15-02-2025, 08:43
BİR DƏMİRÇİ NƏSLİNİN QISA TARİXİ XRONOLOGİYASI VƏ
YA DƏMİRÇİ MUZEYİ
İsmayıllı respublikamızda cofrafi mövqeyinə, əsrarəngiz təbii sərvətlərinə, şərəfli keçmişinə, zəngin tarixinə, həmçinin elm, mədəniyyət, incəsənət, ictimai-siyasi, sosial və digər sahələrdə yetişdirdiyi adamların, yenilikçi, qurucu insanların sayına-sanbalına görə öncül rayonlardandır. Qədim-qayın yaşayış məskənlərindən biri olan rayonun Sulut, eləcə də ətrafındakı bəzi yurd yerlərinin könüloxşayan mənzərələri, təbii sərvətləri, maddi mədəniyyət nümunələri, abidələr, türbələr, istehkamlar, qalalar, çaylar, bulaqlar, dağlar, dərələr, meşələr, yaylaqlar, qışlaqlar...kino lenti kimi göz önündən gəlib keçir.
Azərbaycanda misgərlik sənətinin mərkəzlərinin Təbriz, Gəncə, Naxçıvan, Şamaxı, Bakı, Ərdəbil, Lahıc (İsmayıllı) və s. olduğu söylənir. Həmin sənətkarlıq ənənəsini özündə yaşadan məskənlərdən biri də Sulut kəndidir. Sulut kəndi Azərbaycanın ən qədim və ən gözəl yaşayış məntəqələrindən biridir. Sulut İsmayıllı şəhərindən 36 km şərqdə, Şamaxı şəhərindən 39 km şimali-qərbdə Fit dağının ətəyində, Böyük Qafqaz dağlarının cənubunda yerləşir. Kənd sənətkarlıqmərkəzi olan Lahıc, Basqal, Mücü, Xankəndi, Ağsu rayonunun bir neçə kəndi ilə -Sanqalan, Quzay, Qırlar, Kalva, Hacman, Şamaxı rayonunun bəzi kəndləri ilə əhatə olunub. Kəndin ərazisində olan qala, tikili qalıqları, tapılan maddi mədəniyyət nümunələri, müxtəlif dövrlərdə zərb edilmiş pullar burada eramızın ilk əsrlərindən yaşayış olmasını sübut edir.
Kəndin tarixi çox qədim olsa da, dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Bir neçə min il tarixə malik Sulut kəndinin əcdadları Dağıstan, Quba, Şamaxıdan gələrək burda məskunlaşdığı, əkinçilik, maldarlıq, sənətkarlığın müxtəlif sahələri ilə məşğul olduğu tarixdən məlumdur. Bu kənddə olan məhəllələr elə insanların məşğul olduqları sənətlə əlaqədar olaraq və ya ayrı- ayrı nəsillərin soyadı ilə adlanırdı. Əlibəyli məhəlləsi, Orta məhəllə, Çarıqçılar məhəlləsi, Dəmirçilər (Usta Kərimlilər) məhəlləsi, Qubalı məhləsi, Quşçu məhləsi, Dərə məhəlləsi, Ləzgilər məhəlləsi, Səbətçilər məhəlləsi, Kömürçülər məhəlləsi, Dulusçular məhəlləsi, Mövlamlılar məhəlləsi, Qurbanlılar məhəlləsi, İsrafillilər məhəlləsi,Yuxarı baş məhəlləsi.
Bu məqalədə Dəmirçilər-Usta kərimlilər məhəlləsinin keçmişi və bu günü, o nəslin davamçılarından olan Rafiq Kərimovun babalarından yadigar qalmış dəmirçi sexinin əsasında yaratdığı “Dəmirçi muzeyi” haqqında oxuculara geniş məlumat çatdırmağı qarşımıza məqsəd qoymuşuq.
Sulutda tarixən onlarla dəmirçi sexləri olsa da bu günə gəlib çıxan Kərimlilər nəslinin dəmirçi sexidir. Bu gün o sexi yaşadan kənd orta məktəbinin sabiq direktoru, tarix müəllimi Rafiq Kərimovdur. Rafiq Kərimov 1977-ci ildə Azərbaycan Dölət Pedaqoji İnstitutunu (indiki ADPU) fəqlənmə ilə bitirmiş və öz doğma kəndində tarix müəllimi kimi gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında əlindən gələni əsirgəməmişdir. Müəllimliklə yanaşı ata-babasının da dəmirçi sənətini davam etdirmiş, bu sənətin qorunub saxlanmasında xüsusi əməyi olmuşdur. Rafiq müəllim həmçinin bir sıra xeyriyyə işləri də görmüşdür. Belə ki, 4 km-lik məsafədən su çəkdirərək xeyriyyə bulağı, avtobus dayanacağı, kənd qəbirsitanlığında cənazə namazı qılmaq üçün xüsusi yer və s. düzəltmişdir.
Canlı tarix olan Rafiq müəllimin öz dəmirçi nəsli haqında dediklərini olduğu kimi qələmə aldıq:
“Atam usta Rəhim söyləyirdi ki, təxminən 8-ci babamız olan usta Rəhim dağıstandan məlum olmayan səbəbdən köçüb burada yurd salmışdır. Təxminən XIV əsrdən usta Kərimlilər adlanan bu nəslin nümayəndələri bu günə qədər dəmirçi sənətini davam etdirmişlər. Bizim nəslin bir qolu dəmirçi sənətini qoruyub saxlamış, digər qolları isə başqa sahələrdə də çalışmışlar.
Babalarım Rəhim, Cəlil, Ağanəbi, Əhməd, Sədulla, Ağakərim, Ağababa, atam Rəhim dəmirçi olublar. Onların sənətini müxtəlif dövrlərdə yaşamış nəsl davamçıları olan övladları-Ağasadıq, Hidayət, Abdulmahmud, Bağı, Rəhman, Tahir, Zayıd, Kamal, Kamran davam etdirmişdilər.
Babam Ağababanın öz həyətində ikimərtəbəli dükanı, dəmirçi sexi və su dəyirmanı olub. Sovet hakimiyyəti qurulanda bütün bunları könüllü olaraq təhvil verib ki, qolçomaq siyahısına salınıb həbs olunmasın.
Atam Rəhim uşaqlıqdan anası Badamı itirir, ögey ananın yanında qala bilmir, əmisi Ağasadıq gildə qalmağa məcbur olur. Vaxtının çoxunu əmisinin dəmirçi sexində keçirir və bu qədim sənətin sirlərini öyrənir. Artıq 10 yaşı olanda sərbəst surətdə dəmirçiliklə məşğul olur. Bir müddətdən sonra qonşu rayonlarda onu bir dəmirçi kimi qəbul edib, ona iş verirdilər.
Atam 1940-cı ildə hərbi xidmətə çağrılır, Yaponiya müharibəsində iştirak edir, digər Sovet əsgərləri kimi o da şərəfli döyüş yolu keçir. Hərbi xidmətən qayıdandan sonra çəkməçi, dülgər və dəmirçi kimi çalışır. Amma üstünlüyü dəmirçiliyə verir və axıra kimi bu sənətin yaşamasına, nəsildən-nəslə ötürülməsinə çalışır. 2001-ci ildə vəfat edir, onun işini üç oğlu, davam etdirir. Hər üçü ali təhsilli olub ixtisasları üzrə işləməklə bərabər dəmirçiliklə də məşğul olurlar. Qardaşım Kamran dəmirçiliklə bərabər, ixisasca mühəndis kimi Bakıda Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının təmiri, Alov qüllələrinin təməlinin tökülməsi və Ələt dəniz limanının tikinti işlərinə başçılıq etmişdir.
Digər qardaşım Kamil isə Azərbaycan İstesalat Birlinində trest rəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Amansız ölüm 26 iyun 2020-ci ildə onun ömrünü yarımçıq qırmışdır...
Çox təssüflər olsun ki, mənim işimi davam etdirəcəyini gözlədiyim yeganə oğlum Ramili fələk əlimdən çox tez aldı....Bəlkə də, o yaşasaydı bu sənət ocağı muzeyə çevrilməzdi...”
Rafiq müəllim dəmirçilik işini davam etdirməklə bərabər kənddə qalan sonuncu dəmirçi sexinin gələcək nəslə qalması üçün xeyirxah bir iş görmüş oldu. O, atasından qalan dəmirçi sexini müzeyə çevirmişdi.
Muzeydə dəmirçilik sənətinə məxsus olan bütün əşyalar, alətlər, tarixin sınaqlarından keçib bu günə gəlib çıxmış və işlək vəziyyətdə olan körük nümayiş etdirilir. Ekspozisiyada həmçinin özünün topladığı arxeoloji nümunələr- balta, düsər, müxtəlif dövrlərə aid çoxlu qədim mis, gümüş sikkələr, kağız pul əskinazları, saxsı qablar, kiçik heykəllər, mis sinilər, oraq, çin, xış, boyunduruqıar, vəl, cəhrə, yun darağı, dəmirçi zindanı, ox, nizə ucluqlar və s. nümaiş etdirilir, Bir otaqlı bu mzey tezliklə kəndə gələn qonaqların və turistlərin diqqətini cəlb edəcək. Əlbəttə Rafiq müəllim öz vəsaiti hesabına, yəni gücü çatacaq dərəcədə bu muzeyi yaratmışdır. Yaxşı olar ki, Respublika Mədəniyyət Nazirliyi, rayonun əlaqədar təşkilatları bu muzeyə diqqət göstərib onun dövlət qeydiyyatına alınmasına və daha mükəmməl formada yenidən qurulmasına diqqət və qayğı göztərəydilər.Belə bir ocağın qorunub saxlanması Azərbaycan mədəniyətinə olan çox sahəli qayğının bir nümunəsi olardı.
Inaniriq ki, ucqar bir kənddə tarixi, ənənəvi bir sənətin qorunub saxlanılmasını, təbliğini və gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsini qarşısına məqsəd qoymuş bu muzey diqqətdən kənarda qalmayacaq.
Əjdər Yunusov,
Tarix elmləri namizədi, dosent
Arif Əlizadə,
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
15-02-2025, 00:23
Hakan Fidan amerikalı həmkarı Qafqazı da müzakirə etdi
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanla görüşüb.
Görüşdə ABŞ-Türkiyə münasibətləri, regiondakı ortaq maraqlar, ikitərəfli ticarət müzakirə edilib. Məlumata əsasən Marko Rubio ABŞ, Türkiyə və region üçün təhlükə təşkil etməyən sabit və vahid Suriyanı dəstəkləmək üçün sıx əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayıb.
Görüşdə Türkiyənin İŞİD-ə qalib gəlmək üzrə qlobal koalisiyadakı rolu, Cənubi Qafqazda ədalətli və davamlı sülhü dəstəkləmək üçün birgə səylər və Rusiya-Ukraynaya müharibəsinin bitməsi üçün addımlar müzakirə olunub.
14-02-2025, 23:53
Azərbaycan-Serbiya əməkdaşlığı müzakirə olundu
Fevralın 14-də Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Münxen Təhlükəsizlik Konfransında iştirakı çərçivəsində Serbiya Respublikasının xarici işlər naziri Marko Curiçlə görüşüb.
XİN-dən bildirilib ki, görüşdə Azərbaycan-Serbiya strateji tərəfdaşlıq gündəliyində duran mövzular, o cümlədən regional və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
Azərbaycan-Serbiya strateji tərəfdaşlığının inkişafında ali və yüksəksəviyyəli qarşılıqlı səfərlərin, liderlər arasında mövcud dostluq münasibətlərinin əhəmiyyəti vurğulanıb.
Nazirlər strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin iqtisadi, enerji, yüksək texnologiyalar, nəqliyyat, mədəniyyət, humanitar, təhsil, turizm və s. aspektləri üzrə inkişaf perspektivlərini müzakirə edib, əməkdaşlığın genişləndirilməsində qarşılıqlı maraq ifadə ediblər.
Regional və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə verilən davamlı dəstək məmnunluqla qeyd olunub.
Görüş zamanı, həmçinin qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər müzakirə olunub.
14-02-2025, 23:27
Ləğv edilən bələdiyyələrin siyahısı
2025-ci il yanvarın 29-da keçirilmiş bələdiyyə seçkilərində səsvermənin nəticələri etibarsız hesab edilmiş seçki məntəqələrinin siyahısı açıqlanıb.
Bu barədə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyası qərar qəbul edib.
Siyahını təqdim edirik:
14-02-2025, 22:31
Ermənilər tərəfindən 170 azərbaycanlı işgəncələrlə öldürülüb
1988-2023-cü illərdə ermənilər tərəfindən Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi və ətraf ərazilərində yüzdən çox fərqli-fərqli işgəncə metodları tətbiq edilməklə 1 698 azərbaycanlı girov götürülüb.
Bu barədə hərbi cinayətlər törətməkdə təqsirləndirilən erməniəsilli şəxslərin məhkəməsində prokuror Fuad Musayev ittiham aktını elan edən zaman bildirilib.
O bildirib ki, əsir və girov götürülən 1284 dinc sakindən 122-i mülki sakin, əsir götürülmüş 414 nəfər isə hərbi qulluqçudan isə 48 nəfəri, ümumilikdə 170-i işgəncələr və qeyri-insani rəftar tətbiq edilməklə qəsdən öldürülüb:
"Qalan 1528 nəfər şəxs Azərbaycan dövləti tərəfindən beynəlxalq təşkilatlar vasitəsilə görülmüş tədbirlər, eləcə də hərbi əsir və girovların yaxın qohumlarının şəxsi təşəbbüsləri və əlaqələri ilə verilən maddi nemətlər müqabilində azad edilib".
14-02-2025, 21:55
Qəzzada əldə edilmiş atəşkəsin qorunması vacibdir - Nazir
Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Münxen Təhlükəsizlik Konfransında iştirakı çərçivəsində İsrail Dövlətinin xarici işlər naziri Gideon Saar ilə görüşüb.
Bu barədə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən bildirilib.
Qeyd olunub ki, görüş zamanı tərəflər Azərbaycan və İsrail arasında mövcud əməkdaşlığın hazırkı vəziyyəti və perspektivləri, regionda baş verən son hadisələr, habelə Qəzza zolağında vəziyyət ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.
Tərəflər Azərbaycan və İsrail arasında təhlükəsizlik, yüksək texnologiyalar, aerokosmik sənaye, qarşılıqlı investisiyalar, enerji və digər sahələrdə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə edib.
C.Bayramov Qəzza zolağında əldə edilmiş atəşkəsin qorunmasının vacibliyini vurğulayıb.
Görüş zamanı, habelə qarşılıqlı maraq doğuran digər ikitərəfli və çoxtərəfli məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.
14-02-2025, 21:47
Bakıda gecə tıxacı - SİYAHI
Bakının bir sıra yollarında tıxac müşahidə olunur.
Bu barədə Daxili İşlər Nazirliyinin Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzi (NİİM) məlumat yayıb. Hal-hazırda yollardakı vəziyyət:
1. Üzeyir Hacıbəyli küçəsi, Azadlıq prospekti ilə kəsişməyə qədər;
2. Bakı-Sumqayıt şosesi, "Xırdalan" dairəsi istiqamətində;
3. Ziya Bünyadov prospekti, Əhməd Rəcəbli küçəsi ilə kəsişmədən Atatürk prospekti ilə kəsişməyə qədər;
4. 28 May küçəsi, Puşkin küçəsi ilə kəsişmədən Rəşid Behbudov küçəsi ilə kəsişməyə qədər;
5. Rəşid Behbudov küçəsi, Mərkəzi Bank istiqamətində;
6. Tbilisi prospekti, "20 Yanvar" metro stansiyasından mərkəz istiqamətində;
7. Alı Mustafayev küçəsi, Ziya Bünyadov prospekti istiqamətində;
8. Şəmsi Bədəlbəyli küçəsi, "Qış parkı"nın qarşısından Mərkəzi Bank istiqamətində sıxlıq müşahidə olunur.
14-02-2025, 20:48
İranla sərhədə gedən yoldan yeni görüntüsü yayıldı
Azərbaycanın Ələt-Astara İranla dövlət sərhədi magistral yolunun Yenikənd-Biləsuvar hissəsinin əsaslı şəkildə yenidən qurulması yekunlaşıb.
Bu barədə Azərbaycanın İrandakı səfiri Əli Əlizadə "X" sosial şəbəkədəki hesabında yazıb.
"Xeyirli, uğurlu olsun!", - paylaşımda bildirilib.
Qeyd edək ki, Ələt-Astara-İranla dövlət sərhədi avtomobil yolunun açılışı 2018-ci ildə olub.
2-ci texniki dərəcəyə uyğun olaraq yenidən qurulan Yenikənd-Biləsuvar Yenikənd-Biləsuvar 71 km təşkil edir.
Avtomobil yolu 2 hərəkət zolaqlı olmaqla torpaq yatağının eni 15 metr, hərəkət hissə isə 7,5 metrdir.
14-02-2025, 20:25
ABŞ bizim regionla bağlı səhv mövqe tutub - Ərdoğan
Türkiyə ABŞ Prezidenti Donald Trampın qlobal sülh gündəliyinin təmin edilməsi ilə bağlı seçkiqabağı vədlərinə əməl etməsini gözləyir.
Bunu Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Malayziya, İndoneziya və Pakistana səfəri çərçivəsində onu müşayiət edən jurnalistlərə söyləyib. Türkiyə liderinin sözlərinə görə, Ağ evin yeni rəhbərinin addımları müharibəyə deyil, sülhə xidmət etməlidir.
Ərdoğan Yaxın Şərqdəki vəziyyətə diqqət çəkərək, “Mən etdim, belə də olacaq” prinsipinin regionda işə yaramayacağını vurğulayıb. “Qəzza sektorunda hazırkı vəziyyət həqiqətən də çox həssas və qarışıqdır. Buna görə də münaqişənin ədalətli həlli yollarının təmin edilməsi istiqamətində atılacaq addımlar üstünlük təşkil etməlidir. Bu, fələstinlilərin hüquqlarının müdafiəsi üçün vacib amildir”, - deyə Türkiyə Prezidenti söyləyib və Ankaranın Fələstin-İsrail münaqişəsi zonasında atəşkəs rejiminin əldə edilməsi ilə bağlı çağırışlarını xatırladıb.
D.Trampın Qəzza ilə bağlı bəyanatlarını şərh edən Türkiyə Prezidenti deyib: “Təəssüflər olsun ki, ABŞ bizim regionla bağlı səhv mövqe tutub. İstənilən addım regionun tarixi irsi və dəyərlərini nəzərə alaraq atılmalıdır. Bundan kənar istənilən nəzər nöqtəsi Birləşmiş Ştatlara fayda verməyəcək. Bu, gözlənilən sülhün bərpa edilməsi planına zidd və səhv yoldur”.
O əminliklə bildirib ki, fələstinlilərin Qəzza sektorundan köçürülməsi ilə bağlı bəyanatları heç bir müsəlman dövləti dəstəkləməyəcək və Yaxın Şərqdə yalnız qarşıdurmaların daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq.
Ankaranın xarici siyasi kursuna gəlincə, Ərdoğan söyləyib ki, Türkiyənin nüfuzu artdıqca, Şərqdə və Qərbdə ölkəyə olan maraq daha da artacaq.
Rəcəb Tayyib Ərdoğan Türkiyəni “iki müxtəlif dünya arasında möhkəm körpü” adlandırıb.
14-02-2025, 20:24
[b]ABŞ bizim regionla bağlı səhv mövqe tutub - Ərdoğan[/b]
Türkiyə ABŞ Prezidenti Donald Trampın qlobal sülh gündəliyinin təmin edilməsi ilə bağlı seçkiqabağı vədlərinə əməl etməsini gözləyir.
Bunu Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Malayziya, İndoneziya və Pakistana səfəri çərçivəsində onu müşayiət edən jurnalistlərə söyləyib. Türkiyə liderinin sözlərinə görə, Ağ evin yeni rəhbərinin addımları müharibəyə deyil, sülhə xidmət etməlidir.
Ərdoğan Yaxın Şərqdəki vəziyyətə diqqət çəkərək, “Mən etdim, belə də olacaq” prinsipinin regionda işə yaramayacağını vurğulayıb. “Qəzza sektorunda hazırkı vəziyyət həqiqətən də çox həssas və qarışıqdır. Buna görə də münaqişənin ədalətli həlli yollarının təmin edilməsi istiqamətində atılacaq addımlar üstünlük təşkil etməlidir. Bu, fələstinlilərin hüquqlarının müdafiəsi üçün vacib amildir”, - deyə Türkiyə Prezidenti söyləyib və Ankaranın Fələstin-İsrail münaqişəsi zonasında atəşkəs rejiminin əldə edilməsi ilə bağlı çağırışlarını xatırladıb.
D.Trampın Qəzza ilə bağlı bəyanatlarını şərh edən Türkiyə Prezidenti deyib: “Təəssüflər olsun ki, ABŞ bizim regionla bağlı səhv mövqe tutub. İstənilən addım regionun tarixi irsi və dəyərlərini nəzərə alaraq atılmalıdır. Bundan kənar istənilən nəzər nöqtəsi Birləşmiş Ştatlara fayda verməyəcək. Bu, gözlənilən sülhün bərpa edilməsi planına zidd və səhv yoldur”.
O əminliklə bildirib ki, fələstinlilərin Qəzza sektorundan köçürülməsi ilə bağlı bəyanatları heç bir müsəlman dövləti dəstəkləməyəcək və Yaxın Şərqdə yalnız qarşıdurmaların daha da dərinləşməsinə gətirib çıxaracaq.
Ankaranın xarici siyasi kursuna gəlincə, Ərdoğan söyləyib ki, Türkiyənin nüfuzu artdıqca, Şərqdə və Qərbdə ölkəyə olan maraq daha da artacaq.
Rəcəb Tayyib Ərdoğan Türkiyəni “iki müxtəlif dünya arasında möhkəm körpü” adlandırıb.
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?
Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam
Sayğac
Ən çox baxılanlar
Köşə
Xəbər lenti
Foto
Tanınmış telejurnalist vəfat edib
Tanınmış telejurnalist Nailə Əkbərova vəfat edib.
Bu barədə onun dostları məlumat yayıblar.
O, ağır xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş.
Əkbərova Nailə Ənvər qızı 27 avqust 1963-cü ildə Şamaxı şəhərində anadan olub. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunudur. 1981-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyasında çalışmağa başlayıb. 1997-2006-cı illərdə musiqi verlişləri baş redaksiyasında baş rejissor vəzifəsində çalışıb.
2006-ci ildə “Space” telekanalında bir neçə verlişin rejissoru işləyib. 2009-cu ildən TRT telekanalının əməkdaşıdır. TRT Avaz-da yayımlanan “Qafqazlara əsən yellər” proqramının müəllifi, rejissoru və aparıcısı olub. Azərbaycanda ilk klip yaradıcılarındandır.
Allah rəhmət etsin!
Video
"Vətən Qəhrəmanları" Şəhid İlyas Nəsirov
All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!