Azadlıq Mübarizəsinin

Şəhidləri və

Davamçıları

I yazı

Milli Azadlıq mübarizəsi aparan xalqların, millətlərin, xüsusilə parçalanmış millətlərin birləşmək hüququ haqqında vaxtaşırı beynəlxalq mətbuatda müzakirələr aparılsa da, şanlı tarixi olan türk millətinin dünyanın bütün millətlərdən dəfələrlə çox parçalanmasından beynəlxalq mətbuatda danışan yoxdur. Türk torpaqlarına onilliklər öncə sığınan, bu torpaqlara məqsədli şəkildə kütləvi surətdə köçürülən azsaylı xalqların türk dövlətlərindən torpaq tələbi, məskunlaşdıqları türk torpağı ilə birlikdə müstəqillik, digər dövlətdə yaşayan həmcinsləri ilə birləşmək tələbi isə, tez beynəlxalq hüququn “parçalamış xalqların birləşmək hüququ” “əsasında” hər tərəfli müdafiə edilir. Tarixin son yüzilliklərində mövcud olmuş son iki türk imperiyaları olan Osmanlını birinci dünya müharibəsində birləşmiş türk düşmənləri çökdürə bilsə də, imperiyanın kiçik bir hissəsində Böyük Atatürk müstəqil türk dövləti qurub, onu müdufiə edə bildi.
Son türk imperiyası olan Qacar dövlətini isə, bu imperiyanı min il ərzində ağacı qurd içərisindən yediyi kimi, bəşəriyyətin ən çirkin və murdar xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən ermənilərin ikinci nüsxəsi olan farslar, ingilislərin köməyilə etdikləri hərbi çevrilişdən sonra, türk milləti təkcə millət olaraq deyil, həm də ərazi cəhətindən də, bir-birindən ayrı düşmüş oldu. Türk milli ərazisinin gövhəri olan Azərbaycanın Güneyinin şovinist fars faşizminin əsarətində, Quzeyinin isə rus imperiyasının dəmir məngənəsində hər tərəfdə düşmənlə əhatə olunmasına baxmayaraq, Güneyli-Qüzeyli Azərbaycan türklərinin milli azadlıq mübarizəsi zaman-zaman obyektiv səbəblərdən səngisə də, heç vaxt dayanmayıb. 1991-ci ildə Quzey Azərbaycan, rus imperiyası olan SSRİ-nin dağılması nəticəsində felən müstəqillik qazansa da, həm də bu müstəqillik Quzey Azərbaycan vətəndaşları olan müxtəlif millətlərin qanı bahasına başa gəldi. Lakin, bu günə qədər türk düşmənləri, xüsusilə Qacar yurdunu hiylə-fəsadla ələ keçirib, bu ərazidə fars dövləti qurduqdan sonra, 1936-cı ildə bu ərazini İran, yəni, farsdillilərin milli ərazisi, adlandıraraq, bu ərazilərin fars milli ərazisi olması barədə beynəlxalq müstəvidə təsəvvür yaratmağa daim cəhd edən Tehranın şovinist fars faşizmi gec-tez bu ərazilərin öz sahibinə qayıdacağını bildiyindən Quzeydə müstəqil Azərbaycanın mövcudluğunu heç cür həzm edə bilmir. Anlayır ki, 10 milyonluq Quzey Azərbaycanın müstəqilliyi 45 milyonluq Güney Azərbaycanın, o, da 63,3 milyon Qacar yurdu türkünün fars faşizminə son qoymasının ilk addımıdır. Güney Azərbaycanda uzun illərdən bəri daim gedən milli azadlıq prosesi də bunu aydın göstərir. Hələ 1919-cu ildə Quzey Azərbaycanda ADR qurulduğu zaman Lord Kerzon demişdir ki, – “Azərbaycan hökuməti ilə bağlı çətinlik ondadır ki, o, ifrat dərəcədə türkpərəst, erməni və fars əleyhdarıdır. Bir sözlə, bizim onda olmasını istəmədiyimiz hər şey onda var. Azərbaycan dövlətinin əsas məqsədi isə indiyədək bizim vermədiyimiz tanınmanı əldə etmək və cənuba doğru genişlənməkdir”. Lord Kerzonun sözləri də onun Güneyli-Quzeyili Azərbaycanın birləşməsinin labüd olduğunu bildiyini sübut edir. Ümumilikdə Qacar yurdunda, xüsusilə Güney Azərbaycanda fars dövləti qurulmasına türk xanlarının ciddi müqavimətindən başlayaraq türk əhalinin milli azadlıq mübarizəsi daim davam edib. İkinci dünya müharibəsinin başlanmasından sonra SSRİ qoşunlarının Güney Azərbaycana, İngilis qounlarının isə ölkənin Qərb rayonlarına daxil olması Güney Azərbaycan türklərinə milli hökumət yaratmağa münbit şərait yaratmış oldu. Başda Seyid Cəfər Pişəvəri olmaqla 48 nəfər Güney Azərbaycan vətənsevərləri və ziyalılarının imzası ilə 03 sentyabr 1945-ci il (12 Şəhrivər 1324) tarixində Təbriz şəhərində “12 Şəhrivər Müraciətnaməsi” adlı bir sənəd nəşr edilərək yayımlandı və bu Güney Azərbaycan siyasi müstəvisində tam, əbədi milli istiqlala nail olanadək durdurulması mümkün olmayan əsaslı dönüş nöqtəsi oldu. Çox keçmədi ki, 21 Azər 1324-cü il (12 Dekabr 1945) tarixində Təbrizdə S.C.Pişəvərinin rəhbərliyilə Güney Azərbaycan Milli Hökuməti quruldu. Mövcud olduğu bir il ərzində bu hökumət hələ dünya tarixində indiyədək tayı-bərabəri olmayan sürət və məzmunda iqtisadi-ictimai islahatlar keçirsə də, o dövrdə dünyanın iki ən qüdrətli imperiyası olan SSRİ və İngiltərənin arasında mənafe anlaşması nəticəsində Güney Azərbaycan Milli Hökuməti onların fətvası və bilavasitə köməyilə süquta yetirildi. Mən oxucuya bu proses haqqında danışmaq istəmirəm, bu tarixçi alimlərimizin peşə borcudur və onlar bu günə qədər mövcud olduqları ictimai-siyasi şəraitin imkan verdiyi dərəcədə bu borclarını yerinə yetirməkdədirlər. Təkcə, onu qeyd edim ki, həmin bir il ərzində Quzey Azərbaycanın o vaxtkı rəhbər kadrlarından olan Mir Cəfər Bağırovun, Əziz Əliyevin, görkəmli yazıçı və dövlət xadimi Mirzə İbrahimovun, şair Süleyman Rüstəmin və adını çəkməyə yazının həcminin imkan vermədiyi yüzlərlə Quzey Azərbaycanlının və minlərlə bu məsələdə dolayısıyla əməyi və həmrəyliyi olanların zəhmətini, xidmətini xüsusi qeyd etməmək nankorluq və ədalətsizlik olardı. Mən Güney Azərbaycan mlli mübarizə prosesinin əbədi, dönməz proses olduğunu sübut edən və milli azadlıq prosesində iştirak etmiş, edən və iştirak edəcək nəsillərə örnək ola biləcək Seyid Cəfər Pişəvərinin həyat yolu və yüz ildən çox ötən müddətdə bu mübarizə yolunda heç də sıradan olmayan şəxsiyyətlərindən qurban verməsinə baxmayaraq, mayası milli şüurdan yoğrulmuş, hər bir nəslinin nümayəndəsi düşmənlə ölüm-dirim mübarizəsinə atılan bir nəslin nümayəndələri haqqında qısa məlumat verəcəyəm.

Seyid Cəfər Pişəvəri (Cavadzadə)
Seyid Cəfər Cavad oğlu Cavadzadə – 1893 (1272)-ci ildə Güney Azərbaycanın Zeyvə kəndində anadan olmuş, ilk təhsilini orada almışdır. 1905 (1294)-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Quzey Azərbaycana mühacirət etmiş, Bakının Bülbülə kəndində təhsilini davam etmişdir. O 1913 (1292)-ci ilin ortalarında Bakının Xırdalan kəndində məktəb təşkil etmiş 1917 (1296)-cı ilə qədər orada müəllimlik etmişdir. Pişəvəri 1918-ci ilin yanvar ayında (1297-ci ilin dey ayı) İran Demokrat Firqəsinin mətbuat orqanı olan “Soze-Layənfəkke-İran” qəzetində çalışır. 1919 (1298)-ci ildən tərəqqipərvər Güney Azərbaycanlıları tərəfindən Bakıda açılmış “İttihad” məktəbində müəllim işləyir. O 1919-1920 (1298-1299)-cu illərdə İran Ədalət Firqəsinin orqanı olan “Hürriyyət” qəzetinin məsul redaktoru da olur. Pişəvəri 1920 (1299-cu ilin əvvəllərində İrana qayıdır 23 may 1920 (1299, xordad ayı))-cü il tarixdə, onun başçılığı ilə Mirzə Kiçikxanla danışıq aparmaq üçün Rəşt şəhərinə göndərilir. Danışıqlar müvəffəqiyyətlə nətitcələnir və 04 iyun 1920 (xordad ayının ortaları 1299)-ci il tarixində Gilan Respublikası Hökumətinin təşkil edildiyi elan olunmaqla bərabər, Seyid Cəfər Pişəvəri bu inqilabi hökumətin Xarici İşlər Naziri təyin edilir. Gilan Respublikasının süqutundan sonra, uzun müddət təqib və axtarışlardan sonra, gizli inqilabi fəaliyyət göstərən S.C.Pişəvəri 1930 dekabr (1300 dey ayı) tarixində həbs edilərək, zindanda saxlanılır. 11 ildən sonra İranın ən dəhşətli zindanı olan Qəsre-Qacardan azad edilərək, Kaşan şəhərinə sürgün edildikdən sonra Rza Palani polisi onu yenidən həbs edir. 25 avqust 1941 (03 Şəhrivər 1321)-ci il tarixdə SSRİ-nin Qacar dövləti ilə bağladığı müqavilənin 6-cı bəndinə uyğun olaraq, Sovet qoşunları Güney Azərbaycan ərazisinə, İngilis ordusu da İranın Qərb hissəsinə girdikdən sonra Rza Palaninin hakimiyyətinə son oyulmaqla başqa siyasi dustaqlarla birgə Pişəvəri də Kaşan zindanından azad edilir və Tehrana gəlir. O orada 1943 (1322)-cü ilin may (xordad) ayında “Ajir” qəzetinin ilk nömrəsini ictimaiyyətə təqdim edərək, öz siyasi fəaliyyətini davam etdirir. Sonra o, İranın milli məclisinə (parlamentinə) namizədliyini irəli sürüb, seçkilərdə qalib gələrək millət vəkili seçilsə də, Tehran hökuməti məclisdə süni müxalifət yaradaraq, onun vəkillik etibarnaməsini rədd edir. S.C.Pişəvəri Güney Azərbaycanda inqilabi şəraitin yaranmasını başa düşərək Təbrizə qayıdır. Azərbaycan Demokrat Firqəsinin birinci konfransında bir səslə firqənin sədri seçildikdən sonra, “12 Şəhrivər bəyannaməsi”nin “Azərbaycan” qəzetinin təşkilində, Güney Azərbaycan Demokrat Firqəsinin rəhbərliyi ilə 21 Azər nehzətinin (inqilabının) qələbəsinin təşkilində aparıcı yer tutmuş və inqilabın qələbəsindən sonra təşkil edilən Milli Hökumətə, Güney Azərbaycan Milli Məclisi tərəfindən Hökumətin Baş Naziri təyin edilmişdir.
Bir ildən sonra SSRİ-İngiltərə razılaşmasından sonra SSRİ rəhbərliyi Pişəvərini danışıqlar aparmaq adı ilə Bakıya gətirdikdən sonra, öz nüfuz dairəsində olan səhra komandirlərinin vasitəsilə fədai (hərbçi) dəstələrinin əsas hissələrinin Quzey Azərbaycana keçirilərək, onların tərksilah edilməsini, insani təbiət etibarilə silahlı mübarizədən qorxan nazirlərində Quzey Azərbaycana mühacirət etməsini təşkil etdikdən sonra, Kreml M.C.Bağırovun vasitəsilə Pişəvəriyə çatdırıldıqdan “Güney Azərbaycanın Quzey Azərbaycanla birləşərək SSRİ-nin tərkibinə keçməsi” təklifinə Pişəvəri rədd cavabı verərək, 1945-ci ildə Güney Azərbaycandan Quzey Azərbaycana hərbi və sair ixtisaslar üzrə təhsil almağa göndərilən, xüsusilə Şəkidə və Gəncədə olan gənc hərbçiləri toplayıb, onlardan “Qızılbaş” döyüşçü dəstəsi yaradılaraq, vətənə qayıdıb, milli azadlıq uğrunda silahlı mübarizə aparmaq razılığını aldıqdan sonra, fədailərdən tərksilah ediləpək alınmış silahlarının qaytarılmasını Bakıdan və Kremldən tələb etmək üçün qayıdarkən xüsusi xidmət orqanları tərəfindən terrora məruz qalmış, sonra yaxındakı tibb məntəqələrindən birində tibbi yardım edilməsi əvəzinə, Xankəndinə aparılaraq, Əsriyan soyadlı bir erməni həkim vasitəsilə həyatına son qoyulmuşdur. Sonra isə Sovet təbliğat maşını, guya onun Gəncədən Bakıya qayıdarkən Goranboy rayonu ərazisində, Kürəkçay üzərindəki, təxminən 15 metr hündürlüyündə olan körpüdən Pişəvərinin, NKVD-nin rəisi Atakişiyevin, erməni sürücü və daha bir nəfərin olduğu maşının ağaca dəyib, çaya yuvarlanması nəticəsində Pişəvərinin həlak olması haqqında əfsanə quraşdıraraq, yaymışlar. Guya, digər hərəsinin iki Pişəvəri qədər çəkisi olan 3 nəfər isə yüngül xəsarət almışdılar.
Mən şəxsən çox sonralar uçulmuş həmin körpünü dəfələrlə görüb, maşınla, avtobusla üstündən keçmişəm, körpüdən çaya yuvarlanan heç bir nəqliyyat vasitəsinin içərisində olan bəni-adəm sağ qala bilməz, xüsusilə hərəsini iki Pişəvəri çəkisində olan üç nəfər.
Sürücü Qarik Melikyanı isə, cinayətin əsil məzmununun yayılmaması üçün İrəvana göndərmişlər. Onu sonralar dəfələrlə İrəvanda sağ-salamat görənlər olmuşdur.
"Bütöv Azərbaycan" qəzeti,
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin xüsusi buraxılışından
16 Oktyabr 2026

Şapur Qasimi

Bir müjdə, bir

xoş xəbər, amma...


Öncə müjdəni verək

“Paşa Bank” və Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının birgə əməkdaşlığı ilə operamızın zirvəsi olan “Koroğlu” operası bu gün yenidən səhnəyə qayıdır.
Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının əməkdaşları tərəfindən kostyumlar, zərif naxışlarla tamamlanan dekorasiyalar, ifaçıların və musiqinin vəhdəti nəticəsində böyük sənət əsəri yenidən canlanır.
“Paşa Bank”ın dəstəyi ilə müasir səhnə estetikasına uyğunlaşdırılmış “Koroğlu” tamaşası artıq yalnız yerli izləyicilər üçün deyil, beynəlxalq auditoriya üçün də təqdim olunacaq. Bu, Azərbaycan musiqisinin zənginliyini dünyaya tanıtmaqla yanaşı, milli mədəni irsimizin qlobal miqyasda möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir.
Bu ilin sentyabr ayının 24-də Heydər Əliyev Sarayında “Koroğlu” tamaşası izləyicilər üçün təqdim olunacaqdır.
Azərbaycan səhnə sənətinin klassik nümunələrindən olan bu əsər peşəkar yaradıcı heyətin ifasında bir daha tamaşaçıların görüşünə gələcəkdir.

İndi də xoş xəbəri təqdim edək
Afişa: “Koroğlu” epik tamaşası 14 avqust 2026-cı il tarixindən etibarən Təbrizin üstüaçıq amfiteatrında səhnəyə çıxarılacaqdır.
Dizayner, ssenarist və rejissor: Yaqub Sadiq Cəmali
Prodüser: Nima Enhari
Musiqi: Qulamrza Mirzəzadə
Xoreoqrafiya: Elnaz Xodadadi, Səhənd və Babək Qeysəri
Tamaşaların icra müddəti: avqust-sentyabr 2026
Yaqub Sadiq Cəmalinin rejissorluğu ilə Azərbaycan türkcəsində hazırlanan "Koraoğlu" tamaşası 14 avqust 2026-cı il tarixində Təbrizdəki “29 Bəhmən” Mədəniyyət və İncəsənət Kompleksinin açıq havadakı amfiteatrında səhnələşdirilmişdir.
"Koraoğlu" epik tamaşası Azərbaycan mədəniyyətində qədim və dərin kök salmış hekayələrdən ilham alıb. Bir qrup Azərbaycan türk sənətçisi tərəfindən yaradılan və Azərbaycan mədəniyyətini, tarixini və folklorunu diqqətlə əks etdirən nəhəng meqalayihə olan "Koraoğlu" ötən il Təbrizdə səhnələşdirilmiş və artıq 42 mindən çox tamaşaçı tərəfindən görünməmiş bir coşqu ilə izlənmişdir.

“Koroğlu”nun Güney Azərbaycanda səhnəyə çıxması tarixçəsi barədə qısa arayış:
1997-ci ildə isə Sadiq Hatifi tərəfindən fars dilində yazılmış, Lütfəli Tudə Fəllah tərəfindən səhnələşdirilmiş "Koroğlu" əsəri Saplaq təxəllüsü ilə tanınan satirik şair Xeyrulla Haqq Bəygi tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Kərəc şəhərində Aqşin Agkəmərlinin təşəbbüsü (Rüfət Muradlı da quruluşçu rejissor və məsləhətçi qismində iştirak etmişdir) və Hacı Əli Səfainin rejissorluğu ilə 2 ay müddətinə Mədəniyyət nazirliyinə aid "Şəhid Çəmran" kino-tetrında tamaşaya qoyulmuşdur. Həsən xan rolunu Aqşin Ağkəmərli özü oynamışdır.
Sonralar əsərin fars dilindəki nüsxəsinin müəllifi Sadiq Hatifi “Koroğlu” tamaşasının türk/Azərbaycan dilində olan səhnə quruluşuna etiraz etmiş və bildirmişdir ki, bu, onun yazdığı mətnlə uyğun deyil.
Əslində tamaşanın türk/Azərbaycan dilində olan səhnə quruluşunu hazırlayan müəlliflər “Koroğlu” dastanının türk/Azərbaycan dilində mövcud olan əsil nüsxələrini əsas götürmüşlər. “Koroğlu”nun Azərbaycan türkcəsində Kərəcdə göstərilən ilk tamaşasının açılışında Azərbaycan Respublikasının o zamankı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri mərhum Əliyar Səfərli də iştirak etmişdir.
"Koroğlu" əsəri 2000-ci ildə Təbrizdə səhnəyə çıxandan sonra Tehranın beynəlxalq “Ayini-Sünnəti” və Əhvazın beynəlxalq “İranzəmin” teatr festivallarinda tamaşaya qoyulmuşdur.
Ancaq Covid-19 pandemiyasına (2020 – 2023) görə əsərin tamaşaya qoyulması dayandırıdı və Güney Azərbaycandakı soydaşlarımız və eləcə də biz onun yenidən səhnəyə alınması ümidi ilə uzun müddət səbr etməli olduq.
Bu gün Təbrizdə səhnəyəı çıxan "Koroğlu" isə sadəcə teatr tamaşası kimi deyil, ondan daha artıq bir hadisə kimi qarşılanıb. Bəlkə də bu tamaşa yenidən Təbrizdə türk əsərlərinin istehsalı və nümayişi üçün yeni bir başlanğıc olacaq.
“Əmma” da elə bundan sonra başladı...
Fars ekstremistləri Təbrizdə “Koroğlu”nu hədəf aldılar, təhdidlər, çağırışlar və tamaşanı ləğv etmək cəhdləri göstərildi.

"Koraoğlu" tamaşasının rejissoru Sadiq Cəmali jurnalistlərə verdiyi mətbuat konfransında bu əsərə müraciət etməklə yerli hekayələrə və qəhrəmanlara daha çox diqqət yetirməyin vacibliyinə toxunaraq bildirmişdir: “Niyə kitab mağazalarımızda türk kitablarından daha çox Koreya kitabları var? Niyə Koreya hekayələri və qəhrəmanları yeniyetmələrimiz üçün daha cəlbedici olmalıdır?”
O, həmçinin çıxışının davamında bildirmişdir: "Təbriz Bələdiyyəsindən bu diyarın qəhrəmanlarından biri olan Mehdi Bakeri Teatrının tamaşası və tikintisi üçün tədbir görülməsi xahiş olunur. Bəs gənclərimiz bu qəhrəmanları necə tanımalıdırlar?"
“Koroğlu”nun rejissoru bu əsərin açıq havada nümayişinə toxunaraq deyib: “Bir tərəfdən də açıq hava cəlbedici ola bilər. Ümid edirik ki, hava şəraiti bizə xoş təsir bağışlayacaq və bir çox tamaşaları səhnələşdirə biləcəyik, çünki açıq havada səhnə sisteminin və şərtlərinin öz məhdudiyyətləri var”.
O, həmçinin tamaşa üçün biletlərin satışı barədə də danışmış, tamaşaçıların bilet almaq üçün elektron bilet veb saytına daxil olaraq biletləri əldə edə biləcəklərini vurğulamışdır. Habelə, hər tamaşa üçün 200 avtomobil tutumu olan dayanacaq yerlərinin planlaşdırıldığını demişdir.
Teatrın direktoru və Məsud Pezeşkianın Təbrizdəki seçki kampaniyasının üzvü Yaqub Sadiq Cəmali "Koroğlu" tamaşası üçün keçirilən mətbuat konfransında eyni zamanda onu da deyib ki: “Həm Babək Xürrəmdin, həm də İmam Rza Abbasi xəlifələrinə qarşı vuruşublar. Niyə İmam Rzanı haqlı, Babəki isə İslam düşməni adlandırırsınız?”
Elə əsas qarşıdurma da rejissorun bu müqayisəsindən sonra başlanıb. Təbrizin cümə namazı imam-xətibi bəzi şərhləri və mədəniyyət proqramlarını tənqid edərək bildirmişdir: "İmam Rzanı filankəslə müqayisə etməyin mənası nədir? Nəşrlərdə və bir sıra konfranslarda bəzi materiallara diqqət yetirilməlidir. Sənət adı altında hər şeyi demək düzgün deyil".
O, eyni zamanda 14-cü hökumətə də toxunaraq demişdir: "Bəzi insanlar Pezeşkian hökumətinin səlahiyyətləri haqqında istədiklərini demir və yazmırlar. İnsanlar doktor Pezeşkiana nə istədiklərini, öz fikirlərini demək üçün yox, hökumət onların problemlərini həll etsin deyə səs verdilər".

Bundan sonra Şərqi Azərbaycan Mədəniyyət və İslam İrşadının Baş direktoru Nemətullah Payan Təbriz Teatrının tanınmış rejissoru Yaqub Sadiq Cəmalinin son açıqlamaları ilə bağlı izahat vermək üçün şöbəyə çağırıldığını açıqlayıb.
O, rejissorun sözlərini "nalayiq və gözlənilməz" adlandırmış, xəbərdarlıq etməklə yanaşı, onun davam edən bədii fəaliyyətinə də yenidən baxılacağını bildirmişdir. O, həmçinin "Babək Xürrəmdin" tamaşasının səhnələşdirilməsi üçün Rəhbərlik İdarəsinə heç bir müraciətin edilmədiyini iddia edib.
Sadiq Cəmalidən əvvəllər Babək Xürrəmdin haqqında tamaşanın səhnələşdirilməsinin niyə dayandırıldığını və onun Abbasi xəlifələrinə qarşı müqavimətinin niyə "İslamofobiya" adlandırıldığı soruşulmuş, O isə öz növbəsində Azərbaycanın tarixi qəhrəmanları ilə məşğul olmağı özünün bədii missiyası hesab etdiyini vurğulamışdı.

Sənətçinin Mədəniyyət İdarəsinə (İrşad) çağırılışı Təbrizin cümə imamı Əhməd Mütəhərri-Əslin Sadiq Cəmalini açıq şəkildə hədələməsindən bir gün sonraya təsadüf edir. Mütəhərri-Əsl cümə namazı kürsüsündən Sadiq Cəmaliyə "son xəbərdarlıq" etmiş və hakimiyyəti onunla məşğul olmağa çağırmışdı.
Təbriz İslam Şurasının üzvü xanım Həkimə Qafuri Təbrizli rejissorun son açıqlamaları ilə bağlı Təbrizdəki cümə namazı imamının mövqeyini yüksək qiymətləndirərək, Şərqi Azərbaycan əyalətinin Mədəniyyət və İslam İdarəsinin Baş direktorunun aydın cavab verməsini, eləcə də alimlərin və nəzarət qurumlarının bununla bağlı ölçü götürmələrini və mümkün pərdəarxası məsələlərə ciddi müdaxilə edilməsini tələb edib.

Həkimə Qafuri “Fars” Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibədə bu şəxsin açıqlamaları ilə bağlı bunları deyib: "Hörmətli Cümə İmamına təşəkkür edirəm. Digər alimlər də bu məsələyə toxunmalıdırlar ki, heç kəs imamları və müqəddəs yerləri təhqir etməyə cəsarət etməsin. Bundan əlavə, hörmətli Cümə İmamından bu məsələ ilə bağlı əyalətin Mədəniyyət və İslam İdarəsinin Baş direktoruna ciddi və qəti xəbərdarlıq etməsini və onu (rejissoru) məsuliyyətə cəlb etməsini xahiş edirəm".
O, əlavə edərək bunu deyib: “Xürrəmilər”in istədiklərini deməsi və heç kimin onları dayandırmaması pak imamlara qarşı ən böyük ədalətsizlik və haqsızlıqdır. Dinin və pak imamların ləyaqətini və şərəfini müdafiə etmək hər şeydən vacibdir və bu məsələ hər hansı bir şəxsdən və onun statusundan daha artıq səviyyədə nəzərdən keçirilməlidir”.
Təbriz İslam Şurasının üzvü sözünə davam edərək deyib: " Bu şəxsin (Yaqub Sadiq Cəmalini nəzərdə tutur - müəllif) artıq səhnəyə çıxmaq, tamaşa vermək qabiliyyəti və səriştəsi yoxdur. Ona rejissorluq etməyə icazə verilməməlidir. Ayağına çoxlu qan tökülmüş İslam Respublikasının müqəddəs sistemində məsum İmamı başqaları ilə təhqiramiz şəkildə müqayisə etməyə imkan verən bu cür insanların meydana çıxmasına icazə verilməməlidir".
Bu hərəkətlərin eyni vaxtda baş verməsi Təbrizdəki kiçik, lakin nüfuzlu dini ekstremist hərəkatların Azərbaycanın tarixi kimliyi ilə bağlı tamaşaların göstərilməsindən və bu əsərlərin ictimaiyyət tərəfindən geniş qəbul edilməsindən narahat olduqları fikrini gücləndirib. İslam Mədəniyyəti (İrşad) Baş İdarəsinin direktorunun cavabı Sadiq Cəmalinin Azərbaycanda incəsənət üçün məhdudlaşdırıcı məkan və tarixi şəxsiyyətlər haqqında tamaşaların göstərilməsi ilə bağlı əsas tənqidini də cavabsız qoyur.
Tamaşaya qarşı son təhdidlər və təzyiqlərdən sonra…

Dünən, 19 avqust 2026-cı il tarixində “Koroğlu” tamaşasının uğurlu nümayişindən sonra teatr səhnəsində tamaşaçılar qarşısında çıxış edən Yaqub Sadiq Cəmali öz nitqinə bu sualla başlayıb: “Bu gün bizlər mədəniyyəti qorumasaq, sabah gələcək nəsillərə nə qalacaq?”
Davamında mədəniyyət qoruyucularını tənqid etdikdən və mədəniyyətin qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə ciddi diqqət yetirməyin vacibliyini vurğuladıqdan sonra demişdir: "Biz artıq inkişaf dövrünü keçmişik və əgər bu gün bu fəaliyyətlərdə israr edirəmsə, bu, gələcək nəsillər naminədir. Uşaqlarımızı mədəniyyətimizlə tanış etməsək, bu məsuliyyəti kim öz üzərinə götürəcək?"
Sadiq Cəmalinin sözləri yalnız mədəni vəziyyətlə bağlı şikayət deyil, onlar həm də mədəniyyət qoruyucularının və cəmiyyətin gələcək nəsillərə qarşı çiyinlərində olan məsuliyyətlə bağlı ciddi bir xəbərdarlıqdır.
Bir millətin mədəniyyəti onun dili, ədəbiyyatı, musiqisi, dastanları, tarixi və mədəni şəxsiyyətləri gələcək nəslə ötürüldükcə yaşayacaq.
“Koroğlu” sadəcə bir pyes və ya dastan hekayəsi deyil, o, türklərin yaddaşının və mədəni irsinin bir hissəsidir. Əgər o, mədəniyyət və incəsənət səhnəsindən çıxarılarsa, gələcək nəsillər onu necə tanımalıdırlar?
Sadiq Cəmalinin sualı çox aydındır. Əgər bu gün öz mədəniyyətimiz üçün çalışmazsaq, onu sabahkı uşaqlarımız üçün kim qoruyacaq?
Elə bu günlərdə dünyanın 15 xarici ölkəsində yaşayan 121 Güney Azərbaycanlı siyasi və sivil fəal, alim və ziyalı İranda Azərbaycan türklərinin hüquqlarının vəziyyəti ilə bağlı BMT-nin xüsusi məruzəçilərinə, BMT-nin İran üzrə Həqiqət Araşdırma Missiyasına, beynəlxalq təşkilatlara və insan hüquqları qurumlarına birgə bəyanatla müraciət etmişlər. Azərbaycan, ingilis və fars dillərində hazırlanan bəyanatda İranda son dövrlərdə, xüsusilə ABŞ, İsrail və İran arasında baş vermiş hərbi toqquşmalardan sonra siyasi və sivil fəaliyyətlərə qarşı məhdudiyyətlərin sərtləşdirildiyi bildirilir. Bu bəyanatda eyni zamanda vurğulanır ki, Qərbi Azərbaycan, Şərqi Azərbaycan, Tehran, Əlborz, Ərdəbil, Zəncan, Qəzvin və Həmədan kimi əyalətlərdə Azərbaycan milli fəalları həbslərə, təkrar çağırışlara və məhkəmə təqiblərinə məruz qalır.
Bəyanatda habelə dinc mədəni, dil və ictimai fəaliyyətlərin cinayət təqibinə əsas olmamalı olduğu vurğulanıb.
Bəyanatı imzalayanlar Azərbaycan milli fəallarının vəziyyətinin yaxından izlənilməsini, məhkəmə proseslərinin müşahidə olunmasını, ədalətli məhkəmə standartlarının təmin edilməsini və saxlanılan şəxslərin sağlamlığının və insan ləyaqətinin qorunması üçün hüquqi və diplomatik imkanlardan istifadə edilməsini istəyiblər.
Amma bununla belə…
Cənubi Azərbaycanın paytaxtı Təbrizdə artıq "Koraoğlu"nun beş tamaşası nümayiş olunub və bu əsər indiyə qədər 3000 tamaşaçıya ev sahibliyi edib.
İnsanların bilet növbəsi və tamaşada iştirakı göstərir ki, son günlərdə “Koroğlu” tamaşasına və onun rejissoruna qarşı yaranan təzyiqlər, daş atmalar və pis atmosfer yaratmaq cəhdləri onun cəmiyyətlə əlaqəsini, tamaşaçıların Azərbaycan incəsənətinə və mədəniyyətinə olan marağını azalda bilməyib. "Koraoğlu" artıq təkcə teatr tamaşası deyil, həm də sənətkarın sərbəst şəkildə mədəni əsərlər yaratmaq və təqdim etmək hüququnu müdafiə edən bir səhnədir.

Bu əsəri izləmək üçün bir qrup İraq türkünün gəlməsi də “Koraoğlu”nun tamaşaçılar tərəfindən necə qarşılanmasının səviyyəsini göstərən maraqlı nəticələrdən biridir.
19 avqust axşamı beşinci tamaşanın nümayişi zamanı bu teatra həvəslə baxan tamaşaçıların sıxlığı deyinlənlərə əyani sübutdur.
Çox güman ki, Pezeşkianın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə birbaşa ünsiyyəti və telefon danışıqları Azərbaycan-İran münasibətlərində müsbət dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Orta Doğu Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Sədrəddin Soltanın da fikrincə, burada Məsud Pezeşkianın Azərbaycan türkü olması, Azərbaycan Respublikasına fərqli, dost və qardaş münasibəti bəsləməsi əlaqələrin daha səmimi və daha isti olmasına təsir göstərir.
Sözsüz ki, bu münasibətlər fonunda İranla Azərbaycan arasında mədəniyyət və incəsənət əlaqələrinin də artan tempdə inkişaf etməsini, Təbrizin “29 Bəhmən” mədəniyyət sarayının açıq amfiteatrında artıq beşinci gündür ki, nümayişi davam etməkdə olan 3000-ə yaxın tamaşaçının baxışına nail olan “Koroğlu”nun uğurlarını da qeyd etməyə dəyər.
Səməd Bayramzadə
20.08.2026

Azərbaycan Demokrat Firqəsinin

mübariz, fədakar oğlu və tarix

tədqiqatçısı Məhərrəm İmaz

vəfat etdi


Məhərrəm İmaz Azərbaycan Demokrat Firqəsinin uzun illər fəaliyyət göstərmiş üzvlərindən və Azərbaycan milli hərəkatının tarixini araşdıranlardan biri idi. O, ömrünün uzun hissəsini Azərbaycan Milli Hökumətinin tarixi irsinin və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin mübarizə tarixinin qorunmasına, toplayıb və sənədləşdirilməsinə həsr etmişdi.
Azərbaycan Respublikasına mühacirət sonra da o, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvləri və tərəfdarları ilə birlikdə fəaliyyətini davam etdirdi. Siyasi və mədəni tədbirlərdə fəal iştirak etməklə yanaşı, 21 Azər Hərəkatının tarixi və onun görkəmli şəxsiyyətləri haqqında elmi araşdırmalar apardı.
Məhərrəm İmazın ən tanınmış əsəri «İbrahimi ailəsi; bir nəslin əfsanəsi» kitabıdır. Bu əsər İbrahimi ailəsinə, xüsusilə Azərbaycan Milli Hökumətinin Baş prokuroru Fəridun İbrahimiyə aid sənədlərin, xatirələrin və arxiv materiallarının uzun illər ərzində toplanmasının nəticəsidir. Müəllif bu kitabda ailə üzvlərinin həyat və mübarizə yolunu işıqlandırmaqla yanaşı, Azərbaycan milli hərəkatının tarixinin və həmin dövrün ziyalı və mübarizlərinin rolunun mühüm bir hissəsini sənədləşdirmişdir.
Məhərrəm İmaz yalnız bir kitabın müəllifi deyildi. O, uzun illər Azərbaycan Demokrat Firqəsinin rəhbərləri, mübarizlərinin fəaliyyəti ilə bağlı tarixi sənədləri, xatirələri və arxiv materiallarını toplayıb qorumuşdur. Bu gün tədqiqatçıların istifadə etdiyi bir çox dəyərli sənədlər onun zəhməti sayəsində saxlanılmış və elmi ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Ömrünün son illərində o, İbrahimi ailəsinə məxsus dəyərli sənədləri, o cümlədən Firidun İbrahiminin bacısı İranduxt İbrahiminin xatirə və yazılarını da tədqiqatçıların istifadəsinə vermişdir.
Silahdaşları Məhərrəm İmazı təvazökar, dəqiq, etibarlı və tarixi həqiqətə sadiq bir insan kimi xatırlayırlar. O hesab edirdi ki, demokratik hərəkatın tarixi yaddaşının qorunması Azərbaycan xalqının azadlıq, sosial ədalət və milli hüquqlar uğrunda mübarizəsinin ayrılmaz hissəsidir.
Məhərrəm İmazın vəfatı müasir tarix tədqiqatçılarını, eləcə də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvləri və tərəfdarları bu hərəkatın tarixi yaddaşını qoruyan ən dəyərli insanlardan birindən itirdi. Onun qoyub getdiyi əsərlər və sənədlər, xüsusilə «İbrahimi ailəsi; bir nəslin əfsanəsi» kitabı, Azərbaycan Milli Hökumətinin tarixini və Firidun İbrahiminin nəslinin mübarizə yolunu öyrənmək üçün bundan sonra da dəyərli mənbələrdən biri olaraq qalacaqdır.
Məhərrəm İmazın adı və xatirəsi azadlıq, demokratiya və sosial ədalət ideallarına sadiq bir mübariz və tədqiqatçı insan kimi həmişə ehtiramla yad ediləcək.

Məhbuslar ağır

hökmlərə etiraz edir

Savədəkı Yanvar etirazlarının 30 məhbusu aclıq aksiyasına başlayıb
Günaz TV xəbər verir ki, 2026-cı ilin yanvarında baş verən etirazlar zamanı saxlanılan 30 azərbaycanlı fəal hazırda Güney Azərbaycanın Mərkəzi ostanında yerləşən Savə Mərkəzi həbsxanasında saxlanılır və “ağır və ədalətsiz” hökmlərə etiraz olaraq kollektiv aclıq aksiyasına başlayıb.
Məlumata görə, aclıq aksiyası cümə günü, Savə Mərkəzi həbsxanasının müxtəlif bölmələrində eyni vaxtda başlayıb.
Bu məhbuslar İnqilab və Mərkəzi ostanın Cinayət məhkəmələri tərəfindən verilən “tələsik məhkəmə prosesi, təhlükəsizlik ssenarilərinin hazırlanması və ağır həbs cəzaları ilə əlavə cəzaların tətbiqinə” etiraz olaraq bu addımı atıblar.
Məlumatlı mənbələrin bildirdiyinə görə, İran məhkəmə sistemi təqsirləndirilən şəxslərin müdafiələrini nəzərə almadan və işgəncə altında alındığı iddia edilən məcburi etiraflara əsaslanaraq onlar haqqında ağır hökmlər çıxarıb.
Təxminən altı aydır Savə həbsxanasında saxlanılan etirazçılar bu müddət ərzində pis sosial və gigiyenik şəraitlə üzləşib, müstəqil vəkilə çıxış və ədalətli məhkəmə hüququndan məhrum ediliblər.
Mərkəzi ostanda yerləşən Savə Mərkəzi həbsxanası son illərdə, xüsusilə ümumxalq etirazları zamanı çox sayda etirazçı və siyasi məhbusun saxlanıldığı həbsxanalardan biri olub.
İnsan haqları təşkilatlarının hesabatlarına görə, bu həbsxananın vəziyyəti və orada saxlanılan siyasi məhbusların şəraiti ciddi problemlərlə üzləşir. Bu həbsxanada kişilər üçün 10, qadınlar üçün isə bir xüsusi bölmə olduğu bildirilir.

Kreditlər ədalətsiz

bölüşdürülür

Təbriz Ticarət Palatasının sədri dövlət kreditlərinin bölgüsünü tənqid edib.
Butov.az Gunaz.tv-yə istinad edərək xəbər verir ki, Təbriz Ticarət Palatasının sədri Yunus Jaleh Şərqi Azərbaycan Dövlət–Özəl Sektor Dialoq Şurasının iclasında 700 min milyard tümənlik dəstək paketi çərçivəsində kreditlərin bölüşdürülməsini tənqid edərək bu sahədə şəffaflığın təmin olunmasını tələb edib.
Yunus Jaleh bildirib ki, Şərqi Azərbaycandakı bankların likvidlik payı bölgənin iqtisadi potensialına uyğun deyil və bu vəziyyət istehsal sektorunun maliyyələşdirilməsində ciddi problemlər yaradır.
O, əyalətlərdə fəaliyyət göstərən bank filiallarının səlahiyyətlərinin məhdud olmasını istehsalın maliyyələşdirilməsi qarşısındakı əsas maneələrdən biri adlandırıb və bu məsələnin iqtisadiyyat naziri ilə keçiriləcək görüşdə qaldırılmasını təklif edib.
Jaleh vurğulayıb: “İstehsal müəssisələri xammal təminatı və fəaliyyətlərinin davamı üçün hər zamankından daha çox likvidliyə və bank kreditlərinə ehtiyac duyurlar.”
Təbriz Ticarət Palatasının sədri daha əvvəl də İranın bank siyasətlərini tənqid edərək bildirmişdi ki, bəzi banklar topladıqları maliyyə resurslarının cəmi iki faizini Azərbaycanda xərcləyirlər.
İranda dövlət banklarının Güney Azərbaycanda investisiyadan yayınaraq bölgənin maliyyə resurslarını Tehrana yönəltməsi uzun illərdir iqtisadi ayrı-seçkilik kimi tənqid olunur.
Xatırladaq ki, Yunus Jaleh 2022-ci ilin aprel ayında da Şərqi Azərbaycanda xüsusi özəl bankın yaradılmasına İran rəsmilərinin mane olduğunu açıqlamış və onlara “Bu məsələ milli maraqlarla uyğun gəlmir” cavabının verildiyini bildirmişdi.

Əbədiyyət Gülü anıldı

“Əbədiyyət gülüyəm mən” – deyən böyük Məhəmmədhüseyn Şəhriyar anıldı...

Məhəmmədhüseyn Şəhriyar (1906-1988)

Böyük Azərbaycan şairi - əsl adı Seyid Məhəmmədhüseyn Behcəti Təbrizi olan Məhəmmədhüseyn Şəhriyar 1906-cı ildə Təbriz şəhərinin Bağmeşə bölgəsində hüquqşünas Hacı Mirağa Xoşginabinin ailəsində dünyaya gəlib. Uşaq yaşlarından şeir yazmağa başlayan kiçik Məhəmmədhüseynin ilk şeirlərini 7 yaşından yazmağa başladığı haqda məlumat var. Doğma Azərbaycan türkcəsində və fars dilində bir-birindən gözəl əsərlər yazan şairin əvvəllər şeirlərini “Behcət” təxəllüsü ilə qələmə aldığı, daha sonralar isə bu təxəllüsü bəyənmədiyindən, özünə “Şəhriyar” təxəllüsü götürdüyü deyilir. Şair ömrünün sonunadək “Şəhriyar” təxəllüsü ilə bir-birindən gözəl əsərlər yazmışdır ki, bu, yaradıcılığının ən şah zirvəsi onun məşhur “Heydərbabaya salam” poemasıdır.
İlk təhsilini kənd məktəbində Molla İbrahim adlı bir axunddan və Molla Ağa Məhəmməd Bağırdan alan Məhəmmədhüseyn, daha sonra təhsilini Təbrizin "Füyuzat" və "Müttəhidə" mədrəsələrində davam etdirmiş, orta təhsilini bitirdikdən sonra 1924-cü ildə Tehrana gəlmiş və tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. Şairin ilk gənclik eşqi olan Sürəyyaya olan sonsuz sevgisi şeirlərinin əksəriyyətinin bu gözəl xanıma həsr olunması ilə nəticələnir. Lakin qohumları bu izdivaca etiraz edərək, Şəhriyara təzyiq göstərir, onun Tehrandan Nişapura sürgün edilməsinə müvəffəq olurlar. Nəticədə, Şəhriyar ali təhsilini yarımçıq qoymağa məcbur olur... Sürəyyaya bəslədiyi intəhasız sevgi hissləri şairi heç vaxt tərk etmir və o, belə bir deyim işlədir ki, “Sürəyyanın eşqi olmasaydı, mən şair yox, həkim olardım”.
Beləliklə, İranın müxtəlif şəhərlərində yerli idarələrdə məmur kimi işləyən gənc Şəhriyar, 1930-cu illərin ortalarında Tehrana qayıdıb banklardan birinə işə düzəlir. Təxminən 20 ildən sonra Təbrizə gəlir və 1953-cü ildə ibtidai məktəbdə dərs deyən Əzizə adlı xanımla evlənir. Onların bu izdivacdan Şəhrizad, Hadi və Məryəm adlı övladları dünyaya gəlir. Həyat yoldaşı Əzizə xanımın dünyasını vaxtsız dəyişməsi Şəhriyarı olduqca sarsıdır, böyük şair həyatını alt-üst edən bu hadisədən sonra təskinliyi ancaq özünü bütünlüklə yaradıcılıq və ədəbiyyata sərf etməkdə tapır.

Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan xalqının böyük oğlu Seyid Məhəmmədhüseyn Şəhriyar ömrü boyunca Quzey Azərbaycanın həsrəti ilə yaşasa da, ona Bakını və buradakı şair dostlarını görmək, canı qədər sevdiyi qan qardaşlarını bağrına basmaq qismət olmayıb. Bu yolda şairin qarşısında süni əngəllər yaradılsa da, şairin ruhu vətən göylərini aşaraq, otaylı-butaylı Azərbaycanımızın zəngin mənəvi xəzinəsinin yaradılmasını təmin etmişdir. Şairin külliyyatı dəfələrlə nəşr olunaraq şəhriyarsevərlərin ixtiyarına verilmişdir.
***

17 iyun 2026-cı il tarixində AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsi böyük Azərbaycan şairi Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın 120 illik yubileyi münasibətilə anım tədbiri keçirmişdir.
Tədbiri Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru Rəhim Əliyev açaraq, M.Şəhriyarın ömür və yaradıcılıq yolu barədə məlumat vermiş, şairin bənzərsiz yaradıcılığının otaylı-butaylı Azərbaycan ədəbiyyatındakı müstəsna yerindən danışmışdır.

Sonra söz uzaq Amerikadan gəlmiş Təbriz əsilli ziyalı xanım, "Əli Haqşünas Fondu"nun prezidenti Rübab Haqşünasa verilmişdir. Rübab xanım doğulub boya-başa çatdığı Təbrizdə yaşadığı gənclik illərini, Şəhriyarla baş tutmuş unudulmaz görüşünü xatırlamışdır. Təxminən 40 il bundan qabaq böyük şairin evində yaxınları ilə birlikdə bu dahi şəxsiyyəti ziyarət etdiyindən danışmış, xatirələrini bölüşmüş, şairlə çəkdirdikləri şəkilləri təqdim etmişdir.
Filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhməd, Folklor İnstitutu Xarici ölkələrlə əlaqələr şöbəsinin müdiri, tədqiqatçı-alim Əli Şamil, Təbriz əsilli ictimai fəallardan Yədulla Kənani, Cavad Həssas Təbrizli, Behruz Aslani, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Rasim Nəbioğlu, Şəhriyar irsinin tədiqatçıları – filologiya elmləri doktorları Esmira Fuad, Pərvanə Məmmədli, filologiya üzrə fəlsəfə doktorları Fikrət Süleymanoğlu, Qiymət Məhərrəmli və digər ziyalılar Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın Azərbaycan və dünya ədəbiyyatı xəzinəsindəki yeri və mövqeyi haqqında maraqlı çxışlar etmişlər. Şairin əsərlərindən nümunələr səsləndirilmişdir. Şəhriyar yaradıcılığının vurğunu, eyni zamanda xalq və klassik musiqimizi özünəməxsus şəkildə ifa edən Güneyli soydaşımız Behruz Aslani, bəstəkar-müğənni Hikmət Oğuz ifa etdikləri bənzərsiz musiqi nömrələri ilə məclisə xüsusi rəng qatmışlar.

Tədbirdə Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin əməkdaşları ilə yanaşı, otaylı-butaylı Azərbaycanımızın dəyərli ziyalıları, o cümlədən 1985-ci ildən Almaniyanın Hamburq şəhərində yaşayan Məhəmməd Xəlili, onun həyat yoldaşı Mələk xanım, Azərbaycan Konservatoriyasının və Tibb Universitetinin məzunu, qarmon ifaçısı Mahmud Bayraq, həkim Ruhəngiz xanım və digər qonaqlar iştirak edirdilər.
Qiymət MƏHƏRRƏMLİ,
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Təbriz etirazlarının dosyesi

yenidən gündəmə gəlib.

Şərqi Azərbaycan vilayətinin Apellyasiya Məhkəməsinin 26-cı şöbəsi azərbaycanlı fəal Yusif Sələhşurun 2021-ci ilin avqust ayında Təbrizdə keçirilən etiraz aksiyaları ilə bağlı açılmış iş üzrə məhkumluq hökmünü dəyişdirmədən təsdiqləyib və qərarı qəti edib.
Bu hökmə əsasən, Yusif Sələhşur “İran İslam Respublikasına qarşı təbliğat aparmaq” ittihamı ilə bir il təzir həbs cəzasına məhkum edilib. Məhkəmə əlavə cəza olaraq onun iki il müddətinə ölkədən çıxışına və iki il müddətinə virtual məkanda fəaliyyət göstərməsinə qadağa qoyub.
Apellyasiya Məhkəməsinin qərarında qeyd olunub: “Təhlükəsizlik qurumlarının hesabatları, iş materialları və aparılmış araşdırmalar nəzərə alınaraq, bu azərbaycanlı fəalın virtual məkandakı fəaliyyəti rejimə qarşı təbliğat nümunəsi kimi qiymətləndirilmiş və ibtidai instansiya məhkəməsinin hökmünün ləğvi üçün təsirli əsas müəyyən edilməmişdir.”
Yusif Sələhşurun işi 2021-ci il avqustun 2-də Təbrizdə baş verən etiraz aksiyalarına aiddir. O, həmin ilin avqustun 3-ü axşam saatlarında, azərbaycanlı fəallara qarşı genişmiqyaslı həbslərlə eyni vaxtda, şəxsi evində təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən saxlanılıb. Təhlükəsizlik əməkdaşları həbs zamanı ona məxsus bəzi şəxsi əşyaları da müsadirə ediblər.
Sələhşur həmin il Təbriz Kəşfiyyat İdarəsinin təcridxanasında və bu şəhərin Mərkəzi Həbsxanasında təxminən 20 gün saxlanıldıqdan sonra girov qarşılığında müvəqqəti olaraq azadlığa buraxılmışdı.

Güneyli fəalın şərti azadlıq

tələbi qəbul edilmədi

Fatimə Atəşi Xiyavinin şərti azadlığa buraxılması tələbi rədd edildi; azərbaycanlı fəal Evin həbsxanasında qalacaq.
Şəhid Müqəddəsi İcra Hökmləri Şöbəsinin 1-ci bölməsi Evin həbsxanasında saxlanılan azərbaycanlı fəal Fatimə Atəşi Xiyavinin şərti azadlığa buraxılması ilə bağlı müraciəti rədd edib. O, həbs cəzasının yarıdan çoxunu çəkməsinə baxmayaraq, qərara əsasən cəzasını Evin həbsxanasında çəkməyə davam edəcək. Fatimə Atəşi Xiyavi 2025-ci il fevralın 23-də Evin Prokurorluğunun Hökm İcra Şöbəsinə müraciət etdikdən sonra həbs edilərək cəzasının icrası üçün Evin həbsxanasına köçürülüb. O, daha əvvəl İran məhkəmə sistemi tərəfindən “rejim əleyhinə təbliğat” və virtual məkanda fəaliyyəti ilə bağlı irəli sürülən ittihamlar əsasında həbs cəzasına məhkum edilmişdi.
Verilən hökmə əsasən, xanım Atəşi birinci instansiyada Tehran İnqilab Məhkəməsinin 15-ci şöbəsində hakim "Əbülqasim Sələvati”nin sədrliyi ilə “ölkənin milli təhlükəsizliyinə qarşı toplaşma və əlbir olma” ittihamı üzrə beş il həbs cəzasına məhkum edilib. Bu hökmün üç ili beş il müddətinə şərti olaraq dayandırılıb.
O, həmçinin “rejim əleyhinə təbliğat fəaliyyəti” ittihamı ilə bir il müddətinə təzir həbs cəzası alıb.

Qəzvinli fəal qız

həbs edilib

Qəzvindən olan azərbaycanlı fəal Suri Babayi Çəqini 3 il həbs cəzasına məhkum edilib

Yanvar etirazları zamanı saxlanılanlardan biri olan qəzvinli fəal Suri Babayi Çəqini 3 il həbs cəzasına məhkum edilib.
Bu barədə onun həyat yoldaşı məlumat verib. Onun sözlərinə görə, Qəzvin İnqilab Məhkəməsinin 2-ci şöbəsi, hakim Davud Təşkərinin sədrliyi ilə çıxardığı qərarda Suri Babayi Çəqinini 3 il həbsə məhkum edib.
Məlumata əsasən, Çəqini “rəhbəri təhqir etmək” və “sistem əleyhinə təbliğat aparmaq” ittihamları ilə təqsirli bilinib. Həbs cəzası ilə yanaşı, onun mobil telefonu və SİM kartının müsadirə edilməsinə, həmçinin 2 il müddətinə ölkədən çıxışına qadağa qoyulmasına qərar verilib.
Suri Babayi Çəqini qadın hüquqları və vətəndaş fəalıdır. O, Qəzvin şəhərində yaşayır və məcburi hicab siyasətinin tənqidçilərindən biri kimi tanınır. Üç uşaq anası olan fəal məcburi hicaba qarşı kampaniyalarda fəal iştirak edib.

Təbrizdə tələbə hərəkatı

fəalı həbs edilib

İran İslam Respublikası Təhlükısizlik məmurları Təbrizdə yaşayan tələbə hərəkatı fəalı, Əllame Təbatəbai Universitetinin Həmkarlar İttifaqı Şurasının keçmiş katibi Əmir Hüseyn Səadəti həbs ediblər.
Bu bardə insan haqları təşkilatları məlumat yayıb.
İyunun 1-də həbs edilən fəalın evində axtarış aparılıb və ona məxsus şəxsi əşyalar müsadirə olunub. Əmir Hüseyn Səadətin ittihamı və hara aparıldığı barədə açıqlama verilməyib.