TƏHSİL TARİXİMİZİN SÖNMƏYƏN ÇIRAQLARI .....                        20 oktyabr — Səttarxanın doğum günü: .....                        Zəngilanın dirçəliş və qayıdış dövrü .....                        Sədaqətli dost, dəyərli qələm sahibi .....                        Azərbaycan və Kamboca əməkdaşlığın yeni mərhələsinə hazırlaşır .....                        Onlar məndən, mən onlardan öyrəndim… .....                        Azərbaycan 2030-cu ilə qədər tranzit hədəfini açıqladı .....                        “70-in işığında” .....                        Milli yaddaşın zəfəri: Tarixi Qayıdışın Məramı .....                       
Tarix : 24-09-2022, 18:45
Tarixdə İran adında dövlət olmayıb

Tarixdə İran adında dövlət olmayıb

Tarixi mənbələrdən bilirik ki, İran adının dövlət statusu alması prosesi XIX əsrin ikinci yarısından başlayır. Nəsrədddin şah Qacarın hakimiyyət illərindən (1848-1896) başlayaraq ingilislərin ölkədə casusluq fəaliyyəti fars kimlikli İran dövləti yaratmaqdan ibarət idi. Belə ki, II Rus-Qacar müharibəsində məğlub olub kapitulyasiyaya gedən Qacarlar dövləti Rusiyaya böyük məbləğdə təzminat ödəməli idi. Həmin təzminatı Qacarlar dövlətinin yerinə ödəyən Britaniya dövləti fürsətdən istifadə edib, hökumətin bütün sahələrində özlərinə yaxın adamları vəzifələndirib geniş casusluq fəaliyyətinə başladılar. Məqsəd İranda Qacar hakimiyyətini devirib fars mənşəli sülaləni iqtidara gətirmək və türk etnosundan yaxa qurtarmaq idi. Bunun üçün öncə "fars kimlikli İran dövləti" anlayışı meydana çıxarılmalı idi. Nəticədə "Ari irqi" və "Hind-Avropa dil ailəsi" kimi nəzəriyyələr meydana çıxdı...
...İngilislər öz məqsədlərinə 1925-ci ildə nail oldular və qacarlar xanədanını devirib fars pəhləvi sülaləsini hakimiyyətə gətirdilər. Pəhləvilərin hakimiyyətə gəlməsi ilə fars kimlikli İran dövləti nəzəriyyəsi daha da genişləndi. Rza şah Pəhləvi 1934-cü ildə dövlətin İran adlandırılması üçün xarici dövlətlərə müraciət etdi... Beləliklə, beynəlxalq aləmdə İran adlı dövlət 1935-ci ildən etibarən mövcuddur.Yəni, tarix də göstərir ki, farslar VII əsrin 80-ci illərində ərəb hökmranlığının nəzarəti altında yaşayırdı. 767-ci ildə Azərbaycanda Babəkin başçılığı ilə xalq üsyanları baş verdi və bu üsyanlar xəlifənin süqutunu sürətləndirdi. IX-XI əsrlərdə Sacilər, Sələfilər, Rəvvadilər, Səddadilər və Şirvanşahlar dövləti yarandı. XI-ci əsrdə ərəblərin süquta uğraması farsların da iqtisadi və mənəvi yüksəlişinə səbəb oldu. Şamanilər dövlətinin süqutundan sonra isə İranın şərqi və Orta Asiyanın bir hissəsi, indiki Əfqanıstan ərazisi də daxil olmaqla Qəznəvilər dövlətinin tərkibinə daxil edildi.
1040-cı ildə Oğuz türkləri ətraf ərazilərdə Səlcuqlar dövlətini yaratdılar. Ancaq XII-ci əsrin əvvəllərində Səlcuqlar parçalandı, sultanlıqlar yarandı. Bu da Atabəylər hakimiyyətinin yaranmasına səbəb oldu. 1220-1256-cı illərdə Monqollar farslar yaşayan əraziləri işğal etdi və bu ərazilər Elxanilər dövlətinin tərkibinə daxil edildi. Elxanilər dövlətinin süqutundan sonra 1380-1393- cü illərdə Teymur şah farsların ərazilərini işğala məruz qoydu. Teymur şahın ölümündən sonra isə Teymurilər ilə Qaraqoyunlu dövləti arasında döyüşlər baş verdi. 1468-ci ildə Muş döyüşündən sonra Qaraqoyunlu dövlətini Ağqoyunlu dövləti əvəz etdi. Ağqoyunlu dövlətinin başçısı Uzun Həsən Qızılbaşlara arxalanaraq Səfəvilərin əli ilə Azərbaycan hökumətini qurdu və bununla da Ağqoyunlu dövlətinə son qoyuldu.
1501-ci ildə Şah İsmayıl Təbriz şəhərinə daxil oldu, orada özünü şah elan etdi. Bu, o anlama gəlir ki, XVI-cı əsrin sonlarına qədər Səfəvilər dövləti (Azərbaycan dövləti) bərqərar olub. Ancaq sonrakı dövrdə dövləti farslar idarə etməyə başlayıblar. Bununla da Qızılbaşların dövlətçiliyinin sonu gəlib. Uzun illərdən sonra hakimiyyətə Qacarlar sülaləsi başçılıq etdi. 1795-1797-ci illərdə Qacar ordusu Cənubi Qafqaza (Qarabağa) hücuma keçdi. Bu hücum nəticəsində Qarabağı talan etdi, böyük dağıntılar törətdi.
XIX-cu əsrin sonları, XX-ci əsrin əvvəllərində Qacarlar hökuməti zəiflədi və Rza xan hakimiyyətə gəldi. Rza xanın dövründə fars milliyətçiləri genişmiqyaslı təxribat işləri gördülər. 1922-ci ildə Rza xan öz hakimiyyətini oğlu Məhəmməd Rza Pəhləviyə verib taxt-tacından əl çəkdi. 1925-ci illərdə hətta milli təhsil də fars dilində təşəkkül tapdı.
Əslində, bu gün dünyanın baş bəlasına çevrilmiş İran dövləti öz varlığına görə İngiltərə dövlətinə və yəhudilərə borcludur. Belə deyək, 1925-ci ildə çevriliş yolu ilə yaradılmış İran dövləti heç də çoxəsirlik tarixə malik deyil. Bu dövlət yuxarıda dediyimiz kimi, Rza şahın rəsmi müraciəti ilə İran adlandırılmışdır.
Onu da deyə bilərik ki, nə indiki İran ərazisinin adı İran, nə də ki, dilləri fars dili olmayıb...
Fars dili, əslində, taciklərin etnosu əsasında İran üçün yazılmışdır, bu dilin 2500 illik tarixlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Qısası, İran - tacik dövlətinin tarixi 1925-ci ildən başlayır. Ermənilər kimi farslar da başqa millətlərin mədəniyyətini, adət - ənənələrini mənimsəyib, İran (Fars) dövləti üçün tarixi baza yaratmışlar. Ermənilərin tarixi olmadığı kimi, farsların da yazılı tarixi olmayıb. Bunu orta əsr müəlliflərinə aid olan xəritələrdə, o cümlədən Mahmud Kaşğarlının "Divani Lüğət-əttürk" əsərindəki xəritədə də görmək mümkündür. Hansı ki, indiki İranı əhatə edən ərazilər Azərbaycan sülalələrinə məxsus olub.
Onu da qeyd edim ki, “İran” sözü də yalnız Azərbaycan dövlətlərinin adı anlamında yaranmışdır və bu sözün indiki İran sözünə heç bir aidiyyatı yoxdur. Həmin adın Firdovsinin "Şahnamə" əsərində əks olunması fikri də məhz taciklərə aiddir. Tarixi İran adı Əfqanıstan və Tacikistanın bir hissəsinin adıdır.
Oxuduğum əsərlərdən də görürəm ki, ermənilərlə farsların soy-kökü eynidir.
Son bir neçə ildə bu şovinist molla rejiminin müxtəlif səviyyəli şəxslərinin Azərbaycan əleyhinə hədələyici fikirlər səsləndirməsi, qanunsuz yükdaşımaları, rəsmi səviyyədə Ermənistanın sərhəd toxunulmazlığı bizim üçün "qırmızı xəttdir" deyib bəyanat yaymaları və s. eyni kök və soydan olduqlarına dəlalət edir.
Bu günlərdə Tehrandakı səfirliyimiz qarşısında keçirilən aksiyada Azərbaycan əleyhinə şüarlar, əsassız ittihamlar səsləndirilib. Mollalar Azərbaycana hansı ölkələrlə əməkdaşlıq etməyin yollarını göstərir. Deyəsən, molla rejimi anlamaq istəmir ki, Azərbaycan müstəqil dövlətdir, hansı ölkələrlə əməkdaşlıq etməyi özü müəyyənləşdirir.
İrana bir deyən lazımdır ki, sənin Azərbaycan ərazisinə göz dikən Ermənistana qucaq açmağın hansı dinə, əxlaqa sığır?! Ötən 30 ildə Azərbaycanın işğal altında olan şəhər və kəndlərində yerləşən məcid və dini abidələrimizdən donuz tövləsi kimi istifadə edən ermənilərə bu qədər yaxınlıq etməyiniz hansı anlamdadır?!
Biz farslarla ermənilərin eyni kökdən olduqlarını 44 günlük Vətən müharibəsində də gördük. Onlar erməniləri silahlandırırdı və bu gün də həmin çirkin oyunu davam etdirirlər. Adını müsəlman qoyub erməni soydaşları ilə donuz əti yeyib, şərab içə-içə işğal altında olan ərazilərimizi talan etdiniz. Vətən müharibəsində dost kimdir, düşmən kimdir, gördük. Azərbaycanın dostu Türkiyə, İsrail, Pakistan, Ukrayna, Gürcüstan və bir neçə dövlət oldu. Onlar daim Azərbaycan xalqının yanında idi...
Güneyli şairimiz Taymas Taymaslı fars rejiminin iç üzünü yazdığı "Qaraçılar" şeirində çox dəqiq göstərir. Şeiri olduğu kimi, təqdim edirik:
Hüseyn İsaoğlu
( Məmmədov ),
Azərbaycan Jurnalistlər
Birliyinin üzvü .


Hind kökənli qaraçılar,
Ölkəmizə soxuldular.
Türk paşalar sarayında
Oyuncaq, oynaş oldular.
Min illərlə edildilər,
Evlərdə kölə oldular,
Yavaş-yavaş dikəldilər,
Ölkəyə yiyə durdular.
Bu oğrular, dilənçilər
Hələ də var, dilənirlər.
Oğruluqla gün keçirib,
Qapı-baca sülənirlər.
Bunlar torpaq oğrusu,
torpaq dilənçisidir.
Bunlar əkin oğrusu,
Əkin dilənçisidir.
Türklər sümürgənlərə
İlay boyu yox dedi.
Qaraçılar onlara
Gülə-gülə - gəl, - dedi.
Türk yada baş əyməyib,
Əyməyəcəkmi dedi.
Bunların ərbabları
İngiltərə söylədi,
Masonlar pıçıldadı,
Ölkəyə yiyələnmək
Türkləri əzməkdədir.
Hələ də var, əzilir
Türk oğlu türk boyları,
Qaraçılar bizləri
Manqurt kimi istədi.
Manqurtlugmuzdanmı
Bu gün ayaq üstədi?
Ölkəyə yürüş çağı
Türk oluruq qeyrətli,
Dilimizdə oxumaq,
İstəyəndə azəri
Yeni kimlik çözülür,
Deməli fars oluruq.
Biz də qaraçılar tək
Yersiz, köksüz oluruq.
Geri ulus oluruq,
Əkinsiz fars oluruq,
Yenə manqurt oluruq.
Ancaq bu yöntəmlərə
Baxmayaraq da turkəm.
Nə mutlu turkəm deyib
Ağızların əyirəm.
Taymaz, yenə deyirəm:
Dünyadakı qaraçılar
Bu günkü pan-farslara.
"Təbriz, Bakı, Ankara
Farslar hara, biz hara?"




Paylaş



Bölmə: Karusel / Slayd / Xəbər lenti
Fikirlər
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?


Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Təqvim
«    Oktyabr 2026    »
BeÇaÇCaCŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam

Sayğac
Ən çox baxılanlar
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xəbər lenti
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Foto
Zəngilanın dirçəliş   və qayıdış dövrü


Zəngilanın dirçəliş

və qayıdış dövrü


Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifəsi olan Vətən müharibəsi bizə təkcə torpaqlarımızı deyil, ləyaqətimizi, qürurumuzu qaytardı. Həmin qürurun ən parlaq ünvanlarından biri də Zəngilandır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Zəfər yürüşü zamanı şərqdən, Cəbrayıl istiqamətindən düşmənə vurulan sarsıdıcı zərbələr nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30-dan çox yaşayış məntəqəsini azad edərək Zəngilanın inzibati hüdudlarına çatdı. Oktyabrın 18-də rayonun tam azad edilməsi uğrunda genişmiqyaslı əməliyyata start verildi və cəmi iki gün sonra, oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı kəndlərinin və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Beləliklə, Zəngilan döyüşləri nəticəsində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd düşmən tapdağından xilas edildi və bununla da 132 kilometrlik Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa olundu. İşğalın bitməsindən dərhal sonra sərhəd boyunca zəruri istehkam və mühafizə işlərinə başlanıldı.

Qərbi zəngəzurlular Zəngilan şəhidliyində

Bu tarixi qələbənin əbədiləşdirilməsi üçün 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və 6974 hərbi qulluqçumuz bu medalla təltif olundu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə isə 20 oktyabr tarixi Zəngilan şəhəri günü kimi rəsmiləşdirildi. Zəngilanın azad olunması Böyük Qayıdışın başlanğıcı oldu. Bu gün dövlətin ən böyük hədəfi həmin torpaqları yenidən həyatla doldurmaqdır. 2026-cı il 1 oktyabr tarixinə olan məlumata görə, Zəngilan şəhərində 84 ailə, yəni 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə, yəni 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə, yəni 903 nəfər öz doğma ocağına qayıdıb. Köçürülən ailələr peşə və bacarıqlarına uyğun olaraq müxtəlif dövlət qurumlarında, tikinti şirkətlərində, tikiş fabrikində və digər sahələrdə işlə təmin edilirlər.Bu qayıdışın dünyaya nümunə olan simvolu isə Ağalı kəndidir. Ağalı təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın ən müasir kəndlərindən biri hesab olunur. Burada “ağıllı kənd” konsepsiyası tam şəkildə tətbiq edilib. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün sosial-iqtisadi xidmətlər ən yüksək texnologiyalarla qurulub. Kəndin enerji təminatı ekoloji cəhətdən tam təmizdir, Həkəri çayı üzərində 3 turbindən ibarət Arximed tipli su elektrik stansiyası və gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Evlərdə istilik xərclərini azaltmaq üçün kombinə edilmiş sistemlər, mətbəx sobası və yüksək səmərəli elektrod boilerlər var. Suyun isidilməsi üçün günəş kollektorlarından, çirkab suların təmizlənməsi üçün bioloji təmizləmə qurğularından istifadə olunur.
Kənddə GPON texnologiyası ilə yüksək sürətli internet, İP TV, video müşahidə kameraları, ağıllı işıq dirəkləri və avtomatik hava müşahidə stansiyaları var. Əhalinin rahatlığı üçün Tele-səhiyyə, E-təhsil və digər elektron xidmətlər, ASAN, DOST, məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, kiçik və orta biznesə dəstək mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2 hektardan çox olan park salınıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ağalı kəndi sadəcə yaşayış məntəqəsi deyil, gələcəyin kənd modelidir. Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü ildə təsdiq etdiyi Baş Plana əsasən şəhərin 2040-cı ilədək inkişafı üçün böyük vəsait ayrılıb. 2022-ci ildə təməli qoyulan 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı 2026-cı ildə olub. Kompleksin ərazisi 2 hektardan artıqdır və burada 12 bina, o cümlədən 4 ədəd üçmərtəbəli 60 mənzilli və 8 ədəd ikimərtəbəli 44 mənzilli evlər tikilib.

Azad Zəngilanın qonaqları

Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bu bölgənin inkişafı üçün mühüm faktora çevrilib. Zəngəzur dəhlizinin hava infrastrukturu ilə gücləndirilməsi baxımından hava limanı strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun inşası da böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu yol azad edilmiş torpaqlara həm vətəndaşların qayıdışı, həm də yüklərin daşınması üçün tarixi imkan yaradır. Artıq yolun birinci mərhələsi üzrə böyük hissə tamamlanıb və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklər daşınır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun uzunluğu 126,3 kilometrdir, illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon tondur və layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunan XIX əsrə aid Zəngilan şəhər məscidi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub. Bərpa-tikinti işləri çərçivəsində tarixi məscid konservasiya edilib və onun yanında düzbucaqlı planlı, iki minarəli yeni məscid inşa edilib. Yeni məsciddə 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yaradılıb. Rayonun gələcəyi üçün turizm və kənd təsərrüfatı da unudulmayıb. 2024-cü il mayın 18-də Ağalı kəndində, Həkəri çayı vasitəsilə yaradılmış süni gölün sahilində “Ağalı” hoteli açılıb. Zəngilan İstirahət Kompleksində 111 nömrəli hotelin təməli 2023-cü il mayın 4-də qoyulub. 2026-cı il mayın 10-da isə “Zəngilan City Park Hotel”in təməli qoyulub. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə “Dost Aqropark” layihəsi həyata keçirilir. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan bu kompleks tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək və 100 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Layihənin birinci mərhələsində 5200 kvadratmetr qapalı, 113 min kvadratmetr açıq tipli heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər, kafe, kinoteatr tikilib.
Beləliklə, Zəngilan bu gün sadəcə işğaldan azad edilmiş bir rayon deyil, Azərbaycan dövlətinin qüdrətinin, iradəsinin və gələcəyə olan inamının canlı rəmzidir. Burada hər daş, hər tikilən ev, hər qayıdan ailə 30 illik həsrətin sonu və Böyük Qayıdışın əbədi başlanğıcıdır.

Mahnur Hüseynova
Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
Video
"Vətən Qəhrəmanları" Şəhid İlyas Nəsirov


All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!