Dəyər və dəyərlilik

"...Fəzl dözməz bu dərdə..."
(NƏSİMİyanə)

"Dəyər sənin "Haqqdan gələn eşqə, işıq kimi tutunduğun bir zinətə təsdiq borcun, fərqindəliyini göstərdiyin ən yüksək, hətta ali anlayış duyğundur. Bəri başdan deyim ki, dəyər vermək və dəyərli olmaq tam ayrı dünyalarda uçuşan pərvanələrdir və bunların bir-birinə HAQQ olaraq dəng gəlməsi, vahid işıq selinə düşməsi nadirən rast gəlinən bir tale hadisəsidir. Çünki bütövləşərək nidalaşan belə 2 Həqiqətin əbədiyyətə qədər axıb getməsi yalnız bu halda mümkündür və bunun da yeganə səbəbi onların eyni nəfəsdən qaynaqlanması, köklərinin eyni hücrədən rişələnməsi səbəbindəndir. Məsələ də məhz bundadır: "Yalan, yanlış, köksüz, anlamsız və anlaqsız verilən, habelə kainatda əriyib itən və bəşər övladına əbədiyyən gəlib çatmayan dəyərlər də göydəki ulduzların sayı qədərdir". Əcəba, bəlkə elə ulduz kimi adlandırdığımız bu əsrarəngiz baxışlar elə tək-tək könüllərin haqlarına binəsib qaldığı, onlara hər mənada gəlib çatmayan ziqiymət eşqin ünvansız qığılcımları... bütövlükdə bu sirli kəhkəşan isə o kəslərin ana südü qədər haqq etdikləri təməl dəyərin gəlişdiyi məkandır. Nə bilmək olar?.. Dəqiq aydın olan budur ki, müqəddəsliklər toxunulmazdır və O, ilkin əqidəsindən üzübəri günah içində olan Yer övladının aurasından çox uzaq(da)dır.
Bəs nədən kimsə bu qədər təbii, əslində canayaxın olan bir məsuliyyətin fərqində, kimsə isə bu məsələyə qarşı "oralı olmayacaq qədər" yad ünsürdür. Bəlkə planetlər sistemində Günəşə yaxın və ondan getdikcə 1-1 uzaqlaşan irili-xırdalı Göy Cisimləri kimi, zavallı bəşərin layiqli-layiqsiz varisləri də məlumla yanaşı, ancaq düşünülə, hətta duyula bilən (hərçənd, bunu da tam sistemə aid etmək absurd olar) məsələlərə münasibətdə ən müxtəlif dərəcəli statuslardadırlar.
Bu məqamda istər-istıməz, bir daha və bir daha... hətta fitrətimizdən rişələndiyi səbəbilə Günəşin Yeri mütəmadiyən izlədiyi ekliptik baxış prizmasından yola çıxdığımız... və demək ki, içimizdə daim susmayan, axtarışda olan o məlum sualı kim bilir neçənci dəfə tərpətməli oluruq: "Varlıq amalı, əqıdəni seçir, ya əksinə, mənəviyyat maddi nöqtəsinə doğru ismarlanır... bəlkə də isbatlanır? Varlıq amalı, əqıdəni ilmə-ilmə incələyib qəbul edir, ya əksinə, mənəvi düyünlər, impulslar ilahi bir əmrlə maddi nöqtəsinə doğru axır?"
Yol üstündə tənha, məlul-müşkül oturmuş, saysız qərinələri yola verməkdən nə zamandır xəzan yarpağına dönüşmüş Baba Dərviş isə bir-birinə güzəştə getməkdən uzaq olan bu kimi məqamlarda əksi gözlərinin lap özəyinə çökmüş Göylər misallı Haqq baxışlarını təbi özündən, üzündən axan təbiətə -- Yaradanının yerdəki əshabəlırinə doğru çevirir. Bu isə "hər bir sualın əyani izahı elə ərş ilə fərşin arasında deyilmi?" Əlbəttə, yetər ki, onu xatırlaya, dinləyə biləsən. Ancaq heç bir halda Dəyəri dəyərsizə yem, dəyərsizi Dəyər içində cəm etməyəsən. Əgər bu baş verərsə, NUH və gəmisi belə sənin əslində sonunun məzarını qazmış o "külüngünün" sapı olacaq qismdə yoxu var etməyə qalxmayacaqdır. Dəryada balığın belə halından xəbərdar olan Xaliqin isə inkarlara da imkanı yetəcək bir zamanının gəlməsi labüd kimi görünür.

Hörmətlə: Gülgəz NUR