəsən, küləklər neyləyəcək,
Dünənim, bu günümsən, səninlədir gələcək.
Nə qədər Azərbaycan, nə qədər bu millət var,
Heydər Xalqım deyəcək, Xalq Heydər söyləyəcək!
Heydər Xalqım deyəcək, Xalq Heydər söyləyəcək!
Bəli,bu günümüz və gələcəyimiz səninlə bağlıdır,ey,dahi rəhbər!Nə qədər bu xalq varsa,öz oğlunu,rəhbərini xatırlayacaq,zirvələrdə,qəlblərdə,dillərdə yaşadacaq.İnkişafına can atdığı musiqilərdə,şeirlərdə unudulmaz edəcək,heykəllərdə baxışını əbədiləşdirəcək və ucaldacaq..Hər bir şeydə xatırlanacaq və unudulmayacaq..Heydər xalqım dedi və xalqa Heydər dedi,Heydər deyir və deyəcək!
Hörətlə anırıq..
Jurnalistika fakültəsinin 4-cü kurs tələbəsi Nuray Qurbanlı( Nuray Qurban)

Söz səngərinin

cəngavərləri

Bir neçə il qabaq BDU Jurnalistika fakültəsinin tələbəsi kimi redaksiyamızda təcrübə keçən və maraqlı yazıları ilə çıxış edən Kənan Novruzov bu gün öz tələbələri ilə birlikdə Bütöv Azərbaycançılar ordusunun sıralarını genişləndirir. Biz də öz növbəmizdə qürur duyuruq ki, “Bütöv Azərbaycan” qəzetini sevən, onun səhifələrinə imza atmaqla fəxr edən tələbə-jurnalistlərimiz yetişir. Qəzetimizin 24 aprel 2026-cı il tarixli sayında BDU Jurnalistika fakültəsinin “Media iqtisadiyyatı” seçmə fənn qrupunun tələbələri Qəmər Qurbanova, Aysun Hüseynova, Fatima Aslanova, Aləmzər İbrahimova, Fatimə Məmmədli, Selcan Əhmədli, Çinarə Tarverdiyeva, İlhamə Nurəhmədova, Mehriban Yariyeva, Aytən Atakişiyeva, Səmayə Səftərova, Qənirə Şamxal, Sevinc Yarməmmədova və Azər Abuşov müxtəlif mövzularda maraqlı yazılarla çıxış ediblər. Gənc tələbə-jurnalistlərimizə yaradıcılıq uğurları arzulayıram. İnanıram ki, belə gənclərimiz peşələrinə sədaqətlə sarıldıqca, mətbuata soxulmuş yaramazlar tədricən meydanı tərk edəcəklər. Sizlərə sevgi və sayğılarla: Tamxil Ziyəddinoğlu

Əcnəbi tələbəl üçün hüquqi

maarifləndirmə tədbiri keçirilib.

DMX yanında İctimai Şurada təmsil olunan "Miqrasiya Könüllüsü" və "Miqrasiya Sahəsinin İnkişafı" ictimai birliklərinin Bakı Avrasiya Universiteti ilə birlikdə təşkil etdikləri tədbirdə, DMX yanında İctimai Şuranın sədri Sima Yaqubova, "Əcnəbi tələbələrin Azərbaycan Respublikasının atributlarına, milli və mədəni sərvətlərinə hörmətlə yanaşması, onların cəmiyyətimizə effektiv və faydalı inteqrasiyası"mövzusunda çıxış etdi.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamına əsasən 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq” ili elan olunduğunu qeyd edən S.Yaqubova, ölkə ərazisində dövlət tərəfindən mühafizə olunan müdafiə qalaları, karvansaraylar, məscid, məbəd və türbələrin milli memarlığın parlaq ənənələrini əks etdirdiyini və Azərbaycan şəhərsalma və memarlıq sənətinə aid bir çox əsərin dünya inciləri sırasında layiqli yer tutduğunu xüsusi ilə qeyd etdi.
İctimai Şuranın sədri, mədəni irsimiz olan, dövlət mühafizəsinə götürülmüş tarix və memarlıq abidələrinin qorunması və toxunulmazlığının qanunla qorunması və bu qanunvericiliyin pozulmasına görə məsuliyyət həddi müəyyən edilməsi barədə tədbir iştirakçılarına ətraflı məlumat verdi və tədbirin təşkilində göstərdikləri dəstəyə görə Dövlət Miqrasiya Xidməti və Bakı Avrasiya Universitetinin rəhbərliyinə təşəkkür etdi.

Tədbirin sonunda Azərbaycanın tarixi memarlıq abidələri barədə hazırlanmış videoçarx nümayiş etdirildi və əcnəbi tələbələrin sualları cavablandırıldı.

ŞİKAYƏTÇİLƏRİN

NƏZƏRİNƏ

İmtahan nəticələri ilə bağlı müraciətlərə baxılması üçün Dövlət İmtahan Mərkəzində (DİM) Apellyasiya Komissiyası fəaliyyət göstərəcək.
DİM-dən verilən məlumata görə, Apellyasiya Komissiyasına müraciət etmək istəyənlər 20 aprel saat 10:00-dan 22 aprel saat 17:00‑dək DİM-in saytında yerləşdiriləcək elektron ərizəni doldurmaqla qeydiyyatdan keçə bilərlər. Göstərilən müddət ərzində qeydiyyatdan keçməyənlər sonradan Apellyasiya Komissiyasına müraciət edə bilməyəcəklər. Elektron ərizədə haqqında müraciət edilən tapşırığın nömrəsi seçilməli, onunla bağlı müraciətin məzmunu yazılmalı və meyarın hansı bəndinə uyğun hesab edildiyi göstərilməlidir. Elektron ərizədə müraciətin məzmunu qeyd olunmadığı halda ərizə qəbul edilmir və həmin müraciət araşdırılmır. Apellyasiya prosesi aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:
Apellyasiya Komissiyası tərəfindən haqqında müraciət olunan bütün işlər araşdırılır;
Şagirdlərin müraciət etdikləri tapşırıqlar üzrə ekspert rəyi (yazılı şəkildə) apellyasiya ərizələrinə əlavə edilir;
Şagirdlərin apellyasiya ərizələrində qeyd etdikləri telefon nömrəsinə apellyasiya prosesinin başa çatması ilə bağlı “sms” göndərilir.
Bundan sonra şagirdlər apelyasiya.dim.gov.az saytında ərizələrinə daxil olaraq apellyasiyanın nəticəsi ilə tanış ola və ekspert rəyini oradan çap edə bilərlər.

VƏTƏNİMİZİN

İSTEDADLI GƏNCİ

Yunus Ələsgərli 5 Sentiyabr 2008- ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Atası Elşən ehtiyatda olan yüksək rütbəli zabitdir.
Anası Nazimə xanım həkimdir. Bakı şəhər poliklinkalarından birində şöbə müdiri vəzifəsində çalışır. Elə Yunusla bağlı suallarımın cavabını da anası Nazimə xanım verir:
Yunusun bir yaşından fərqli bir uşaq olduğunu atası da mən də hiss etmişdik. Onun üç yaşı olanda bütün kiril və latın hərflərini bilirdi. Üç yaş yarımdan sonra bütün hərfləri çap formasında yazırdı. O, sözə baxan və çox məsuliyyətli idi. Dörd yaşından şahmat oynamağı sevdi. Eyni zamanda idmanın başqa növlərinə də maraq göstərdi. Üzgüçülük və karate ilə də məşğul oldu. On üç yaşından başlayaraq peşəkar basketbolla məşğuldur. Yunusun altı yaşı olanda qabiliyyətinə görə Yasamalda yerləşən 286 saylı məktəbin rus bölməsinə qəbul olundu. İbtidai sinifi əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra 147 nömrəli Texniki Humanitar Liseydə təhsilini davam etdirdi. Orta təhsilini də bu məktəbdə tamamladı. Qəbul imtahanlarını uğurla verib Azərbaycan Dövlət İqtisad Univerditetinə qəbul olundu. Hazırda Beynəlxalq Münasibətlər fakultəsinin birinci kurs tələbəsidir.
On yeddi yaşlı istedadlı gənc ana dili olan Azərbaycan, rus, ingilis dillərində sərbəst danışır və yazıb oxuyur. Mütaliəni çox sevir. Vətən sevgisi nə olduğunu dərindən dərk edir. Yunus Elşən oğlu bir neçə ildir ki, şeir yazmağa başlayıb. Şairlərdən Zəlimxan Yaqubun poyezyasına çox müraciət edir. Anası Nazimə xanımın tövsiyəsiylə onun öz səsiylə şeirlərini dinləməkdən böyük zövq alır. Bundan başqa Nizami Gəncəvinin, Məhəmməd Füzulinin, Mirzə Ələkbər Sabirin və qəzəlxan Əliağa Vahidin də yaradıcılığı ilə maraqlanır. Baxmayaraq ki, rus bölməsində oxuyur, vaxt tapdıqca klassiklərimizi də mütaliə edir. Yunus aydın zəkasıyla valideynlərindən yaxşı nə varsa mənimsəmişdir. Nənələri də onunla qürur duyurlar.
Ümumiyyətlə bu ailədə incəsənətə və poyeziyaya yüksək dəyər verilir. Yunusdan kiçik qardaşı on üç yaşlı Yusif AMK nəzdində İncəsənət Gimnaziyasında Milli rəqs ansamblında fəaliyyət göstərir, eyni zamanda Basketbolla da məşğul olur. Qardaşlar çox savadlı və tərbiyəli olduqlarına görə oxuduqları təhsil ocaqlarından, qatıldıqları idman yarışlarından və mədəni tədbirlərdən hər zaman diplom, tərifnamə və mükafatlarla dönüblər.
Gəlim 17 yaşlı Yunusun, özündən xəbərsiz, mənim istəyimlə anası Nazimə həkimin təqdim etdiyi şeirlərindəki fikr və düşüncələrinə. Oun şerlərindəki ürəkdən gələn vətən sevgisindən doğan, dolğun və yeni ifadələr məni çox duyğulandırdı.
“Zəfərimiz” adlı poemasından sətirləri nəzərnizə çatdırıram:

Şəhidləri bir dəqiqəlik
sükutla anarkən,
o dəqiqə hər atılan mərminin
səsindən də möhkəmdir!
Yunus Elşən oğlu
Elə bu fikirin özü bir əsərdir. Yunus qələmə aldığı bu poemada səngərdəki əsgərin yerində özünü görür. Damarında axan qanın belə o əsgərin qanı olmasını hiss edir. Həmin obrazı yaşayır. Onun qələmə aldığı hər misrada məna var. Gələcəkdə böyük əsərlər ərsəyə gətirəcəyinə və cəmiyyətdə öz imzasıyla tanınacağına inanıram. Bu yaşda onun Vətən sevdası, öz dəst xətti olması insana qürür verir. Ona görə ki, bu gün qanlar bahasına çiçəklənən Azad Vətənimiz Can Azərbaycanın gələcəyi belə Vətənpərvər övladların əlindədir.

Bir oxucu və yazar kimi onu da qeyd edim ki, bu günkü gənclərin az mütaliə etməsi və ya heç etməməsi bir qrup ziyalılarmız kimi məni də çox narahat edir. Ancaq belə gənclərmizi gördükdə sevincimi gizlədə bilmirəm. Bu gün elə sevinclə də Yunus Elşənoğlunun kicik həcimli şeirlərini deyil. Onun “Zəfərimiz” adlı poemasını sizə təqim edirəm. Əziz oxucu 17 yaşlı bir gəncimizin istedadını az da olsa işıqlandırıb sizə çatırmağı özümə borc bilirəm.
Onuda qeyd edim ki, Yunusun cəmiyyətimiz üçün mükəmməl formalaşmasında ailəsi ilə bərabər təhsil aldığı ocaqlarda müəllimlərinin də zəhməti az deyil. O, qələmə aldığı bu əsərdə Vətən sevgisini, gənc nəsilin qəhrəmanlığını tərənnüm edir. Azərbaycanın Ali Baş Komandanının və İgidlərin xalqımıza yaşatdıqları sevinc hissini öz duyğularıyla geniş formada oxucuya və dinləyiciyə çatdırmaq üçün sinəsini qabağa verib. Təhsil aldığı Universitedə Zəfər gününə həsr olunmuş tədbirdə “Zəfərimiz” adlı poemasını əzbərdən söyləmiş və könülləri fəth edərək ödül alıb.
Vətən sevən xalqın qarşısında iki məqsəd olur. Vətən üçün savaşaram.
Ölləm Şəhid ollam,
Qallam qazi ollam.
Azərbaycanın igid oğulları illərdi ermənilər tərəfindən işğal olunmuş Torpaqlarmızı Azad edərək, belə gənclərə və gələcək nəsillərə örnək oldular. Buna misal olaraq Yunusun sevinclə sevgiylə qələmə aldığı “Zəfərimiz” poeması diqqətə layiqdir. Ona təhsilində və yardıcılıq yollarında böyük naliyyətlər və uğurlar diləyərək, deyirəm Dunyanın Poeziya dəryasına qələmindən yeni-yeni incilər səpələnsin gəncimiz və gələcəyimiz olan Yunus Elşənoğlu!

Sara GÖYÇƏLİ (Şərifova)
Şair -publist, “Qızıl Qələm” və “Xan qızı Natəvan” media mükafatları laureatı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.

Zəfərimiz

Bugün, məhz o gündür.
İllər öncə igidlərimiz,
İşğalçı düşmənlərə
diz çökdürdü.
Qaytardığımız torpaq,
aldığımız intiqamdır.
Haqq yolunda,
edə biləcəyimizin,
ən düzgünüdür.
Bayraqları bayraq edən,
igidlərin al qanıdı.
Torpaq uğrunda ölənlər,
Vətən üçün verdilər can.
Məhz buna görə,
sonsuzluğa qədər
Şəhidləri anacağıq,
Qaziləri, göz üstündə
tutacağıq.
- Bugün Zəfər Günüdür.
Bəs sizcə, bu zəfər günü nədir?!
Mənə görə qızıl üfüqdə doğan
parlaq günəşin mənasıdır,
Qəlbimizdəki vətənpərvərliyin,
ən ali zirvəsidir,
Zəhmətin nəticəsidir.
Cəbrayılı azad edən,
səngərdəki əsgərin
gözündəki sevinc yaşıdır.
Əsarətin səadətidir…
Zəfər günü budur demək.
Müasir dövrün əsl qəhrəmanları-
Azərbaycanın mərd oğullarıdır!
Zəfər gününün sədası,
yayıldı səngərlərə.
Sona qalan əsgər,
aldı rahat nəfəsin.
Müzəffər Ordumuz,
İnamını itirməyən,
Güclü Sərkərdəmiz,
qazandı Qələbəni.
Yazdı tarixə adın
Söylədi ürəkdən,
Şuşa, artıq sən azadsan !
Şuşaya ilk addım atdı
Azərbaycan əsgərin,
sevincindən ağlatdı.
Qəhrəmanlar 44 gün,
qorxu nədi bilmədi.
Ürəyində atəşli,
Vətənpərvərlik hissi
ilə vuruşudu.
Amma o vuruş,
səngərin pozulan
sükütu deyildir.
O, tarixin ən şiddətli atəşi idi.
O vuruş, yüz illərlə
yaşadılan matəmlərin qisasıdır.
Dəmir yumruğun gücüdür.
Bu vuruş düşmənin
törətdiklərinin cavabıydır.
Xəyallarımızda dastanlaşan,
inanılmaz qələbə idi.
Və bu vuruşda hər birimiz,
Şah İsmayıl Xətai, Babək idik.
Canımızla, qanımızla
torpağmıza fədayıq.
Hər atəş, hər səngər,
parlayan bir şəfəq.
Millətimin birliyini və
gücünu göstərdi!
Zəfər sözü ilə
qəlbim alovlanır,
Dəmir Yumruq tarix yazdı.
düşmən alçalıb uduzdu.
Yeri, göyü silkələdi,
Mərmilərin gurultusu!
Şəhidləri bir dəyqəlik
sükutla anarkən,
o dəqiqə, hər atılan mərminin
səsindən də möhkəmdir!
Hər bir qarışı müqəddəs olan,
Vətənə yeni bir həyat bəxş etdilər!
Qürur duyduğumuz igid oğullar.
O qan ki, bayrağımızı bayraq etdi!
O can ki, özünü vətənə fəda etdi!
Hər döyüşən əsgərin,
yerində özümü gördüm,
Damarımdan axan qan
O əsgərin qanıdır.
Yerdə qalmaz,
2723 Şəhidin qanı
Bizim qəhrəmanlığımız,
bizim igidliyimiz,
yalnız bu gün deyil!
Bu, əsrlərin ruhudur!
Bu, bizim şanlı tariximizdir!
Bu Xarı-Bülbülün xoş nəfəsidir.
Dünya tarixində qoyduğumuz,
müqəddəs, silinməz izdir.
Vətənimlə qürur duyur
Atalar, Analar bütun övladlar.
Və sanki Rəsul Rza,
Bəxtiyar Vahabzadə,
Sabir Rüstəmxanlı,
bizim səsimizlə qışqırır.
Qarabağ Şəhidlərinin,
adını daşıyan küçələrin,
divarda qalan bir güllə,
izinin tarixini əbədi yaşadırıq.
İgid qəhrəmanlarımız olmasaydı,
olmazdım nə mən, nə məktəbim,
nə də ki, bu gözəl Azadlığım!
Könlüm Qarabağ, canım Azərbaycanım!
Bəs “Ayrılarmı könül candan”?!
Azərbaycan! Azərbaycan!
30.10.2025.
Ələsgərli YUNUS Elşənoğlu

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Beynəlxalq əlaqələr fakultəsinin birinci kurs tələbəsi