Loğmanoğlu

yaradıcılığının

fəlsəfi çalarları

Azərbaycan poeziyasında müəllim-şair kimi tanınan Vidadi Loğmanoğlu öz yaradıcılığı ilə oxucunu yalnız duyğulandırmır, eyni zamanda düşündürür. Onun şeirlərində fəlsəfi çalarlar açıq şəkildə nəzəri fikirlər kimi deyil, həyatın özündən doğan suallar və müşahidələr vasitəsilə ifadə olunur. Şair insan, zaman, vicdan və milli kimlik kimi anlayışlara dərin mənalar yükləyərək poeziyanı düşüncə müstəvisinə qaldırır.
Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığında insan və zaman münasibəti əsas mövzulardandır. Zaman şair üçün sadəcə keçən illər deyil, insanın daxili aləmini sınağa çəkən bir qüvvədir. O, insan ömrünün faniliyini xatırladaraq oxucunu həyatın mənası üzərində düşünməyə vadar edir. Bu baxımdan onun şeirlərində ekzistensial fəlsəfəyə xas olan “insan niyə yaşayır?” və “ömrün dəyəri nə ilə ölçülür?” kimi suallar hiss olunur.
Şairin fəlsəfi dünyagörüşündə vicdan anlayışı mühüm yer tutur. O, insanın sözünə, əməlinə və mövqeyinə görə məsuliyyət daşıdığını vurğulayır. Loğmanoğlu üçün susmaq da bəzən yanlış seçim ola bilər. Bu yanaşma onun yaradıcılığında etik fəlsəfənin – insanın mənəvi borcunun ön planda olduğunu göstərir. Şair oxucunu biganə qalmamağa, haqq və ədalət tərəfdə durmağa çağırır.
Vidadi Loğmanoğlunun poeziyasında milli kimlik mövzusu da fəlsəfi məzmun daşıyır. Vətən onun üçün yalnız torpaq deyil, yaddaş, tarix və mənəvi varlıqdır. Şair fərdi “mən”lə milli “biz”i birləşdirərək göstərir ki, insan kökündən, xalqından uzaq düşəndə mənəvi boşluq yaşayır. Bu düşüncə onun şeirlərində milli varlığın qorunmasının fəlsəfi əsasını təşkil edir.
Şair söz və sükut arasında da fəlsəfi tarazlıq yaradır. O, sözün gücünə inansa da, bəzən deyilməyən fikirlərin daha ağır məna daşıdığını göstərir. Bu xüsusiyyət Şərq poeziyasına xas olan sükut fəlsəfəsi ilə səsləşir və Loğmanoğlunun yaradıcılığına dərinlik qatır.
Nəticə etibarilə, Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığı fəlsəfi baxımdan zəngin və çoxqatlıdır. Onun şeirləri oxucuya hazır cavablar vermir, əksinə insanı düşünməyə, öz daxili aləminə nəzər salmağa çağırır. Məhz bu xüsusiyyət onun poeziyasını yalnız ədəbi deyil, eyni zamanda fəlsəfi dəyərə malik edir.

Elman RÜSTƏMOV,

yazıçı-publisist

İndi isə Vidadi Loğmanoğlunun bir neçə yeni şeirini oxucularımızın ixtiyarına veririk:
Bayırda vaxtsız qar yağır!

Bayırda vaxtsız qar yağır!
Kiminin başına,
Kiminin papağına,
Kiminsə bayaqdan
Boyadımış kababına,
Kiminin qazanına, aşına...

Bayırda vaxtsız qar yağır..
Kiminin onsuz da
Yoxluqdan, kövrəklikdən
Üşüyən dözümünə,
Üşüyən içinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Kiminsə hələ
Alaram deyə
Daşınıb-düşündüyü
İntəhasız fikrinə,
Ümidsiz ümidinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Mənimsə çoxdan
Ayrılıqlardan və tənhalıqdan
Buz bağlayan ruhuma,
İzimə, cığırıma.

Yazıqlaşan bu dilim

Bəlkə ana laylasın
Dinləməyib gənc nəsil.
Zamanın günahımı,
Yoxsa mənim günahım.
Heç əcnəbi dilində
Layla demək olurmu?
Oxşayıb körpəsini
Ovutmaq, dilə tutmaq.
Uyuyub birgə yatmaq,
Olmasa heç olurmu?
Nə var mənim başımda!?
Bəlkə də bilmirlər heç
Bayatı nə, ağı nə,
Dərdimi söyləməyə,
Bir şıkayət deməyə,
Ötən qəmli günümü
Dünənimnən gətirib,
Bu günümə verəndi.
Köklənib cəngi üstə,
Hər döyüş meydanında
Bir gəraylı deyəndi.
Düşmənə hərb öyrədən,
Hər döyüşdən bir zəfər
Alıb geri dönəndi.
Bir qoşma söyləyəndi
Yazıqlaşan bu dilim.
Mənim nəğməkar dilim.

Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Məmməd Araza ithaf olunur


Çox söz açdın torpağından daşından,
Nələr çəkmiş bu dunyanın başından,
İncimisən başbilənlər başından
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Çox satqının düşmənindən hay alıb,
Çox biqeyrət çox ismətli yar alıb,
Nanəcib də özünə bir ər alıb,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Nahaqlar dünyanı bürüyən zaman,
Haqq da öz içində əriyən zaman,
Bu dünya neyləsin, neyləsin zaman,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Yaranışdan dünya həmən dünyadı,
Çox sitəmə sinə gərən dünyadı,
Sən əydiyin, mən əydiyim dünyadı
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Söylədin, sözündən söz götürən az,
Odundan, közündən qor götürən az,
Sorma Vidadidən, Məmməd özün yaz,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Səhra Rezayi
Yazar, jurnalist və tərcüməçi

Dünyaya əbədi

nurdur Məhəmməd

«Dünyaya əbədi nurdur Məhəmməd» hər cümləsinin əvvəlində yer alan bu beyt, şairin ilahi ruhundan və ənbiyalara bağlılığından xəbər verir. Müasir dövrün Dədə Qorqudu kimi görünən şairimiz Mirəli Abbası illər sonra yenidən gördük və onun dərin mənalı, könül oxşayan qəzəllərinin qonağı olduq. İllər öncə nəşriyyatda tanış olduğum ağsaqqal şair, xəstələnib yatağa düşsə də, dili heç zaman haqq söz deməkdən, qələmi həqiqətləri yazmaqdan vaz keçməyib.
Türk dünyasına böyük hörmət və sarsılmaz inam bəsləyən Mirəli Abbas hər zaman türklərin birliyini dilə gətirib və ən böyük arzusu yazdığı ilahi kəlmələri və düşündürücü sözləri bütün türk millətinə çatdırmaqdır. Onlarla kitabın müəllifi olan bu böyük sənətkar, son əsəri «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm»də bütün türk dünyasına müraciət edərək onları dürüstlüyə və birliyə çağırır. Atalar sözləri və gözəl qəzəllərlə bəzənmiş bu kitabın üz qabığı da məna yükü daşıyır: Türk xalqlarının bayraqları ilə işlənmiş, ay-ulduz işığında görünən qılınc və saz türklüyün iki əzəli rəmzi kimi bu müqəddəs dünyanı qoruyur və işiqlandırır.
Mirəli Abbas - 1950-ci il iyulun 2-də Ağsu rayonunun Şahbəyli kəndində dünyaya göz açıb. Tam orta təhsillidir. Şair öz bacarığı nəticəsində hərbi sirlərə, astronomik elmlərə, Qurani-Kərimə, islamşünaslıq elminə, əxlaqi-nasirə yiyələnib.
Uzun müddət Neft daşlarında, sonra DİN-nin orqanlarında və Ağsu rayonunda Su-meliorasiya idarəsində çalışıb. Hazırda təqaüdçüdür. Müdrik kəlamlar və gözəl qəzəllər müəllifi kimi tanınır. 6 kitab müəllifidir. AYB-nin və AJB-nin üzvüdür. "Atatürk", "Zira" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır. Mirəli Abbas hazırda Azarbaycanın Ağsu şəhərində yaşayır. Bu sadə insan dünyəvi dinlərin incəliklərindən məlumatlıdır və sərirəştəsi var. Çox maraqlı insandır.

Mirəli Abbasın yaradıcılıq həyatına qısa bir baxış

Yaradıcılığı ilə tanış olduğum şair Mirəli Abbas haqqında söz deməyə heç kəs çətinlik çəkə bilməz. Onun əsərlərindən məlum oldu ki şair öz dinini, islamını, türkçülüyünü, göz bəbəyi kimi qorumağı bacaran bir şairdir. Onun hər cümləsi millətini köməyə, səfərbərliyə çağırır. Şair bir sözlə dərdini dünyaya, millətinə öz oğlanlarına çatdırıb. "Oğul vətən əmanəti ha" bu cümlə ilə demək istəyir ki, yad ellərin bir məqsədi var. Mənim vətənimi, sərvətimi, dinimi və dilimi almaq istəyirlər. Yalnız məqsəd budur.
Birinci kitabı kimi ikinci kitabında da şair başqa bir müdrik cümlə ilə kitabının üz qabığını bəzəmişdir:
"Oğul sən məndən böyüksən səngər dalında" adlı ikinci kitabında, vətən səngərində dayanan oğulları vətənin ən böyük və cəsur oğulları adlandırıb, vəsf eyləmişdir. O oğul ata anasının qeyrətini və dövlət rəmzi olan bayrağını, ərazi bütövlüyünü qoruyur. Şairin bu kitabındakı yazılar birliyə çağırır. Islam dünyasına çağırışdır. Şairin "Mənim Allahım" poeması Allaha inanmayan insanlara işarədir.
Mirəli Abbas islam dininin banisi Məhəmməd peyğəmbəri əsas götürərək İslamı qəbul edən millətlərə qardaşdır və qardaş da olacaq deyərək, bütün İslam dunyasını birliyə, ədalətə, paklığa, biri-birinə arxa olmağa və olmuş səhvləri güzəştə getməyə çağırır. Şairin yaradıcılığına baxanda fikirləri peyğəmbərin fikirlərinə, Qurana, islamşünaslıq elminə söykənir. İslam dünyası, Məhəmməd Peyğəmbər (s)dən sonra İslam ölkələrində Quran-Kərimdən bəhrələnmiş dahi şairlərin əsərlərini oxumuş, onların dünya ədəbiyyatına verdiyi xeyri açıqlamağı bacarır.
Şairi zaman özü yetişdirmişdir. Onda ilahi qüvvəsinin öz köməyi var. Onun yaradıcılığında fəlsəfi dəyərlər tapıntılar çoxdur. Bir şeirinə baxaq:

Peyğəmbər elmindən mən dərs almışam,
Böyük Nizamidən cilalanmışam.
Səməd Vurğun sadə dilimdi mənim,
Cavid sərkərdəm, elimdi mənim.

Şəhriyar soy köküm, belimdi mənim,
Ustadlar dilində bir Allahım var.
Dünya həqiqətdən tutubdu qərar,
Axtarsan, oxusan həqiqətim var.

Günəş Nurdur, Torpaq Məhəbbət
İslam dininin mahiyyətini dərk edib onu qəbul edən insan əvvəlcə öz əxlaqi tərbiyəsini nəzərdən keçirməlidir. Analıq tərbiyəsi isə daha da kamilləşdirilməlidir. Müəllif bu mövzuya aydınlıq gətirmək üçün iki yüzdən artıq atalar sözünü nümunə olaraq toplamışdır. Məsələn, o, müxtəlif məna çalarlarına sahib atalar sözlərini diqqətlə araşdırmış və əsərdə yer vermişdir.
«Atalar Sözü» Mirəli Abbasın ədəbi irsinin ən nurlu səhifələrindən biridir. Bu kitabda şair, əsrlərin yaddaşından süzülüb gələn türk­məişətli məsəlləri yeni bir nəfəs, yeni bir hikmətlə yenidən dirildir. Lakin «Atalar Sözü» yalnız toplanmış deyimlərin kitabı deyil; o, bir el ağsaqqalının – Mirəli Abbasın – həyatın dərin qatlarından süzülüb gələn söz sınaqlarının göstəricisidir.
Mirəli Abbas, öz müdrikliyinin, el sevgisinin və illərin müşahidəsinin bəhrəsi olan bir çox məsəlləri özünün yaratdığı kimi, onları türk dünyasının ədəbi xəzinəsinə də əbədi yadigar etmişdir. Bu kitabda yer alan hər söz, bir nəsihət işığı, bir yol göstəricisi, bir ömür dərsidir. O, xalqını doğru yaşamağa, düz yol tutmağa, insanlığın və mərifətin həqiqi mənasına qovuşmağa çağırır.

Günəş nurdur, torpaq məhəbbət.
Nəfsi çox olan oğru olar, ya dilənçi.
Falçı gəzən qadın şeytanın bacısıdır.
Çox ağac əkən cənnətə gedər.
Bir yalanın bəlasın bir el çəkər.
Qəzəllər və Gözəllər», klassik şeir nəfəsinin müasir duyğularla qovuşduğu nadir bir əsərdir. Bu kitabda söz, həm könülün sirlərini açır, həm də gözəlliyin ən incə çalarını naxış-naxış oxucuya bəxş edir. Şairin qələmində hər qəzəl bir pıçıltı, hər misra bir nəfəs, hər obraz isə həyatın içindən süzülüb gələn bir nur kimidir.
«Vicdan lövhələri», sözün qəlbin dərinliyinə düşdüyü, insanın içində gizlənən sükutun səsini oyatdığı poetik bir yolçuluqdur.
Şeirlərdəki sadəliklə dərinlik bir-birinə qarışır: bəzən bir kəlmə bir ömürlük düşüncəyə açar verir, bəzən bir misra unudulmuş duyğuları oyaq salır.

Şairin Iranda çap olunan əsərləri

«Mənim Allahım» kitabı 2017-ci ildə Təbriz, Tehran və Zəncan şəhərlərində nəşr edilmişdir. Kitabın ön sözü onun uzun poeması- «Mənim Allahım»dır.
Bu kitab şairin dərin dini, fəlsəfi və ilahi düşüncələrini əks etdirən müxtəlif şeirlərdən, qəzəllərdən və rübailərdən ibarətdir. Eyni zamanda vətən sevgisi və milli ruh da əsərin əsas mövzularındandır.
2022-ci ildə nəşr olunmuş «Oğul, sən məndən böyüksən səngər dalında» şeir toplusu vətən sevgisi, qürur və şərəf mövzusunda ilhamverici əsərdir. Şair bu əsərdə tarixə iz qoymuş qəhrəmanların ruhunu oxucuya çatdırır, vətənə bağlılığı, gənclərin gələcəyə inamını və sönməyən ümidini ön plana çıxarır.
Şairin son əsəri “Mən Sizlə Görüşə Gəlmişəm”, 2025-ci ildə Təbriz və Tehranda nəşr olunmuşdur və tezliklə onun bir nüsxəsini səbrlə gözləyən əziz şairə çatdıracağam.
«Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» son nəfəs kimi içdən, səmimi bir əsərdı.
Mir Əli Abbasın yeni kitabı oxucunu ilk sətrindən özünə çəkən, insanın iç aləminə açılan bir pəncərə kimidir. Bu kitabda müəllif illərin süzgəcindən keçmiş duyğularını, yaddaşın dərin qatlarında qalmış insanları, görüşə gəlmiş bir qonaq təmizliyi ilə oxucusunun qarşısına çıxarır. Bu kitab, müəllifin oxucusuna «mən burdayam, sizinlə danışmağa, bölüşməyə gəlmişəm» deyən sakit, dərin və poetik bir salamıdır.
Bu dəyərli kitabın əhəmiyyəti təkcə ədəbiyyat çevrəsi ilə məhdudlaşmır. «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» artıq böyük bir mənəvi yol keçərək Şəhriyar Ev-Muzeyinin rəflərində öz yerini alıb. Bu, Mir Əli Abbasın söz dünyasının ustad Şəhriyarla eyni məkanda nəfəs alması, iki sənət nəfəsinin bir araya gəlməsi kimi simvolik və dərin mənalı bir hadisədir.
Kitabın yaxın günlərdə İstanbulda Dünya Türklüyü Həmrəylik Muzeyinə də hədiyyə ediləcəyi xəbəri isə onun sözlərini sərhədlərdən kənara aparacaq bir körpü kimidir. Bu addım, həm müəllifin yaradıcılığına verilən dəyərin, həm də türk dünyasının mədəni bağlarının daha da möhkəmlənməsinin gözəl bir işarəsidir.
Nəhayət, son söz...
İllər əvvəliydi… Arazın o tayından uzaqlardan bir qonaq gəlmişdi evimizə. Qapını açanda qarşımızda uca boylu, nurüzlü bir qoca dayanmışdı -sanki günəşin ilk şüaları onun üzündə əriyib evimizi işıqlandırmışdı. Onu Azərbaycan nəşrlərində tanımışdım; indi isə Ağsudan, Zəngandan kilometrlərlə uzaq bir yerdən, ürəyi dolu səmimiyyətlə evimizin qonağı olmuşdu. Atamla anam bu görüşdən sevinc içində idi; sevincləri qəlblərində çırpınır, gözlərindən parlaq işıq saçılırdı. Arazın bu tayındakı adət-ənənələrə uyğun olaraq, qonağa səmimi ev sahibliyi etməyə hazırlaşırdılar. Şair isə, sanki hər bağdan bir gül gətirmiş, şeirlər oxuyur, hikmət dolu sözlər söyləyirdi - hər sözündə həyatın mənası və insanlığa sevgisi əks olunurdu.
Bəli, o Mirəli Abbas idi - illər boyu söyləmədiklərini bağçamızın torpağına əkmiş, hər gül və hər yarpaq ilə bizə xatirə qoymuşdu. Bizi tərk edən şair Məşhəd ziyarətinə müşərrəf oldmuşdu. Zaman keçsə də, anam bu dünyanı tərk etsə də, biz və Arazın bu tayındakı bütün azərbaycanlılar sevimli qonağımız, şairimiz Mirəli Abbası səbrsizliklə gözləyirik. Xəstə yatağında yatan şairə uca rəbbimdən şifalar diləyib gözəl ve təmiz urəkli şairimizə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Səhra Rezayi
Yazar, jurnalist və tərcüməçi

Dünyaya əbədi

nurdur Məhəmməd

«Dünyaya əbədi nurdur Məhəmməd» hər cümləsinin əvvəlində yer alan bu beyt, şairin ilahi ruhundan və ənbiyalara bağlılığından xəbər verir. Müasir dövrün Dədə Qorqudu kimi görünən şairimiz Mirəli Abbası illər sonra yenidən gördük və onun dərin mənalı, könül oxşayan qəzəllərinin qonağı olduq. İllər öncə nəşriyyatda tanış olduğum ağsaqqal şair, xəstələnib yatağa düşsə də, dili heç zaman haqq söz deməkdən, qələmi həqiqətləri yazmaqdan vaz keçməyib.
Türk dünyasına böyük hörmət və sarsılmaz inam bəsləyən Mirəli Abbas hər zaman türklərin birliyini dilə gətirib və ən böyük arzusu yazdığı ilahi kəlmələri və düşündürücü sözləri bütün türk millətinə çatdırmaqdır. Onlarla kitabın müəllifi olan bu böyük sənətkar, son əsəri «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm»də bütün türk dünyasına müraciət edərək onları dürüstlüyə və birliyə çağırır. Atalar sözləri və gözəl qəzəllərlə bəzənmiş bu kitabın üz qabığı da məna yükü daşıyır: Türk xalqlarının bayraqları ilə işlənmiş, ay-ulduz işığında görünən qılınc və saz türklüyün iki əzəli rəmzi kimi bu müqəddəs dünyanı qoruyur və işiqlandırır.
Mirəli Abbas - 1950-ci il iyulun 2-də Ağsu rayonunun Şahbəyli kəndində dünyaya göz açıb. Tam orta təhsillidir. Şair öz bacarığı nəticəsində hərbi sirlərə, astronomik elmlərə, Qurani-Kərimə, islamşünaslıq elminə, əxlaqi-nasirə yiyələnib.
Uzun müddət Neft daşlarında, sonra DİN-nin orqanlarında və Ağsu rayonunda Su-meliorasiya idarəsində çalışıb. Hazırda təqaüdçüdür. Müdrik kəlamlar və gözəl qəzəllər müəllifi kimi tanınır. 6 kitab müəllifidir. AYB-nin və AJB-nin üzvüdür. "Atatürk", "Zira" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır. Mirəli Abbas hazırda Azarbaycanın Ağsu şəhərində yaşayır. Bu sadə insan dünyəvi dinlərin incəliklərindən məlumatlıdır və sərirəştəsi var. Çox maraqlı insandır.

Mirəli Abbasın yaradıcılıq həyatına qısa bir baxış

Yaradıcılığı ilə tanış olduğum şair Mirəli Abbas haqqında söz deməyə heç kəs çətinlik çəkə bilməz. Onun əsərlərindən məlum oldu ki şair öz dinini, islamını, türkçülüyünü, göz bəbəyi kimi qorumağı bacaran bir şairdir. Onun hər cümləsi millətini köməyə, səfərbərliyə çağırır. Şair bir sözlə dərdini dünyaya, millətinə öz oğlanlarına çatdırıb. "Oğul vətən əmanəti ha" bu cümlə ilə demək istəyir ki, yad ellərin bir məqsədi var. Mənim vətənimi, sərvətimi, dinimi və dilimi almaq istəyirlər. Yalnız məqsəd budur.
Birinci kitabı kimi ikinci kitabında da şair başqa bir müdrik cümlə ilə kitabının üz qabığını bəzəmişdir:
"Oğul sən məndən böyüksən səngər dalında" adlı ikinci kitabında, vətən səngərində dayanan oğulları vətənin ən böyük və cəsur oğulları adlandırıb, vəsf eyləmişdir. O oğul ata anasının qeyrətini və dövlət rəmzi olan bayrağını, ərazi bütövlüyünü qoruyur. Şairin bu kitabındakı yazılar birliyə çağırır. Islam dünyasına çağırışdır. Şairin "Mənim Allahım" poeması Allaha inanmayan insanlara işarədir.
Mirəli Abbas islam dininin banisi Məhəmməd peyğəmbəri əsas götürərək İslamı qəbul edən millətlərə qardaşdır və qardaş da olacaq deyərək, bütün İslam dunyasını birliyə, ədalətə, paklığa, biri-birinə arxa olmağa və olmuş səhvləri güzəştə getməyə çağırır. Şairin yaradıcılığına baxanda fikirləri peyğəmbərin fikirlərinə, Qurana, islamşünaslıq elminə söykənir. İslam dünyası, Məhəmməd Peyğəmbər (s)dən sonra İslam ölkələrində Quran-Kərimdən bəhrələnmiş dahi şairlərin əsərlərini oxumuş, onların dünya ədəbiyyatına verdiyi xeyri açıqlamağı bacarır.
Şairi zaman özü yetişdirmişdir. Onda ilahi qüvvəsinin öz köməyi var. Onun yaradıcılığında fəlsəfi dəyərlər tapıntılar çoxdur. Bir şeirinə baxaq:

Peyğəmbər elmindən mən dərs almışam,
Böyük Nizamidən cilalanmışam.
Səməd Vurğun sadə dilimdi mənim,
Cavid sərkərdəm, elimdi mənim.

Şəhriyar soy köküm, belimdi mənim,
Ustadlar dilində bir Allahım var.
Dünya həqiqətdən tutubdu qərar,
Axtarsan, oxusan həqiqətim var.

Günəş Nurdur, Torpaq Məhəbbət
İslam dininin mahiyyətini dərk edib onu qəbul edən insan əvvəlcə öz əxlaqi tərbiyəsini nəzərdən keçirməlidir. Analıq tərbiyəsi isə daha da kamilləşdirilməlidir. Müəllif bu mövzuya aydınlıq gətirmək üçün iki yüzdən artıq atalar sözünü nümunə olaraq toplamışdır. Məsələn, o, müxtəlif məna çalarlarına sahib atalar sözlərini diqqətlə araşdırmış və əsərdə yer vermişdir.
«Atalar Sözü» Mirəli Abbasın ədəbi irsinin ən nurlu səhifələrindən biridir. Bu kitabda şair, əsrlərin yaddaşından süzülüb gələn türk­məişətli məsəlləri yeni bir nəfəs, yeni bir hikmətlə yenidən dirildir. Lakin «Atalar Sözü» yalnız toplanmış deyimlərin kitabı deyil; o, bir el ağsaqqalının – Mirəli Abbasın – həyatın dərin qatlarından süzülüb gələn söz sınaqlarının göstəricisidir.
Mirəli Abbas, öz müdrikliyinin, el sevgisinin və illərin müşahidəsinin bəhrəsi olan bir çox məsəlləri özünün yaratdığı kimi, onları türk dünyasının ədəbi xəzinəsinə də əbədi yadigar etmişdir. Bu kitabda yer alan hər söz, bir nəsihət işığı, bir yol göstəricisi, bir ömür dərsidir. O, xalqını doğru yaşamağa, düz yol tutmağa, insanlığın və mərifətin həqiqi mənasına qovuşmağa çağırır.

Günəş nurdur, torpaq məhəbbət.
Nəfsi çox olan oğru olar, ya dilənçi.
Falçı gəzən qadın şeytanın bacısıdır.
Çox ağac əkən cənnətə gedər.
Bir yalanın bəlasın bir el çəkər.
Qəzəllər və Gözəllər», klassik şeir nəfəsinin müasir duyğularla qovuşduğu nadir bir əsərdir. Bu kitabda söz, həm könülün sirlərini açır, həm də gözəlliyin ən incə çalarını naxış-naxış oxucuya bəxş edir. Şairin qələmində hər qəzəl bir pıçıltı, hər misra bir nəfəs, hər obraz isə həyatın içindən süzülüb gələn bir nur kimidir.
«Vicdan lövhələri», sözün qəlbin dərinliyinə düşdüyü, insanın içində gizlənən sükutun səsini oyatdığı poetik bir yolçuluqdur.
Şeirlərdəki sadəliklə dərinlik bir-birinə qarışır: bəzən bir kəlmə bir ömürlük düşüncəyə açar verir, bəzən bir misra unudulmuş duyğuları oyaq salır.

Şairin Iranda çap olunan əsərləri

«Mənim Allahım» kitabı 2017-ci ildə Təbriz, Tehran və Zəncan şəhərlərində nəşr edilmişdir. Kitabın ön sözü onun uzun poeması- «Mənim Allahım»dır.
Bu kitab şairin dərin dini, fəlsəfi və ilahi düşüncələrini əks etdirən müxtəlif şeirlərdən, qəzəllərdən və rübailərdən ibarətdir. Eyni zamanda vətən sevgisi və milli ruh da əsərin əsas mövzularındandır.
2022-ci ildə nəşr olunmuş «Oğul, sən məndən böyüksən səngər dalında» şeir toplusu vətən sevgisi, qürur və şərəf mövzusunda ilhamverici əsərdir. Şair bu əsərdə tarixə iz qoymuş qəhrəmanların ruhunu oxucuya çatdırır, vətənə bağlılığı, gənclərin gələcəyə inamını və sönməyən ümidini ön plana çıxarır.
Şairin son əsəri “Mən Sizlə Görüşə Gəlmişəm”, 2025-ci ildə Təbriz və Tehranda nəşr olunmuşdur və tezliklə onun bir nüsxəsini səbrlə gözləyən əziz şairə çatdıracağam.
«Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» son nəfəs kimi içdən, səmimi bir əsərdı.
Mir Əli Abbasın yeni kitabı oxucunu ilk sətrindən özünə çəkən, insanın iç aləminə açılan bir pəncərə kimidir. Bu kitabda müəllif illərin süzgəcindən keçmiş duyğularını, yaddaşın dərin qatlarında qalmış insanları, görüşə gəlmiş bir qonaq təmizliyi ilə oxucusunun qarşısına çıxarır. Bu kitab, müəllifin oxucusuna «mən burdayam, sizinlə danışmağa, bölüşməyə gəlmişəm» deyən sakit, dərin və poetik bir salamıdır.
Bu dəyərli kitabın əhəmiyyəti təkcə ədəbiyyat çevrəsi ilə məhdudlaşmır. «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» artıq böyük bir mənəvi yol keçərək Şəhriyar Ev-Muzeyinin rəflərində öz yerini alıb. Bu, Mir Əli Abbasın söz dünyasının ustad Şəhriyarla eyni məkanda nəfəs alması, iki sənət nəfəsinin bir araya gəlməsi kimi simvolik və dərin mənalı bir hadisədir.
Kitabın yaxın günlərdə İstanbulda Dünya Türklüyü Həmrəylik Muzeyinə də hədiyyə ediləcəyi xəbəri isə onun sözlərini sərhədlərdən kənara aparacaq bir körpü kimidir. Bu addım, həm müəllifin yaradıcılığına verilən dəyərin, həm də türk dünyasının mədəni bağlarının daha da möhkəmlənməsinin gözəl bir işarəsidir.
Nəhayət, son söz...
İllər əvvəliydi… Arazın o tayından uzaqlardan bir qonaq gəlmişdi evimizə. Qapını açanda qarşımızda uca boylu, nurüzlü bir qoca dayanmışdı -sanki günəşin ilk şüaları onun üzündə əriyib evimizi işıqlandırmışdı. Onu Azərbaycan nəşrlərində tanımışdım; indi isə Ağsudan, Zəngandan kilometrlərlə uzaq bir yerdən, ürəyi dolu səmimiyyətlə evimizin qonağı olmuşdu. Atamla anam bu görüşdən sevinc içində idi; sevincləri qəlblərində çırpınır, gözlərindən parlaq işıq saçılırdı. Arazın bu tayındakı adət-ənənələrə uyğun olaraq, qonağa səmimi ev sahibliyi etməyə hazırlaşırdılar. Şair isə, sanki hər bağdan bir gül gətirmiş, şeirlər oxuyur, hikmət dolu sözlər söyləyirdi - hər sözündə həyatın mənası və insanlığa sevgisi əks olunurdu.
Bəli, o Mirəli Abbas idi - illər boyu söyləmədiklərini bağçamızın torpağına əkmiş, hər gül və hər yarpaq ilə bizə xatirə qoymuşdu. Bizi tərk edən şair Məşhəd ziyarətinə müşərrəf oldmuşdu. Zaman keçsə də, anam bu dünyanı tərk etsə də, biz və Arazın bu tayındakı bütün azərbaycanlılar sevimli qonağımız, şairimiz Mirəli Abbası səbrsizliklə gözləyirik. Xəstə yatağında yatan şairə uca rəbbimdən şifalar diləyib gözəl ve təmiz urəkli şairimizə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Azərbaycana qoyulan

sərmayə mənfəət gətirəcək...

Azərbaycanın elektik enerjisi istiqamətində həyata keçiridiyi davamlı və düşünülmüş layihələr artıq ölkəmizi təkcə istehlak edən deyil, o cümlədən ixrac imkanlarını artıran dövlətlər sırasına qaldırmışdır. Reallaşdırılan və görülən çoxşaxəli tədbirlər Azərbaycanımızı bölgənin çox etibarlı və böyük elektrik generasiya gücünə malik ölkəsi edəcək. Bu gün enerji təminatı, enerji təhlükəsizliyi nöqteyi-nəzərindən özümüzü çox rahat hiss edirik. Artıq 30-40 il bundan əvvəl yaşanan kritik problemlər tamamilə həll olunub.
Azərbaycan Respublikasının Prezident cənab İlham Əliyev “Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının rəsmi açılış mərasimində etdiyi çıxışında da məsələyə diqqət çəkib. Dövlətimizin başçısı qeyd edib ki, sözügedən layihə ölkəmizin enerji potensialını gücləndirəcək. 240 meqavat gücündə olan bu stansiya respublikamızın ümumi inkişafına öz töhfəsini verəcəkdir.
Azərbaycanda enerji sisteminin müasirləşdirilməsi, modernləşdirilməsi, inkişafı son illər ərzində əsas prioritetlərdən biri kimi qəbul edilmişdir. Son 20 il ərzində bizim enerji sistemimiz, yəni generasiya gücləri, böyük dərəcəli yarımstansiyalar və ötürücü xətlər tamamilə yenilənmişdir. Son 20 il ərzində ölkəmizdə yaradılmış generasiya gücləri bütün əvvəlki dövrlə müqayisədə təxminən üç dəfə artmışdır. Bu gün bizim generasiya gücümüz təxminən 10 min meqavata bərabərdir. Bu, əgər belə demək mümkündürsə, tarixi rekorddur. Ancaq nəzərə alsaq ki, bundan sonra növbəti illər ərzində bir çox yeni bərpaolunan enerji generasiya gücü yaradılacaq, əlbəttə ki, bu rəqəm daha da artacaq və bizə imkan verəcək ki, həm artan daxili tələbatı lazımi səviyyədə təmin edək, həm də elektrik enerjisini daha böyük həcmdə ixrac edək.
Yuxarıda da qeyd etdiyimiz ki, bərpa olunan enerji layihələri öıkəmizin hər bölgəsini əhatə etməkdədir. Cənab Prezident çıxışında qeyd edib ki, növbəti böyük stansiyaların açılışı Biləsuvarda, Neftçalada, Naxçıvanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə nəzərdə tutulur. “Bu günə qədər Qaradağ rayonunda açılıb, bu gün Xızı, Abşeron rayonlarında. Yəni Azərbaycanın coğrafi vəziyyəti elədir ki, istənilən bölgədə bərpaolunan enerji növlərini istehsal etmək mümkündür. Mən hələ Xəzər dənizinin potensialını demirəm. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı külək potensialı beynəlxalq qiymətləndirməyə görə, 157 giqavat səviyyəsindədir. Yəni növbəti illərdə artıq bu proses Azərbaycanda geniş vüsət alacaq”- deyə Azərbaycan Prezidenti nitqinə əlavə edib.
Açılış mərasimində xaricdən cəlb olunan sərmayə haqqında da məlumat verilib. Bildirilib ki, ölkəmizdə gözəl investisiya iqlimi var və 300 milyard dollardan çox xarici sərmayə cəlb edə bilmişik. Hazırda ölkəmizin maliyyə vəziyyəti çox müsbətdir. Qeyd edilməlidir ki, bizim bu sahədə apardığımız islahatlar, əldə edilmiş uğurlar dünyanın aparıcı reytinq agentlikləri tərəfindən də qiymətləndirilir. Təsadüfi deyil ki, bu gün ölkəmizin kredit reytinqi daha da artırılıb, investisiya və müsbət proqnozu olan reytinq səviyyəsinə qaldırılıb.
Dünyanın hər bir dövlətinin başlıca məsələlərindən biri də onun xarici borcunun miqyası ilə bağlıdır. Bu baxımdan ölkəmizin əldə etdiyi nailiyyət də fəxr olunasıdır. Belə ki, hazırda xarici borcumuz çox aşağı səviyyədədir, ümumi daxili məhsulun təqribən 6 faizindən bir qədər çoxdur. Valyuta ehtiyatlarımız xarici borcu 16-17 dəfə üstələyir və bu göstəriciyə görə, Azərbaycan dünya miqyasında aparıcı ölkələr sırasındadır. Yəni bütün bu və başqa amillər deməyə əsas verir ki, Azərbaycana qoyulan sərmayə xeyir gətirəcək, mənfəət gətirəcək.
Tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev gələcək planlarla bağlı danışarkən qeyd edib ki, ölkəmizdə bərpaolunan enerji potensialı çox artacaq. Ona görə də bu enerjinin saxlanılması üçün infrastruktur yaradılmalıdır. Bu məqsədlə ölkəmizdə tarixdə ilk dəfə olaraq Batareya Enerji Saxlanc Sistemi də yaradılır. Birinci layihə 250 meqavatlıqdır. Bunu “AzərEnerji” öz vəsaiti hesabına icra edir. Ancaq bizim artan potensialımız tələb edəcək ki, belə Batareya Enerji Saxlanc sistemlərinin sayı daha da çoxalsın. Qeyd edilib ki, imzalanmış kontraktlar əsasında 2030-cu ilə qədər altı, 2032-ci ilə qədər isə, ümumiyyətlə, 8 giqavat gücündə külək və Günəş elektrik stansiyaları inşa ediləcək. Əgər biz su elektrik stansiyalarının potensialını əlavə etsək, bizim potensialımız təbii ki, daha da böyüyəcək. Biz son beş il ərzində Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda dövlət vəsaiti hesabına 40-a yaxın kiçik su elektrik stansiyası inşa etmişik. Bu gün onların ümumi potensialı 300 meqavatdan çoxdur.
Azad edilmiş ərazilərin potensial su elektrik stansiyalarının xəritəsi də tərtib edilib və ancaq o bölgədə biz təqribən 500, bəlkə də 600 meqavat gücündə kiçik su elektrik stansiyalarını inşa edəcəyik. Demək olar ki, bunun yarısı artıq hazırdır və bütün ölkə, o cümlədən azad edilmiş ərazilər vahid şəbəkə ilə birləşdirilib və enerji axınının istənilən istiqamətə göndərilməsi, qəbul edilməsi də təmin olunubdur.
Cənab Prezident çıxışında ölkəmizin investorlar üçün etibarlı tərəfdaş olduğunu bir daha qeyd edib. Bu məqamda xüsusi qeyd edilməlidir ki, Azərbaycanda bərpaolunan enerji növlərinin yaradılması xarici investorlar tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələrdir. Bu layihələrə bu günə qədər 100 milyonlarla dollar vəsait qoyulub. “Azərbaycan dövləti xarici sərmayələri daim qoruyur, bizim bir çox neft kontraktlarımız artıq uzun illərdir icra edilir və qəbul edilmiş qərarlarda, kontraktlarda bir dənə də olsun nəinki paraqraf, nəinki maddə, hətta bir söz də dəyişilmir və dəyişilməyəcək. Bu da xarici investorları ölkəmizə cəlb etmək üçün çox vacib bir amildir. Çünki Azərbaycan etibarlı dövlətdir. Sözümüz imzamız qədər dəyərlidir və qanunidir” – deyə cənab Prezident nitqinə əlavə edib.
Onu da bildirək ki, Azərbaycan artıq uzun illərdir ki, energetika istiqamətində fəaliyyət göstərir. Dünyada baş verən proseslərə baxdıqda görürük ki, bu gün bəlkə də enerji təhlükəsizliyi məsələləri daha qabarıq şəkildə ortaya çıxır. O da xüsusi qeyd edilməlidir ki, ölkəmizin neft - qaz ixracı, neft məhsullarının ixracı, elektrik enerjisinin ixracı, neft-kimya məhsullarının, gübrələrin ixracı bu gün bir çox ölkələr üçün, onların enerji təhlükəsizliyini təmin etmək üçün imkan yaradır.

Elməddin Firidov
Abşeron RİH başçısının Pirəkəşkül kənd İƏD üzrə nümayəndəsi

İranda matəm elan edildi

İran hakimiyyəti "ABŞ və sionist rejiminə müqavimət göstərərək həlak olan" şəhidlərin xatirəsinə üç günlük milli matəm elan edib.
Bu barədə "Reuters" məlumat yayıb.
Xatırladaq ki, İranda etirazlar başlayıb və bütün əyalətlərə yayılıb. Hazırda internet tamamilə kəsilib. Mitinqlər 28 dekabrda milli valyutanın kəskin şəkildə ucuzlaşması səbəbindən başlayıb - 1 dollar hazırda təxminən 1,4 milyon İran rialına bərabərdir.
Daha sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp ölkədəki hadisələrə reaksiya verərək, ölkə daxilindəki etirazlar zamanı nümayişçilər öldürülərsə, ABŞ-ın İrana "güclü zərbə" vura biləcəyini bildirib.

Sərxoş sürücü ağır qəza törətdi

Naxçıvanda yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib.
Hadisə şəhərin Əliqulu Qəmküsar küçəsində qeydə alınıb. "Toyota" markalı avtomobil idarəetməni itirərək yoldan çıxıb. Avtomobilin aşması nəticəsində sürücü xəsarət alıb.
Qəzaya səbəb kimi sürücünün sərxoş olması ehtimal edilir.
Hadisə yerinə polis əməkdaşları cəlb olunub, fakt araşdırılır.

“Fənərbağça” futbolçularına 1,5 milyon mükafat verilib

Futbol üzrə Türkiyə Superkubokunun qalibi olan “Fənərbağça”da komanda üzvlərinə pul mükafatı verilib.
Bu barədə “Sabah” nəşri məlumat yayıb.
İddiaya görə, finalda “Qalatasaray” üzərində qazanılan qələbəyə görə futbolçular ümumilikdə 1,5 milyon avro mükafat alıblar.
Qeyd edək ki, ötən gün Atatürk Olimpiya Stadionunda keçirilən qarşılaşma “Fənərbağça”nın 2:0 hesablı qalibiyyəti ilə başa çatıb.

Tramp İranda hərəkətə keçir

ABŞ Prezidenti Donald Tramp yaxın günlərdə Vaşinqtonun İranda ölkə boyu davam edən etirazlara mümkün reaksiyalarına dair qapalı məruzə alacaq.
Bu barədə "The Wall Street Journal" nəşri administrasiyadakı mənbələrə istinadla məlumat yayıb.
Məlumata görə, planlaşdırılan görüş yüksək vəzifəli rəsmilərin iştirakı ilə keçiriləcək və ABŞ-ın atacağı növbəti addımlar müzakirə olunacaq.
Mənbələrin bildirdiyinə görə, müzakirə olunan variantlar arasında İranda anti-hökumət mənbələrinin internet üzərindən daha fəal dəstəklənməsi, İranın hərbi və mülki obyektlərinə qarşı kiberəməliyyatların aparılması, əlavə sanksiyaların tətbiqi, eləcə də mümkün hərbi zərbələr yer alır. Bununla belə, qeyd olunur ki, bu mərhələdə yekun qərarların qəbul edilməsi gözlənilmir, çünki proses ilkin müzakirə səviyyəsindədir.
Qapalı toplantıda ABŞ dövlət katibi Marko Rubio, müdafiə naziri Pit Heqset və Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri general Den Keynin iştirakı nəzərdə tutulur.
Hadisələr fonunda hazırda sürgündə yaşayan iranlı şahzadə Rza Pəhləvi də ABŞ prezidentinə müraciət edib. O, Trampı İranda “azadlıq uğrunda səyləri” dəstəkləməyə çağırıb. Pəhləvi bildirib ki, Tramp artıq sülhə və “şər qüvvələrlə mübarizəyə” sadiq lider kimi öz siyasi irsini formalaşdırıb və İranda bəzi insanların onun şərəfinə küçələrin adını dəyişməsi bunun göstəricisidir. Onun sözlərinə görə, məqsəd bu irsi möhkəmləndirərək İranın “azad edilməsi” və iki ölkə xalqları üçün daha yaxşı gələcək qurmaqdır.
Bu arada yerli və beynəlxalq KİV-lərin məlumatına əsasən, İranın Luristan əyalətində keçirilən etiraz aksiyaları zamanı polis 100-dən çox etirazçını saxlayıb. Saxlanılan şəxslərə qarşı irəli sürülən ittihamlar və onların sonrakı taleyi barədə rəsmi qurumlar hələlik ətraflı açıqlama verməyib.

İranda 38 polis öldürülüb

İranda müxtəlif bölgələrdə baş verən iğtişaşlar zamanı hüquq-mühafizə orqanlarının ölənlərinin sayı 38-ə çatıb.
Bu barədə "İRİB" xəbər agentliyi rəsmi məlumatlara istinadla bildirib.
Qeyd olunur ki, Kərmənşah əyalətində 6, Şimali Xorasan əyalətində isə 7 hüquq-mühafizə əməkdaşı həlak olub.
Əvvəlki məlumatlarda ölənlərin sayı 25 olaraq göstərilmişdi.

Qara Qarayevə yeni vəzifə verildi

21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan millisinin məşqçilər heyətində yeni təyinatlar həyata keçirilib.
Bu barədə AFFA məlumat yayıb.
Bildirilib ki, qərara əsasən, Rəşad Hüseynov U-21-in məşqçisi, Qara Qarayev isə analitik vəzifəsinə təyin olunub.
AFFA rəhbərliyi yeni təyinatların 21 yaşadək futbolçulardan ibarət Azərbaycan millisinin inkişafına, gənc oyunçuların hazırlıq prosesinin daha səmərəli təşkilinə və beynəlxalq oyunlara daha sistemli şəkildə hazırlanmalarına töhfə verəcəyinə ümid edir.
Qeyd edək ki, 25 yaşından məşqçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan Rəşad Hüseynov müxtəlif illərdə “Rəvan”, “Zirə”, “Sabah” və “Neftçi” klublarında çalışıb. 36 yaşlı mütəxəssis “Sabah”da əsas komandanın baş məşqçisinin köməkçisi vəzifəsini də yerinə yetirib.
Azərbaycan futbolunun tanınmış simalarından olan Qara Qarayevin isə peşəkar karyerasının böyük hissəsi “Qarabağ”la bağlı olub. Milli komandamızın 33 yaşlı sabiq yarımmüdafiəçisi daha sonra “Neftçi” və “Araz-Naxçıvan”da çıxış edib.