“Qafqaz-Xəzər bölgəsində

geosiyasi rəqabət və Azərbaycan”

Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Elmi Tədqiqat İnstitutunun professoru, tarix elmləri doktoru Nurulla Əliyev və tarix elmləri doktoru, professor Pərvin Darabadinin “Qafqaz-Xəzər bölgəsində geosiyasi rəqabət və Azərbaycan” adlı monoqrafiyası ingilis dilində çap edilib. Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Elmi-Tədqiqat İnstitutunda hazırlanan kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, səkkiz fəsildən ibarət olan kitabda üç minillik ərzində Azərbaycan ərazisində baş vermiş hərbi-tarixi hadisələr əhatə olunub. Əsər Qafqaz-Xəzər regionu üzərində nəzarət uğrunda çoxəsrlik geosiyasi rəqabətin tarixinin tədqiqinə həsr edilib.
Nəşrdə Qafqaz–Xəzər regionunun qədim və orta əsrlərdə geosiyasi və geoiqtisadi proseslərdə getdikcə artan rolunun məzmunu açıqlanır. Həmin dövrdə baş vermiş hərbi-siyasi hadisələr ətraflı tədqiq olunur və əsas rəqib qüvvələrin Avropa və Çindən, Hindistan və Orta Asiyadan uzanan ticarət yolları üzərində öz nəzarətini bərqərar etmək uğrunda apardıqları mübarizə işıqlandırılır. Bununla əlaqədar olaraq, Böyük İpək Yolunun əsas qollarından birinin – Xəzər dənizinin qərb sahili boyunca uzanan və hələ qədim zamanlarda şöhrət qazanmış məşhur Xəzərətrafı yolun son dərəcə mühüm hərbi-strateji və iqtisadi əhəmiyyəti ortaya qoyulur.

Monoqrafiyada orta əsrlərin erkən dövrlərində xalqların böyük köçləri, eləcə də ərəb, rus, səlcuq, monqol, qızılordalı və teymurilərin istilaları, eləcə də onların əsas strateji hədəflərini təşkil edən, o cümlədən Xəzər dənizinin istiqamətləri ilə üst-üstə düşən mühüm dünya ticarət yollarını ələ keçirmək uğrunda mübarizələr barədə məlumat verilir.
Monoqrafiyada 1918-1920-сi illərdə Qafqazda yaranmış hərbi-siyasi vəziyyətin və Qafqaz-Xəzər bölgəsində aparıcı dövlətlərin Antanta, Üçlü ittifaq və Sovet Rusiyasının geosiyasi mübarizəsinin təhlili aparılır. Ölkə ərazisində müstəqilliyin təmin edilməsi məqsədilə Azərbaycan hökuməti tərəfindən görülən tədbirlər araşdırılır və Bakının azad olunmasında Qafqaz İslam ordusunun rolu göstərilir.
Tədqiqat işində müasir dövrdə Qafqaz-Xəzər regionunda geosiyasi mühitin qiymətləndirilməsi və aparıcı dövlətlərin bu regiondan keçən neft-qaz kəmərlərini, nəqliyyat dəhlizlərini və kommunikasiya xətlərini nəzarətdə saxlaması üçün istifadə olunan mübarizə üsulları, regionda geostrateji rəqabət və cərəyan edən geosiyasi proseslərin təhlili, burada aparıcı dövlətlərin məqsədləri, Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin kəskinləşməsi kontekstində Cənubi Qafqazda baş verən hərbi–siyasi hadisələr, həmçinin Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra aparıcı dünya dövlətlərinin Cənubi Qafqazda qlobal siyasi oyununun məzmunu açıqlanır. Vətən müharibəsinin nəticələrinin Cənubi Qafqaz regionu üçün geosiyasi nəticələri və postmüharibə dövründə regionda yeni qurulacaq təhlükəsizlik konfiqurasiyasının əsas konturları müəyyən edilir. Eyni zamanda, Azərbaycanın regionda yeni geosiyasi mühitin formaşlanması, təhlükəsizliyin təmin edilməsi və əməkdaşlıq formatının yaradılmasındakı rolu təhlil olunur.
Dərs vəsaiti ali humanitar məktəblərin və xüsusi təyinatlı hərbi tədris müəssisələrinin professor-müəllimləri, tələbələri və kursantları, dinləyicilər və beynəlxalq münasibətlər sahəsi üzrə mütəxəssislər üçün nəzərdə tutulub.

Loğmanoğlu

yaradıcılığının

fəlsəfi çalarları

Azərbaycan poeziyasında müəllim-şair kimi tanınan Vidadi Loğmanoğlu öz yaradıcılığı ilə oxucunu yalnız duyğulandırmır, eyni zamanda düşündürür. Onun şeirlərində fəlsəfi çalarlar açıq şəkildə nəzəri fikirlər kimi deyil, həyatın özündən doğan suallar və müşahidələr vasitəsilə ifadə olunur. Şair insan, zaman, vicdan və milli kimlik kimi anlayışlara dərin mənalar yükləyərək poeziyanı düşüncə müstəvisinə qaldırır.
Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığında insan və zaman münasibəti əsas mövzulardandır. Zaman şair üçün sadəcə keçən illər deyil, insanın daxili aləmini sınağa çəkən bir qüvvədir. O, insan ömrünün faniliyini xatırladaraq oxucunu həyatın mənası üzərində düşünməyə vadar edir. Bu baxımdan onun şeirlərində ekzistensial fəlsəfəyə xas olan “insan niyə yaşayır?” və “ömrün dəyəri nə ilə ölçülür?” kimi suallar hiss olunur.
Şairin fəlsəfi dünyagörüşündə vicdan anlayışı mühüm yer tutur. O, insanın sözünə, əməlinə və mövqeyinə görə məsuliyyət daşıdığını vurğulayır. Loğmanoğlu üçün susmaq da bəzən yanlış seçim ola bilər. Bu yanaşma onun yaradıcılığında etik fəlsəfənin – insanın mənəvi borcunun ön planda olduğunu göstərir. Şair oxucunu biganə qalmamağa, haqq və ədalət tərəfdə durmağa çağırır.
Vidadi Loğmanoğlunun poeziyasında milli kimlik mövzusu da fəlsəfi məzmun daşıyır. Vətən onun üçün yalnız torpaq deyil, yaddaş, tarix və mənəvi varlıqdır. Şair fərdi “mən”lə milli “biz”i birləşdirərək göstərir ki, insan kökündən, xalqından uzaq düşəndə mənəvi boşluq yaşayır. Bu düşüncə onun şeirlərində milli varlığın qorunmasının fəlsəfi əsasını təşkil edir.
Şair söz və sükut arasında da fəlsəfi tarazlıq yaradır. O, sözün gücünə inansa da, bəzən deyilməyən fikirlərin daha ağır məna daşıdığını göstərir. Bu xüsusiyyət Şərq poeziyasına xas olan sükut fəlsəfəsi ilə səsləşir və Loğmanoğlunun yaradıcılığına dərinlik qatır.
Nəticə etibarilə, Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığı fəlsəfi baxımdan zəngin və çoxqatlıdır. Onun şeirləri oxucuya hazır cavablar vermir, əksinə insanı düşünməyə, öz daxili aləminə nəzər salmağa çağırır. Məhz bu xüsusiyyət onun poeziyasını yalnız ədəbi deyil, eyni zamanda fəlsəfi dəyərə malik edir.

Elman RÜSTƏMOV,

yazıçı-publisist

İndi isə Vidadi Loğmanoğlunun bir neçə yeni şeirini oxucularımızın ixtiyarına veririk:
Bayırda vaxtsız qar yağır!

Bayırda vaxtsız qar yağır!
Kiminin başına,
Kiminin papağına,
Kiminsə bayaqdan
Boyadımış kababına,
Kiminin qazanına, aşına...

Bayırda vaxtsız qar yağır..
Kiminin onsuz da
Yoxluqdan, kövrəklikdən
Üşüyən dözümünə,
Üşüyən içinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Kiminsə hələ
Alaram deyə
Daşınıb-düşündüyü
İntəhasız fikrinə,
Ümidsiz ümidinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Mənimsə çoxdan
Ayrılıqlardan və tənhalıqdan
Buz bağlayan ruhuma,
İzimə, cığırıma.

Yazıqlaşan bu dilim

Bəlkə ana laylasın
Dinləməyib gənc nəsil.
Zamanın günahımı,
Yoxsa mənim günahım.
Heç əcnəbi dilində
Layla demək olurmu?
Oxşayıb körpəsini
Ovutmaq, dilə tutmaq.
Uyuyub birgə yatmaq,
Olmasa heç olurmu?
Nə var mənim başımda!?
Bəlkə də bilmirlər heç
Bayatı nə, ağı nə,
Dərdimi söyləməyə,
Bir şıkayət deməyə,
Ötən qəmli günümü
Dünənimnən gətirib,
Bu günümə verəndi.
Köklənib cəngi üstə,
Hər döyüş meydanında
Bir gəraylı deyəndi.
Düşmənə hərb öyrədən,
Hər döyüşdən bir zəfər
Alıb geri dönəndi.
Bir qoşma söyləyəndi
Yazıqlaşan bu dilim.
Mənim nəğməkar dilim.

Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Məmməd Araza ithaf olunur


Çox söz açdın torpağından daşından,
Nələr çəkmiş bu dunyanın başından,
İncimisən başbilənlər başından
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Çox satqının düşmənindən hay alıb,
Çox biqeyrət çox ismətli yar alıb,
Nanəcib də özünə bir ər alıb,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Nahaqlar dünyanı bürüyən zaman,
Haqq da öz içində əriyən zaman,
Bu dünya neyləsin, neyləsin zaman,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Yaranışdan dünya həmən dünyadı,
Çox sitəmə sinə gərən dünyadı,
Sən əydiyin, mən əydiyim dünyadı
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Söylədin, sözündən söz götürən az,
Odundan, közündən qor götürən az,
Sorma Vidadidən, Məmməd özün yaz,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Səhra Rezayi
Yazar, jurnalist və tərcüməçi

Dünyaya əbədi

nurdur Məhəmməd

«Dünyaya əbədi nurdur Məhəmməd» hər cümləsinin əvvəlində yer alan bu beyt, şairin ilahi ruhundan və ənbiyalara bağlılığından xəbər verir. Müasir dövrün Dədə Qorqudu kimi görünən şairimiz Mirəli Abbası illər sonra yenidən gördük və onun dərin mənalı, könül oxşayan qəzəllərinin qonağı olduq. İllər öncə nəşriyyatda tanış olduğum ağsaqqal şair, xəstələnib yatağa düşsə də, dili heç zaman haqq söz deməkdən, qələmi həqiqətləri yazmaqdan vaz keçməyib.
Türk dünyasına böyük hörmət və sarsılmaz inam bəsləyən Mirəli Abbas hər zaman türklərin birliyini dilə gətirib və ən böyük arzusu yazdığı ilahi kəlmələri və düşündürücü sözləri bütün türk millətinə çatdırmaqdır. Onlarla kitabın müəllifi olan bu böyük sənətkar, son əsəri «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm»də bütün türk dünyasına müraciət edərək onları dürüstlüyə və birliyə çağırır. Atalar sözləri və gözəl qəzəllərlə bəzənmiş bu kitabın üz qabığı da məna yükü daşıyır: Türk xalqlarının bayraqları ilə işlənmiş, ay-ulduz işığında görünən qılınc və saz türklüyün iki əzəli rəmzi kimi bu müqəddəs dünyanı qoruyur və işiqlandırır.
Mirəli Abbas - 1950-ci il iyulun 2-də Ağsu rayonunun Şahbəyli kəndində dünyaya göz açıb. Tam orta təhsillidir. Şair öz bacarığı nəticəsində hərbi sirlərə, astronomik elmlərə, Qurani-Kərimə, islamşünaslıq elminə, əxlaqi-nasirə yiyələnib.
Uzun müddət Neft daşlarında, sonra DİN-nin orqanlarında və Ağsu rayonunda Su-meliorasiya idarəsində çalışıb. Hazırda təqaüdçüdür. Müdrik kəlamlar və gözəl qəzəllər müəllifi kimi tanınır. 6 kitab müəllifidir. AYB-nin və AJB-nin üzvüdür. "Atatürk", "Zira" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır. Mirəli Abbas hazırda Azarbaycanın Ağsu şəhərində yaşayır. Bu sadə insan dünyəvi dinlərin incəliklərindən məlumatlıdır və sərirəştəsi var. Çox maraqlı insandır.

Mirəli Abbasın yaradıcılıq həyatına qısa bir baxış

Yaradıcılığı ilə tanış olduğum şair Mirəli Abbas haqqında söz deməyə heç kəs çətinlik çəkə bilməz. Onun əsərlərindən məlum oldu ki şair öz dinini, islamını, türkçülüyünü, göz bəbəyi kimi qorumağı bacaran bir şairdir. Onun hər cümləsi millətini köməyə, səfərbərliyə çağırır. Şair bir sözlə dərdini dünyaya, millətinə öz oğlanlarına çatdırıb. "Oğul vətən əmanəti ha" bu cümlə ilə demək istəyir ki, yad ellərin bir məqsədi var. Mənim vətənimi, sərvətimi, dinimi və dilimi almaq istəyirlər. Yalnız məqsəd budur.
Birinci kitabı kimi ikinci kitabında da şair başqa bir müdrik cümlə ilə kitabının üz qabığını bəzəmişdir:
"Oğul sən məndən böyüksən səngər dalında" adlı ikinci kitabında, vətən səngərində dayanan oğulları vətənin ən böyük və cəsur oğulları adlandırıb, vəsf eyləmişdir. O oğul ata anasının qeyrətini və dövlət rəmzi olan bayrağını, ərazi bütövlüyünü qoruyur. Şairin bu kitabındakı yazılar birliyə çağırır. Islam dünyasına çağırışdır. Şairin "Mənim Allahım" poeması Allaha inanmayan insanlara işarədir.
Mirəli Abbas islam dininin banisi Məhəmməd peyğəmbəri əsas götürərək İslamı qəbul edən millətlərə qardaşdır və qardaş da olacaq deyərək, bütün İslam dunyasını birliyə, ədalətə, paklığa, biri-birinə arxa olmağa və olmuş səhvləri güzəştə getməyə çağırır. Şairin yaradıcılığına baxanda fikirləri peyğəmbərin fikirlərinə, Qurana, islamşünaslıq elminə söykənir. İslam dünyası, Məhəmməd Peyğəmbər (s)dən sonra İslam ölkələrində Quran-Kərimdən bəhrələnmiş dahi şairlərin əsərlərini oxumuş, onların dünya ədəbiyyatına verdiyi xeyri açıqlamağı bacarır.
Şairi zaman özü yetişdirmişdir. Onda ilahi qüvvəsinin öz köməyi var. Onun yaradıcılığında fəlsəfi dəyərlər tapıntılar çoxdur. Bir şeirinə baxaq:

Peyğəmbər elmindən mən dərs almışam,
Böyük Nizamidən cilalanmışam.
Səməd Vurğun sadə dilimdi mənim,
Cavid sərkərdəm, elimdi mənim.

Şəhriyar soy köküm, belimdi mənim,
Ustadlar dilində bir Allahım var.
Dünya həqiqətdən tutubdu qərar,
Axtarsan, oxusan həqiqətim var.

Günəş Nurdur, Torpaq Məhəbbət
İslam dininin mahiyyətini dərk edib onu qəbul edən insan əvvəlcə öz əxlaqi tərbiyəsini nəzərdən keçirməlidir. Analıq tərbiyəsi isə daha da kamilləşdirilməlidir. Müəllif bu mövzuya aydınlıq gətirmək üçün iki yüzdən artıq atalar sözünü nümunə olaraq toplamışdır. Məsələn, o, müxtəlif məna çalarlarına sahib atalar sözlərini diqqətlə araşdırmış və əsərdə yer vermişdir.
«Atalar Sözü» Mirəli Abbasın ədəbi irsinin ən nurlu səhifələrindən biridir. Bu kitabda şair, əsrlərin yaddaşından süzülüb gələn türk­məişətli məsəlləri yeni bir nəfəs, yeni bir hikmətlə yenidən dirildir. Lakin «Atalar Sözü» yalnız toplanmış deyimlərin kitabı deyil; o, bir el ağsaqqalının – Mirəli Abbasın – həyatın dərin qatlarından süzülüb gələn söz sınaqlarının göstəricisidir.
Mirəli Abbas, öz müdrikliyinin, el sevgisinin və illərin müşahidəsinin bəhrəsi olan bir çox məsəlləri özünün yaratdığı kimi, onları türk dünyasının ədəbi xəzinəsinə də əbədi yadigar etmişdir. Bu kitabda yer alan hər söz, bir nəsihət işığı, bir yol göstəricisi, bir ömür dərsidir. O, xalqını doğru yaşamağa, düz yol tutmağa, insanlığın və mərifətin həqiqi mənasına qovuşmağa çağırır.

Günəş nurdur, torpaq məhəbbət.
Nəfsi çox olan oğru olar, ya dilənçi.
Falçı gəzən qadın şeytanın bacısıdır.
Çox ağac əkən cənnətə gedər.
Bir yalanın bəlasın bir el çəkər.
Qəzəllər və Gözəllər», klassik şeir nəfəsinin müasir duyğularla qovuşduğu nadir bir əsərdir. Bu kitabda söz, həm könülün sirlərini açır, həm də gözəlliyin ən incə çalarını naxış-naxış oxucuya bəxş edir. Şairin qələmində hər qəzəl bir pıçıltı, hər misra bir nəfəs, hər obraz isə həyatın içindən süzülüb gələn bir nur kimidir.
«Vicdan lövhələri», sözün qəlbin dərinliyinə düşdüyü, insanın içində gizlənən sükutun səsini oyatdığı poetik bir yolçuluqdur.
Şeirlərdəki sadəliklə dərinlik bir-birinə qarışır: bəzən bir kəlmə bir ömürlük düşüncəyə açar verir, bəzən bir misra unudulmuş duyğuları oyaq salır.

Şairin Iranda çap olunan əsərləri

«Mənim Allahım» kitabı 2017-ci ildə Təbriz, Tehran və Zəncan şəhərlərində nəşr edilmişdir. Kitabın ön sözü onun uzun poeması- «Mənim Allahım»dır.
Bu kitab şairin dərin dini, fəlsəfi və ilahi düşüncələrini əks etdirən müxtəlif şeirlərdən, qəzəllərdən və rübailərdən ibarətdir. Eyni zamanda vətən sevgisi və milli ruh da əsərin əsas mövzularındandır.
2022-ci ildə nəşr olunmuş «Oğul, sən məndən böyüksən səngər dalında» şeir toplusu vətən sevgisi, qürur və şərəf mövzusunda ilhamverici əsərdir. Şair bu əsərdə tarixə iz qoymuş qəhrəmanların ruhunu oxucuya çatdırır, vətənə bağlılığı, gənclərin gələcəyə inamını və sönməyən ümidini ön plana çıxarır.
Şairin son əsəri “Mən Sizlə Görüşə Gəlmişəm”, 2025-ci ildə Təbriz və Tehranda nəşr olunmuşdur və tezliklə onun bir nüsxəsini səbrlə gözləyən əziz şairə çatdıracağam.
«Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» son nəfəs kimi içdən, səmimi bir əsərdı.
Mir Əli Abbasın yeni kitabı oxucunu ilk sətrindən özünə çəkən, insanın iç aləminə açılan bir pəncərə kimidir. Bu kitabda müəllif illərin süzgəcindən keçmiş duyğularını, yaddaşın dərin qatlarında qalmış insanları, görüşə gəlmiş bir qonaq təmizliyi ilə oxucusunun qarşısına çıxarır. Bu kitab, müəllifin oxucusuna «mən burdayam, sizinlə danışmağa, bölüşməyə gəlmişəm» deyən sakit, dərin və poetik bir salamıdır.
Bu dəyərli kitabın əhəmiyyəti təkcə ədəbiyyat çevrəsi ilə məhdudlaşmır. «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» artıq böyük bir mənəvi yol keçərək Şəhriyar Ev-Muzeyinin rəflərində öz yerini alıb. Bu, Mir Əli Abbasın söz dünyasının ustad Şəhriyarla eyni məkanda nəfəs alması, iki sənət nəfəsinin bir araya gəlməsi kimi simvolik və dərin mənalı bir hadisədir.
Kitabın yaxın günlərdə İstanbulda Dünya Türklüyü Həmrəylik Muzeyinə də hədiyyə ediləcəyi xəbəri isə onun sözlərini sərhədlərdən kənara aparacaq bir körpü kimidir. Bu addım, həm müəllifin yaradıcılığına verilən dəyərin, həm də türk dünyasının mədəni bağlarının daha da möhkəmlənməsinin gözəl bir işarəsidir.
Nəhayət, son söz...
İllər əvvəliydi… Arazın o tayından uzaqlardan bir qonaq gəlmişdi evimizə. Qapını açanda qarşımızda uca boylu, nurüzlü bir qoca dayanmışdı -sanki günəşin ilk şüaları onun üzündə əriyib evimizi işıqlandırmışdı. Onu Azərbaycan nəşrlərində tanımışdım; indi isə Ağsudan, Zəngandan kilometrlərlə uzaq bir yerdən, ürəyi dolu səmimiyyətlə evimizin qonağı olmuşdu. Atamla anam bu görüşdən sevinc içində idi; sevincləri qəlblərində çırpınır, gözlərindən parlaq işıq saçılırdı. Arazın bu tayındakı adət-ənənələrə uyğun olaraq, qonağa səmimi ev sahibliyi etməyə hazırlaşırdılar. Şair isə, sanki hər bağdan bir gül gətirmiş, şeirlər oxuyur, hikmət dolu sözlər söyləyirdi - hər sözündə həyatın mənası və insanlığa sevgisi əks olunurdu.
Bəli, o Mirəli Abbas idi - illər boyu söyləmədiklərini bağçamızın torpağına əkmiş, hər gül və hər yarpaq ilə bizə xatirə qoymuşdu. Bizi tərk edən şair Məşhəd ziyarətinə müşərrəf oldmuşdu. Zaman keçsə də, anam bu dünyanı tərk etsə də, biz və Arazın bu tayındakı bütün azərbaycanlılar sevimli qonağımız, şairimiz Mirəli Abbası səbrsizliklə gözləyirik. Xəstə yatağında yatan şairə uca rəbbimdən şifalar diləyib gözəl ve təmiz urəkli şairimizə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Səhra Rezayi
Yazar, jurnalist və tərcüməçi

Dünyaya əbədi

nurdur Məhəmməd

«Dünyaya əbədi nurdur Məhəmməd» hər cümləsinin əvvəlində yer alan bu beyt, şairin ilahi ruhundan və ənbiyalara bağlılığından xəbər verir. Müasir dövrün Dədə Qorqudu kimi görünən şairimiz Mirəli Abbası illər sonra yenidən gördük və onun dərin mənalı, könül oxşayan qəzəllərinin qonağı olduq. İllər öncə nəşriyyatda tanış olduğum ağsaqqal şair, xəstələnib yatağa düşsə də, dili heç zaman haqq söz deməkdən, qələmi həqiqətləri yazmaqdan vaz keçməyib.
Türk dünyasına böyük hörmət və sarsılmaz inam bəsləyən Mirəli Abbas hər zaman türklərin birliyini dilə gətirib və ən böyük arzusu yazdığı ilahi kəlmələri və düşündürücü sözləri bütün türk millətinə çatdırmaqdır. Onlarla kitabın müəllifi olan bu böyük sənətkar, son əsəri «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm»də bütün türk dünyasına müraciət edərək onları dürüstlüyə və birliyə çağırır. Atalar sözləri və gözəl qəzəllərlə bəzənmiş bu kitabın üz qabığı da məna yükü daşıyır: Türk xalqlarının bayraqları ilə işlənmiş, ay-ulduz işığında görünən qılınc və saz türklüyün iki əzəli rəmzi kimi bu müqəddəs dünyanı qoruyur və işiqlandırır.
Mirəli Abbas - 1950-ci il iyulun 2-də Ağsu rayonunun Şahbəyli kəndində dünyaya göz açıb. Tam orta təhsillidir. Şair öz bacarığı nəticəsində hərbi sirlərə, astronomik elmlərə, Qurani-Kərimə, islamşünaslıq elminə, əxlaqi-nasirə yiyələnib.
Uzun müddət Neft daşlarında, sonra DİN-nin orqanlarında və Ağsu rayonunda Su-meliorasiya idarəsində çalışıb. Hazırda təqaüdçüdür. Müdrik kəlamlar və gözəl qəzəllər müəllifi kimi tanınır. 6 kitab müəllifidir. AYB-nin və AJB-nin üzvüdür. "Atatürk", "Zira" və "Qızıl qələm" mükafatları laureatıdır. Mirəli Abbas hazırda Azarbaycanın Ağsu şəhərində yaşayır. Bu sadə insan dünyəvi dinlərin incəliklərindən məlumatlıdır və sərirəştəsi var. Çox maraqlı insandır.

Mirəli Abbasın yaradıcılıq həyatına qısa bir baxış

Yaradıcılığı ilə tanış olduğum şair Mirəli Abbas haqqında söz deməyə heç kəs çətinlik çəkə bilməz. Onun əsərlərindən məlum oldu ki şair öz dinini, islamını, türkçülüyünü, göz bəbəyi kimi qorumağı bacaran bir şairdir. Onun hər cümləsi millətini köməyə, səfərbərliyə çağırır. Şair bir sözlə dərdini dünyaya, millətinə öz oğlanlarına çatdırıb. "Oğul vətən əmanəti ha" bu cümlə ilə demək istəyir ki, yad ellərin bir məqsədi var. Mənim vətənimi, sərvətimi, dinimi və dilimi almaq istəyirlər. Yalnız məqsəd budur.
Birinci kitabı kimi ikinci kitabında da şair başqa bir müdrik cümlə ilə kitabının üz qabığını bəzəmişdir:
"Oğul sən məndən böyüksən səngər dalında" adlı ikinci kitabında, vətən səngərində dayanan oğulları vətənin ən böyük və cəsur oğulları adlandırıb, vəsf eyləmişdir. O oğul ata anasının qeyrətini və dövlət rəmzi olan bayrağını, ərazi bütövlüyünü qoruyur. Şairin bu kitabındakı yazılar birliyə çağırır. Islam dünyasına çağırışdır. Şairin "Mənim Allahım" poeması Allaha inanmayan insanlara işarədir.
Mirəli Abbas islam dininin banisi Məhəmməd peyğəmbəri əsas götürərək İslamı qəbul edən millətlərə qardaşdır və qardaş da olacaq deyərək, bütün İslam dunyasını birliyə, ədalətə, paklığa, biri-birinə arxa olmağa və olmuş səhvləri güzəştə getməyə çağırır. Şairin yaradıcılığına baxanda fikirləri peyğəmbərin fikirlərinə, Qurana, islamşünaslıq elminə söykənir. İslam dünyası, Məhəmməd Peyğəmbər (s)dən sonra İslam ölkələrində Quran-Kərimdən bəhrələnmiş dahi şairlərin əsərlərini oxumuş, onların dünya ədəbiyyatına verdiyi xeyri açıqlamağı bacarır.
Şairi zaman özü yetişdirmişdir. Onda ilahi qüvvəsinin öz köməyi var. Onun yaradıcılığında fəlsəfi dəyərlər tapıntılar çoxdur. Bir şeirinə baxaq:

Peyğəmbər elmindən mən dərs almışam,
Böyük Nizamidən cilalanmışam.
Səməd Vurğun sadə dilimdi mənim,
Cavid sərkərdəm, elimdi mənim.

Şəhriyar soy köküm, belimdi mənim,
Ustadlar dilində bir Allahım var.
Dünya həqiqətdən tutubdu qərar,
Axtarsan, oxusan həqiqətim var.

Günəş Nurdur, Torpaq Məhəbbət
İslam dininin mahiyyətini dərk edib onu qəbul edən insan əvvəlcə öz əxlaqi tərbiyəsini nəzərdən keçirməlidir. Analıq tərbiyəsi isə daha da kamilləşdirilməlidir. Müəllif bu mövzuya aydınlıq gətirmək üçün iki yüzdən artıq atalar sözünü nümunə olaraq toplamışdır. Məsələn, o, müxtəlif məna çalarlarına sahib atalar sözlərini diqqətlə araşdırmış və əsərdə yer vermişdir.
«Atalar Sözü» Mirəli Abbasın ədəbi irsinin ən nurlu səhifələrindən biridir. Bu kitabda şair, əsrlərin yaddaşından süzülüb gələn türk­məişətli məsəlləri yeni bir nəfəs, yeni bir hikmətlə yenidən dirildir. Lakin «Atalar Sözü» yalnız toplanmış deyimlərin kitabı deyil; o, bir el ağsaqqalının – Mirəli Abbasın – həyatın dərin qatlarından süzülüb gələn söz sınaqlarının göstəricisidir.
Mirəli Abbas, öz müdrikliyinin, el sevgisinin və illərin müşahidəsinin bəhrəsi olan bir çox məsəlləri özünün yaratdığı kimi, onları türk dünyasının ədəbi xəzinəsinə də əbədi yadigar etmişdir. Bu kitabda yer alan hər söz, bir nəsihət işığı, bir yol göstəricisi, bir ömür dərsidir. O, xalqını doğru yaşamağa, düz yol tutmağa, insanlığın və mərifətin həqiqi mənasına qovuşmağa çağırır.

Günəş nurdur, torpaq məhəbbət.
Nəfsi çox olan oğru olar, ya dilənçi.
Falçı gəzən qadın şeytanın bacısıdır.
Çox ağac əkən cənnətə gedər.
Bir yalanın bəlasın bir el çəkər.
Qəzəllər və Gözəllər», klassik şeir nəfəsinin müasir duyğularla qovuşduğu nadir bir əsərdir. Bu kitabda söz, həm könülün sirlərini açır, həm də gözəlliyin ən incə çalarını naxış-naxış oxucuya bəxş edir. Şairin qələmində hər qəzəl bir pıçıltı, hər misra bir nəfəs, hər obraz isə həyatın içindən süzülüb gələn bir nur kimidir.
«Vicdan lövhələri», sözün qəlbin dərinliyinə düşdüyü, insanın içində gizlənən sükutun səsini oyatdığı poetik bir yolçuluqdur.
Şeirlərdəki sadəliklə dərinlik bir-birinə qarışır: bəzən bir kəlmə bir ömürlük düşüncəyə açar verir, bəzən bir misra unudulmuş duyğuları oyaq salır.

Şairin Iranda çap olunan əsərləri

«Mənim Allahım» kitabı 2017-ci ildə Təbriz, Tehran və Zəncan şəhərlərində nəşr edilmişdir. Kitabın ön sözü onun uzun poeması- «Mənim Allahım»dır.
Bu kitab şairin dərin dini, fəlsəfi və ilahi düşüncələrini əks etdirən müxtəlif şeirlərdən, qəzəllərdən və rübailərdən ibarətdir. Eyni zamanda vətən sevgisi və milli ruh da əsərin əsas mövzularındandır.
2022-ci ildə nəşr olunmuş «Oğul, sən məndən böyüksən səngər dalında» şeir toplusu vətən sevgisi, qürur və şərəf mövzusunda ilhamverici əsərdir. Şair bu əsərdə tarixə iz qoymuş qəhrəmanların ruhunu oxucuya çatdırır, vətənə bağlılığı, gənclərin gələcəyə inamını və sönməyən ümidini ön plana çıxarır.
Şairin son əsəri “Mən Sizlə Görüşə Gəlmişəm”, 2025-ci ildə Təbriz və Tehranda nəşr olunmuşdur və tezliklə onun bir nüsxəsini səbrlə gözləyən əziz şairə çatdıracağam.
«Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» son nəfəs kimi içdən, səmimi bir əsərdı.
Mir Əli Abbasın yeni kitabı oxucunu ilk sətrindən özünə çəkən, insanın iç aləminə açılan bir pəncərə kimidir. Bu kitabda müəllif illərin süzgəcindən keçmiş duyğularını, yaddaşın dərin qatlarında qalmış insanları, görüşə gəlmiş bir qonaq təmizliyi ilə oxucusunun qarşısına çıxarır. Bu kitab, müəllifin oxucusuna «mən burdayam, sizinlə danışmağa, bölüşməyə gəlmişəm» deyən sakit, dərin və poetik bir salamıdır.
Bu dəyərli kitabın əhəmiyyəti təkcə ədəbiyyat çevrəsi ilə məhdudlaşmır. «Mən sizinlə görüşə gəlmişəm» artıq böyük bir mənəvi yol keçərək Şəhriyar Ev-Muzeyinin rəflərində öz yerini alıb. Bu, Mir Əli Abbasın söz dünyasının ustad Şəhriyarla eyni məkanda nəfəs alması, iki sənət nəfəsinin bir araya gəlməsi kimi simvolik və dərin mənalı bir hadisədir.
Kitabın yaxın günlərdə İstanbulda Dünya Türklüyü Həmrəylik Muzeyinə də hədiyyə ediləcəyi xəbəri isə onun sözlərini sərhədlərdən kənara aparacaq bir körpü kimidir. Bu addım, həm müəllifin yaradıcılığına verilən dəyərin, həm də türk dünyasının mədəni bağlarının daha da möhkəmlənməsinin gözəl bir işarəsidir.
Nəhayət, son söz...
İllər əvvəliydi… Arazın o tayından uzaqlardan bir qonaq gəlmişdi evimizə. Qapını açanda qarşımızda uca boylu, nurüzlü bir qoca dayanmışdı -sanki günəşin ilk şüaları onun üzündə əriyib evimizi işıqlandırmışdı. Onu Azərbaycan nəşrlərində tanımışdım; indi isə Ağsudan, Zəngandan kilometrlərlə uzaq bir yerdən, ürəyi dolu səmimiyyətlə evimizin qonağı olmuşdu. Atamla anam bu görüşdən sevinc içində idi; sevincləri qəlblərində çırpınır, gözlərindən parlaq işıq saçılırdı. Arazın bu tayındakı adət-ənənələrə uyğun olaraq, qonağa səmimi ev sahibliyi etməyə hazırlaşırdılar. Şair isə, sanki hər bağdan bir gül gətirmiş, şeirlər oxuyur, hikmət dolu sözlər söyləyirdi - hər sözündə həyatın mənası və insanlığa sevgisi əks olunurdu.
Bəli, o Mirəli Abbas idi - illər boyu söyləmədiklərini bağçamızın torpağına əkmiş, hər gül və hər yarpaq ilə bizə xatirə qoymuşdu. Bizi tərk edən şair Məşhəd ziyarətinə müşərrəf oldmuşdu. Zaman keçsə də, anam bu dünyanı tərk etsə də, biz və Arazın bu tayındakı bütün azərbaycanlılar sevimli qonağımız, şairimiz Mirəli Abbası səbrsizliklə gözləyirik. Xəstə yatağında yatan şairə uca rəbbimdən şifalar diləyib gözəl ve təmiz urəkli şairimizə yeni-yeni uğurlar arzulayırıq!..

Banu Muharremin


“YarAdam”ı

Banu Muharremin “YarAdam” adlı yeni şeir kitabı çap olunub. Dünən – 8 yanvar 2026-cı il tarixində Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrında "YarAdam" Kitabının təqdimatı keçirilib. Kitabsevərlərin, şairin dost-tanışlarının, qohumlarının, media nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən tədbir, həm də imza günü kimi yadda qalıb.

Çıxış edənlər-Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədr müavini, Əməkdar artist, professor Azad Şükürov, Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı, Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri, Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini Rəşad Məcid, Xalq artisti Firəngiz Mütəllimova, Əməkdar jurnalist, yazıçı-publisist, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru Zemfira Məhərrəmli, Azərbaycan teatr və kino aktyoru, rejissor, bədii qiraət ustası Kamran Yunis, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin "Dünya ədəbiyyatı" dərgisinin baş redaktoru, tənqidçi Seyfəddin Hüseynli, qiraət ustası, Akademik Milli Dram Teatrın aktrisası,

Xalq artisti Laləzar Mustafayeva, Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktyoru Vüsal Xaliqoğlu , Akademik Milli Dram Teatrının aktyoru Əməkdar artist Elşən Rüstəmov, gənc qiraətçi Əlizamin Abdullayev, Əməkdar artist Nazir Rüstəmov və Milli Gənc Tamaşaçılar Teatrının quruluşçu rejissoru Gülnar Hacıyeva çıxış edərək Banu Muharrem ilə bağlı xatirələrini bölüşdülər, onun yaradıcılıq fəaliyyətinə dair maraqlı məqamları diqqətə çatdırdılar. Müəllifin həyat və yaradıcılığını əks etdirən videoçarxların nümayişi maraqla qarşılandı.

Təqdimat səmimi mühitdə keçdi, müəllif oxucularla ünsiyyətdə oldu, sualları cavablandırdı və kitablarını imzaladı.
Müəllif yaradıcılığına maraq göstərənlərə, görüşünə gələnlərə minnətdarlığını bildirib. İstəyənlərə xoş arzularını bildirməklə müəllif imzası verib. Tədbir iştirakçıları, müəllif imzası alanlar gənc şairə yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıblar.

Banu Muharremin qohumu Xanlar Qocayev Respublikamızın incəsənət xadimlərinə, kitabsevərlərə Banunun yaradıcılığına verdikləri yüksək qiymətə, gənc şairi daha fəal yaradıcılığa ruhlandırdıqlarına görə təşəkkür etdi.
Onu da qeyd edək ki, “Qanun” nəşriyyatında çap olunan kitaba Xalq şairi Vahid Əziz ön söz yazıb. Kitabın redaktoru isə şair Ayaz Arabaçıdır.
Ədəbi yaradıcılığa məktəb illərindən başlayan müəllifin şeirləri “Azərbaycan”, “Ulduz”, “Xəzan”, “Ədəbi ovqat” jurnallarında, “Ədəbiyyat qəzeti”, “Bütöv Azərbaycan”, “525-ci qəzet” qəzetlərində və saytlarda, həmçinin, Türkiyə, İran və Krımda çap olunan mətbuat orqanlarda yayınlanıb.
Kitabda müəllifin yeni şeirləri toplanıb. İnanırıq ki, Banu Muharremin “YarAdam” kitabı oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb, sevilə-sevilə oxunacaq.

"Bütöv Azərbaycan"

Fotolar Mahir Əhmədovundur

VI toplantı

İşğaldakı kəndimizin

ruhu yaşamaqdadır…

İnsan doğma torpaqdan ayrı düşə bilər, lakin torpaq insanın qəlbindən heç vaxt ayrı düşmür. Qərbi Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Gərd kəndinin sakinləri də bu həqiqəti bir yerə yığışmaqla təsdiqlədilər. Doğma kəndləri uzun illərdir işğal altında olsa da, Gərd camaatı birlik, yaddaş və milli ruhla “Gərd günü” və “Yeni il” adlı bayram mərasimini birlikdə qeyd etdilər. Gərd Kənd İcmasının rəhbəri, Bakı Dövlət Universitetinin dosenti Eldar Qarayev həmkəndlilərini “31Dekabr- Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü” və yeni il münasibətilə təbrik edərək bildirdi ki, tədbirin əsas məqsədi, yalnız yeni ilin gəlişini qarşılamaq deyil. Bu mərasim, hər şeydən əvvəl, Gərd kəndinin tarixini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini yaşatmaq, xüsusilə gənc nəsildə doğma yurda bağlılıq hissini gücləndirmək məqsədi daşıyır. “Gərd günü” anlayışı artıq sadəcə bir tarix deyil, bir yaddaş, bir kimlik və bir ümid rəmzinə çevrilib.
Bayram mərasimi səmimi və duyğulu bir atmosferdə keçdi. Tədbirdə kənd ağsaqqalları, ziyalıları, müəllimləri, gəncləri qonaq qismində iştirak etdilər. Bu il ali məktəblərə qəbul olmuş tələbələr də qonaq edildi və onlara hədiyyələr paylandı. Çıxış edənlər Gərd kəndinin tarixi keçmişindən, zəhmətsevər insanlarından, bu torpağın yetirdiyi ziyalılardan danışdılar. Xüsusilə vurğulandı ki, Gərd kəndi təkcə coğrafi məkan deyil, nəsildən-nəslə ötürülən mənəvi dəyərlərin daşıyıcısıdır.
Yeni ilin gəlişi ilə bağlı söylənən arzular da xüsusi məna daşıyırdı. Bu arzuların mərkəzində sülh, ədalət və ən əsası – doğma torpaqlara qayıdış ümidi dayanırdı. İştirakçılar bildirirdilər ki, işğal altındakı kəndlərini heç vaxt unutmayıblar və unutmayacaqlar. Gərd kəndi onların yaddaşında yaşayır, onların söhbətlərində, xatirələrində, övladlarına danışdıqları hekayələrdə daim yer alır.
Tədbirdə milli musiqilər səsləndi, köhnə xatirələr yad edildi, kəndlə bağlı video, fotoşəkillər və xatirələr bölüşüldü. Bu anlar bir daha göstərdi ki, zorla didərgin salınmış insanlar torpaqdan uzaq düşsələr də, mənəvi baxımdan heç vaxt məğlub olmayıblar. Əksinə, belə tədbirlər onların birliyini daha da möhkəmləndirir.
“Gərd günü” və “Yeni il” mərasimi bir daha sübut etdi ki, düşmən işğalla yalnız torpağı zəbt edə bilər, amma xalqın ruhunu, yaddaşını və ümidini əsla məhv edə bilməz. Gərd camaatı bu tədbirlə, həm öz aralarında birlik nümayiş etdirdi, həm də gələcəyə inam mesajı verdi.
İnanırıq ki, qarşıdan gələn yeni illər Gərd kəndi üçün qayıdış, yenidənqurma və dirçəliş illəri olacaq. O gün gələcək ki, “Gərd günü” doğma kəndin özündə, ata-baba torpağımızda qeyd ediləcək. Bu ümidlə yaşamaq və bu inancı gələcək nəsillərə ötürmək isə hər bir gərdlinin mənəvi borcudur.

Qafan Rayon İcmasının mətbuat xidməti

“KIĞI GÜNÜ” üçüncü

dəfə qeyd olunub


Böyük bir mahalın bir qərinədən çoxdur perik salınmış övladları, doğulduğu torpağa ayaq basa bilməyən oğulları yaddaşlarında daşlaşmış xatirələri bölüşmək üçün yenə bir araya gəliblər. Çünki iki il əvvəl Zəngəzur mahalının Gığı Kənd İcmasının fəalları hər il 30 dekabrın “KIĞI GÜNÜ” kimi qeyd olunması barədə razılığa gəliblər. Elə içma üzvlərinin dekabrın 28-də keçirilən görüşü də həmin razılığa hər il əməl olunmasının təsdiqidir. Ellilər hər görüşə fərəh hissilə, sevinclə qatılırlar.
Növbəti tədbiri giriş sözü ilə Kığı Kənd İcmasının rəhbəri Ələmdar Piriyev açaraq qonaqları 31 Dekabr Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi günü münasibəti ilə təbrik etdikdən sonra məclisin idarə olunmasını təşkilatçı- koordinator Bəhruz Piriyevə həvalə edib. Bəhruz Piriyev də öz növbəsində tədbir iştirakçılarını hər iki bayram münasibətilə təbrik edərək xoş arzularını bildirib. Eyni zamanda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün, Dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda şəhid olanların əziz xatirəsi ehtiramla yad olunub.

Kəndin ziyalıları və ağsaqqallarından Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının müəllimi, Ukrayna Respublikası Tikinti Akademiyasının akademiki Aydın Piriyev, Azərbaycan Texniki Universitetinin dekanı, texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Yədullah Babayev, Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi Radioquraşdırma İnstitutunun hüquq şöbəsinin müdiri Baris Piriyev, Əbülfət Babayev, Mənsurə Məşqulatqızı, Məryəm Gəncəliyeva, Sara Aslanova, Füzuli Gəncəliyev, Sabunçu rayonu 192 nömrəli məktəbin müəllimi, idman ustası Afiq Gəncəliyev, Xuraman Aslanova, Şəhid qardaşı Emil Aslanov, koordinator Sərvaz Həsənxanov və başqaları doğma yurdla bağlı şirin xatirələrini bölüşüblər.

Türkiyədə hərbi təhsil alan, Azərbaycan Ordusu sıralarında zabit kimi şərəfli xidmət yolu keçən Vəkil Piriyev Qərbi azərbaycanlı soydaşlarımızın ordu quruculuğundakı xidmətlərindən ürəkdolusu söhbət açıb.
Polis polkovnik- leytenantı, koordinator Tacəddin İmanov, ədliyyə polkovniki Nadim Babayev, ədliyyə polkovnik- leytenantı - koordinator Altay Tanrıverdiyev yurddan ayrı düşdüyümüz illər ərzində müstəqil Azərbaycanımızın dövlət quruculuğunda, müstəqilliyimizin möhkəmlənməsi istiqamətində keçilən çətin, şərəfli yollardan söz açıblar. Belə görüşlərin nə vaxtsa ata yurdumuzda keçirəcəyimizə inam ifadə ediblər.
Tədbirin rəsmi hissəsindən sonra bayram süfrəsi arxasında maraqlı əhvalatlar yada salınıb, kəndin müdriklərinin kəlamları, baməzələrin lətifələri könül açmaq üçün dilə gətirilib.
Yekunda üstünə “KIĞI GÜNÜ” həkk olunmuş tort kəsilib və xatirə şəkilləri çəkdirilib.

Qafan Rayon İcmasının mətbuat xidməti

75 İLLİK YUBİLEY


ƏLİYƏDDİN

MÜƏLLİM,


TƏBRİK EDİRİK!

Bu gün-2026-cı ilin ilk günü ailəmiz üçün ikiqat bayramdır. Həm yeni il, həm də 1951-ci il yanvarın 1-də Zəngəzur mahalının Mahmudlu kəndində doğulan qaynatam Əliyəddin müəllimin doğum günüdür. Ona görə də mən- Sarıyev Rəhim Nurəli oğlu qaynatam Ələddin müəllimi 75 illik yubileyi münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm. Ona Allahdan sağlamlıq, uzun ömür, ailəsi və əzizləri ilə birlikdə xoşbəxt günlər arzu edirəm . Əliyəddin müəllim çox gözəl, qəlbigeniş insandır, mehriban qaynatadır, hər zaman mənə və ailəmizə, öz imkanları daxilində, dəstək olub.

Üçəm qız nəvələri - Sarılı İnci, Sarılı Ümid, Sarılı Sevgi, Əliyəddin babalarını çox sevdiklərini bildirirlər, ad gününü təbrik edirlər. Həmçinin nəvələri Nigar xanım və Akşin də babalarını çox sevdiklərini bildirirlər, Allahdan ona can sağlığı arzu edirlər.
Quliyeva Diləfruz xanım ömür - gün yoldaşının daha bir il qocaldığından gileylənsə də, yanında olduğuna Şükr edir. Allah, səni başımızın üstündən əskik eləməsin deyir- yaxşı ki, varsan, yeni yaşın mübarək!

Kiçik qızı Sarıyeva Sevil xanım: Ata söykəndiyin dağ deməkdir! Əziz atam, nə qədər ki, sən varsan, mən ayaqdayam. Allahdan sənə sağlam canla uzun ömür yaşamı arzu edirəm. Canım atam o gün olsun ki, 100 yaşını qeyd edək. Ad günün mübarək olsun!
Böyük qızı Şərifova Kəmalə xanım: Ata adı, övlada arxa dayaq, tutunacaq liman deməkdi. Allah atama verdiyi ömrü, sağlam canla və hüzurlu yaşamasını nəsib eləsin. Hər zaman ailəsinin başı üzərində sağlam durmağını diləyirəm.

KƏLBİYEV NURƏLİ


SARI OĞLU


Anım

70 İLLİK YUBİLEY
YAMAN AĞIR İMİŞ ATASIZ DÜNYA!
01.01.1956 - 19.04.2016

Mən Sarıyev Rəhim Nurəli oğlu, atam haqda ürəyimdən keçənləri qələmə almaqda əsas məqsədim elimizdə- obamızda yaşamış yüksək mədəniyyət sahibi olan dahi şəxsiyyətlərin yaşayıb-yaratdığını gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.
Hər bir insanın dünyaya gəlişi, həyat və fəaliyyəti müəyyən missiya ilə əlaqədardır… Bu mənada hər kəs yaşadığı dövrdə Tanrı tərəfindən ona həvalə olunmuş missiyanı həyata keçirmiş olur. Bəşəri duyğularla yaşayan, xalqına, millətinə layiqli övlad olmağa çalışan, onun yolunda hər cür fədakarlığa hazır olan insanlar Tanrı tərəfindən ona həvalə olunmuş missiyanı səssiz - küysüz icra edir və bundan xüsusi zövq alır...
Belə insanlardan biri atam Kəlbiyev Nurəlidir. O, çox böyük qabiliyyət sahibi idi, böyükruhiyyəli insan idi, hər xırda işə, çətinliyə görə qohumla, dostla əlaqəni kəsməzdi, duz çörəyə, qohumluğa böyük önəm verərdi, qiymətli tutardı, hər yerdə qazandığı hörmətə - izzətə görə, bu gün başımı dik tuturam, açdığım hər qapıda, getdiyim hər bir məkanda atamın adına olunan hörmət, ünvanına deyilən xoş sözləri eşidirəm, görürəm və Allahıma şükür edirəm ki, bu cür böyük şəxsiyyətli atanın oğluyam və bu səbəbdən atamı qürurla, fəxrlə anıram. Əlində bir parça çörəyi olsa belə, onu paylaşan insan idi. Neçə ailələr, qəlblər sevindirdi, könüllər oxşadı. Atam kəndimizdə el ağsaqqalı adına layiq görülmüşdü. Ona görə də tək bizim evdən deyil, elimizdən getdi. Elimizin - obamızın xeyir- şər məclislərinin yaraşığı idi, gözəl idarəçilik qabiliyyəti, qeyri-adi gözəl səlis nitqi, şeirləri, xeyir duaları və başsağlıqları ilə onu sevənlərin qəlbinə oxşamış və qəlblərində daim yaşayacaq.
Atam istiqanlı, qohumcanlı idi. Heç bir qohumla əlaqəni kəsmirdi, hər zaman qohumlara gediş - gəlişli idi, hər kəsin dadına yetirdi. Özündən böyüklərə, kiçiklərə hər zaman hörmətlə yanaşardı, çalışardı heç kəsin qəlbinə dəyməsin, əlindən ancaq yaxşılıq gəlirdi, heç kəsə pislik etməzdi, dünya malına görə heç kəslə münaqişəyə girməzdi. Böyüklük göstərib güzəştə getməyi üstün tuturdu. Yaltaq, ikiüzli adamlarla məsafə saxlayardı. Hamıya qarşı dürüst idi, daxilən- zahirən eyni insan idi. Dilində yalan olmazdı, geniş qəlb sahibi idi. Atamdan çox maddi və mənəvi kömək istədilər, məsləhətə gəldilər, heç kəsi naümid qaytarmadı. Onun leksikonunda “yox” demək yox idi. Həmişə haqqın tərəfində olduğu üçün insanlar ona yüksək dəyər verirdilər. Atam insan övladının xeyirxahlıq üçün yarandığını özünə deviz edərək pisliyə yaxşılıqla cavab verirdi. Bir müəllim olaraq təlim-tərbiyə işlərində ona pislik edənin övladı ilə özününkünə fərq qoymazdı. Hamıya düz yol göstərər, təmənnasız xidmət edər, dəyərli məsləhətlər verərdi. Yaxşılıq etməkdən, xeyirxahlıqdan zövq alırdı. Atam bu fani dünyada xeyirxah əməlləri, ağsaqqalığı, mərdliyi mərdanəliyilə ad qoyub getdi.
Mən onun vədəsiz gedişilə tək atamı deyil, dostumu, sirdaşımı, arxa- dayağımı, itirdim. Atam çox zəhmətkeş, ailəcanlı, övladları üçün canını verməyə hazır ata idi. Kaş atam sağ olardı, qalan ömrümü, gözümü qırpmadan ona qurban verərdim.

Atam 01.01.1956- cı ildə Qərbi Azərbaycanın gözəl guşələrindən olan Zəngəzur mahalının Gığı kəndində anadan olmuşdur. O,1963- cü ildə Gığı kənd orta məktəbinin 1- ci sinfinə getmiş və orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1974- cü ildə 18 yaşında Azərbaycan Pedaqoji Universitetinə qəbul olmuşdur. Babam Sarı Çapan oğlu 1900-cü ildə anadan olmuş, çox qüvvəli, canlı adam olduğundan" gücünə - qüvvəsinə, cəsarətinə görə " pəhlivan Sarı ləqəbi" qazanmışdır. Sarı babam çox zəhmətkeş insan olub, çörəyini öz biləyinin gücü, alın təri ilə qazanaraq, özünə və ailəsinə halal çörək yedirtmişdir. O, 09 avqust 1974- cü ildə Gığı kəndində öz evinə 2 kisə un alıb gətirir, unu evə qoyduqdan sonra, yorğunluğunu çıxarmaq üçün divanda uzanır. Rəhmətlik nənəm Bilqeyis Məhərrəm qızı görür ki, günortadır, amma Sarı kişi heyvanları çölə buraxmayıb. Evə girib babamı səsləyir və bu an onun ruhsuz bədənini görür, dünyası qaralır. Sarı babam artıq əbədi dünyaya qovuşmuşdu…
Atam Nurəli Bakı şəhərində tələbə adının sevincini yaşayarkən, ata-anasını öz sevincinə şərik etmək xəyalı qurarkən, Sarı kişinin vəfatından xəbərsiz idi. Bilqeyis nənəmin fikri ilə Sarı babamın kiçik qardaşı rəhmətlik Paşa babanın oğlu rəhmətlik İlqar əmim (alim idi) və atamın qardaşı mərhum Nurəddin əmim həm atamın tələbə sevincinə şərik olmağa, həm də acı xəbəri demək üçün Bakıya gedirlər. Onlar birgə qatarla kəndə qayıdarkən, yol boyu xeyli söhbət edirlər, amma Sarı babamın ölüm xəbərini, heç cürə ürək edib, atama deyə bilmirlər. Onlar Gığı kəndinə çatırlar, atam evlərinin yaxınlığında anasını pərişan görür və nə baş verdiyini soruşur, acı xəbəri anası verir və valideynlərini sevindirməyə gələn atamın dünyası qaralır, sinəsinə ata dağı çəkilir.
Kəlbiyev Sarı Çapan oğlu 09.08. 1974-ci il tarixdə Gığı kəndinin qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Mən özümü tanıyandan bəri, hər il 9 sentyabrda atam, rəhmətlik Bağman müəllimi (anamın atası Loğman babamın qardaşı) evimizə dəvət edərdi və atası Sarı babamın ruhuna quran oxutdurardı. İndi heç biri həyatda yoxdur. Allah hamısına rəhmət eləsin, ruhları şad, məkanları cənnət olsun.
Atam Sarı babamın sağlığında, evin, həyət-bacanın əziyyətli işlərində hər zaman atasına kömək etmiş, zəhmətkeşliyi ilə hər zaman babamın qəlbində özünəməxsus yeri olmuşdur. Eyni ilə Nurəli də atasına çox bağlı olmuşdur. Sarı babamın vəfatından sonra, evin, həyət-bacanın ağırlığı atamın üzərinə düşmüş və atam alın açıqlığı ilə evin bütün əziyyətlərinə qatlaşmış, anası Bilqeyisə hər zaman arxa-dayaq olmuşdur.
Həyat öz sərt üzünü, atama çox gənc yaşlarından göstərməyə başlamışdır. Atam, elə tələbəlik illərindən öz xərclərini idarə etmək üçün həm fiziki işdə işləyir, həm də ali təhsil alırdı.
1978- ci ildə Universiteti bitirib, Gığı kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və Ədəbiyyat fənni üzrə müəllim işləmişdir. Öz peşəsinə vicdanla yanaşmış, peşəkar, ciddi və tələbkar müəllim olmuşdur. Onun nəticəsidir ki, dərs dediyi savadlı şagirdləri bu gün Dövlətimizin müxtəlif qurumlarında yüksək vəzifələrdə işləyirlər.
1979- cu ildə anam Piriyeva Xalidə Loğman qızı ilə ailə həyatı qurmuş və bu evlilikdən 5 övladı, iki oğlu, 3 qızı dünyaya göz açmışdır.
1988- ci ildə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar doğma yurdundan - Gığı kəndindən ayrı düşür və ailəsi ilə birgə Bakı şəhərində, Böyükşor adlı məkanda Nurəddin əmimin evində 1 ilə yaxın yaşayır, 1989- cu ildə Bakının Xutor qəsəbəsində anası Bilqeyis və ailəsi ilə birgə özünə məxsus fərdi yaşayış evinə yerləşir və orada yaşamağa başlayır.
Nənəm Bilqeyis Məhərrəm qızı 1913- cü ildə anadam olmuşdur. Gığı kənd tam orta məktəbində texniki işçi kimi çalışmışdır. 1989 cu ildən - ömrünün son gününə kimi, 13 il ailəmizlə birgə atamın himayəsində yaşamış, anam Xalidə xanıım, həmin illər ərzində nənəmin hər zaman qulluğunda dayanmış, böyük qayğı- diqqət göstərmiş, övladı kimi nazını çəkmişdir. Bilqeyis nənəm 2001- ci ildə 88 yaşında Xutor qəsəbəsində, yaşadığımız evdə ürək dayanmasından vəfat etmiş və Abşeron rayonunun Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Atam öz müəllimlik vəzifəsini, 1989- cu ildə Bakı şəhəri Nərimanov rayon 45 saylı tam orta məktəbdə Azərbaycan dili və Ədəbiyyat fənni üzrə davam etdirir və ömrünün son gününə qədər həmin məktəbdə müəllim və Həmkarlar Təşkilatının sədri vəzifəsində işləyir. Müəllim işlədiyi illərdə, kollektivdə böyük nüfuz sahibi olur, şagirdlərln ən hörmətli, sevimli müəllimlərindən biri olur, valideynlər tərəfindən böyük hörmətlə qarşılanır, kollektivdə nüfuz qazanır, sədr olaraq şəhid və qazi ailələrinə, ailə başçısın itirənlərə, ehtiyac içində olan ailələrə dövlət yardımı yazmış və həmin ailələr bu yardımdan yararlanmışdır. Atamın fədakarlığı və xeyriyyəçiliyi barədə vəfatından sonra müəllim kollektivindən, məktəbin direktoru Nazilə xanımdan eşidib qələmə almışam.
Atam, elmə - təhsilə çox önəm verdiyi üçün 3 qız övladına müəllim, müalicə işi və əzzaçılıq sahələri üzrə, qardaşımla mənə isə hüquqşunas, nəqliyyatçı sahələri üzrə təhsil almağımızda və işlə təmin olunmağımızda çox zəhmət - əziyyət çəkmişdir. Bir əlində qələm, digərində dəmir tutmuş, heç kim tərəfindən dəstəyi olmamış, öz gücü və iradəsi ilə gecəsini - gündüzünə qatmış, ailəsinə alın təri ilə halal çörək yedirtmiş, bolluq içərisində yaşatmış, ailəsini heç kimə möhtac etməmiş, öz rahatlığını, sağlamlığını ailəsinə qurban vermişdir. Anam Xalidə xanım həmçinin çörək sexində və sonra üzüm bağlarında işləmiş, övladlarının təlim-tərbiyəsində, ailənin maddi çətinliyində böyük zəhmət çəkmiş, atama mənəvi və maddi dayaq olmuşdur.
2015- ci ilin yanvar ayında, 59 yaşında ağır xəstəliyə tutuldu, həkimlər 6 ay ömrünün qaldığını bildirdilər, əgər müalicə olunarsa 1 il yaşaya biləcəyini dedilər. Mən bu müalicənin məsuliyyətini öz üzərimə götürdüm və müalicə 15 ay davam etdi, atamın 60 illik yubileyini ailəmizlə birgə qeyd etdik. 15 ay müalicə dövründə atamla həm ata -oğul münasibətində, həm daha yaxın dost kimi olduq və həmin 15 ay mənim yaddaşımda, qəlbimdə həm acı, həm xoş bir xatirə kimi qaldı.
19 aprel 2016- cı ildə 60 yaşında uzun sürən xəstəlik nəticəsində ürək dayanmasından vəfat etdi. Allah atama rəhmət eləsin, məkanı cənnət, ruhu şad olsun, qəbri nurla dolsun!

“Zəngəzur”da bayram

-bayrama qarışıb

Zəngəzur mahalının Kurud- Kirs icmasının və “Hərbi Mövzular üzrə İxtisaslaşmış Jurnalistlər” İctimai Birliyinin birgə təşkilatçlığı ilə “31 Dekabr- Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü” münasibəti ilə həmyerlilərin görüşü keçirilib. İcma rəhbəri Səxavət Hacıyev icmanın bütün üzvlərini və ümumilikdə xalqımızı qarşıdan gələn bayramlar münasibəti ilə təbrik etdikdən sonra 20 dekabrda Qərbi Azərbaycan İcmasında və dekabrın 26-da Qafan Rayon İcma rəhbərlərinin hesabat yığıncaqlarında qarşıya qoyulan məsələlər barədə görüş iştirakçılarına ətraflı məlumat verib.

Hərbi jurnalistlər Birliyinin sədri Tamxil Ziyəddinoğlu “31 Dekabr- Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi” günü münasibəti ilə təltif olunan Birinci Qarabağ Müharibəsinin qazisi Xanəli Bayram oğlu Qocayevi və 44 günlük Vətən Müharibəsi qazisi Xıdırlı İsmayıl Nəsrəddin oğlunun Fəxri diplomlarını təqdim etmək üçün icmanın fəallarından Sucəddin Məmişovu və Xanlar Qocayevi dəvət edib. Hər ikisi mükafatları sahiblərinə təqdim edərək onlara sağlamlıq, dinclik, əmin-amanlıq və mülki həyatda da müvəffəqiyyətlər arzulayıblar.
Qazi Hafiz Tahirov keçdikləri ağır və şərəfli döyüş yolundan, 90-cı illərin ac-yalavac günlərində Azərbaycan könüllülərinin silah-sursatsız, az qala əliyalın, necə cəsarətlə, ruh yüksəkliyi ilə döyüşdüklərindən danışıb.
Fürsətdən istifadə edən icma rəhbərliyi Xanlar Qocayevi doğum günü, bu günlərdə 60 illiyi olacaq Sucəddin Məmişovu isə yubileyi münasibəti ilə təbrik edib, hər ikisinə xoş arzularını bildirib. Sucəddin Məmişov yubileyini təbrik edən ellilərinə minnətdarlığını bildirib, həm də ömrünün 60 ilini aparan illərin etibarına həsr elədiyi "Bilmədim" şeirini səsləndirib.

Bilmədim

Altmış ili yola saldım, ötürdüm,
Bu dünyada haqq, ədalət görmədim.
İllər sanki quşa dönüb, uçdular,
Altmış yaşa necə çatdım, bilmədim.

Bir də gördüm ağarıbdı saçlarım,
Gücdən düşüb əlim, qolum, qıçlarım,
Uşaqlığım, gözəl gənclik çağlarım,
Necə gəldi, necə getdi bilmədim.

Xəyal uçur ötüb, keçən illərə,
Yada düşür doğma ellər, dağ, dərə,
Düşünürdüm vaxt var, cavanam hələ,
İllər necə ötüb, getdi bilmədim.

Yaddan çıxmır çubuqdan at mindiyim,
Qar üstündə, qışda xizək sürdüyüm,
Sanki dünən idi, ilk qız sevdiyim,
Bu altmış il necə keçdi, bilmədim,

Əvvəlki tək yoxdur taqətim, heyim,
Əynimə yaraşmır geydiyim, geyim,
Qocalıq təbilin çalır taleyim,
Qocalığa necə çatdım, bilmədim.

Yaxşı haldır qocalmağın, özü də,
Zaman yetdi yaxaladı, bizi də,
Zəiflətdi vuran qəlbi, gözü də,
Bütün bunlar nə vaxt oldu, bilmədim.

Sucəddinəm doğma eldən ayrıldim,
Qərib eldə qaçqın, köçkün sayıldım,
Elə bil ki, yuxudaydım, ayıldım,
Altmış yaşa necə çatdım, bilmədim.

Görüşün rəsmi hissəsindən sonra Xanlar Qocayev Qazilərin şərəfinə bayram süfrəsi açıb. Süfrə arxasında xatirələr çözələnib. Ellilər Zəngəzur dağlarında keçən uşaqlıq çağlarından, Çimənyurdda, Musayurdunda, Meşəbaşında qurulan binələrdən, Kirs, Kurud kəndlərinin gözəl günlərindən, pozulan növrağımızdan danışıblar. Amma heç kim o yerlərə qayıdacağımıza inamını itirməyib.

Qafan Rayon İcmasının mətbuat xidməti