Distant Müharibə

İRAN ŞAİRİ DEYİR Kİ…

İranın şair, yazıçı, sənət adamları müharibə günlərində xalqı dözümlülüyə və qələbə əzminə kökləmək və vətənpərvərliyi gücləndirmək üçün müxtəlif saytlarda müxtəlif yazılarla çıxış edirlər.
Onlardan biri, İfaçılıq Sənətçiləri Cəmiyyətinin keçmiş rəhbəri, şair yazır ki, İran İsgəndər, Çingiz, Teymur və Səddam həftxanını (yeddi ağır sınaqdan çıxmaq) keçmış, varlığını davam etdirmişdir.
Şairin vətənpərvərlik hislərinə hörmət edərək, onun diqqətinə bir iki qeydi təqdim etməyi zəruri hesab edirik:
1. İran fars/farslar mənasında burada sadalanan iki sınaqdan - İsgəndər və Səddam sınağından keçmiş. Birinci sınaqda İran/farslar tam məğlubiyyətə uğramış, imperiya məhv edilmiş, farslar bir subyekt kimi tarix səhnəsindən 550 il müddətində kənarda qalmışlar. Bu müddətdə imperiya müstəmləkəyə, fars dili bir əyalət dilinə çevrilmiş və yunanların təsirilə köklü dəyişikliyə uğramışdır. İkinci halda isə, demək olar ki, sınaqdan qalib olmasalar da, çıxa bilmiş və rejim daha da güclənmişdir.
2. Müəllif ən əsas sınaqın - Ərəb/İslam sınağının adını çəkmir. Halbuki İran/farslar tarixlərində İsgəndərdən sonra ikinci dəfə ən ciddi, çətin, ağır sınağa məhz ərəblər tərəfindən çəkilmiş və həmin sınaqda dövlətlərini, dinlərini, dillərini (status baxımından) itirərək üzü qara çıxmışlar. Həmin sınaqdan sonra farslar yenidən periferiyaya sıxışdırılmış, dinlərini dəyişmiş, ərəb dilini rəsmi dil kimi qəbul etmişlər. Yəni İran/farslar sınağa bir keyfiyyətdə - müstəqil dini, dili olan imperiya kimi daxil olmuş, tam məğlubiyyətə uğramış və müstəmləkə kimi, yeni din və digər dilin ağalığı ilə çıxmışlar.
3. Bundan sonra farslar müstəqil subyekt kimi tarix səhnəsindən 1370 ildən çox bir müddətdə (651-1925) kənarda qalmışlar. Ona görə İranın/farsların Çingiz və Teymur sınağından çıxdıqlarından danışmağın əsası yoxdur. Çingizin sınağından Xərəzmşahlar, Teymurun sınağından isə regionun dörd bir bucağında yaranan və bir-biri ilə çəkişən iri və xırda dövlət qurumları çıxa bilməmişdilər.
Onu da əlavə edək ki, İran/farslar hər iki əsas sınaqda məğlub olsalar da, tarix səhnəsinə tamamilə dəyişmiş və yeni keyfiyyətdə çıxmışdılar.
Qeyd edildiyi kimi, Səddamın sınağından qalib gəlmədən uğurla çıxsalar da, heç bir dəyişikliyə məruz qalmamış, rejim daha da nöhkəmlənmişdir.
Əgər bu dəfə də İran sınaqdan, necə deyərlər, pat vəziyyətində çıxsa, ictimai, siyasi, mədəni həyatda heç nə dəyişməyəcək və rejim daha da güclənəcək. İranlılar üçün nə qədər ağır olsa da, onların işıqlı gələcəyi bu müharibədə məğlubiyyətdən keçir.
Məğlubiyyət ABŞ-ın şərtlərini qəbul etmək deyil, bu heç nəyi dəyişməz. Məğlubiyyət qarşı tərəfin hərtərəfli qələbəsi və sistemin çökməsi olmalıdır. Hadisələrin hazırki gedişi göstərir ki, xalqın xilasının başlanğıcı ola biləcək məğlubiyyət ehtimalı çox uzaqdır.
DOĞRUSUNU ZAMAN BİLİR.

Vidadi Mustafayev,
dosent, tarix üzrə fəlsəfə doktoru,
4 aprel 2026