Bakıda Qədim Sazın və

Sözün Möhtəşəm Zəfəri

Borçalı Aşıq Mühiti Yenidən Paytaxt Səhnəsində

2026-cı il sentyabrın 14-də Bakı şəhərinin qədim və zəngin mədəniyyət ocaqlarından biri olan R.Behbudov adına Dövlət Mahnı Teatrında Azərbaycanın mənəvi tarixini, saz və söz sənətini özündə yaşadan möhtəşəm bir tədbir baş tutdu. Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin 2026-cı il üçün kiçik qrant müsabiqəsinin qalibi olmuş “Borçalı aşıq mühitini tanıyaq və tanıdaq” layihəsi çərçivəsində Borçalı aşıqlarının böyük konsert proqramı keçirildi. “Ozan Dünyası” Aşıq Yaradıcılığının Təbliği İctimai Birliyi tərəfindən böyük peşəkarlıqla ərsəyə gətirilən bu gecə, təkcə musiqi tədbiri deyil, həm də köklərə, tarixi yaddaşa və milli kimliyə qayıdış simvoluna çevrildi. Salonda əyləşən yüzlərlə tamaşaçı həm milli musiqimizin bənzərsiz nümunələrini dinləmək, həm də Borçalı saz-söz məktəbinin tarixi irsinə bir daha şahidlik etmək imkanı qazandı.

Respublikamızın görkəmli elm və sənət adamlarının, millət vəkillərinin, ictimai-siyasi xadimlərin də qatıldığı tədbiri giriş sözü ilə “Ozan Dünyası” Aşıq Yaradıcılığının Təbliği İctimai Birliyinin sədri, Əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu açdı. O, Borçalı aşıq mühitinin keçdiyi tarixi yola qısa ekskurs etdi, bu mühitin Azərbaycan aşıq sənətinə verdiyi böyük töhfələrdən danışdı. M.Nəbioğlu layihənin həyata keçirilməsində əsas məqsədin aşıq sənətinin inkişafında tarixən mühüm rol oynamış Borçalı aşıq mühiti haqqında ətraflı məlumat vermək, bu mühiti daha geniş müstəvidə təqdim etmək, xüsusən də bu mühitin aşıqlarına, onların ifalarındakı özünəməxsusluqlara diqqəti cəlb etmək olduğunu vurğuladı. Çıxışda Bakıda Borçalı aşıqlarının ayrıca konsertinin sonuncu dəfə ötən əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində təşkil olunduğu xüsusi olaraq diqqətə çatdırıldı. Qeyd edildi ki, ötən uzun onilliklər ərzində bu səviyyədə toplu bir konsertin keçirilməməsi böyük bir boşluq idi və bugünkü tədbir həmin qırx illik mədəni həsrətə son qoyur. M.Nəbioğlu həmçinin mədəniyyətimizin çox mühüm qolu olan aşıq sənətinə ölkə rəhbərliyinin qayğı və diqqətinin son illərdə daha da artdığını xüsusi qeyd etdi.
Daha sonra çıxış edən millət vəkili Aydın Hüseynov “Ozan Dünyası” AYT İB-nin son illərdə həyata keçirdiyi layihələrin əhəmiyyətini qeyd edərək, “Borçalı aşıq mühitini tanıyaq və tanıdaq” adlı bir layihənin reallaşdırılmasının günümüzdə çox aktual olduğunu diqqətə çatdırdı. O, Borçalı aşıq mühiti və bütövlükdə Borçalıda yaşayan soydaşlarımızla bağlı belə mədəni layihələrin davamlı xarakter almasının vacibliyini bildirdi. Millət vəkili vurğuladı ki, Borçalı mahalı təkcə coğrafi məkan deyil, Azərbaycanın mənəvi sərhədlərini qoruyan, ana dilimizi və qədim ozan ənənələrimizi təmiz şəkildə saxlayan bütöv bir mədəniyyət qalasıdır.Milli Məclisin əməkdaşı, Beynəlxalq “Alaş” ədəbi mükafatı laureatı, şair-publisist Əkbər Qoşalı “Ozan Dünyası” AYT İB-nin fəaliyyətini yaxından izlədiyini və təqdir etdiyini vurğulayaraq, təşkilatın rəhbəri Musa Nəbioğlunun eyni zamanda aşıq sənəti ilə bağlı bir çox dəyərli kitabların müəllifi olduğunu auditoriyanın diqqətinə çatdırdı. Ə.Qoşalı qeyd etdi ki, Musa müəllimin fədakar araşdırmaları sayəsində Borçalının unudulmaqda olan bir çox ustadlarının adları və yaradıcılığı yenidən elmi dövriyyəyə qaytarılmış, gələcək nəsillər üçün yazılı bir salnamə yaradılmışdır.
ADMİU-nun dosenti, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, ustad aşıq Altay Məmmədli Borçalı aşıq mühitinin havacatda və ifa tərzindəki özəlliklərindən, bu mühitin zaman-zaman sənətdə öz sözünü demiş ustad aşıqlarından ətraflı söhbət açdı. O, Borçalı saz məktəbinin texniki baxımdan özünəməxsus barmaq vuruşları, pərdə düzümü və sərt səs tembri ilə digər aşıq mühitlərindən fərqləndiyini, buradakı ustad-şagird münasibətlərinin bu gün də qədim qanunlarla qorunub saxlanıldığını elmi detallarla izah etdi.

Gənc tədqiqatçı, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, bu günlərdə Milli Konservatoriyada yeni yaradılan “Aşıq sənəti” kafedrasının müdiri vəzifəsi etibar edilmiş Hafiz Kərimov isə çıxışında Borçalı aşıq mühitinin özünəməxsusluğuna dərin elmi baxış sərgilədi. H.Kərimov yeni yaradılan kafedranın bu cür fundamental regional məktəbləri akademik səviyyədə araşdıracağını və Borçalı havalarının nota köçürülərək tədris proqramlarına daxil edilməsinin aşıq elminin inkişafına böyük töhfə verəcəyini vurğuladı.

Konsertin bədii hissəsində Borçalı aşıq mühitinin istedadlı təmsilçiləri bir-birinin ardınca səhnəyə çıxaraq öz bənzərsiz ifaları ilə tamaşaçıların zövqünü oxşadılar. İfaçılar təkcə öz səsləri və barmaqlarının sehri ilə deyil, həm də geyindikləri ənənəvi aşıq libasları və səhnə mədəniyyətləri ilə qədim ozan məclislərinin ab-havasını teatra daşıdılar. Ustad aşıq Hüseyn Saraclının sonuncu səyirdi olan Murad Kövrəyin ifasında səslənən və məclisə ciddiyət gətirən “Baş divani” havası ilə açıldı, Cahangir Quliyevin təqdimatında incə qəlb çırpıntılarını əks etdirən “Zarıncı” havasını, Nargilə Mehdiyevanın şirin avazı və qadın aşıq ən-ənəsinin zərifliyi ilə yadda qalan “Mansırı” və Ramin Qarayevin ifa etdiyi gur səsli “Osmanlı divanisi” tamaşaçılarda böyük coşqu yaratdı. Ardınca Qabil Abdıyevin ifasında Borçalı dağlarının havasını gətirən “İncəgülü”, Əşrəf Qəriboğlunun (Təmirovun) təqdimatında qədim köklərə bağlayan “Göyçəgülü”, Fikrət Cəfərovun dastan dünyasından söz açan “Dastanı”, Ayişə Səyyadqızının məlahətli və ürəyəyatan səsi ilə ifa etdiyi “Aran gözəlləməsi”, Fatimə Məmmədovanın təqdimatında sazın zəngin imkanlarını nümayiş etdirən “Naxçıvanı” və Murad Həsənovun yüksək ifaçılıq texnikası və ustad ustalığı ilə təqdim etdiyi “Ruhani” aşıq havaları salonda əsl sənət fırtınası qopardı. Səlsənən hər bir hava, pərdələrin dili ilə danışan hər bir nəğmə Borçalı aşıq mühitinin bu günü ilə bağlı canlı, dinamik və zəngin bir mənzərəni gözlər önündə canlandırdı. Zalda əyləşən tamaşaçılar hər ifanın sonunda sənətkarları ayaq üstə alqışlayırdılar.

Aşıq Nargilə Mehtiyeva tamaşaçıların israrlı və gur alqışları, dinmək bilməyən xahişləri ilə yenidən səhnəyə dəvət olundu. Səhnəyə ayaq basdığı an zaldakı coşqu bir qədər də artdı. Ustad aşıq Kamandar Əfəndiyevin ruhunu səmada şad edən, sözləri və musiqisi ustadın özünə məxsus olan möhtəşəm bir əsər səslənməyə başladı: "Atatürküm, doğma qanım, bir də Azərbaycanım..."Aşığın telli sazından süzülən hər bir pərdə, hər bir kəlmə zaldakı yüzlərlə insanın qəlbinə birbaşa yol tapdı. Nəğmənin sədaları yüksəldikcə, zaldakı milli ruh və ehtiram hissi pik nöqtəyə çatdı. Tamaşaçılar bu təsirli ifanın qarşısında heyranlıqlarını gizlədə bilməyərək bir-bir ayağa qalxdılar. Bütün zal ayaq üstə, gözlərində qürur hissi ilə aşığı sürəkli alqışlara qərq etdi, musiqinin ecazkar gücü ilə bütövləşdi.

Konsert proqramının möhtəşəm və rəmzi finalı isə aşıq Ramin Qarayevin yenidən səhnəyə gəlişi ilə tamamlandı. Onun XIX əsrin sonlarında və XX əsrin ortalarında yaşamış, Borçalı saz məktəbinin ən böyük sütunlarından biri olan dahi ustad aşıq Ağacanın məşhur “Samovar” müxəmməsini bənzərsiz bir şövqlə, ustadın ruhuna layiq bir əzəmətlə səsləndirməsi konsertə unudulmaz bir nöqtə qoydu. Bu ifa sazın və sözün nəsillərarası körpüsünə çevrilərək salondakı coşqunu ən yüksək zirvəyə çatdırdı.

Tədbirin sonunda səhnəyə qalxan görkəmli dövlət xadimi, tarixçi alim Həsən Həsənov çıxış edərək layihənin aktuallığını və daşıdığı milli missiyanı xüsusi qeyd etdi. O, Borçalı aşıqlarının bir-birindən maraqlı ifalarının səsləndirilməsi ilə yanaşı, bu tədbirin həm də çox vacib olan maarifləndiricilik və tarixilik xarakteri daşıdığını vurğuladı. Həsən Həsənov bildirdi ki, bu cür tədbirlər sadəcə əyləncə deyil, xalqın öz soy-kökünə, tarixinə və coğrafiyasına sahib çıxması prosesidir. O, “Ozan Dünyası” AYT İB-nin sədri Musa Nəbioğlunun aşıq sənətinə verdiyi dəyəri, onun ömrünü bu yola həsr etməsini və sənətin təbliği istiqamətindəki çoxşaxəli fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdi, tədbirin belə yüksək səviyyədə baş tutmasına görə təşkilatçılara və layihəyə dəstək verən qurumlara öz dərin minnətdarlığını bildirdi.

Gecənin ən qürurlu və həyəcanlı anı isə tədbirdə çıxış edən və Borçalı sazını Bakı səhnəsində layiqincə təmsil edən aşıqların “Ozan Dünyası” Aşıq Yaradıcılığının Təbliği İctimai Birliyinin “Fəxri diplomu” ilə təltif edilməsi oldu. Saz və söz sənətimizi yaşadan, ustadların əmanətini çiynində daşıyan aşıqlara bu dəyərli diplomları görkəmli dövlət xadimi Həsən Həsənov, deputat Aydın Hüseynov və Elnur Məmmədov böyük ehtiramla təqdim etdilər. Təqdimat zamanı sənətkarların və ziyalıların üzündəki qürur hissi gecənin əsl mahiyyətini ortaya qoyurdu. Tədbir, gələcək nəsillərə böyük bir tarixi irs yadigarı, silinməz bir salnamə olaraq qalacaq və bütün iştirakçıların, ziyalıların və aşıqların səhnədə bir araya gəldiyi möhtəşəm xatirə şəkillərinin çəkdirilməsi ilə yekunlaşdı. Bu konsert sübut etdi ki, kökü minilliklərə dayanan Azərbaycan aşıq sənəti və onun Borçalı qolu bu gün də etibarlı əllərdədir və gələcəyə doğru inamla addımlayır.

Hüseyn İsaoğlu,
yazıçı - publisist,
AYB və AJB üzvü