Din pərdəsi altında diktatura - İran rejimi öz sonuna yaxınlaşır?

İran İslam Respublikası bu gün öz tarixinin ən ağır və həlledici böhranlarından birini yaşayır.
Ölkənin yerli valyutası olan rialın dollar qarşısında kəskin və qarşısıalınmaz şəkildə dəyər itirməsi artıq sadəcə iqtisadi geriləmə deyil, rejimin təməllərini sarsıdan böyük bir siyasi partlayışa çevrilib.
Küçələrə axışan insanlar artıq yalnız çörək və iş naminə deyil, onilliklərdir davam edən molla diktaturasının sona çatması və fundamental siyasi dəyişikliklərin edilməsi tələbi ilə çıxış edirlər. Rejim isə hər zaman olduğu kimi, xalqın fəryadına islahatlarla deyil, qan və zorakılıqla cavab verir. Alınan son məlumatlara görə, etirazların başladığı qısa müddət ərzində azı 10 nəfər nümayişçi qətlə yetirilib, yüzlərlə insan isə ağır işgəncələrə məruz qalaraq zindanlara atılıb. Xüsusilə Tehran, Təbriz, Məşhəd, İsfahan və digər bölgələrdə etirazçıların üzərinə odlu silahlardan atəş açılır, "Bəsic" və SEPAH-ın xüsusi təyinatlı dəstələri vasitəsilə dinc əhaliyə qarşı terror tətbiq edilir. Bu amansızlıq İran rejimi üçün bir idarəetmə metodudur; xatırladaq ki, 2022-ci ildə Mahsa Əmininin hicabsız olduğu üçün əxlaq polisi tərəfindən qətlə yetirilməsindən sonra başlayan kütləvi etirazlar zamanı 2 mindən çox insan rejim qüvvələri tərəfindən vəhşicəsinə öldürülmüş, minlərlə gənc həbsxanalarda fiziki və mənəvi təzyiqlərə məruz qalmışdı.



Bu hadisələrin mərkəzində dayanan maraqlı məqamlardan biri Prezident Məsud Pezeşkianın mövqeyidir. Pezeşkianın xalqın etirazlarına qarşı daha anlayışlı yanaşmağa çalışması, etirazçıların tələbləri ilə müəyyən mənada razılaşması və iqtisadi vəziyyəti düzəltmək üçün əlindən gələni etməyə çalışdığı müşahidə olunur. Lakin İrandakı mövcud teokratik idarəetmə sistemi daxilində prezidentin səlahiyyətləri olduqca məhduddur. Əsl güc və son qərar vermə səlahiyyəti dini liderin və onun nəzarətində olan SEPAH-ın əlində cəmləşib. Pezeşkianın xalqla dialoq qurmaq cəhdləri, əslində ölkəni idarə edən "kölgə dövləti" və radikal qanad tərəfindən bloklanır. Bu da göstərir ki, İranda islahat cəhdləri sistemin daxili strukturu tərəfindən boğulur və xalqın qəzəbi birbaşa bu aşılmaz divarlara yönəlir.
İran cəmiyyətindəki qəzəbin kökündə əslində dözülməz sosial ədalətsizlik və korrupsiya dayanır. Bir tərəfdə SEPAH və hakim elitaya yaxın olan zümrələr ölkənin neft, qaz və digər təbii resurslarını inhisara alaraq milyardlarla dollarlıq sərvət içində üzür, digər tərəfdə isə sıravi vətəndaşlar ən elementar ərzaq məhsullarını və yanacağı almaqda çətinlik çəkir. Müntəzəm olaraq artan qiymətlər, hiperinflyasiya və işsizlik xalqı səfalət həddinə çatdırıb. SEPAH təkcə iqtisadiyyatı talamaqla kifayətlənmir, həm də ölkənin ekoloji gələcəyini məhv edir. Bunun ən bariz nümunəsi Urmiya gölünün qurudulmasıdır. SEPAH-ın nəzarətində olan şirkətlərin apardığı plansız su siyasəti, tikilən çoxsaylı bəndlər və gölün ətrafındakı resursların qeyri-qanuni istismarı bu nadir təbiət incisini yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Bu, bölgədə yaşayan milyonlarla insanın, xüsusilə Azərbaycan türklərinin həyatına və sağlamlığına qarşı yönəlmiş şüurlu bir ekoloji terrordur.



Eyni zamanda, İran xalqı artıq ölkənin milyardlarla dollar vəsaitinin Suriya, Livan, Yəmən və İraq kimi ölkələrdə destruktiv fəaliyyətlərə, proksi qruplaşmaların silahlandırılmasına xərclənməsindən cana doyub. Tehranın regional hegemonluq eşqi ilə yürütdüyü bu siyasət daxildə "Nə Qəzzə, nə Livan, canım İrana qurban" şüarı ilə kəskin şəkildə rədd edilir. Xalq öz pulunun xarici ölkələrdəki terror ocaqlarına və raket proqramlarına deyil, ölkə daxilindəki xəstəxanalara, məktəblərə və infrastrukturun yenilənməsinə xərclənməsini tələb edir. İnsanlar anlayırlar ki, rejimin "xarici düşmən" obrazı yaratmaq cəhdləri, əslində daxili uğursuzluqları ört-basdır etmək üçün bir manipulyasiyadır.
Rejimin bu təcavüzkar və müdaxiləçi siyasəti Azərbaycandan da yan keçməyib. İranın rəsmi media orqanları, xüsusilə "Səhər" telekanalı və müxtəlif sosial şəbəkə seqmentləri vasitəsilə ölkəmizə qarşı apardığı çirkin ideoloji təbliğat hər kəsə məlumdur. Rejim, dini təriqət birliyi adı altında Azərbaycandakı müəyyən kütlələri manipulyasiya etməyə, dövlətimizin dünyəvi quruluşunu hədəf almağa və ölkə daxilində qarışıqlıq yaratmağa cəhd göstərirdi. Lakin Azərbaycan dövlətinin qətiyyətli siyasi iradəsi, xalqın dövlətçilik ənənələrinə sadiqliyi və hüquq-mühafizə orqanlarının həyata keçirdiyi effektiv tədbirlər sayəsində bu "inqilab ixracı" cəhdləri və xəyanətkar şəbəkələr ifşa olunmuşdu. Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti və inkişaf yolu İranın teokratik rejimi üçün bir təhdid kimi qəbul edilir, çünki bu, "İslam modeli"nin uğursuzluğunu daha qabarıq şəkildə üzə çıxarır.



Nəticə etibarilə, 1979-cu ildə "ədalət" və "azadlıq" vədləri ilə qurulan, İslam dəyərlərini siyasi alətə çevirən bu sistem, bu gün öz xalqının qanını tökən, qonşuları ilə düşmənçilik yürüdən və daxildən tamamilə çürümüş sıradan bir avtoritar rejimə çevrilib. Pezeşkian kimi fiqurların fədakar cəhdləri belə bu böyük dağıntının qarşısını ala bilmir, çünki sistem artıq öz-özünü bitirməkdədir. Daxili dayaqları tamamilə laxlayan, gənclərin nifrətini qazanan və beynəlxalq aləmdə təcrid olunan İran rejimi artıq yolun sonuna yaxınlaşır. Tarix sübut edir ki, xalqın iradəsinə və qonşu dövlətlərin suverenliyinə hörmət etməyən heç bir diktatura əbədi ola bilməz. İranın gələcəyi artıq hakimiyyət daxilindəki intriqalarda deyil, küçələrdə öz azadlığı üçün canını fəda edən insanların əlindədir.