Naxçıvan Muxtar Respublika DİN-də baş verən özbaşınalıqlarla bağlı ardıcıl yazılarımız dərc olunduqdan sonra bəzi rəsmi şəxslərin “qeyri-rəsmi məsləhətlərini” nəzərə alıb bu kimi məsələlərə həssas yanaşmağa çalışsaq da, bölgədən redaksiyamıza axışan məktubların ardı-arası kəsilmir. Hiss olunur ki, araşdırmalarımıza son ümid yeri kimi baxan Naxçıvan sakinləri bizim vasitəmizlə öz dərdlərini mərkəzi hakimiyyətə çatdırmaq istəyirlər. Biz də Əmir Teymurun dövlət rəhbərlərinə “İnsanları qorxu ilə ümid arasında yaşat. Ümidi hər yerdən üzülən toplumlar məhv olmağa məhkumdur” tövsiyələrini nəzərə alıb xeyli götür-qoydan sonra vətəndaşlarımızın istəyinin həyata keçirilməsini dövlətçiliyimizin davamlılığı baxımından yararlı sayırıq və onları işıqlandırmağa qərar verdik.
Bütöv.az bildirir ki, Ovqat.com-a Naxçıvan DİN-nin bir qrup əməkdaşı tərəfindən göndərilən məktubda deyilir:
“Salam, Heydər məllim, Sizi Naxcivandan narahat edirik. Biz Naxçıvan Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarıyıq.
Polis Akademiyasını bitirən polis zabitləri Naxçıvan Muxtar Respublikasına göndəriləndən sonra MR DİN rəhbərliyi tərəfindən yaşayış yerlərindən kənara təyin edilirlər. Akademiya məzunlarinin əksəriyyəti “uçaskovu” vəzifəsinə işə götürülürlər. Həmin əməkdaşlar mənzil və ya kirayə pulu ilə təmin olunmurlar. Kirayə pulu tələb edikləri zaman isə polis zabitlərinə deyirlər ki, bura ilk xidmət yeriniz olduğundan sizə kirayə pulu düşmür. Axı harda görülüb ki, yaşayış yerindən 70-80 km uzaqda xidmət edəsən və kirayə pulu almayasan?
Əlavə olaraq , bizə verilən 240 manatlıq yanacaq pulu da kəsilib. Yanacaq əsasən talon formasında polis orqaninin rəis, rəis müavini və xidmət rəislərinə verilir. Məsələn; yanacagin verilməsinə dair qeydiyyat jurnalında 3 ton yanacağa imza atılır, lakin onun 1 tonu polis orqanlarına göndərilir. Geriyə qalan yanacagin hara getdiyi məlum deyil.
Muxtar respublikada istintaq sahəsindəki vəzifələrə əsasən savadsız kadrlar təyin olunurlar. Hansi ki, həmin şəxslər ilk təhsillərini Naxçıvan Dövlət Universitetinin aidiyyəti olmayan fakültələrində alıblar. Kimlərinsə adamı olduqlarına görə ikinci təhsil adı ilə 10 min manata Naxçıvan Dövlət universitetinin hüquq fakultəsini qiyabi bitiriblər. Akademiya məzunları özlərini istintaq sahələrindəki vəzifələrə təyin olunmasını tələb etdikdə isə onlara eyni cavab verilir: sizin bu sahəyə savadınız çatmır!
Müqayisə üçün qeyd edək ki, sahə inspektorunun aylıq maaşı 620 manat, mustəntiqin aylıq maaşı isə 1300-1500 manat intervalındadır. Əmək haqqına diqqət yetirəndə akademiya məzunlarının bu vəzifələrə niyə təyin olunmadıqlarının əsl səbəbi ortaya çıxır”.
Məktub müəlliflərinin iddialarına görə, Muxtar Respublikanın polis orqanlarındakı bu arzuolunmaz vəziyyət cinayətkarlığa qarşı mübarizə imkanlarını da xeyli azaldır:
“Bu gün Naxçıvan MR DİN-də istintaq sahəsində çalışanların əksəriyyəti kimlərinsə qohumu və ya tanıdıqlarıdır. Naxçıvanın polis orqanlarında müstəntiq vəzifəsində işləyənlər yaxın tanışlar olduğundan MR rəhbərliyi bilir ki, törədəcəkləri cinayət işi bağlı qalacaq”.
Redaksiyamıza göndərilən digər məktub Muxtar Respublika rəhbərliyinin yeni nazir təyin etmək barədə düşündüyü Rəşad İsmayılovun keçmişi ilə bağlıdır. Məktubda bildirilir ki, Rəşad İsmayılov Naxçıvan Hərbi Prokuroru general-mayor Yaşar Həsənovun əlaltılarındandır və uzun müddət bu adamın yanında işləyib. Ötən il nazir Fazil Ələkbərovun taxtının laxlaması ortaya çıxan kimi, MR DİN-ə nazir müavini göndərilən əlaltısı vasitəsilə polis orqanını da ələ keçirmək imkanı qazanan Naxçıvan Hərbi prokuroru Yaşar Həsənovun həm hərbi, həm də mülki hüquq strukturlarında öz mövqeyini gücləndirməyə çalışdığı iddia olunur. İddialara görə, onların arxasında isə Vasif Talıbovun qardaşı Məhərrəm müəllim dayanır. Doğrudan da hərbi ədliyyə strukturunda yetişmiş birinin anidən Daxili işlər orqanlarına sıçrayış etməsi deyəsən yalnız Naxçıvan MR-də görünən nadir hadisələrdəndir.
Bəs, Yaşar Həsənov kimdir və niyə bu qədər təhlükəli şəxs hesab olunur?
Gəlin, bu suala cavabı redaksiyamıza göndərilən məktubun sətir aralarında axtaraq:
“Azərbaycan ictimaiyyəti Naxçıvanın hərbi prokuroru Yaşar Həsənov barədə ilk məlumatı 2018-ci ilin mart ayında Fransanın Tuluza bölgəsində baş verən bir qalmaqallı sui-qəsd hadisəsi zamanı eşitdi. Məlumata görə, Fransanın Colomie şəhərində “Audi” markalı avtomobildən düşən bir şəxs digər avtomobildə olan Rahim Namazov və həyat yoldaşına 7 güllə vurub hadisə yerindən qaçır. Güllələnən R.Namazov və həyat yoldaşı xəstəxanaya yerləşdirilir.
Araşdırma zamanı məlum olmuşdu ki, R.Namazov Azərbaycanda məhkumluq həyatı yaşayıb, o cümlədən bir dəfə dələduzluq hadisəsinə görə 1 il icbari həbs cəzası alıb.
Daha sonra Rahim Namazovun özü barədə hazırladığı video-çıxışı yayılır. Video çıxışda bildirilir ki, Rahim Tofiq oğlu Namazov 1978-ci ildə Şəkidə ziyalı ailəsində anadan olub. 2005 –ci ilin iyul ayında ali təhsilli kimi hərbi xidmətə çağırılıb. 2005 –ci ilin avqust ayının sonlarında Kərəm Mustafayevin şəxsi sürücüsü gəlib Rahim Namazovu N saylı hərbi hissədən korpusa aparıb. O, burada korpus komandiri və hərbi prokuror Yaşar Həsənovla görüşür. Onlar R.Namazovdan necə sürücü olduğunu soruşurlar. Daha sonra R.Namazov korpusun geniş meydançasında hərbi prokurora məxsus ağ “Niva”nı xeyli sürür. Nəticə etibarı ilə R.Namazovun sürücülüyü bəyənilir.
Rahim Namazov sürücü kimi xidmət etdiyi dövrdə kimsəyə görməyi arzulamadığı bir çox dəhşətli olayların şahidi olur və özü üçün bunu gündəliyinə qeyd edir: “Demək olar ki, hər gün ən azı iki hərbi hissəyə hadisə dalınca gedirlər. Hər gün hadisə olurdu - əsgər yoldaşını güllələyirdi, zabit əsgərini və s. Xidmətə başladığı dövrdən gündəlik yazır və orada intiharları qeyd edirdi. Xüsusilə intihar edənlər arasında bəzən xidmət müddətləri başa çatmış, ancaq qanunsuz yolla məcburi xidmətə davam edən gizirlərə və zabitlərə də rast gəlmək olurdu. Məsələn, Gəncədən Spartak adlı bir zabit var idi. Onun ölüm işini elə ört-basdır etdilər ki, yəqin hələ də açılmayıb. Orqan əməliyyatı ən çox Kəngərli rayonundakı hərbi hissələrin birinin tibb məntəqəsində aparılırdı. Hətta prokuror Yaşar Həsənov bir dəfə kefli olanda Rahim Namazova bu sözləri deyib: - Ay Namazov, bu gecə yenə yuxumu qatmışam. - Niyə, komandir? - Ötən gecə filan hərbi hissədə intihar etmiş əsgər yuxuma girmişdi. Məndən böyrəklərini istəyirdi. Düzü, mən bunu eşidəndə şoka düşdüm. Sonra qayıdıb mənə dedi ki, “köpəyoğlu, elə bil iy bilir, böyrəkləri məndədir”.
Gündəlik gördüklərini dəftərinə yazması Rahim Namazova xidmətinin sonrakı aylarında problem yaradır: “Gündəliyi ələ keçirən hərbi prokuror öncə korpus komandirinə, daha sonra isə Ali Məclisin sədri Vasif Talıbova məruzə edir. Araşdırma aparmazdan öncə Rahim Namzova 10 sutka həbs verirlər. Daha sonra Rahim Namazovu Ordubaddakı ağır şəraiti olan postlardan birinə yollayırlar. 2006-cı il, may ayının 4-də Culfada yerləşən hərbi hissənin akt zalında qondarma məhkəmə təşkil edərək əvvəldən qorxudulmuş və öyrədilmiş əsgər və zabitləri Rahim Namazova qarşı qoyurlar. R.Namazov 1 il 5 ay 17 gün həbs cəzası alır. Cəzanın 9 ayını çəkəndən sonra Bakıdakı 16 saylı həbsxanadan azadlığa buraxılır”.
Rahim Namazov iddia edirdi ki, Naxçıvanda bir neçə ildə dünyasını dəyişmiş hər hansı bir hərbçinin qəbri açılıb ekspertiza baxışı keçirilsə, hələ çox şeyin şahidi olarıq.
Rahim Namazov 2010-cu ildə ailəsi ilə birlikdə Fransanın Tuluza şəhərinə köçür. 30.03.2018-ci ildə Colomie şəhərində güllələnir.
Bəs həmin dövrdə Naxçıvan Hərbi Prokurorluğunda çalışan, indi isə Naxçıvan DİN-in müavini olan Rəşad İsmayılovun bu insan alveri cinayətlərindən xəbəri var idimi? Güman edirik ki, Rəşad müəllimin bundan məlumatsız olması qeyri-mümkündür. Bəs Rəşad İsmayılovu Naxçıvan DİN-in İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə İdarəsini ləğv etməsinə nə vadar etdi? Bu barədə gələn yazılarımızda ətraflı məlumat veriləcək”, - Ovqat.com-a göndərilən məktubda belə deyilir.
Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifəsi olan Vətən müharibəsi bizə təkcə torpaqlarımızı deyil, ləyaqətimizi, qürurumuzu qaytardı. Həmin qürurun ən parlaq ünvanlarından biri də Zəngilandır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Zəfər yürüşü zamanı şərqdən, Cəbrayıl istiqamətindən düşmənə vurulan sarsıdıcı zərbələr nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30-dan çox yaşayış məntəqəsini azad edərək Zəngilanın inzibati hüdudlarına çatdı. Oktyabrın 18-də rayonun tam azad edilməsi uğrunda genişmiqyaslı əməliyyata start verildi və cəmi iki gün sonra, oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı kəndlərinin və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Beləliklə, Zəngilan döyüşləri nəticəsində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd düşmən tapdağından xilas edildi və bununla da 132 kilometrlik Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa olundu. İşğalın bitməsindən dərhal sonra sərhəd boyunca zəruri istehkam və mühafizə işlərinə başlanıldı.
Qərbi zəngəzurlular Zəngilan şəhidliyində
Bu tarixi qələbənin əbədiləşdirilməsi üçün 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və 6974 hərbi qulluqçumuz bu medalla təltif olundu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə isə 20 oktyabr tarixi Zəngilan şəhəri günü kimi rəsmiləşdirildi. Zəngilanın azad olunması Böyük Qayıdışın başlanğıcı oldu. Bu gün dövlətin ən böyük hədəfi həmin torpaqları yenidən həyatla doldurmaqdır. 2026-cı il 1 oktyabr tarixinə olan məlumata görə, Zəngilan şəhərində 84 ailə, yəni 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə, yəni 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə, yəni 903 nəfər öz doğma ocağına qayıdıb. Köçürülən ailələr peşə və bacarıqlarına uyğun olaraq müxtəlif dövlət qurumlarında, tikinti şirkətlərində, tikiş fabrikində və digər sahələrdə işlə təmin edilirlər.Bu qayıdışın dünyaya nümunə olan simvolu isə Ağalı kəndidir. Ağalı təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın ən müasir kəndlərindən biri hesab olunur. Burada “ağıllı kənd” konsepsiyası tam şəkildə tətbiq edilib. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün sosial-iqtisadi xidmətlər ən yüksək texnologiyalarla qurulub. Kəndin enerji təminatı ekoloji cəhətdən tam təmizdir, Həkəri çayı üzərində 3 turbindən ibarət Arximed tipli su elektrik stansiyası və gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Evlərdə istilik xərclərini azaltmaq üçün kombinə edilmiş sistemlər, mətbəx sobası və yüksək səmərəli elektrod boilerlər var. Suyun isidilməsi üçün günəş kollektorlarından, çirkab suların təmizlənməsi üçün bioloji təmizləmə qurğularından istifadə olunur. Kənddə GPON texnologiyası ilə yüksək sürətli internet, İP TV, video müşahidə kameraları, ağıllı işıq dirəkləri və avtomatik hava müşahidə stansiyaları var. Əhalinin rahatlığı üçün Tele-səhiyyə, E-təhsil və digər elektron xidmətlər, ASAN, DOST, məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, kiçik və orta biznesə dəstək mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2 hektardan çox olan park salınıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ağalı kəndi sadəcə yaşayış məntəqəsi deyil, gələcəyin kənd modelidir. Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü ildə təsdiq etdiyi Baş Plana əsasən şəhərin 2040-cı ilədək inkişafı üçün böyük vəsait ayrılıb. 2022-ci ildə təməli qoyulan 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı 2026-cı ildə olub. Kompleksin ərazisi 2 hektardan artıqdır və burada 12 bina, o cümlədən 4 ədəd üçmərtəbəli 60 mənzilli və 8 ədəd ikimərtəbəli 44 mənzilli evlər tikilib.
Azad Zəngilanın qonaqları
Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bu bölgənin inkişafı üçün mühüm faktora çevrilib. Zəngəzur dəhlizinin hava infrastrukturu ilə gücləndirilməsi baxımından hava limanı strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun inşası da böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu yol azad edilmiş torpaqlara həm vətəndaşların qayıdışı, həm də yüklərin daşınması üçün tarixi imkan yaradır. Artıq yolun birinci mərhələsi üzrə böyük hissə tamamlanıb və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklər daşınır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun uzunluğu 126,3 kilometrdir, illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon tondur və layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunan XIX əsrə aid Zəngilan şəhər məscidi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub. Bərpa-tikinti işləri çərçivəsində tarixi məscid konservasiya edilib və onun yanında düzbucaqlı planlı, iki minarəli yeni məscid inşa edilib. Yeni məsciddə 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yaradılıb. Rayonun gələcəyi üçün turizm və kənd təsərrüfatı da unudulmayıb. 2024-cü il mayın 18-də Ağalı kəndində, Həkəri çayı vasitəsilə yaradılmış süni gölün sahilində “Ağalı” hoteli açılıb. Zəngilan İstirahət Kompleksində 111 nömrəli hotelin təməli 2023-cü il mayın 4-də qoyulub. 2026-cı il mayın 10-da isə “Zəngilan City Park Hotel”in təməli qoyulub. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə “Dost Aqropark” layihəsi həyata keçirilir. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan bu kompleks tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək və 100 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Layihənin birinci mərhələsində 5200 kvadratmetr qapalı, 113 min kvadratmetr açıq tipli heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər, kafe, kinoteatr tikilib. Beləliklə, Zəngilan bu gün sadəcə işğaldan azad edilmiş bir rayon deyil, Azərbaycan dövlətinin qüdrətinin, iradəsinin və gələcəyə olan inamının canlı rəmzidir. Burada hər daş, hər tikilən ev, hər qayıdan ailə 30 illik həsrətin sonu və Böyük Qayıdışın əbədi başlanğıcıdır.
Mahnur Hüseynova Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru