Böyük Azərbaycan millətinin böyük oğulları çox olub. Elə tarixi dönəmlər olub ki, bir kişi təkbaşına bir vətəni təmsil edə bilib. 1946-da Azərbaycan Demokrat Firqəsinin qurduğu elərki (demokratiya) xarici düşmənlərin qurğusu və daxili xainlərin çirkin satqınlığıyla dağıldıqdan sonra SSRİ-yə qaçmaq zorunda qalan Məhəmmədtağı Zehtabi orada neçə il Stalinizm tiranlığının qurduğu Siberiya da sosializmin internasionalçılıq vədlərinin həqiqi üzünü görüb böyük təcrübələr əldə edir. O, bu təcrübəsini sonralar, bizcə ədəbiyyatımızın şah əsərlərindən biri olan, “Şahin zəncirdə” poemasında Prometenin timsalında mükəmməlliyin zirvəsində olan epik bir poemada sərgiləyir. Bu şeirə yazdığımız “Zəncirləri qıran Şahinimiz” adlı ədəbi-tənqidi məqalədə bu poemaya görə olan düşüncələrimizi açıqlamışıq.
Hörmətli ustad Bakıda instituta qəbul olma sınağında əlaçı olur. Professorları ona həkimlik, mühəndislik kimi ixtisaslarda oxumasını təklif edirlər. Amma o Azərbaycan dili və ədəbiyyatını seçir. Onun böyük hədəfi vardı: “Vətənimin o tayında bu ixtisaslarda oxuyan çoxdur. Mənə lazım olan öz dilimiz və öz ədəbiyyatımızdır.”
O gənclik yaşlarından Pəhləvi rejimi və bu faşist rejimi iş başına gətirənlərin ayaqları altında tapdalanmış bir millətin gələcəyini düşünürdü. Universiteti bitirdikdən sonra İraq ölkəsinə gedib oradakı Türkman (Azərbaycanlılar) qardaşlarına kömək etmək üçün neçə il professorluq edir. 1978-də Pəhləvi rejiminin başındakıları götürürlər. Pr. Zehtabi bu fürsətdə vətəninə dönüb böyük hədəfinə doğru iradəli addımlarla yürüməyə başlayır. Onun “İran Türklərinin Əski Tarixi” adlı iki cildlik əsərləri rəhmətlik Pişəvəri vaxtında başlamış milli hərəkatın yenidən canlanmasına düşüncə və inam yaradır. Eyni halda ictimai-siyasi çalışıqları sayəsində bilikli, yeni milli şüurlu nəsil yaradır. Ustadın ədəbi yaradıcılığı da böyük inam və ilham qaynağı olur. “Pərvanənin sərgüzəşti”, “Hüseyn xan Bağban poeması”, “Şahin Zəncirdə” və başqa məqalələri və Güney Azərbaycanın şəhərlərində milli çalışqanlarla ardıcıl görüşüb məsləhət vermələri bu günkü milli hərəkatın qaynar bulağı olur.
Ustadın (SU DEYİBDİR MƏNƏ ƏVVƏLDƏ ANAM,”AB” Kİ YOX) dillər əzbəri olur. Ədəbi baxımdan Pr. Zehtabinin “Şahin Zəncirdə” kitabındakı poemaları ədəbiyyatımızın zirvələrini fəth edən yaradıcılıq nümunəsidir. Amma yetərincə populyar olmamasının bir neçə amili var.
1. Şair bu poemaları ağır repressiya şəraitində ört-basdır bir ortamda qələmə almışdı.
2. Ustadın yaşadığı sürgünlük və qaçaqaç yaşam yolu bu gözəl ədəbiyyatı tanıtdırmağa macal verməmişdi.
3. Ustadın özü populyarlıqdan çəkinmişdi.
4. Ən əsası, ustadın yaradıcılığı klassik miflər, tarixi təcrübələr, qələmi, üslubu, üstəgəl ensiklopedik savadı onun yaradıcılığını ana dilini yazıb oxuya bilməyən Azərbaycan xalqının çoxluğunu oluşduran adi kütlənin düşünə biləcəyi səviyyədən qat-qat yuxarı olması daha böyük əngəl sayılır. Bu son amil böyük bir məqalənin mövzusudur.
Dekabrın 22-si, (Deyin 1-i) tariximizin heç unudulmayan günlərindən biri kimi yazıldı. Mövlana Hz. Nəsiminin dərisini soymağa hökm verən cəllad hakimin adını bu gün beş-on nəfər tarixçidən başqa kimsə xatırlamır. Xatırlayan da lənət yağdıracaq. Eləcə də rəhmətlik Pr. Zehtabini əbədi olaraq millətimiz ürəkdən gələn sayğıyla anacaq. Ulu ustadımızın uca ruhu qarşısında baş əyirik. Yeri uçmağdır. Uca Allah qəni-qəni rəhmət eləsin!

22 Dekabr, 2018,
ARAZ ƏHMƏDOĞLU, XOY.