Avropanın enerji

təhlükəsizliyi yeni

mərhələdə:

Alternativ enerji mənbələrinə keçid necə təmin edilir?

Son illərdə qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər enerji təhlükəsizliyini beynəlxalq siyasətin əsas prioritetlərindən birinə çevirib. Geosiyasi gərginliklər, tədarük zəncirlərində yaranan risklər və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə istiqamətində atılan addımlar dövlətləri enerji siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. Ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılması Avropa ölkələrinin əsas strateji hədəflərindən biridir. Bunun üçün günəş, külək və hidroenerji layihələrinə investisiyalar artırılır, mayeləşdirilmiş təbii qaz terminalları genişləndirilir, enerji səmərəliliyi proqramları həyata keçirilir və enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Məqsəd təkcə enerji mənbələrini şaxələndirmək deyil, həm də mümkün geosiyasi risklərə qarşı daha dayanıqlı enerji sistemi qurmaqdır.
Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyinin möhkəmlənməsində Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uzunmüddətli enerji strategiyası mühüm rol oynayır. Məhz bu siyasət nəticəsində ölkə beynəlxalq enerji layihələrinin təşəbbüskarı və etibarlı tərəfdaşı kimi tanınıb, Bakı–Tbilisi–Ceyhan,

Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP kimi qlobal əhəmiyyətli layihələr uğurla reallaşdırılıb. Bununla yanaşı, işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının “yaşıl enerji zonası” elan olunması Azərbaycanın bərpa olunan enerji potensialının inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyub. Günəş, külək və hidroenerji layihələrinə yönələn investisiyalar ölkənin gələcəkdə Avropaya yalnız təbii qaz deyil, həm də yaşıl enerji ixrac edən etibarlı tərəfdaşlardan birinə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
Xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa İttifaqı enerji mənbələrinin və nəqli marşrutlarının şaxələndirilməsini prioritet elan edib. Məhz bu şəraitdə Cənub Qaz Dəhlizi Avropa üçün alternativ və etibarlı enerji marşrutu kimi ön plana çıxıb. 2022-ci ilin iyulunda Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfəri bu əməkdaşlığın dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalandı. Sənəd Cənub Qaz Dəhlizinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılmasını və 2027-ci ilədək Azərbaycandan Avropa bazarına təbii qaz ixracının ildə ən azı 20 milyard kubmetrə çatdırılmasını nəzərdə tutur. Həmin görüşdə Ursula fon der Lyayen Azərbaycanı Avropa İttifaqının “etibarlı tərəfdaşı” kimi xarakterizə etmiş və əməkdaşlığın yalnız qaz tədarükü ilə məhdudlaşmayacağını, yaşıl enerji və bərpa olunan enerji sahələrini də əhatə edəcəyini vurğulamışdı.
Sonrakı dövrdə tərəflər arasında enerji dialoqu daha da intensivləşdi. Əməkdaşlıq artıq yalnız təbii qaz ixracı ilə məhdudlaşmır. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, yaşıl hidrogen istehsalı, elektrik enerjisinin Qara dəniz vasitəsilə Avropaya ötürülməsi və enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi də strateji gündəliyin əsas istiqamətlərinə çevrilib. Bu, Azərbaycanı təkcə karbohidrogen ixracatçısı deyil, həm də Avropanın yaşıl enerji keçidində mühüm tərəfdaş kimi önə çıxarır.
Enerji təhlükəsizliyi məsələsi bu gün artıq nəqliyyat və logistika təhlükəsizliyindən ayrı qiymətləndirilmir. Rusiya–Ukrayna müharibəsi Avropanın şimal və şərq istiqamətindəki bir sıra nəqliyyat marşrutlarının risklərini artırıb. Eyni zamanda Yaxın Şərqdə davam edən gərginlik beynəlxalq ticarət və enerji daşımalarına əlavə təhdidlər yaradıb. Belə bir şəraitdə Cənubi Qafqazdan keçən marşrutlar, xüsusilə Azərbaycanın iştirak etdiyi Orta Dəhliz, həm enerji resurslarının, həm də yüklərin Avropa ilə Asiya arasında daha təhlükəsiz və sabit şəkildə daşınmasına imkan verən alternativ kimi strateji əhəmiyyət qazanır. Azərbaycanın siyasi sabitliyi, müasir enerji və nəqliyyat infrastrukturu, həmçinin tərəfdaş ölkələrlə uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsi onu Avropa üçün etibarlı tranzit mərkəzlərindən birinə çevirir. Bu amillər fonunda Azərbaycanın rolu artıq yalnız enerji ixrac edən ölkə kimi deyil, həm də Avrasiya məkanında enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini təmin edən mühüm geostrateji aktor kimi qiymətləndirilir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcək enerji sistemi təkcə yeni mənbələrin istifadəsinə deyil, həm də regional əməkdaşlığın gücləndirilməsinə əsaslanacaq. Bu baxımdan enerji təhlükəsizliyi artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də xarici siyasət, milli təhlükəsizlik və davamlı inkişaf strategiyalarının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Qlobal enerji transformasiyası davam etdikcə, Avropanın alternativ enerji mənbələrinə keçidi və etibarlı tərəfdaşlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi beynəlxalq enerji bazarının gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq. Bu prosesdə Azərbaycan həm etibarlı enerji təchizatçısı, həm də təhlükəsiz tranzit ölkəsi kimi Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü rolunu daha da gücləndirir.

Piriyeva Afər Asəf qızı
Azərbaycan Radiosu - Redaktor

Ekoloqlar xəbərdarlıq etdi

Qərbi Azərbaycan əyalətinin Urmiya gölü su hövzəsində yeni su anbarının inşa olunması yenidən gündəmə gəlib. Bu haqda yerli media məlumat yayıb.
Məlumata görə, Urmiya gölünün əsas su təminatçılarından olan Baranduz çayı üzərində yeni bəndin inşası barədə məsələni Urmiya şəhərinin İran parlamentindəki nümayəndəsi Seyyid Salman Zakir qaldırıb. O, bunun bölgədə əkinçilik üçün vacib olduğunu və inşa işlərinin təcili başladılmasını tələb edib.
Ətraf mühit fəalları və mütəxəssislər isə yeni bəndin inşa ediləcəyi təqdirdə Urmiya gölünün daha da acınacaqlı vəziyyətə düşəcəyini, bərpasının mümkün olmayacağını bildiriblər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Baranduzçay isti mövsümdə gölə tökülən həyati əhəmiyyətli və axarlı çaylardan biridir və üzərində bəndin tikilməsi gölün bərpa prosesinə ölümcül zərbə vuracaq.
Şərqi Azərbaycan əyalətinin Kənd Təsərrüfatı və Təbii Sərvətlərin Tədqiqat və Təlim Mərkəzinin rəhbəri, tanınmış ekoloq Əhməd Bayburdi də məsələ ilə bağlı paylaşım edib:
"Urmiya gölü ətrafında yeni bəndlərin inşasını müdafiə edənlər gölün məhv olmasına görə məsuliyyət daşıyırlar. Acı həqiqət bundan ibarətir ki, gölə axan çaylar üzərində bəndlərin qurulması ekoloji problemin dərinləşməsinə birbaşa təsir göstərib."

Rza Həsənzadə 2 il

həbsə məhkum edilib

Azərbaycan türkü, Ucan (Bustanabad) şəhərindən olan və Kərəcdə yaşayan Rza Həsənzadə 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, hazırda Əlborz əyalətinin Mərkəzi Həbsxanasında (Qızılhisar) cəzasını çəkir.
Məsələ ilə bağlı məlumatlı mənbə insan haqları təşkilatlarına bildirib ki, Kərəc İnqilab Məhkəməsinin hakimi tərəfindən çıxarılan və Mərkəzi Həbsxanada Rza Həsənzadəyə təqdim edilən hökmə əsasən, o, "sistem əleyhinə təbliğat fəaliyyəti" ittihamı ilə 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Mənbənin sözlərinə görə, Rza Həsənzadə istintaq, dindirilmə və məhkəmə prosesi zamanı təqsirləndirilən şəxs kimi malik olduğu hüquqlardan məhrum edilib. Belə ki, saxlanıldığı vaxt İran Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin qeydinin tətbiqi nəticəsində o, öz seçdiyi vəkilin xidmətindən istifadə etmək hüququndan məhrum olunub.
28 yaşlı azərbaycanlı fəal hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən 2025-ci ilin iyul ayında Kərəc şəhərində saxlanılıb. Mobil telefonu müsadirə edildikdən sonra Əlborz əyalətindəki təhlükəsizlik qurumlarından birinin saxlanma məntəqəsinə aparılıb. Dindirilmə və ittihamın elan edilməsi prosedurlarından sonra isə Kərəcin Mərkəzi Həbsxanasına köçürülüb.

Ağdərədə təlim keçirilib- FOTO

Regional turizm imkanlarının gücləndirilməsi, yerli sakinlərin turizm fəaliyyətinə cəlb olunması, kənd yerlərində məşğulluğun artırılması və kiçik sahibkarlığın dəstəklənməsi məqsədilə Ağdərə rayonunun Vəngli kəndində "Kənd turizmi və qonaq evlərinin təşkili" mövzusunda təlim keçirilib. Təlim Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Xüsusi nümayəndəliyin dəstəyi, Qarabağ Regional Turizm İdarəsinin təşkilatçılığı ilə baş tutub. Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən verilən məlumata görə, təlimin keçirilməsində əsas məqsəd işğaldan azad edilmiş ərazilərdə kənd turizminin inkişafına dəstək vermək, yerli sakinlərin turizm sahəsində bilik və bacarıqlarını artırmaq, qonaq evlərinin səmərəli idarə olunması üzrə praktiki vərdişlərin formalaşdırılması, həmçinin regionun turizm potensialından dayanıqlı şəkildə istifadəyə töhfə vermək olub. Bildirilib ki, Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşən Vəngli kəndi zəngin meşə örtüyü, dağ çayları, əlverişli təbii landşaftı, təmiz ekoloji mühiti və tarixi-mədəni irsi ilə seçilərək regionun turistlər üçün cəlbedici məkanlarından birinə çevrilib.

Son illərdə kənddə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri, yol infrastrukturunun müasirləşdirilməsi burada ekoturizm və aqroturizmin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradıb. Təlimçi, Qarabağ Universitetinin müəllimi, "Kənd Yaşıl Turizminin İnkişafına Dəstək" İctimai Birliyinin sədri Qəhrəman Yusubov iştirakçılara qonaq evlərində yerləşdirmə və rezervasiya prosesinin təşkili, turistlərin qarşılanması, xidmət mədəniyyəti, effektiv ünsiyyət, sanitariya-gigiyena normaları və təhlükəsizlik qaydaları barədə ətraflı məlumat verib. Qeyd edək ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə turizm infrastrukturunun inkişafı, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi və yerli əhalinin bu sahədə biliklərinin artırılması məqsədilə analoji təlim və maarifləndirici tədbirlərin gələcəkdə də təşkili planlaşdırılır.

Müvəkkil Hüquq Mərkəzində

könüllülərin əhatə dairəsi genişlənir

Müvəkkil Hüquq Mərkəzində könüllülər departamentinin fəaliyyətinin əhatə dairəsi genişlənməkdə davam edir.

Bu barədə Butov.az-a məlumat verən Könüllülər Departamentinin rəhbəri Cavid Vəkilov bildirib ki, departamentin fəaliyyətinə yeni könüllülər qoşulub. Belə ki, İsa İsayev ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə koordinator, Cahid Həsənli departament məsləhətçisi, Elmar Quluzadə isə gənclərlə iş üzrə koordinator kimi fəaliyyət göstərəcək.
Cavid Vəkilov onu da qeyd edib ki, könüllülər sırasının genişlənməsi departamentin fəaliyyət imkanlarının artırılmasına, gənclərin ictimai fəallığının yüksəldilməsinə və həyata keçirilən təşəbbüslərin daha səmərəli təşkilinə töhfə verəcək.

Milli Ordumuzun

şərəfli inkişaf yolu

26 İyun – Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü xalqımızın həyatında mühüm yer tutan əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarix Azərbaycan dövlətinin hərbi qüdrətini, milli təhlükəsizliyini və müstəqilliyinin təminatçısı olan Silahlı Qüvvələrimizin keçdiyi şərəfli inkişaf yolunu əks etdirir. Hər il böyük qürur hissi ilə qeyd olunan bu gün ordumuzun əldə etdiyi nailiyyətlərə verilən yüksək dəyərin ifadəsidir.
Azərbaycan milli ordusunun əsası 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən qoyulmuşdur. Hələ həmin dövrdə qəbul edilən qərarlar müstəqil dövlətin mövcudluğu üçün güclü ordunun vacibliyini göstərirdi. Sonrakı illərdə müxtəlif tarixi və siyasi hadisələr ordunun inkişafına təsir göstərsə də, Azərbaycan xalqı öz milli hərbi ənənələrini qoruyub saxlamışdır.
Müstəqillik illərində Azərbaycan Ordusunun inkişafı Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə sıx bağlıdır. Onun 1969-cu ildən etibarən həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət nəticəsində hərbi kadrların hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirilmiş, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey yaradılmış, azərbaycanlı gənclərin nüfuzlu hərbi təhsil müəssisələrində oxumasına geniş imkanlar açılmışdır. Bu addımlar gələcək milli ordu quruculuğu üçün möhkəm zəmin yaratmışdır.
1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü ölkəmizin güclü və nizamlı orduya malik olmasının nə qədər vacib olduğunu göstərdi. Məhz Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra ordu quruculuğu sahəsində əsaslı islahatlara başlanıldı. Pərakəndə silahlı dəstələr ləğv edildi, vahid komandanlıq sistemi yaradıldı, Silahlı Qüvvələrin döyüş qabiliyyətinin artırılması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi.
1994-cü ildə atəşkəs əldə olunduqdan sonra Azərbaycan Ordusunun formalaşdırılması prosesi daha da sürətləndi. Ordunun maddi-texniki bazası möhkəmləndirildi, hərbi hissələr müasir silah və texnika ilə təchiz edildi, şəxsi heyətin peşəkarlığının artırılması istiqamətində ardıcıl işlər görüldü. Eyni zamanda hərbi təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi məqsədilə Hərbi Akademiya yaradıldı və hərbi məktəblərin fəaliyyəti yeni mərhələyə qədəm qoydu.
Azərbaycan Ordusunun beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində də mühüm addımlar atılmışdır. NATO ilə əməkdaşlıq proqramları çərçivəsində minlərlə hərbçi müxtəlif təlimlərdə iştirak etmiş, müasir hərbi idarəetmə və döyüş təcrübəsi qazanmışdır. Bütün bunlar Silahlı Qüvvələrimizin peşəkar və müasir orduya çevrilməsində mühüm rol oynamışdır.
Bu gün Azərbaycan Ordusu ölkəmizin müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün əsas təminatçısıdır. Ordumuz yüksək döyüş hazırlığına, güclü maddi-texniki bazaya və vətənpərvərlik ruhuna malikdir. Xalqla ordunun birliyi dövlətimizin qüdrətini daha da artırır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dediyi kimi, “Xalqla ordunun birliyi həm xalqın qüdrətini, həm də ordunu daha da qüvvətli edir”.
Qazi olaraq qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan əsgərinin Vətənə sevgisi, xalqına sədaqəti və döyüş ruhu hər zaman qələbələrin əsas mənbəyi olmuşdur. Biz döyüş meydanında bu gücün şahidi olduq. Bu gün Silahlı Qüvvələr Gününü qeyd edərkən şəhidlərimizin əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edir, ordumuzun sıralarında xidmət edən bütün hərbi qulluqçulara uğurlar arzulayırıq. Güclü Azərbaycan Ordusu dövlətimizin təhlükəsizliyinin və gələcək inkişafının ən möhkəm təminatıdır.

Qəzənfər Ağayev
Vətən müharibəsi Qəhrəmanı, Abşeron rayon sakini

Xankəndi, Xocalı və Ağdərəyə

növbəti dəfə 180 nəfər köçürülüb

İşğaldan azad edilmiş ərazilərə köç davam edir. İyunun 25-də Xankəndi şəhəri, Xocalı və Ağdərə rayonunun bir sıra yaşayış məntəqələrinə növbəti dəfə 44 ailə qayıtdı. Xankəndi şəhərində, Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən verilən məlumata görə, bu mərhələdə Xankəndi şəhərinin Kərkicahan qəsəbəsinə 8 ailə olmaqla 34 nəfər, Xocalı rayonunun Ballıca kəndinə 2 ailə, 7 nəfər, Badara kəndinə 2 ailə, 5 nəfər, Xanabad kəndinə 2 ailə, 5 nəfər köçürülüb.

Eyni zamanda Ağdərə rayonunun Həsənriz kəndinə 53 nəfərdən ibarət 13 ailə, Çıldıran kəndinə də 13 ailə olmaqla 53 nəfər, Vəngli kəndinə isə 4 ailə - 23 nəfər köç edib. Doğma yurdlarına qayıdan sakinlər yaşayış məntəqələrində qarşılanaraq yeni mənzillərinin açarlarını təhvil alıblar. Köçürülən ailələr indiyədək respublikanın müxtəlif bölgələrində, əsasən yataqxanalarda, sanatoriyalarda və inzibati binalarda müvəqqəti məskunlaşmış vətəndaşlar olub.Qeyd edək ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri davam etdirilir, əhalinin rahat və təhlükəsiz yaşayışı üçün zəruri infrastruktur yaradılır.

Səməd VƏKİLOV yazır

ƏFSANƏVİ NEFTÇİ-

CÜMŞÜD İBRAHİMOV

Çağdaş Azərbaycan dövlətinin dayanıqlı inkişafını təmin olunmasında neft sənayesinin rolu müstəsnadır. Dünya neft sənayesində xüsusi çəkiyə malik olan Azərbaycan neftinin kəşf edilməsi Bakıya olan marağı yüksələn xətlə artırmağa başladı. Neftimiz bir müddət daha çox xarici yatırımçılar – Nobel qardaşları, Rotşidlər tərəfindən istismar olunsa da, sonradan milliləşdi. Bu isə artıq Azərbaycanın milli burjuaziya nəslinin formalaşmasına təkan oldu. Neft milyonçuları – milli burjuaziyamızın görkəmli nümayəndələri Hacı Zeynalabdin Tağıyev, İsa bəy Hacınski, Murtuza Muxtarov, Şəmsi Əsədullayev, Seyid Mirbabayevin xalqımız qarşısında mühüm xidmətləri olmuşdur.
Əlbəttə, zəngin tarixi olan neft sənayesinin inkişafında milli kadrlarımızın danılmaz xidmətləri vardır. Professor Ələkbər Süleymanov, Bəhman Hacıyev, Mirkazım Məmmədov, Ənvər Məmmədov, İsrafil Hüseynov, Qaraş Əmirov, Ağa Əliyev, Yusif Kərimov, Qurban Abbasov, Xanoğlan Bayramov, Natiq Əliyev, Xoşbəxt Yusifzadə və. b.-nın adını çəkə bilərik.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1969-cu ildə ali hakimiyyətə gəlməsi ilə Azərbaycanın neft və qaz sənayesi yeni keyfiyyət mərhələsinə qədəm qoymuşdur. O dönəmdə həm infrastrukturun yenidən təşkil olunması, həm də geoloji-kəşfiyyat, qazma və istismar işlərinin aparılması Azərbaycan neftçilərinə etibar edilmişdir. Belə etibarlı kadrlardan biri də Cümşüd İbrahimov idi.
Cümşüd İbrahimovun oğlu İbrahim İbrahimov Ümummilli lider Heydər Əliyevlə görüşdə

Dövlət xadimi Heydər Əliyevin müstəqlliyimizin ilk illərində ikinci dəfə ali hakimiyyətə qayıdışından sonra, o cümlədən həmin vaxtlar Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin birinci vitse-prezidenti İlham Əliyevin müstəsna xid-mətləri sayəsində, 20 sentyabr 1994-cü ildə Dövlət Neft Şirkəti ilə beynəlxalq şirkətlər arasında “Əsrin müqaviləsi” – Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi imzalanması ölkə¬mizin çağdaş inkişafının dayanıqlılığının güclü təməli oldu.
Bəli, neft sənayesinin yüksək inkişaf mərhələsinə gəlməsində neft sahə¬sində çalışan milli kadrlarımızın xüsusi xidmətləri olmuşdur. – Yuxarıda da vurğuladığımız kimi, belə parlaq şəxsiyyətlərdən biri də, haqqında söhbət açdığımız əfsanəvi neftçi Cümşüd İbrahimovdur. O, Qarabağın qədim yaşayış məskəni olan Bərdə də dünyaya gəlmişdir.
Bərdə daha çox orta yüzillər islam filosofları və alimləri ilə ünlü olub. Bu yurdun yetişdirməsi olan orta yüzillər filosofları Məhəmməd Xalid oğlu Bərdəi, Əbubəkr Məkki Əhməd oğlu Bərdəi, Əbülhəsən Əhməd Ömər oğlu Bərdəi, Əbusəid Əhməd Hüseyn oğlu Bərdəi, Səid Qasım oğlu Bərdəi və Əbubəkr Məhəmməd Abdulla oğlu Bərdəi islam dinin müxtəlif axınlarını təmsil edən görkəmli filosoflardır.
Göründüyü kimi, zəngin elm ənənələri olan Bərdə torpağı, təkcə alimlər filosoflar deyil həm də Cümşüd İbrahimov kimi irimiqyaslı bir neft mühəndisi yetişdirmişdir.
Cümşüd İbrahimovun mənsub olduğu nəsl, Bərdənin Qılınclı kəndindən olan köklü Qarabağ ailələrindəndir.

CÜMŞÜD QULU OĞLU İBRAHİMOV
Onun mənsub olduğu İbrahimovlar nəsli Qarabağ əyalətinin 1832-ci ilə aid kameral təsvirindən (Nazir Əhmədli tərəfindən nəşr edilmişdir) Qılınclı oba-sında yaşayan İbrahimovlar ailəsinin 6-cı ulu babasını müəyyənləşdirmək müm¬kün oldu. Qaynağa əsasən bu oba general-mayor Mehdiqulu Xan (ünlü şair Xur¬şid¬banu Natavanın atası) tərəfindən general-leytenant, knyaz Madatova bağış¬lan¬mış, sonradan idarəçilikdə qeyri-müəyyənlik yarandığı üçün hökumət kon¬torunun idarəsi altına verilmişdir. Qarabağ əyalətinin kameral təsvirindən əldə edilən bil¬giyə əsasən İbrahimovlar ailəsinin bizə bəlli olan ulu babası 1797-ci il do¬ğum-lu Yüzbaşı İbrahim Həşim oğludur. Onun oğlanları Həşim, Hseyn, Həsən, Hüseynəli və Cümşüddür. Sonradan ailədə ulu babaların adları nəvə-nəticələrə qoyularaq yaşadılmışdır.

Cümşüd İbrahimov 25 may 1929-cu ildə Bərdə rayоnunun Qılınclı kəndində anadan оlmuşdur. 1953-cü ildə Azərbaycan Sənayе İnstitutunu (indiki ADNSU-yu) bitirdikdən sоnra rеspublikanın müxtəlif müəssisələrində mühəndis və rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır.
1953-cü ildə o, “Gürgannеft” trеstinin qazma kоntоruna göndərilmiş, ünlü nеftçi Qurban Abbasovla yanaşı çalışmışdır. C.İbrahimоv qazma kоntоrunun sahə rəisi, baş mühəndis, “Azərgеоkəşfiyyat” trеstinin qazma kоntоrunun dirеktоru vəzifələrində işləmişdir. 1963-cü ildə C.İbrahimоv Pirqulu оvalığında “Kirоvdağ”, “Mişоvdağ”, “Kürsəngi”, “Qarabağlı” və digər nеftli sahələrdə intеnsiv qazma işləri apararaq yеnidən yaradılmış “Şirvanqazmanеft” trеstinin baş mühəndisi, 1968-ci ildə “Azərnеftkəşfiyyat” trеstinin dirеktоru, 1970-1982-ci illərdə “Azərnеft” Birliyi baş dirеktоrunun müavini, 1982-ci ildən isə “Xəzər-dəniznеft” İstеhsalat Birliyi baş dirеktоrunun müavini vəzifəsini daşımışdır.
C.İbrahimоv оna tapşırılan işləri layiqincə yеrinə yеtirmiş, göstərilən еtimadı dоğrultmuş, işçilərə və özünə tələbkarlıqla yanaşmışdır. C.İbrahimоv qu¬ruda və dənizdə nеft-qazın kəşfinə, işlənməsinə böyük zəhmət sərf еtmişdir. Оnun bilavasitə rəhbərliyi ilə quruda “Kürsəngi”, “Qarabağlı”, dənizdə isə “Azəri”, “Çıraq” və “Kəpəz” kimi yataqlar kəşf еdilmişdir. C.İbrahimоv xidmətlərinə görə iki dəfə (keçmiş SSRİ-nin) “Şərəf nişanı” оrdеni ilə təltif оlunmuşdur. О, “Əməkdar mühəndis” fəxri adına layiq görülmüşdür.
Əfsanəvi neftçi Cümşüd İbrahimov 30 iyul 1988-ci ildə Bakı şəhərində dünyasını dəyişmişdir.
Uzaq səfərlər kapitanı, Magellan, Marian cökəkliyi, Bermud üçbucağı daxil olmaqla Yer kürəsini üç dəfə dövrə vuran, 24 yaşında Cümşüd İbrahimov adına geoloji-kəşfiyyat gəmisinə kapitanlıq etmiş, Xəzər Dəniz Donamasının fəxri işçisi, Dövlət Dəniz Liman Agentliyinin Gəmi Hərəkətinin İdarəedilməsi Mərkəzinin direktoru Məzahir Niftiyev həmin günləri belə xatırlayır:

“Mən hələ gənc yaşlarımdan Cümşüd İbrahimov kimi əfsanəvi bir neftçinin adını daşıyan geoloji-kəşfiyyat gəmisinin kapitanı olmaqla qürur duymuşam. Yaxşı xatırlayıram o məhşur gəmini. Gəmi dinamik pozisiy ilə dərin sularda lövbərsiz dayanırdı. Gəminin üzərində buruq var idi. O indiki Şahdəniz, Azəri-Günəşli-Çıraq yatağında ilk geoloji kəşfiyyat aparan gəmi idi. Gəmidə işləyən geoloqlar deyirdi, bu yataqlarıda böyük neft-qaz ehtiyatının olmasını Cümşüd İbrahimov kəşf edib. O zaman mənim 24 yaşım vardı. Gəminin Finlandiya körfəzindən Xəzər dənizinə gətirilməsində iştirak etmişəm. Gəmini dənizlər arasındakı çaylar, kanallar ilə Bakıya üzüb gətirəndə, sahil boyunca bu nəhəng gəminin gözəlliyinə tamaşa edənləri görmək xoş idi. Gəmi o zamanın ən yeni naviqasiya avadanlıqları ilə təhciz edilmişdi. Gəmi Xəzər dənizində işə başlayanda o vaxt SSRİ Qaz Sənayesi nazirinin müavini olan N.M.Nemçinov Bakıya gəlmişdi. Həmin vaxt gəminin adı “Bakerit” idi. Nemçinovla mən – gəmini gətirəndə Vıborq şəhərində tanış olmuşduq. Onun mənə dediyi sözləri yaxşı xatırlayıram: “Çümşüd müəllim xoşbəxtdir ki, öz kəşf etdiyi yataqlarda öz adını daşayan gəmi geoloji-kəşfiyyat işi aparacaq.”
Mənim üçün bu gəmi hələ də öz önəmini daşıyır. Çünki ilk dəfə mən ən cavan kapitan kimi bu gəmidə kapitanlığa başlamışam. Və gəmi həmişə mənim yuxularıma girir. Dünyanın bir çox şirkətində çalışmışam amma Çümşüd İbrahimov gəmisi mənim üçün hamsından daha əziz olub.Allah o parlaq şəxsiyyətə rəhmət eləsin.”

BÖYÜK İRSİN DAVAMÇILARI
Xoşbəxt o adamdır ki, özünə uğurlu varis qoyub gedir. Bu ənənə İbra¬hi¬movlar ailəsində də davam etmişdir. Belə ki əfsanəvi neftçi Cümşüd İbra¬himovun ailəsində onu işini davam etdirən oğlanları İbrahim İbrahimov və Elçin İbrahimov kimi ləyaqətli varisləri yetişdi. İbrahim İbrahimov sonradan başqa sahəyə keçsə də Elçin İbrahimov neft sənayesində Azərbaycan iqtisadiyyatına xidmət göstərdi. Gəlin böyük irsin davamçılarından olan Elçin İbrahimovu da tanıyaq.
ELÇİN CÜMŞÜD OĞLU İBRAHİMOV – 25 oktyabr 1960-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Elçin İbrahimov 1981-1986-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki AzTU-nun) “Avtomobillər və avtomobil təsər¬rü-fatı” fakültəsində təhsil almışdır. Sonra gənc mütəxəssis kimi təyinatla Xəzər¬də-nizneftqaz İstehsalat Birliyinin 1 saylı Texnoloji nəqliyyat idarəsində böyük dis-petçer, qaraj rəisi, baş mühəndis vəzifələrində çalışmışdır. İşdə gös¬tərdiyi xid-mətlərə görə 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şir¬kətinin Avto-nəqliyyat və Xüsusi Texnika Baş İdarəsinin rəisi vəzifəsi ona həvalə edilmişdir. ARDNŞ-də struktur dəyişiklikləri edildikdən sonra adıçəkilən Baş İdarə Av-tomobil, dəniz nəqliyyatı və xüsusi texnika şöbəsinə çevrilmiş və E.İbrahimov 1994-cü ildən həmin şöbəyə rəhbərlik etmişdir. E.İbrahimov ARDNŞ-in balan-sında olan 7 mindən çox müxtəlif təyinatlı avtonəqliyyata, dəniz nəqliyyatı və xüsusi texnika vasitələrinin struktur bölməsində nəqliyyat xidmə¬tinin təşkilinə, təmir işlərinin aparılmasına və yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə rəhbərlik edib. Onun rəhbərliyi nəticəsində son illərdə nəqliyyat və sənayenin digər sahələrində texnikanın istismarında səmərəlilik artırılmış, yanacaq – sürtkü materiallarından istifadə edilməsinə nəzarət gücləndirilmiş və bunun nəticəsində ARDNŞ üzrə yanacağın sərfi azaldılmışdır. E.İbrahimov ARDNŞ-də yol hərəkəti təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə komissiyanın sədri kimi vacib sahəyə də rəhbərlik etmişdir. Onun tələbkarlığı nəticəsində son illərdə ARDNŞ üzrə yol nəq¬liyyat hadisələrinin sayı xeyli azalmışdır. E.İbrahimov Azərbaycan Respub-likası Prezidentinin 3049 saylı 18.09.2008-ci il tarixli Sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.
(Məqalənin hazırlanmasında Mədəniyyət Nazirliyinin çap etdirdiyi “Bərdə və bərdəlilər” bibliоqrafik məlumat kitabından, Məmməd və Canalı Mirzəyevlərin “Qara qızıl ağ səadət rəngində” adlı kitabdan istifadə edilmişdir).

Hüseynin həyatı

risk altındadır

Təbriz həbsxanasında saxlanılan Hüseyn Şerbafipurun həyatı təhlükə altındadır.
Etiraz aksiyalarında yaralanan Güney azərbaycanlı fəalın səhhəti ağır olaraq qalır. Güney azərbaycanlı məhbus Hüseyn Şerbafipurun Təbriz həbsxanasındakı sağlamlıq vəziyyətinin ağır olduğu və həyatının təhlükə altında qaldığı bildirilir.
Azərbaycan İnsan Haqları Müdafiəçiləri Təşkilatının yaydığı məlumata əsasən, Hüseyn Şerbafipur 8 yanvar tarixində Təbrizdə keçirilən etirazlar zamanı saçma güllələrinin hədəfinə çevrilib və ağır yaralandıqdan sonra təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən həbs olunub.
Məlumata görə, o, bədənində 200-dən çox saçma qalmasına baxmayaraq Təbriz Kəşfiyyat İdarəsinin təcridxanasına aparılıb və həmin şəraitdə dindirilib.
Aldığı ağır yaralar və öd kisəsində yaranan fəsadlar səbəbindən Hüseyn Şerbafipur 17 aprel tarixində Təbriz həbsxanasından İmam Rza xəstəxanasına köçürülərək təcili əməliyyat olunub. Lakin müalicə prosesi tamamlanmadan, 7 may tarixində təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən yenidən həbsxanaya qaytarılıb.
Hazırda onun ciddi sağlamlıq problemləri, infeksiya və aldığı yaraların yaratdığı ağırlaşmalardan əziyyət çəkdiyi bildirilir. Həbsxanaya qaytarıldıqdan sonra vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən yenidən xəstəxanaya aparıldığı qeyd olunur.
Hüseyn Şerbafipur həmçinin işinin qeyri-müəyyən saxlanılmasına, istintaq dövründə məruz qaldığı işgəncələrə və həbsxana rəhbərliyinin müalicə tələblərinə laqeyd yanaşmasına etiraz olaraq bir neçə dəfə aclıq aksiyası keçirib.

Bir imza ilə başlayan

yeni strateji dövr

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Şuşa şəhərində imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Məhz Milli Qurtuluş Günündə imzalanan bu sənəd Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının, strateji tərəfdaşlığının və müttəfiqliyinin ən yüksək siyasi ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
Şuşa Bəyannaməsi siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, müdafiə, təhlükəsizlik, təhsil, mədəniyyət və digər strateji istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Sənəd iki dövlət arasında əlaqələri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldərək qarşılıqlı fəaliyyətin hüquqi və siyasi əsaslarını möhkəmləndirib.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Bəyannamənin əsasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” və Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” kəlamlarında ifadə olunan qardaşlıq fəlsəfəsi dayanır. Şuşada imzalanan bu sənəd Azərbaycan və Türkiyə xalqlarının ortaq tarixi, milli-mənəvi dəyərləri və gələcək inkişaf hədəflərinin təzahürü kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Şuşa Bəyannaməsi regionda sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm siyasi sənəd hesab olunur. Bəyannamədə nəzərdə tutulan əməkdaşlıq mexanizmləri Cənubi Qafqazda inteqrasiya proseslərini sürətləndirir, yeni iqtisadi və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsinə geniş imkanlar yaradır.
Sənədin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və nəqliyyat - kommunikasiya imkanlarının artırılması iki ölkənin iqtisadi qüdrətinin daha da güclənməsinə xidmət edir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz çərçivəsində həyata keçirilən layihələr Azərbaycan və Türkiyənin Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü rolunu daha da gücləndirir.
Bəyannamə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın inkişafını da prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirib. Tərəflər hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, müdafiə sənayesi sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi, silahlı qüvvələrin müasir tələblərə uyğun inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı təhlükəsizliyin təmin olunması ilə bağlı mühüm razılaşmalar əldə ediblər. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq hər iki ölkənin müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə və regional təhlükəsizliyin təmin olunmasına töhfə verir.
Şuşa Bəyannaməsində xarici siyasət sahəsində koordinasiyanın gücləndirilməsi də xüsusi yer tutur. Tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyi davam etdirmək, regional və qlobal məsələlərdə ortaq mövqedən çıxış etmək barədə razılığa gəliblər. Bu yanaşma Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun daha da artmasına şərait yaradır.
Sənəddə informasiya siyasəti və diaspor fəaliyyəti üzrə əməkdaşlıq da əksini tapıb. Xaricdə yaşayan azərbaycanlı və türk icmalarının birgə fəaliyyətinin genişləndirilməsi, informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi və media sahəsində koordinasiyanın artırılması qarşıya qoyulan əsas məqsədlər sırasındadır.
Şuşa Bəyannaməsi həm də Ermənistanda revanşist meyillərə qarşı mühüm siyasi mesaj kimi dəyərləndirilir. Sənəd Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə yönələn hər hansı təhdidlərə qarşı qətiyyətli mövqeni ortaya qoyur və iki qardaş dövlətin strateji həmrəyliyini nümayiş etdirir.
Bəyannamənin imzalanmasından sonra hər il iyunun 15-də Şuşada bu tarixi sənədin əhəmiyyətinə həsr olunan konfranslar keçirilir. Son illərdə təşkil olunan beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişafı, Türk dünyasının gələcəyi, regional təhlükəsizlik və yeni geosiyasi çağırışlar geniş müzakirə olunur.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji yol xəritəsi kimi çıxış edir. Sənəd iki dövlət arasında sarsılmaz müttəfiqliyin, ortaq maraqların və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət etməklə yanaşı, regionda sülhün, təhlükəsizliyin və əməkdaşlığın gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir.

Rəhman Mehdiyev
Vətən müharibəsi şəhidi Rəşad Mehdiyevin atası, qazi