BEYNƏLXALQ HÜQUQUN

TƏNTƏNƏSİ Və REGİONAL

SÜLHƏ QARŞI RADİKAL

ERMƏNİ REAKSİYASININ

TƏHLİLİ

Cənubi Qafqaz regionu Azərbaycanın 2020-ci il Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərdən və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra yeni bir inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Azad edilmiş ərazilərin beynəlxalq aləmə inteqrasiyası və formalaşmış yeni status-kvonun qəbul edilməsi prosesinin mühüm tərkib hissələrindən biri də Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin, beynəlxalq təşkilatların rəhbərlərinin və hərbi attaşelərin mütəmadi olaraq bu bölgələrə səfərlərinin təşkil edilməsidir. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən xarici səfirliklərin iştirakı ilə baş tutan növbəti genişmiqyaslı Qarabağ və Şərqi Zəngəzur səfəri növbəti dəfə Ermənistanın daxilindəki müəyyən radikal və revanşist dairələrdə dərin siyasi böhran və isterikaya səbəb olmuşdur. Bu reaksiya regionda gedən normallaşma prosesinə zərbə vurmaqla yanaşı, həm də beynəlxalq hüququn təməl prinsiplərinə qarşı açıq bir çağırışdır.

Hüquqi Müstəvi: Müstəqil Dövlətin Suveren Hüququ və Beynəlxalq Legitimlik
Erməni radikal qüvvələrinin, eləcə də erməni kilsəsi və diasporunun xarici diplomatları Qarabağa səfər etdikləri üçün hədəf alması ilk növbədə hüquqi savadsızlığın və reallıq hissinin itirilməsinin göstəricisidir. BMT prinsiplərinə və beynəlxalq hüquqa əsasən, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq səviyyədə tanınmış suveren ərazisidir.
Rəsmi Bakının öz suveren torpaqlarında diplomatik heyət üçün hərəkət marşrutu təyin etməsi, bərpa layihələrini nümayiş etdirməsi sırf daxili işidir və hər hansı üçüncü tərəflə müzakirə predmeti ola bilməz. Diplomatların bu səfərlərdə tam heyətlə iştirak etməsi isə dünya birliyinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı şəkildə dəstəkləməsinin və Ermənistanın keçmiş irredentist iddialarının qüvvədən düşdüyünü qəbul etməsinin vizual təsdiqidir.
İdeoloji Böhran: "Urbisid"in İfşası və Tarixi Saxtakarlıq Qorxusu
Radikal erməni dairələrinin aqressiv ritorikasının arxasında dayanan əsas amillərdən biri, Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə gerçəkləşdirdiyi nəhəng bərpa-quruculuq işlərinin xarici dövlətlərin nümayəndələri tərəfindən yerindəcə müşahidə olunmasıdır. 30 illik işğal dövründə törədilmiş vandalizm, məscidlərin və tarixi abidələrin dağıdılması (urbisid) faktları bu səfərlər vasitəsilə dünya paytaxtlarına hesabat şəklində göndərilir.
Bundan əlavə, diplomatların Qarabağdakı qədim Alban-Udi mədəni irsinə (məsələn, Xudavəng və Gəncəsər monastırları) baş çəkməsi erməni revanşistlərinin onilliklər ərzində formalaşdırdığı tarixi saxtakarlıq mifini darmadağın edir. Bu səbəbdən həm kilsə, həm də radikal media resursları diplomatları guya "Azərbaycanın propaqandasında iştirak etməkdə" ittiham edərək marginal təhdidlər səsləndirirlər.

Regional Sülhə Təhdid: Revanşizm Kimin Dəyirmanına Su Tökür?
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması və sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində addımların atıldığı bir vaxtda, İrəvandakı radikal qüvvələrin xarici elçilərə qarşı qarayaxma kampaniyası yürütməsi Ermənistan cəmiyyətinin daxilində sülhə müqavimət göstərən ciddi elementlərin hələ də qaldığını nümayiş etdirir. Qərbi Azərbaycan İcması başda olmaqla, bir çox ictimai institutlar bu cür destruktiv addımları iki ölkə arasında etimad mühitinin zədələnməsinə yönəlmiş birbaşa təxribat kimi qiymətləndirirlər. Sülh gündəliyinə kölgə salmaq cəhdləri Ermənistanı regional logistik və iqtisadi layihələrdən kənarda saxlamaqla yanaşı, onun suveren dövlət kimi gələcək inkişaf perspektivlərini də heçə endirir.
Nəticə
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən diplomatik missiyaların Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərləri sadəcə növbəti protokol tədbiri deyil. Bu, beynəlxalq hüququn təntənəsi, ədalətin bərpası və bölgədə geriyədönməz şəkildə bərqərar olmuş yeni geosiyasi reallığın rəsmən qəbuludur. Ermənistanın radikal və revanşist qüvvələrinin nümayiş etdirdiyi aqressiv və tamamilə qəbuledilməz reaksiya regionda sülh arxitekturasının qurulmasını ləngitsə də, Azərbaycan dövlətinin iradəsi və beynəlxalq hüququn gücü qarşısında iflasa məhkumdur. Cənubi Qafqazın gələcəyi radikal çağırışlarda deyil, suverenliyə hörmət və daxili işlərə müdaxilə edilməməsi prinsiplərinə əsaslanan davamlı sülhdədir.

Almaz Ülvi
Filologiya elmləri doktoru, professor