Erkən nikahlarla necə mübarizə aparılmalı?: "Cəzalar sərtləşdirilməlidir"

Bu yaxınlarda Şəmkir rayonunda 14 yaşlı qız 26 yaşlı əmisi oğlu ilə nişanlanıb. 14 yaşlı qızın nişanlanması nə qədər doğrudur? Belə hallar niyə baş verir?
Erkən nikah yaşı 18-dən az olan yeniyetmələrin nikaha daxil olmasıdır. Dünyada hər gün 25 min, ildə isə 10 milyondan çox erkən nikah baş tutur. Məcburiyyət qarşısında evləndirilən, yaxud bunu normallaşdıraraq, kiçik yaşlardan uşaqlara təbliğ edənlərin sayı azalmaq əvəzinə, günbəgün artır. Bu, hələ həyatı tam dərk etməmiş bir fərdin üzərinə bütöv bir məsuliyyət yükləmək və onu bədbəxt etməkdən başqa bir şey deyil.
Qayğısız, düzgün cəmiyyət arzuolunandırsa, o zaman, bəlkə də, gələcəyin uğurlu peşə sahiblərindən birinə çevriləcək gənclərin həyatını məhv etməmək, onlara maariflənmə yolunda dəstək olub, yol göstərmək lazımdır. Təəssüf ki, 21-ci əsrdə olmağımıza baxmayaraq, bu kimi mövzular hələ də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Elə isə problemin getdikcə artmasının səbəbi nədir? Biz bu bəladan necə xilas ola bilərik? Bu haqda suallarımızı sosioloq Lalə Mehralıya ünvanlayaraq fikirlərini öyrəndik. O, belə hallar baş verdikdə buna laqeyd yanaşan insanları tənqid atəşinə tutdu:

"Məsələ belədir ki, indi bizim insanlar 14 yaşlı bir qızın nişan mərasimində iştirak edəndə, o qızın nişanlanmasını, tamamilə laqeydliklə, bu, elə belə də olmalıymış kimi izləyirlər. Əgər kimsə bununla bağlı tədbir görməyə çalışsa, əlaqədar qurumları xəbərdar etsə, bununla bağlı öz iradını bildirsə, ona elə təəccüblə baxırlar ki, həmin insan özünü bir növ yadplanetli kimi hiss edir.İnsanlar necə manqurtlaşaraq bu vəziyyətə gəldi? Bax, bunun özü müzakirəyə ehtiyacı olan böyük bir mövzudur."
Sosioloq vəziyyətə normal münasibət bəsləyən insanların düşüncə tərzlərini qınadı:
"Bu mərasimlərdə iştirak edib, göz yuman insanlar elə hesab edirlər ki, valideyn nə məsləhət bilirsə, övladı üçün elə o da olmalıdır. Övlad azyaşlı olsa da, yetkinlik yaşına çatmasa da, valideyni onu gəlin köçürə bilər. Yəni ixtiyarı tam şəkildə valideyndə görürlər. O uşağın hüquqlarının pozulması , təhsildən yayındırılması, artıq müzakirəyə ehtiyacı olmayan gərəksiz bir mövzu kimi qəbul edilir. Düşünürəm ki, qanunlar yalnız ata, ananı və qızın gəlin köçdüyü ailəni yox, bilib amma susan hər kəsi məsul tutmalıdır."
L.Mehralı belə hadisələrin dövrün tələblərinə zidd olduğunu vurğuladı:
"Qızlarını gəlin köçürən ailələrdən, ya da etiraz etməyən insanlardan niyə səssiz qaldıqlarını soruşsaq, onlar özlərinin də bu mərasimlərinin kiçik yaşda keçirildiklərini deyəcəklər. Cahil dönəm ilə təhsilin bu qədər inkişaf etdiyi vaxt eyniləşdirilə bilməz. İnsanlar dövrün həyatımızda çox şeyi dəyişdiyini qəbul etməlidir. Məsuliyyətimiz artıb, hüquqlarımız artıb. Ümumiyyətlə, həyatımız keçən əsrdəki həyatımızla eyniləşdirilə bilməz. Bizim təhsil almaq hüququmuz və öhdəliklərimiz var. "
Ekspert bu kimi halların qarşısının alınması məsələsinə də toxundu:
"Qarşısının alınması məsələsinə gəlsək, burada yeganə çarəni, cərimələrin və həbs müddətinin artırılmasında görürəm. Maarifləndirmə işi heç bir nəticə vermir və cəzalar sərtləşdirilməlidir. Ağırlaşmış cəzalar tətbiq olunmasa, bu hadisələr kütləviləşər və gələcəkdə faciəvi vəziyyətə gətirib çıxarar."

Gülay Məmmədova,
BDU Jurnalistika fakültəsinin tələbəsi