Tələb yüksək, təklif baha:

çıxış yolu varmı?

Müasir dövrdə Bakı başda olmaqla, ölkənin böyük şəhərlərində yaşayış sahəsi tapmaq sadəcə bir seçim yox, həm də ciddi bir maliyyə sınağına çevrilib. Son illərdə ölkədə kirayə mənzil bazarında baş verən qiymət artımı cəmiyyətin sosial-iqtisadi gündəmində ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Kirayə haqlarının davamlı şəkildə yüksəlməsi təkcə aşağı gəlirli təbəqələri deyil, orta gəlirli ailələri, tələbələri və gəncləri də ciddi şəkildə narahat edir. Əhalinin mühüm bir hissəsi üçün mənzil sahibi olmaq hələ də əlçatmaz olarkən, kirayə bazarındakı qeyri-sabitlik və bahalaşma onların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Bəs, hər il artan qiymətlərin arxasında hansı real iqtisadi amillər dayanır? Müşahidələr göstərir ki, kirayə qiymətlərinin ildən-ilə artması təsadüfi proses deyil və bu, bir sıra iqtisadi, sosial və demoqrafik amillərin təsiri ilə formalaşır. Yeni tikililərin sayı artsa da, onların baha olması kirayə üçün əlçatan mənzillərin sayını məhdudlaşdırır.
İqtisadçı Xalid Kərimli isə bildirib ki, Bakıda kirayə mənzillər bazarında qiymətlər son illər durmadan artır: “Azərbaycan Mərkəzi Bankının maliyyə sabitliyi hesabatına baxdıqda görürük ki, Bakı şəhərində bazara çıxarılan açıq mənbələrdən məlum olan elanların 82 faizi yeni binalarda olan mənzillərin kirayə bazarına çıxarılmasıdır. Onun 75 faizi isə mərkəzə yaxın ərazilərdədir. Ümumi median kirayə haqqına baxdıqda görürük ki, 927 manatdır. Bu o deməkdir ki, bazara çıxarılan kirayə mənzillərin tam yarısı 927 manatdan yuxarı, digər yarısı isə 927 manatdan aşağı qiymətə təklif olunur. Bazarda qiymətlərin bu səviyyəsi onu göstərir ki, qiymətlərin artımı son illər stabil formada davam edir və bunun əsas səbəbi Bakıda yaşamağa olan tələbatın yüksək olmasıdır”.
Onun sözlərinə görə, iş yerlərinin, ümumi daxili məhsulun yaradılmasının böyük hissəsinin məhz Bakı və Abşeron yarımadasında cəmlənməsi, təhsil müəssisələrinin və dövlət mərkəzi aparat orqanlarının əsasən paytaxt ərazisində yerləşməsi mühüm rol oynayır: “Yəni ölkənin iqtisadi ürəyi burada döyünür. Bu səbəbdən həm təhsil alanlar, həm iş axtaranlar, həm də daha keyfiyyətli infrastruktur və xidmətlərdən yararlanmaq istəyən şəxslər Bakıya üz tutur və bu da kirayə qiymətlərinə birbaşa təsir edir. Kirayə qiymətləri ilə paralel olaraq mənzil qiymətləri də bahalaşır və bu proses tələbatın artması fonunda davam edir. Onun fikrincə, bunun qarşısının alınması üçün bazara daha çox kirayə mənzillərinin çıxarılması vacibdir. Yeni tikililərdə daha çox mənzilin kirayə bazarına yönəldilməsi qiymət artımının qarşısını müəyyən qədər ala bilər. Əks halda, tələbat artdıqca kirayə qiymətlərinin də yüksəlməsi davam edəcək”. İqtisadçı əlavə edib ki, dövlət idarələrinin və universitetlərin köçürülməsi ilə bağlı səsləndirilən təkliflər var, lakin bu, kifayət qədər mürəkkəb məsələdir və ciddi əsaslandırma tələb edir: “Ümumilikdə isə kirayə bazarında qiymətlərin artmasının əsas səbəbi tələbatın yüksək olmasıdır. İqtisadi aktivliyin, dövlət qurumlarının və ali təhsil müəssisələrinin əsasən Bakı və ətraf ərazilərdə cəmləşməsi burada yaşayış yerlərinə tələbatı artırır və nəticədə kirayə qiymətləri yüksək səviyyədə qalır. Mənzil qiymətlərinin bahalaşması da bu prosesə təsir edən əsas amillərdəndir. Bu artımın yaxın dövrdə stabilləşəcəyini demək çətindir. Əhalinin tələbatı artdıqca və Bakıda yaşamaq istəyi yüksəldikcə qiymətlərin də yüksək qalması qaçılmazdır”.
Ekspertin fikrincə, tikinti xərclərinin artması, torpaq sahələrinin məhdudlaşması və şəhərsalma standartlarının tətbiqi yeni tikililərin qiymətini artırır: “Bu isə öz növbəsində icarə haqlarına da təsir göstərir. Ümumilikdə, kirayə və mənzil qiymətləri arasında həm birbaşa, həm də qarşılıqlı əlaqə mövcuddur- biri artdıqca digəri də bu tendensiyanı dəstəkləyir. Qısamüddətli dövrdə tələbələrin davranışı da kirayə bazarına təsir göstərir. Tələbələr kirayə tələbatının pik olduğu dövrlərdə mənzil tapmaqda çətinlik çəkdikləri üçün yay aylarında belə evlərini saxlamağa üstünlük verirlər. Bu da qiymətlərin yüksək qalmasına səbəb olur.”

Mehriban Yariyeva,
Aytən Atakişiyeva,
BDU Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbələri