“Ürəyi yalnız ürəklə müalicə etmək olar” .....                        Qərib dünyamızın Sevinci .....                        Gənclər arasında dini dözümlülük və multikulturalizmin təbliği mövzusunda təlim keçirilib .....                        Konstitusiya Məhkəməsi Palatasının növbəti iclası keçirilib .....                        Qanunsuz ağac kəsməyə görə cərimələrin məbləği artırıla bilər .....                        Belarus millisinin Azərbaycanla oyunlar üçün heyəti açıqlanıb .....                        Ərdoğan Finlandiya lideri ilə telefon danışığı aparacaq .....                        Füzuli Peşə Liseyi tikiləcək .....                        Sabahın hava proqnozu açıqlandı .....                       
2-04-2022, 08:45
Leyla İSMAYILOVA yazır: YAXŞILIQ ELƏ, PİSLİYƏ YAXIN DURMA..


Leyla İSMAYILOVA yazır:YAXŞILIQ ELƏ, PİSLİYƏ YAXIN DURMA...

Ömrünün səksəninci pilləsindən dünyaya boylanan bu müdrik insan doğma vətənim Azərbaycanın Qərb bölgəsindəki obalardan birində (Samux rayonunun Cırdaxan kəndində) yaşayır. Uşaqla uşaq, böyüklə böyük olan, çox mehriban, qayğıkeş, insanpərvər bir kişidir. Son illərdə vətəndən uzaqlarda yaşadığımdan arabir telefonla əlaqə saxlayıb, hal-əhval tutsam da, kövrək səsindən ağrı-acıları açıq-aşkar hiss olunan bu insanın nurani çöhrəsi gözlərimin qabağından heç vaxt çəkilməyib.
Dərdə-nisgilə, bir-birinin ardınca itirdiyi doğmalarının yoxluğuna sinə gərməklə, “səksənin” dizlərini qatlayan Sabir Qəmli dünyanın hər üzünü görüb. Cavanlıq illərindən halal ruzulu, yıxılanın qolundan yapışmağı bacaran, el-oba təəssübü çəkən bir şəxs kimi tanınan Sabir Qəmli ahıl yaşlarında da sayılıb-seçilən el ağsaqqalı kimi xətir-hörmət sahibidir.
Ömrünün ahıl çağlarında həyat onun sinəsinə çalın-çarpaz dağ çəksə də, taleyin amansız və qəfil zərbələrinə mətanətlə tablaşa bilib. Qəfildən gələn ölüm mələyi əvvəlcə sevimli oğlunu, sonra ömür-gün yoldaşını, bu yaxınlarda isə qızını əllərindən alıb. Ələmini-nisgilini öz içində boğmağa çalışsa da, gedər-gəlməzə üz tutan doğmalarının yoxluğu nisgilli baxışlarında bulud harayına dönüb onun.
Sabir Qəmlini bəlkə də həyata qırılmaz tellərlə bənd eləyən sözdür, ilahi söz! Söz onun nəzərində dərdin-ələmin məlhəmi, zülmətdə közərən işıq zərrəsidir! Adəm-Həvva zəmanəsindən üzü bəri Allahın bəşər övladına bəxş etdiyi Söz onun tapındığı, üzünü söykədiyi müqəddəs bir məkandır. Bu Tanrı payı ilə o, təkcə özünü ovundurmağa çalışmayıb, həm də tanıyıb-tanımadığı adamların dərdlərinə ilıq kəlmələrlə şərik olmağı ən savab iş hesab edib.
Birinci və İkinci Qarabağ Müharibələrində doğma övladlarını, qadınlar ərlərini, üzlərini doyunca görə bilmədikləri atalarını itirənlərə qələmə aldığı yazıları ilə arxa-dayaq olmağa çalışıb. Düşməni sonda diz çökdürüb xalqımıza, o cümlədən bütün türk dünyasına zəfər sevinci bəxş edən Milli Ordumuzun əsgər və zabitlərinin hünərlərini, vətən sevgilərini İlahi sözün qüdrətinə arxalanmaqla vəsf edib bu müdrik insan.
Qeyrət savaşında qarı düşmənlə son nəfəslərinə kimi döyüşərək, Şəhidlik zirvəsindən Tanrı dərgahına üz tutan ərənlərimizin şərəfli döyüş yollarından bəhs edib, onların vətən, yurd, torpaq uğrunda canlarını fəda etmələrini sözlə ifadə edib və ölkə vətəndaşı kimi dönə-dönə alqışlayıb!
Söz Sabir Qəmlinin tapındığı güvənc yeri, heç vaxt işığı öləziməyən ümid közərtisidir. Ömrünün ən müdrik çağlarında da qələmə-sözə üzünü söykəyib sabaha addımlayan el ağsaqqalının həyat eşqi bu yaxınlarda yazıb mənə oxuduğu aşadığıdakı bir şeirində də açıq-aşkari hiss olummaqdadır:

Öz gücünü hər yetənə göstərmə,
Çalış büdrəyənə arxa durasan.
Zəifləri tapdalamaq günahdır,
Kiminsə qəlbini niyə qırasan?

Yadda saxla, bu sözümü sən hər an,
Ağır olur yamanların cəzası.
El-obada yada düşmür heç zaman,
Pis adamın nə ələmi, nə yası...

Adam var ki, əzəl gündən dəyərsiz,
Yaxşılardır insanlığın naxışı.
Adam gərək bu dünyada qoyub iz,
Qazanmasın sağlığında qarğışı.

Sabir deyir, unudulmur yaxşılar,
Yamanları ömrüm boyu qınadım.
İnsanllığın ziynətidir xoş ilqar,
Hər könüldə işıq saçsın qoy, adım...

Sonda- “Yaxşılıq elə, pisliyə yaxın durma!” kəlmələri heç vaxt dilindən düşməyən Sabir Qəmliyə möhkəm cansağlığı, könül xoşluğu və həyatın zülmət dolu dolanbac yollarında uğurlar arzulayıram!

Leyla İSMAYILOVA
30-03-2022, 21:11
Qartallar sınır tanımaz


Qartallar sınır tanımaz

XX yüzilliyin 18-ci ilinin 28 mayında təməli qoyulan və 23 ay yaşayan Şərqdə ilk demokratik dövlət – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti Vətən tarixinin qürurverici və şərəfli “qızıl fondu”dur. Azadlığa və müstəqilliyə təşnəlilərin ömrü, savaş yolu həmişə özlərindən sonrakı həmin ideallara sadiqlərə örnək olub. Həmin dövrün ictimai-siyasi olaylarını yaşayan bir ailənin övladı Ali Kafkasiyalının yarım əsrlik araşdırmaları, hadisələrə baxış bucağı, arxiv sənədlərinə, həmin dövrü görən, qaynar zamanı yaşayan insanlara istinadına söykənən “Qartallar sınır tanımaz” tarixi romanı qiymətli bir kitabədir. Kitabə təkcə daş yaddaşa həkk olunan qədim abidə deyil. Romanın müəllifi sübut etdir ki, kağızla da kitabə yaratmaq mümkündür. Təki qəlbində Vətən sevgisi, azadlıq və müstəqilliksevər insanlara sayğı, ehtiram olsun. Bu əzablı və gərgin əməyin bəhrəsi kimi işıq üzü görən “Qartallar sınır tanımaz” əsəri Vətən tarixinin önəmli, unudulmaz hissəsi olub müəllifin bugünkü və gələcək nəsillərə yadigar qoyduğu yaddaş kitabıdır. Etnoqraf, tarixçi İsmayıl Umudlu romanı Oğuz Türkcəsinə çevirməklə təmənnalı, sifarişçi, yalançı, girəvəçi tarixçilərə həqiqəti yazmağı bir daha xatırladır. Vətən tarixini yalana bükmək xəyanətdir.
İnformasiya üçün vurğulayım ki, 1953-cü ildə Qarsda doğulan, hazırda Atatürk Universiteti Kazım Qarabəkir Təhsil Fakultəsi Türk dili və ədəbiyyatı bölməsində müəllim və kafedra müdiri vəzifəsində çalışan Ali Kafkasiyalı 1987-ci ildə Azərbaycan, Dağıstan və Gürcüstanda olub, 71 gün ərzində araşdırmalar və tədqiqatlar aparıb. Alim-yazar romanını 27 aprel 1920-ci ildə Azərbaycanın Qızıl ordu tərəfindən işğal edilməsinin 100-cü ildönümündə babası Məmməd Babanın, “Qartallar sınır tanımaz” romanının qəhrəmanı, atası Aloy Hacının və bütün Qafqaz Qartallarının əziz xatirəsinə ithaf etmişdir.
Ətraflı

Əsərin məramı və məqsədi ilk cümləsindən aydınlaşır: “Gənclərin saxta tarixçilərin pəncəsindən qurtulması üçün onlara atalarının həqiqi həyat hekayələrini sunmaq lazımdır”.
Qaçaqlar, qaçaq hərəkatı ədəbiyyatda çox az müraciət olunan obraz və mövzudur. Bu həssas mövzuya rejimə qulluq edən yazarların münasibəti doğru olmayıb. 70 illik sovet dönəmində qaçaqları bizə “xalq düşməni” kimi tanıdan qələm sahibləri imperiya siyasətinin dəyirmanına su töküblər. Qaçaqların, Vətən, torpaq, xalq sevgili, namus, qeyrət, ləyaqət daşıyıcısı olmasını əks etdirən əsərlər azdır. “Qaçaq ünvanı elə də asan qazanılan bir şey deyil”.
Unutmayaq ki, “Türklərin yeganə sevdikləri şey haqqdır, həqiqətdir” (Uilyam Pitt). Onları işgəncə, qorxu, ölüm əqidəsindən, yolundan döndərə bilməz. Romandakı real qəhrəmanların həyatı, mübarizəsi, dönməzliyi, ölümün gözünün içinə dik baxması buna bariz nümunədir.
Bir deyim var: “insanı ən yaxşı düşməni tanıyar”. Ermənilər də Türkləri yaxşı tanıyırlar:
“Türklər ermənilər kimi deyil, Qurd kimidirlər. Yüz il qapıya bağlasan da it olmazlar. Milli inadları qüvvətlidir”. Ona görə də sovet hökumətinin birinci məqsədi, siyasi prinsipi Türkiyə ilə Türk yurdları arasına dəmir pərdə çəkməkdir”. Nə yaxşı ki, sovet imperiyasının daha azğın varisi Rusiyanın bu məqsədi iflasa uğramaqdadır.
Romanda bir qaçağın dindirilməsi prosesindəki iki məqamı nəzərə çatdıraq:
- Əməllərindən peşmansanmı?
- Niyə peşman olmalıyıq? Biz Mövlananın dərgahında deyilik ki. Sovetlərin zülmü altındayıq. Anamızı, atamızı orada qoyub canımızı birtəhər qurtardıq. Qoynu dolu arvadını o diyarda qoyub qaçmağa məcbur olsaydın, sən nə edərdin? Peşman olub da haqq, hüquq tanımayan, zülm yağdıran bir hökumətə xoş üzləmi baxacaqdım? Zalımlara qarşı çıxmaqdan, bu qədər suçsuz-günahsız insanımıza qəsd edən düşmənlə savaşıb intiqam almaqdan niyə peşman olmalıyam? Əksinə, onlardan qisas aldıqca ürəyimizə sərin su səpilir. Haqsız bir iş görmürük ki, peşman da olaq.
İkinci məqam:
Müstəntiqin “Türk dövlətinin verdiyi ev-eşiyi, mülkü, tarlanı, çayırı-çəməni alıb yenə mücadiləyə davam etsən olmazdımı?”- sualına Qafqaz Qartallarının hər biri eyni cavabı verərdi:
“Olmaz, əfəndim, olmaz! Sərvət sahibi insan mücadilə edəmməz. Başını qaldırıb ətrafına baxammaz. Malının, mülkünün əsiri olar. Ayıb olsa da, önünə atılan sümüyü yalayan köpəyə dönər”.
Belə düşüncə, mənəviyyat, qürur sahiblərini “düşmən”ə çevirmiş cəmiyyət, imperiya xislətli dövlət axır-əvvəl ölümə məhkum idi, ona görə də cəmi 70 il yaşadı. 70 ildə tökülən göz yaşı və qanların, azadlıq eşqi içində boğulanların sayı-hesabı bilinmir. “Kin və nifrət üzərində qurulan Kommunist sistemi kimsəni dinləmir”di.
“Moskva Azərbaycanı erməni çətəçilərlə idarə etdirməkdəydi”. Xalqın qəhrəman, cəsarətli, millətsevər oğulları, hüriyyət mücadiləsinin öncülləri Əli Əhmədoğlu (Məmməd Əmin Rəsulzadənin gizli adı), doktor Xosrov bəy Sultanov, qaçaqlardan Aloy Hacı, Qaçaq Nuru, Göyəzən, Xıram, Nağı və Xozeyin Bayramoğlular, Koxalı Hacı Xəlil, Baba Məmmədov, İsmayıl Bala, Koxalı Almaz, Məhəmməd Matoş, Əmiraslan Tomtulu, Quruş, Əmrah Gülalı oğlu və digərləri Vətəndən didərgün düşdü. Onların qurmaq istədiyi Qafqaz İntiqam Qartalları təşkilatı milli satqınların - təşkilatın içinə soxulmuş Börüklü və Zavodlunun xain əliylə dağıdıldı. Azadlıq mücahidləri əmin idilər ki, “qüvvətimizi göstərməyi bacarmasaq o zalımları durdura bilmərik. Zalımların anladığı tək dil varsa, o da qüvvətdir”. Həmin qüvvəti göstərəcək təşkilat bələyindəcə boğuldu. Azərbaycan Xoren Qriqoryanların, Arakelovların, Xaçaturyanların, Sərkisyanların, Avanesovların, Avakyanların, Markaryanların və onların xəyanət xoruna züy tutan milli satqınların əlində qalmışdı. Onların gilyotini, dar ağacı, işgəncə aparatı həmişə işlək idi.
Azərbaycan tarixində mübarizə əzmi, iradəsi, cəsarəti ilə tanınan qəhrəmanlar çoxdur. Onlardan iki qardaş - doktor Xosrov və Sultan bəy Paşa bəy oğlu Sultanovların yüz ildən çoxdur ki, xalqımızın xilası yolunda mübarizəsi, xatirəsi anılır. Doktor Xosrov bəy Sultanov və Sultan bəy qardaşları barədə həmin dövrün xronikasında bu gün üçün də aktual olan bir olaya diqqəti yönəltməyi özümə borc bildim. Azərbaycana etdikləri vəhşiliklərin müqabilində Andronikin 30 min əsgərini quzğunlara yem etdirən iki qardaşın döyüşçüləri dar Zabux dərəsindən keçmək istəyən Andronikin ordusunu arxa yolu qayalardan qopardılıb yola tökülən iri daşlarla bağlayıb pusquya salmaqla darmadağın edir, 600 nəfəri əsir götürürlər. İki qəhrəman qardaş sanki bu günü görürdülər. Xosrov bəy uzaqgörənliklə yazırdı ki, ingilis siyasəti nəticəsində Qarabağ məsələsinin həlli ləngidilmiş, Zəngəzur və Qarabağ ermənilərinin Azərbaycan hakimiyyətini dinc yolla tanımaları təmin olunmamışdır, nəticədə bu bölgədə millətlərarası münasibətlər kəskinləşmişdir.

“Qartallar sınır tanımaz» romanında müəllif çox incə və ağrılı məqama toxunur:
“Prokuror Sultanovun yatdığı palataya yollandı”.
“İntihara təşəbbüs etmənin səbəbini açıqlarsanmı?” - deyə soruşdu.
“Vətənim Azərbaycanın işğal edilməsinə, onlarca generalımızın Nargin adasında güllələnməsinə, insanlarımızın bir ucdan Sibirə, qumlu səhralara sürgün edilməsinə, erməni daşnak çətələrinin Azərbaycan xalqının başında qoz sındırmasına laqeyd qala bilməzdim...”
“Sənin quruca yaşamağın xalqa xidmətdir. Ölənlə ölmək olmaz. Onların ölümü sənin əzmini daha da alovlandırmalıdır. Özün deyirsən ki, “xalqımızın ümidi bizik”... Vətən sizdən böyük xidmətlər gözləməkdədir”.
“Xalqıma çarə olmaq üçün bir şey edə bilməsəm, yaşamağın mənası nədir?”
Qafqaz İntiqam Qartallarının (QİQ) yaradılmasından ötrü İsgəndərundan gələn yükün Qarsa çatdırılması zamanı baş verənlər, sinəsini tüfəngin lüləsinə dirəyib özünü və silahdaşlarını xəcil etməyənlərin ərənliyi fəxr edilməli tarixi anlardır. Xəyanət, arxadan zərbə bu dəfə də böyük Türkün yolunda rusların, ermənilərin və başqa düşmənlərin, eləcə də milli manqurtlarımızın “törətanımaz əməllərinə baş əyməyə” hazır olanların maneələri olmasaydı, çoxdan dünya Türkün olardı...
Romanın “Dindirilmə və işgəncə” bölümündə Göyəzənin “Biz yalan söyləmirik! Yalan söyləsək, məmləkətdə qalardıq. Doğru söyləyib, dürüst yaşamağa çalışdığımız üçün buralardayıq” deməsi prokuroru hirsləndirir, “bunu yuxarı aparın, doğruları deyəcəyi zaman yanıma gətirin” hökmü o dövrün ab-havasının barometridir. Xıramın bütün suallara dinməzliyi, Xozeynin prokurora “demək istədiyim çox açıqdır. Sovet toplumunda vətənini satanlara “vətən qəhrəmanı”, xalqını satanlara “xalq qəhrəmanı” deyirlər. Millətini canı bahasına sevənləri “xalq düşməni” kimi tanıdırlar. Bu xəstəlik sizə də sirayət etmiş olmalı ki, xain, satqın və oğrulara “bəy” deyirsiniz” etirazı sınmazlıq, cəsarət, ucalıqdır. Xozeynin qardaşı “qısa boylu, yaraşıqlı duruşlu, sağlam bədən quruluşlu, geyim-gecimi gözəgəlimli, davranışında ümidsizlikdən, qorxu və əzginlikdən əsər olmayan Nağı Bayramoğlunun: “gerçəkdən belə düşünürük. Türkiyənin başına sıxıntı açmaq yatsaq yuxumuza da girməz. Bizə görə Türkiyə Türk dünyasının son bağımsız qalasıdır. Türkiyəni sıxıntıya salmaqdansa, ölməyi üstün tutarıq” cavabı bu günkü Azərbaycan-Türkiyə sarsılmaz qardaşlığının 102 il əvvəlki əzəmətini gıstərir. Yüksək dozalı elekriklə Göyəzənin yanar ürəyinin dayandırılma-
sından, Xıramın növbəti dindirilmədən sonra üst mərtəbədən özünü pilləkən boşluğuna atmasından sonra Aloy Hacının: “Rahat yatın. Sizə edilən xəyanətin hesabını soruşacağam” əhdi sonradan artıqlamasıyla yerinə yetirildi.
Aloy Hacının mücadilə arxadaşlarına sədaqəti, ehtiramı sürgünə göndərilən zaman onu anlayan jandarmları yola gətirib yolçuluğunu bir saatlıq dayandıraraq geri qayıdıb əqidə qardaşları Göyəzən və Xıramın qəbirlərini ziyarəti zəngin mənəvi dünyalı insanın son borcu kimi alqışlanmalıdır.
Aloy Hacının bu deyimi müdrik fikirdir: “Düşmən quduz köpək kimidir, nə zaman cumacağı bilinməz”.
Aloy Hacının böyük qardaşı Koroğlu 25 il müddətinə cəza kəsilməklə Arxangelskə meşə materialları tədarükündə işlədilməyə göndərilmiş, digər iki qardaşı Səməd və Hümmət həbs olunmuşlar. Qukasyan Aloy Hacının anası Zalxa Bayramovanı sürgün etməmişdi ki, Aloy Hacı anasını görməyə gələndə onu da ələ keçirsin. O, Aloy Hacının intiqamından qorxurdu. Çünki üç ildə Qaçaq Nurunun dəstəsindəki qaçaqlar 60-dan çox NKVD və Kommunist Partiyasının üzvünü məhv etmişdilər. Aloy ÇK rəisini vurduqdan sonra NKVD əməkdaşları tərəfindən ağır yaralansa da, bir il sonra gəlib bir neçə nəfəri də öldürmüşdü.
Abdullah Xoca Aloy Hacıdan köydə tənha və köməksiz qalan anasını gətirməyi xahiş edəndə “böyük xidmətiniz dəyəcək, sizə nə verəcəyəm?” sualına Aloy “qaşlarını çatıb, tək gözünü xocanın gözlərinə dikərək elə bir baxış fırlatdı ki, xoca qızarıb başını aşağı saldı”:
“Ağlını başına yığ. Mən darda qalmış bir ananı övladına qovuşdurmaq üçün gedirəm. Öz anamı gətirə bilmədim, onun iztirabıyla yanıram. Ürək yanğımı bir az da olsa, söndürmək üçün gedirəm” - cavabındakı mərhəmət və xeyirxahlıq, təmənnasızlıq, mərdlik, ərənlik insanı mənəvi təmizliyə qovuşdurur.
Qaçaq Əmiraslan Tomtulunun Aloy Hacıyla söhbətindəki torpaq sevgisi, Vətən nisgili hər bir Vətən eşqlini yandırıb-yaxar:
“Ay Hacı, Namiq Kamal: “İnsan Vətənini sevər. Çünki vücudunun xəmirinin mayası Vətən torpağındandır” deyir ha... Rəhmətlik nə qədər dəqiq deyib. Bizim yıxılmış Vətən nə gözümüzün önündən gedir, nə də ağlımdan çıxır. Bədənim buradadır, canım orada.”
“Qartallar sınır tanımaz” romanının əksər bölümlərində Azərbaycanın azadlığı, müstəqilliyi uğrunda igid oğullarının mücadiləsində Aloy Hacının adı öndə çəkilir. Bu haqq, ədalət savaşının ayrı-ayrı səhifələri ilə tanış olduqca təəssüflənirsən ki, həyatını müqəddəs işə sərf etmiş, dindirilmə zamanı işgəncələrə məruz qalıb bir gözünü itirən qəhrəman Vətən oğlunu indiyə qədər söz adamları, tarixçilər layiqincə tanıda bilməyib. Bolşevik - daşnak ikiliyi ilə ömrünün sonuna qədər ölüm-dirim mübarizəsi aparan Aloy Hacının gerçək portretini Ali Kafkasiyalı elə yaratmışdır ki, onunla həmvətən olmağımızla fəxr edirik.
Doktor Sultanovun - “alimsiz, şairsiz, yazarsız, sənətkarsız topluluqlar millət olma tərifini qoruya bilərmi?” - sualına Aloy Hacının cavabı onun bütöv ömrünün yığcam qayəsidir:
“Əsla millət olaraq qalammaz! Zatən onların (bolşevik-daşnak tandeminin - V.O.) məqsədi bizim kökümüzü qurutmaqdır. İstəyirlər ki, biz qınımıza çəkilək, onların qorxuya əsaslanan zülm üsul-idarəsi əbədiyyən sürsün”.
Azadlıq mübarizlərinin ata-anasını, övladlarını, nəsil-nəcabətini Sibirə sürgün edən bir dövlətin müstəntiqinin, prokurorunun ədası, kinayəsi, rişxəndi, əzazilliyi qaçaqların dindirilmə prosesində elə əks etdirilmişdir ki, sanki qan su yerinə axan, cəlladların meydan suladığı ölüm tamaşasına baxırsan. Bu tamaşanın “baş qəhrəman”ları özlərinin eybəcər, insanlıqdankənar xislətini əla “oynayırdılar”. Onu da qeyd ediim ki, NKVD-nin cəza və işgəncəsinin 37-nin “qırmızı terror”una qədərki rəzaləti bugünkündən geri qalmırmış...
...“Aradan bir qədər keçmiş yeni bir təlimat gəldi: “Tutulanların indiyə qədər verdikləri ifadələr əsas götürülməklə, dosyeləri hazırlanıb məhkəməyə sövq edilmələri, Göyəzənin münasib bir şəkildə dəfn edilməsi...” istənilirdi. “Münasib şəkil” - kimsələr eşitmədən, qaydalara zahirən əməl olunmaq, görüntü yaratmaq deməkdi. Qarsdakılar görüntü yaratmağı bacarırdılar...”
İnsan həyatına, ölümə belə soyuq münasibət heyrətlidir...
Xəzər dənizinin sahilindəki Milli Parkdan baxanda uzaqda tənha və kimsəsiz, insan nəfəsinə, hənirinə həsrət qalan Böyük Zirə (Nargin) adasının günahı nədir ki, oranı “ölüm düşərgəsi” kimi tanıyırıq?
Bakı quberniyasının qazısı olmuş, alim, şair, tərcüməçi, “Qurani-Kərim”i ilk dəfə ana dilimizəyou çevirən Mirməmməd Kərim ağaya 1938-ci ildə Ziyalovun imzasıyla həbsi üçün order yazılır. 1939-cu il martın 15-dən 16-na keçən gecə güllələnir, evi talan edilir, zəngin kitabxanası yandırılır. Onun həbsinin və güllələnməsinin qeyri-adiliyi, gülünclüyü qarşısında çaşıb qalmamaq olmur: “Ziyalovun 13 aprel 1938-ci ildə tərtib etdiyi “Axtarış protokolu”nda göstərilir ki, Mirməmməd Kərim Cəfərzadənin evində axtarış aparılan zaman C/V183877 saylı pasport və müxtəlif anti-sovet “Quran”lar aşkar edilmişdir. (Qəribədir, “Qurani-Kərim”in anti-soveti də olur?). (Vikipediya). İttihamın belə ürəkağrıdan gülüncünü kimsə görübmü?
Ali Kafkasiyalı əsərinin Mirməmməd Kərim ağanın həyatının son aylarında həbs edilmə və dindirilmə prosesini əks etdirən “Nargin adasında bir qazı” bölümündə erməni əsilli müstəntiq Yaroşkeviçin, asayiş rəisi Vartanyanın 83 yaşlı nüfuzlu ziyalıya, Bakı quberniyasının qazısına qeyri-insani, qəddar münasibətini oxuyanda fikirləşirsən ki, belələri ilə nəinki qonşu yaşamaq, hətta bir planetin sakini olmaq insana şərəf gətirməz. Bu bölüm həcmi kiçik, mənası dərin bir mənəviyyat əsəri çəkisindədir:
“Sovet hakimiyyəti əleyhinə xalqa təlqinlər etmək üçün sənə kim əmr vermişdir?”.
“Nə kimsə əmr verdi, nə də mən əleyhinə bir şey dedim. Amma indi üzünüzə söyləyə bilərəm.”
“Nə söyləyəcəksən?”
“Siz bolşeviklərin xətalarını.”
“Bolşeviklərin nəyi xətalıdır?”
“Tutduqlari yol!”
“Necə yəni?”

“Kinlə, nifrətlə, intiqam hərisliyi ilə yola çıxılmaz. Qanla, göz yaşıyla, zülmlə dövlət qurulmaz. Zülm ilə abad olan, ədl ilə bərbad olar!”
Vicdan və mənəviyyat məhbusunun müstəntiqin suallarına verdiyi cavabları örnək gətirməkdə məqsədim nurani insanın dəyanətinin möhkəmliyinə, əyilməzliyinə, qüruruna, geniş dünyagörüşünə, dərin zəkasına diqqəti yönəltməkdir:
“Söylədiklərim sizə əks gəlirsə, demək doğrudur. Çünki siz əks yoldasınız. Sizə doğruları göstərərək insanlığa faydam dəyməsini istəyirəm...
Kiminsə yanlışını özünə söyləməkdən daha yaxşı nə ola bilər? Bundan ancaq cahillər narazı qalar...
Doğruları görə bilməmək, onları anlamamaq da cahilliyin bir dərəcəsidir...
Xeyr, ermənilərdə o şüur, o fərasət yoxdur. Onların arxasında slavyan-rus təşkilatları və xristian cəmiyyətləri var. Onların hədəflərində Pyotrdan bəri Qafqazı xristianlaşdırma arzusu var. Bu amaclar üçün ermənilərdən istifadə olunur. Diqqət edilərsə, keçmişdən bəri Qafqazdan bircə xristianın belə çıxıb getməsinə izn vermirlər. Fəqət təhrik olunan hər çıxışın, yaşanan hər savaşın ardından yüz minlərlə Türk Qafqazdan sürgün edilir. Onların yerinə İran, Anadolu və başqa yerlərdən ermənilər gətirilib yerləşdirilir”...
Bu hadisəni istər mifoloji anlamda yozaq, istərsə də gerçəklik kimi qəbul edək, onun bircə mənası var, qisas qiyamətə qalmadı. Kaş heç kimin qisası qiyamətə qalmasın. Mirməmməd Kərim ağanın güllələnməsi anında - "Atəş!” əmri verdikdən sonra güllələr arxa-arxaya səksən üç yaşlı ixtiyarın bədənini köksündən dəlib keçməyə başladığı anda: “Vay yandım!” - deyən Vartanyan haradan gəldiyi bilinməyən zəhərli boz ilan tərəfindən baldırından sancılmış halda qıvrılanda Mirməhəmməd Kərimin içindən gələn hayqırtısı eşidildi:
“Allahu əkbər!”...
“Boz ilan qaşla göz arasında Mirməhəmməd Kərim üçün qazılan çüxura doğru sürünərək bir yarığın arasına girib yox oldu”...
“Allahu əkbər!” hayqırtısının mənasını anlamaq çətin deyil...
İnsan qanına susayıb quduzlaşanlar hardan bilsinlər ki, “alimi öldürmək, aləmi öldürməkdir”.
Mirməmməd Kərim ağanın bu kəlamı müdrik yaşam düsturudur: “Ağıllı insan övladına borc və düşmən miras qoymaz”.
Xalq arasında böyük hörmət və nüfuz sahibi Mirməmməd Kərim ağa hələ 1938-ci ildə dindirilmə zamanı zavallı və nankor ermənilərə xəbərdarlıq edirdi:
“Bir baxın, ermənilər o qədər dərin bir qəflətin içindədirlər ki, onlara “milləti-sadiqə” deyərək dostluq süfrəsini açan Osmanlını düşmən gördülər, onları maşa kimi istifadə edən bolşevikləri dost sanırlar. Bunu bilməlidirlər ki, böyük güclərin fədailiyini etməklə, bir yerə vara bilməzlər. Ermənilərin dinclik və rifahı digər kiçik xalqlar kimi Türklərlə dost qalmalarına bağlıdır”.
Yaroşkeviçin: - “bu vəzifələrdə kimlər olsa, eyni işləri görəcəklər” - iradına Bakı Quberniyasının 1904-1918-ci illərdəki qazısı, eyni zamanda Ruhani Məclisinin sədrinin cəsarətli cavabında çox mətləblərə aydınlq gətirilir:
“Gördüyünüz tədbirlər hər yerə şamil olunsaydı, Ermənistana müstəsna münasibət göstərilməzdi. Stalin tərəfindən 1926-cı ildən Ermənistana təyin olunan Mikoyan yuxarı dairələrə göndərdiyi bütün məruzələrində Ermənistanın şəhər və kəndlərində “kulak” olmadığını, bütün xalqın fəqir və çətinlik içərisində yaşadığını yazır. Bunun qarşısında Azərbaycanda bir inəyi, bir eşşəyi olanlar belə burjuy, qolçomaq sayılıb sürgün edildi. Azərbaycanın bəzi dırnaqarası ziyalıları da kəndlərdəki seçkin insanların məhv edilməsinə seyrçi qalaraq bu böyük xəyanətə ortaq oldular”...
“İnsan sallaqxanası Gəmiqaya” bölümünün adı belə müdhişdir, ölüm qoxuyur. “Gəzərgi işıq” adıyla tanınan işıqlı insan Məhəmməd əfəndi Qazağın İkinci Şıxlı kəndindəki “minarəsiz, torpaq damlı, yarıuçuq” məscidin xocasıydı, irfan məclislərində iştirak edirdi. Xalqın sevgisini qazanan “gəzərgi işıq” kommunistlərin fikrincə xalqı yoldan çıxarmaqdaydı. NKVD agenti Qara Sofu erməni ağalarının sifarişiylə Məhəmməd əfəndini aldadaraq kənd sakinlərinin “sahildə lövbər salmış gəmini andırdığından “Gəmiqaya” adlandırdığı yüksəkliyə” aparır - bolşeviklərin evin sahibi Molla İsmayılı öldürüb, arvad-uşağını sürgün etdikləri xaraba qalmış evinə. Orada Qardaşoğlu Qriqoryan, Fövqəladə Üçlüyün katibi Armen Malakyan pusquda dayanıb “gəzərgi işığı” gözləyirdilər. Sorğu-sualların bəzi detalları Məhəmməd əfəndinin şəxsiyyətinin əzəmətindən xəbər verir:
“Yeni sovet sistemi, yəni bu kollektivləşməylə əlaqədar fikriniz nədir?”
“Hər yerdə, hər zaman söylədiyim kimi bu sovet sistemi xalqımızın başına çökmüş bir qara buluddur. Bir az sərinlik verən kimi görünsə də, insanlara işıq üzü göstərmir. İlahi qüdrətin nizamına uyğun bir üsul-idarə deyildir”.
“Xoren Qriqoryanı tanıyırsanmı?”
“Niyə tanımıram? Bu yoldaşın dayısıdır. Onu bilməyən varmı? Xalq ona “bolşeviklərin Qazax qəssabı” deyir”...
“Gəzərgi işığın” bu ittihamlarına təhəmmül edə bilməyən Qriqoryan masaya söykəli duran tüfəngi qapıb onun ənsəsinə endirdi. Xocanın sarığı bir yana, özü digər yana düşdü. Çox pis zərbə almışdı. Özünü toplayıb qalxmaq istərkən bu dəfə böyrünə çırpılan təpiklərlə təkrar yerə sərildi...
Xoca əfəndi bir əliylə ənsəsini, digər əliylə böyrünü tutaraq yavaş-yavaş yerdən qalxıb yenidən stula əyləşdi. Qriqoryana döndü:
“Sizin gözünüz işıqdan, beyniniz doğru sözdən rahatsız olur. Bu hərəkətiniz xalqın sizə baxışını doğruladı”...
...Kürün dalğaları Gəmiqayadan atılan bir müqəddəs müsafiri də qoynuna aldı. Canı bədəndən ayrılmış, bir Vətən övladı da millətini sevmənin bədəlini çox ağır bir şəkildə ödəmişdi”...
...Sibirdə bir ad günü. Tomskda sürgün həyatı yaşamağa məhkum edilən Sətənət Tomtuyeva ananı təbrik edənlər də onunla eyni tale yaşayan həmvətənləridir. Onlar başlarına gələn, yaşadıqları müsibətləri dilə gətirərək bir-birinin yaralarına məlhəm qoymağa çalışırlar. Hər dəfə də NKVD-nin Qazax şöbəsinin rəhbərləri Qriqoryan və Qukasyan ikilisinin adlarını çəkəndə üzləşdikləri itkiləri, ağrıları yenidən yaşamalı olurlar. Onların təbriklərinə də bir kövrək nisgil, Vətən, yurd, torpaq həsrəti hakim kəsilib. Yuxarının göndərdiyi nümayəndə - masabəyi İvanovun təbirincə desək, “Gözəl bir gündə - sovet ölkəsinin quruluş günündə”, yəni apelin 28-də Səltənət ananın ad gününü qeyd etməyə gələnlər mütləq “bu gözəl günləri qazandıran sovet rəhbərliyinə təşəkkür etməlidirlər”. Taleyin ironiyasının bundan qara rəngi ola bilərmi? Bəlkə bu yurd-yuvasından perik düşmüş azadlıq aşiqlərinin alın yazısıydı? Alın yazasını yazanın qələmi ancaq qaramı yazırdı? İşıq axtaranların qismətinə zülmət yazmaq üçün bu qədər yarasaları, bolşevik-daşnak sürüsünü, “sapı özümüzdən olan “seyidəhməd”ləri yaradan haradan tapmışdı?
“İvanov belə şəraitlərə çox düşmüşdü. Ancaq acıların bu qədər dərinliklə yaşandığı bir yığnağa rast gəlməmişdi. Birinə toxunsa, min ah edirdi. Nə söyləyəcəyini kəsdirə bilmirdi. Eşitdiklərinin qarşısında çaşıb qalmışdı. Tezcə durub getmək fikrinə düşdü”.
Səltənət ananı “təbrik” edən Naxçıvandan sürgün olunan Zeynal Nüsnüslünün danışdığı “əcaib-qəraib”, inanılmaz iki hadisə hamını şoka saldı. Yük vaqonunda sürgün olunanlarla birgə “sürgün” olunan inəyin və eşşəyin əhvalatı çox düşündürücüdür. Stansiyaların birində iribuynuzlu inəyə və eşşəyə verilən otu yeyərkən eşşəyin inəyin qarşısındakı ota ağız uzatması “faciə”yə səbəb oldu. İribuynuzlu inək eşşəyin bu “işğal”ına dözmədi, buynuzlarını “günahkar” eşşəyin qarnına taxıb qaldırdı və yerə çırpdı. “İnək sanki kommunistlərdən dərs almışdı, betər zülm edirdi, eşşəyi yerə çırpmaqla da “ürəyi soyumadı”. “Arxasını ona döndərib qılçalarını aralayaraq quyruğunu qaldırıb üstünə “şırrr!” elədi. O tərəfdə olan qadınlar önlük və ətəklərini üzlərinə tutaraq iy-qoxudan qorunmağa çalışdılar... Akt tərtib edib eşşəyin ölüsünü təhvil aldılar”. Çağrılan baytar təsdiq elədi ki, eşşəyi inək öldürüb. Təsdiq etməsəydi görəsən nə baş verəcəkdi?
“Həmin stansiyada başqa bir vaqondan iki insan ölüsü düşürdülər. Fəqət akt-zad tərtib olunmadı. Onların gözündə eşşəyin ölüsü insanlardan daha qiymətliydi. O gün qıyıq gözlü, sərt üzlü bir qazax məmurun: “Dua edin ki, eşşəyi inək öldürüb. Siz öldürsəydiniz, halınız dumandı. Dünənki qatarda nadinclik edən inəyi kəsmişdilər. Öz rahatlığınız üçün inəyi kəsibsiniz deyə vaqondakı kişilərdən üçünü güllələdilər. Bir inəyə qarşılıq üç insan!”...
İkinci əhvalat daha müdhişdir. Sanki bir dəhşətli və qorxulu filmin gerçək kadrlarıdır.
“Qazaxıstanda Alma-Atı vilayətinin Taldı-Kurqan şəhərindən on kilometr uzaqlıqdakı Üç-Töbə stansiyasına çatana qədər qatardakıların yarıdan çoxu dünyasını dəyişdi. Üç-Töbəyə çatanda bizim vaqonda iki ölü vardı”... Qatarın konvoy rəisinin insanlara yazığı gəlib burada düşürtmək istəməsinə erməni leytenantın laqeydliklə “əhəmiyyəti yoxdur, sənin ağlınca deyil, ağzını açarsan səni də onlara qatıb göndərərəm, kəs səsini, axmaq!” deməsi ölüləri düşürən və yemək paylayan iri gövdəli, pəhləvan cüssəli bir qazaxın hiddətlənməsinə səbəb oldu:
“Hə-ə! İndi mən səni bax gör hara göndərirəm!” hayqıran qazax igidinin gözləri döndü. Sağ əlinin pəncəsi dəmir məngənə kimi məxfi xidmət şefinin boğazına pərçimləndi. Yerə yıxdığı leytenantın köksündən basıb qırtlağını çəkib qopardı. Ömrümdə belə bir hərəkət görməmişdim. Sonradan öyrəndim ki, bu igidin adı Börü Taşimov imiş və boş yerə bu isimlə xitab etmirlərmiş. Adamı o hiddətlə parçalarkən özünü unutmuş halda ermənini söyüb sandan keçirirdi:
“Yetər, alçaq, şərəfsiz it! Nədir bu millətin sizdən çəkdiyi? Məmləkətdə adam buraxmadınız. Məni Sibirə göndərəcəkmiş. İndi cəhənnəmə gedər, mənim yerimə gəldiyini söylərsən!”
Börünün söylədikləri xain və qaniçən düşmənə nifrətin, erməni leytenantı sözün birbaşa mənasında parçalaması isə intiqamın pik həddi idi...
“Qartallar sınır tanımaz” romanının müəllifi sanki Səməd Vurğunun dili ilə deyir ki, “Qazax həbsxanası bir yandan doldurulur, bir yandan boşaldılırdı”. NKVD-nin Qazax bölməsinin yeni rəisi və “Üçlüyün” sədri rus Korotkov “Allah-bəndə tanımamaqda” heç də ermənilərdən və Azərbaycanın milli satqınlarından geri qalmırdı. Həbs olunan ruhaniləri nüfuzdan salmaq üçün onlara çapma stəkanlarda araq içirməyə çalışır, saqqallarını qırxmağa məcbur edirdi, bunları etməyənlər Sibirə göndərilir, razılaşanlar bağışlanıb, dindarlıq etməmək şərti ilə kolxozda işləməyə məcbur edilirdi.
Ali Kafkasiyalının düşündükləri, qələmə aldığı həqiqətlər həyat dərsidir, Vətən tarixidir, hər kəs öz payını götürməlidir. Onun qənaətinə və təhkiyəsinə görə, bunları yaxşı-yaxşı dinləməli və mütləq övladlarımıza, nəvələrimizə, gələcəyimizin sahibləri gənclərə danışmalıyıq, yazıb saxlamalıyıq. Gələcək nəsillər sovet rəhbərliyinin, ermənilərin və onların yerlərdəki soy-kökü bilinməyən manqurt əlaltılarının əliylə nələr törətdiklərini, babalarına, nənələrinə, günahsız insanlara etdikləri zülmləri, qəddarlığı mütləq bilməlidirlər ki, nəticə çıxarsınlar, milli mənliyini, milli qürurunu, milli ruhunu qoruya bilsinlər. Unutmasınlar ki, “kölələr azad olmaq istəyənlərə nifrət edirlər” (Ulrike Meinhof). Və Vətənimizin azadlığı, müstəqilliyi, haqq, ədalət yolunda canını qurban edənlərin, qanına qəltan olunanların xatirəsini əziz tutulmalı, hər an xatırlanmalıdır. Çünki “insan xatırlandıqca təkrar yaşar” (Alfons de Lamartin). Unutqanlığın nəticələri daha ağır və ağrılı olur, heç vaxt sağalmır...

VAQİF OSMANOV
Mart 2022
27-03-2022, 14:50
Gürcüstanda qaydalar dəyişir


Gürcüstana getmək istəyənlərə ŞAD XƏBƏR

Gürcüstanda martın 28-dən etibarən ictimai nəqliyyat və qapalı məkanlarda qoruyucu maskadan istifadə istisna olmaqla, bütün məhdudiyyətlər aradan qaldırılacaq.
Gürcüstan mediası xəbər verir ki, bu barədə qonşu ölkənin Qurumlararası Koordinasiya Şurası qərar qəbul edib.
Digər bir qərara əsasən, “PCR” testindən keçmədən Gürcüstana qayıdan vətəndaşlar üçün özünütəcrid öhdəliyi də tətbiq edilməyəcək.
Qeyd edək ki, Gürcüstan bütün qonşu ölkələrlə quru sərhədlərini açıb. Türkiyə, Ermənistan və Rusiyaya müəyyən şərtlər əsasında getmək mümkündür, lakin Azərbaycana quru yolla getməyə hələlik icazə verilmir. Bu səbəbdən Gürcüstan və Azərbaycan vətəndaşları yalnız hava yolundan istifadə edirlər.
24-03-2022, 20:43
QHT Agentliyinin maliyyə yardımı ilə “Şərqi Zəngəzur” kitabı nəşr olunub
QHT Agentliyinin maliyyə yardımı ilə “Şərqi Zəngəzur” kitabı nəşr olunub

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə "Zəngəzur" Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin həyata keçirdiyi “Şərqi Zəngəzura qayıdışa mənəvi dəstək” layihəsi çərçivəsində tarix üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı publisist Hacı Nərimanoğlunun “Şərqi Zəngəzur” kitabı nəşr olunub.
Müəllif və layihə rəhbəri H.Nərimanoğlu deyir: ötən ilin ən mühüm ictimai-siyasi hadisələrindən biri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında” 7 iyul 2021-ci il tarixli Fərmanı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə Qarabağ iqtisadi rayonu (Xankəndi şəhəri, Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa və Tərtər rayonları) və “Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu”nun (Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonları) yaradılması oldu.
“Füyuzat” nəşriyyatında yeni çapdan çıxan kitabda keçmiş məcburi köçkün vətəndaşlarımızın doğma dədə-baba yurdlarına qayıdışına mənəvi dəstək nəşrdə əsas məqsəd, ümdə qayə olaraq qırmızı xətt kimi keçir.
220 səhifəlik rəngli nəşrdə dövlətimizin başçısı, Ali Baş Komandan İlham Əliyev və Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın Şərqi Zəngəzur bölgəsinə səfərləri, fəaliyyət proqramlı çıxışlarında qarşıya qoyduğu vəzifələrə həsr olunmuş materiallar xüsusi yer tutur.
Kitabda 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində müzəffər ordumuzun misilsiz qəhrəmanlığı sayəsində işğaldan azad edilmiş Şərqi Zəngəzur bölgəsinə daxil olan bu rayonların hər birinin uzaq və yaxın keçmişi, iqtisadi potensialı, təbii sərvətləri, I və II Qarabağ müharibəsi tarixi ayrı-ayrı oçerklərdə əks olunub. Zəngəzur mahalının tarixi keçmişi, hazırda işğaldan azad edilmiş bölgələrdə aparılan geniş miqyaslı tikinti, quruculuq işləri, mənfur düşmənin murdar ayaq izlərinin itirilməsi, məhv edilmiş mülki, sosial obyekt və infrastrukturlarının yenidən dirçəlişi, Şərqi Zəngəzurun gələcək mənzərəsi, inkişaf perspektivləri kitabda sənədlər, foto-informasiya, analitik təhlillərlə qələmə alınıb. Müəllifin Vətən müharibəsinin ilk günündən başlayaraq yazdığı, KİV-də yayılan hərbi-vətənpərvərlik motivli məqalələrinin bir hissəsi də kitaba daxil edilib.
Filologiya elmləri doktoru, professor Əliağa Cəfərovun redaktorluğu və ön sözü ilə buraxılan nəşr Şərqi Zəngəzur bölgəsinin tarixinə və bu gününə həsr olunmuş ilk elmi, publisistik kitabdır.
Kitabın nüsxələri işğaldan azad edilmiş rayonlar ilk sırada olmaqla, respublikamızın təhsil, mədəniyyət obyektlərinə, kitabxanalara, yerli icra strukturlarına paylanır.
23-03-2022, 11:58
ÜMİD

Sona Abbasəliqızı


ÜMİD
(Və hər ikisi bu vida mərasimindən xəbərsuz idi)
(Hekayə)
Sərxanın ömrünü göy əskiyə düyünləmişdi - arvadı Gövhərin xəstəliyi. Hər gün , zarıyırdı. Evdə də, çöldə də fikri-zikri ancaq Gövhərin üstündə idi. Şəmil anadan olandan sonra arvad xəstəliyə düçar olmuşdu. Taleyin işinə bax... neçə illər həsrətlə övlad gözlə, on dörd ildən sonra Allah sənə bir oğul qismət eləsin, ondan sonra da arvad xəstələnsin. Belə də zülm olar... İnsafən, Gövhər narazılıq, naşükürlük eləmirdi. Öz taleyi ilə barışmışdı. Ona bir oğul qismət elədiyinə görə həmişə Allahına şükür eləyirdi. Amma nə edəsən ki, ağrılar ondan əl çəkmirdi. Başı ağrıyır, ürəyi çırpınır, halı qalmırdı. Həkimlər dərdinin çarəsini bimirdilər. Təzyiqi gah qalxır, gah düşürdü. Bədənini soyuq tər basırdı. Gözləri qaralır, zarıltısından ev titrəyirdi. Heç bir dərman kar eləmirdi. Həkimlərin dediyinə görə bircə çarəsi burdan köçmək idi ki, təzyiqinin oynamasının qarşısı alınsın. Di gəl ki, Gövhər köçməyi ağlına da gətirmirdi. Deyirdi ki, balam haçan universitetə girər, sonra köçüb onunla birlikdə yaşayarıq. O oxuyar biz də ona qulluq edərik.
Şəmil çox yaxşı oxuyurdu. Onu bu mühitdən, müəllimlərindən, yoldaşlarından ayırmaq təhsilinə pis təsir göstərərdi. Sərxan da Şəmil də Gövhəri fikrindən daşındıra bilmirdilər. Deyirdi ki, mən bu ağrıynan ölmərəm, amma Şəmil dərslərindən zəifləyər, unuversitetə girə bilməz. Arvadın birinci arzusu oğlunun ali təhsilli olması idi. Şəmil də dərslərini, həqiqətən, çox yaxşı oxuyurdu. Müəllimləri Şəmilin dərin zəkalı, çox zehinli, fenomen bir uşaq olduğunu deyirdilər. Dəfələrlə olimpiadaların qalibi olmuşdu. Hər hansı bir mətni, şeri bir dəfə oxumaqla həmişəlik yadında saxlayırdı. Dəqiq elmləri çox yaxşı qavrayırdı. Bütün məktəb, kənd, rayon Şəmilin dərin zəkası ilə fəxr edirdi. Şəmil gecə-gündüz oxuyur, bütün fənlərdən əla qiymətlər alırdı. Anası onun həkim olmasını arzulasa da o, neft mühəndisi olmağa qərar vermişdi. Əlbəttə ki, Şəmil həkim olub anasını müalicə eləmək istərdi. Ancaq o, inanırdı ki, məktəbi qurtarana qədər anası sağalacaq. Anası isə sağalmadı, bu on yeddi ildə ancaq Şəmilin universitetə girməsi üçün əlindən gələni əsirgəmədi. Xəstə canıynan ərinə və oğluna qulluq elədi. Atası da Şəmilin orta məktəbi qurtarıb ali məktəbə girməyini səbirsizliklə gözləyirdi. Ondan sonra Bakıya köçərlər, Gövhər də sağalar, Şəmil də oxuyub bir sənətin sahibi olardı. Çarəsi bircə Şəmilin universitetə girməsinə qalmışdı. Nəhayət, vaxt gəlib çatdı. Qoçaq Şəmil qəbul imtahanını verib, ən yüksək bal topladı. Respublika üzrə yeddi yüz bal toplayanlardan biri oldu...
Gövhər arvadın çiçəyi çırtdamışdı. Ömrünün ən xoşbəxt günlərini yaşayırdı. Öz xəstəliyinin hayında deyildi. Sanki baş ağrısı da yox olmuşdu. Elə bil ki, oğlunun uğuru onun dərdinin dərmanı imiş. Ər-arvad sevinclə Bakıya hazırlaşırdılar. Şəmil də sevinirdi. Axır ki, zəhməti hədər getmədi. Ən çoxu anasının da onunla Bakıya gələcəyinə, sağalacağına sevinirdi. Şəmil hələ universiteti seçməmişdi. Topladığı bal bütün ali məktəblərin qapısını onun üzünə taybatay açmışdı. Amma anasının sağalması üçün hara desən getməyə hazır idi. Təki anasının səhhəti orada yaxşı olsun, tezliklə sağalsın...
Şəmilin yüksək bal toplamasına bütün kənd sevinirdi. Ona qonaqlıq verən kim, hədiyyə gətirən kim, ziyafətə dəvət eləyən kim... Hamı Sərxana, Gövhər arvada göz aydınlığı verir, Şəmili bağrına basıb öpürdülər. Şəmilin günləri yaxşı keçirdi. Bu gün də yoldaşları ilə meşəyə, dincəlməyə getmişdilər. Sabir kişi də onlara bir toğlu vermişdi...
Gövhər arvadın son günlər başağrısından şikayəti olmamışdı. Olsa da biruzə vermirdi. Evdə yır-yığış, biş-düşlə məşğul idi. Həyətə çıxaraq qocaman armud ağacının kölgəsindəki miz-stula düzəliş edib, süfrə hazırlamaq istəyirdi ki, kəndin aşağı başından bir maşın uğultusunun səsi qulağına çatdı. Nədənsə, bu uğultu ona çox üzüntülü gəldi. Sanki maşın da zarıyırdı. Yükünün heç də ürək açan bir şey olmadığını bildirmək istəyirdi. Ağır-ağır, sanki istəmədən, məcburi hərəkət edirdi. Birdən dəhşətli bir ağrı Gövhər arvadın beynini silkələdi, elə bil ki, bu uğultu onun başının içindən gəlirdi. Stula çöküb başını miz üstə qoydu. Bir an beləcə qalmışdı ki, həyət qapısındakı səs-küy onu başını qaldırmağa məcbur etdi.Həyətdən içəri girən cavan uşaqlar Şəmilin yoldaşları idi. Palazın dörd tərəfindən yapışıb ağır bir şeyi çətinliklə evə tərəf gətirirdilər. Gövhər arvadın gözünə qan sataşdı və...
...Və Gövhər arvadın qiyyəsi bütün kəndin vücudunu lərzəyə gətirdi, ürəkləri titrətdi, qanları damarlarda dondurdu...
- Şəmil... Şəmiiil... hara gedirsən... bizi qoyub hara gedirsən... getmə anan qurban... bizi də apar... orda daha ağrım olmaz... Qurban olum sənə Şəmil, məni də apar...- Gövhər arvad sayıqlayırdı. Hərdən ayılıb başını qaldırır, kimi isə axtarır, istədiyini görməyəndə yenə də bayılır, sayıqlayırdı.
Şəmil meşədə qayadan yıxılaraq zədə almış, əl- ayaq və qabırğaları sınmışdı. Çox qan itirmişdi. Özündə deyildi. Yerli həkim ilk yardım göstərəndən sonra onu və anasını Bakıya aparmağı məsləhət bildi. Anasının da vəziyyəti ağır idi. Hər ikisi Bakıda xəstəxanada yerləşdirildikdən sonra məlum oldu ki, Şəmilin yaddaşı da itib. Zədələr, sınıqlar sağalacaq, lakin yaddaşının geri qayıtması müşkül olacaq. Xaricdə müalicə olunmalıdır. Bunun üçün də çoxlu xərc, pul tələb olunur. Sərxan evini, həyət-bacasını, heyvanlarını satıb bir qədər pul topladı. Qohum-əqraba, kənd camaatı da kömək elədi. Ancaq bu pul Şəmilin müalicəsinin heç üçdə birinə də bəs eləməzdi. Ana və oğul xəstəxanada yatdıqca xərclər bir az da çoxalır, xaricdə müalicəyə isə pul çatmırdı. Sərxan kişinin müraciət eləmədiyi yer qalmamışdı. Amma müalicə xərci düzəlmirdi ki, düzəlmirdi. Hətta, Sərxan kişi bir-neçə universitetə gedib Şəmilin ən yüksək bal topladığını, fenomen bir şəxs olduğunu, yaxşı tələbə, gözəl mütəxəssis olacağını demişdi. Təəssüf... nəinki, Şəmilə kömək eləmək istəyən tapılmamışdı, hətta, gecikdiyinə və yaddaşının bir də geri qayıtmasının sual altında olduğuna görə heç bir universitet onu qəbul edəcəyinə söz verməmişdi.
Sərxan kişi tamamilə çıxılmaz vəziyyətdə idi. Bir yandan arvadı Gövhərin hələ də özünə gəlməməsi, bir yandan da oğlu Şəmilin yaddaşını itirməsi onu çaş-baş vəziyyətdə saxlamışdı. Əli hər yandan üzülmüşdü. Çarə tapa bilmirdi... Kəndçiləri və qohum-əqraba Sərxana həyan idilər. Yenidən pul toplamışdılar. Müəllimlər və hətta, məktəblilər də Şəmilə yardım üçün pul göndərmişdilər. Ancaq tələb olunan miqdarda vəsaiti toplamaq mümkün olmurdu. Əmisi oğlu Güloğlan xarici şirkətlərin birində işləyirdi. O, Sərxana demişdi ki, şirkətin rəhbərliyindən Şəmilə kömək etməyi xahiş edib. Nədənsə, onlardan da hələ bir səs-soraq yox idi.
Şəmilin sınıqları sağalmaq üzrə idi. Lakin heç kimi tanımırdı. Həkimlər, professorlar onun yaddaşının xaricdə müalicə olunacağına əmin idilər. Amma hafizəsinin yenə əvvəlki kimi fenomen vəziyyətdə olacağına şübhə ilə yanaşırdılar. Çünki hafizənin qayıtması, hələ onun əvvəlki biliyinin bərpa olunacağına zəmanət ola bilməzdi. Belə ki, Şəmilin illər boyu gecə-gündüz oxuyaraq savad, bilik topladığı xəzinə məhv ola bilərdi. Sərxan kişi üçünsə övladının sağlam olması bəs eləyirdi. Təki sağalsın, ayağa dursun, onu, anasını tanısın, bəsidir. Bir tikə çörək tapmaq çətin məsələ deyil. Anası yəqin ki, onun səsini eşitsə, sağaldığını duysa ayağa qalxar.
Şəmilin təkcə gözləri canlı idi. Hər yerə baxır, nəzər yetirir, qəfəsə salınmış şir kimi vurnuxur, sanki, bu çarpayıdan azad olmağa çalışır, nə üçün yatdığını anlamağa cəhd edirdi. Gözlərindən sual oxunurdu. Fəhmi onu sual verməyə də, cavab almağa da sövq edrdi. Lakin şüurunda bir boşluq vardı. Amanı, gücü də zəifləmişdi. Nəyinsə çatışmadığını hiss edirdi. Nəyin... başa düşmürdü... Anlaşılmaz bir vəziyyətdə idi. Nəyisə dərk eləməyə çalışırdı. Heç bir şey alınmırdı. Onu belə görən Sərxan kişinin də vəziyyəti tez-tez fənalaşırdı. Amma dözür, səbr edir, əlini Allahdan üzmürdü. Gövhər arvad da, ancaq Şəmili çağıraraq sayıqlayırdı. Deyirdi ki, daha başım ağrımır. Şəmilə deyin ki, gəlib məni də Bakıya aparsın. Sərxanı görəndə ağlayırdı. Şəmili soruşurdu. Həkimlər Gövhər arvadın sarsıntı keçirdiyini, amma tezliklə sağalacağını deyirdilər.
Sərxan kişi Şəmilin yanından çıxıb arvadına baş çəkməyə yönəldi. Yaman darıxırdı. Arıqlayıb, ordu-orduna keçmişdi. Üzünü tük basmışdı, çoxdandı qırxmağa əli çatmırdı. Fikirləşdi ki, bir siqaret çəkib, sonra arvadına dəysin. Həyətə çıxanda kəndçilərindən bir-neçəsinin orada yığışıb söhbətləşdiyini gördü. Əl verib görüşəndən sonra bir siqaret yandırdı. Kəndçıləri də narahat idilər. Şəmilin, Gövhər arvadın vəziyyətini soruşdular. Yenə də bir az pul gətirmişdilər. Sərxan kişi xəcalət çəkirdi, onların da vəziyyətini yaxşı bilirdi. Amma təkidlə pulu Sərxanın cibinə soxdular. Ordan-burdan bir az söhbət elədilər. Elə bu vaxt Sərxan kişinin telefonuna zəng gəldi. Telefonu qulağına dayayıb -“alo”,- dedi. Nə deyildiyini anlamayıb, “alo, başa düşmədim, kimdir danışan,-” deyə dilləndi. Bir az qulaq asıb dedi:- “heç nə başa düşmürəm, hansı dildə danışırsız?..” Sonra telefonu Güloğlana verib: “gör kimdi, nə istəyirlər”-dedi. Güloğlan telefonu alıb bir az dinlədi və sonra ingilis dilində danışmağa başladı. Birdən qışqıraraq, Sərxan kişini qucaqladı. Gözlərindən yaş axırdı. Sifəti həyəcandan qıpqırmızı olmuşdu. Sərxan kişini qucaqlayaraq sevinclə danışır, sanki uçmağa can atırdı. Hamı təəccüblə Güloğlana baxır, nə olduğunu anlamağa çalışırdılar.O isə əli ilə kəndçilərinə baxaraq telefonu göstərir, barmağı ilə nə isə işarə eləyir və sevinc göz yaşları ilə danışmağa davam eləyirdi. Güloğlan beş dəqiqədən çox danışdı. Söhbət qurtarandan sonra bir müddət susaraq Sərxan kişiyə baxdı. Təəccübdən və heyrətdən gözləri bərəlmiş kəndçiləri matdım-matdım ona baxırdılar. O isə hələ də həmyerliləri üçün müəmmalı olan bu telefon danışığıının təsirindən çıxmadığına görə, göz yaşları axıdırdı. Nəhayət, özünə gəldi. Kəndçilərinin də səbri tükənmişdi. Sual atəşinə tutmuşdular onu. Güloğlan gözlərinin yaşını silib, yenə də Sərxan kişini qucaqladı və söhbətə başladı:
-Ona görə də deyiblər ki, ümid sonda ölür. Səbr dinin yarısıdır. Sərxan əmi, gözlərin aydın. Şükür Allaha, Şəmilin işi düzəldi. Oksforddan zəng vurmuşdular. Dünyaca məşhur Oksford universitetindən. Onlar Şəmilin müalicəsini də, oxumağını da, təhsil xərclərini də öz üzərlərinə götürürlər. Bura nümayəndə göndərəcəklər. Şəmili İngiltərəyə aparıb müalicə etdikdən sonra, Oksfordda təhsilinə icazə verəcəklər. Bütün xərcləri universitet özü çəkəcək. Şükür Allahın kərəminə, Sərxan əmi...
- Hələ bir diyan, ay Güloğlan... Sən nə danışeysən. Onlarun nəyinə lazımdu, bu xərci çəksunnər?..
-Ay Sərxan əmi, yaduva gəlir sənə demişdim ki, mən işlədiyim şirkətdən Şəmilə kömək eləməyi xahiş eləmişdim... Sərxan kişi, başı ilə də təsdiqləyərək: - “hə-hə”- dedi. - Hə, mən onlara demişdim ki, bu adam güclü hafizəyə malik, fenomen şəxsiyyətdir. Onlara da belə adamlar lazımdu. Elmli, bilikli. Ona görə də həm müalicə eləyəcəklər, həm də oxutduracaqlar. Onlar inanır ki, Şəmil müalicə olandan sonra, hafizəsi də, biliyi də, savadı da özünə qayıdacaq. Onlar da əməlli-başlı bir alim yetişdirəcəklər...
-Hələ mənə bax, ay Güloğlan, onlar onu oxutdurandan sonra orda saxlıyacağlar, ya bura göndərəcəklər?..
-Sənin üçün nə fərqi var axı, ay Sərxan əmi, sənə oğlunun sağlamlığı lazım deyil?..
- Əlbəttə, sağlamlığı lazımdı, amma burda olmağını istəyirəm. Hələ bir soruş onlardan. Əgər oxuyub qutarandan sonra, bura gələcəksə işləməyə, mən dörd əlli razıyam, yox, əgər orda saxlayacağlarsa, razı deyiləm...
- Nə olare... siz də gedərsiz hərdən onun yanına, o da gələr...
- Yox, mənə oğlumun burda işləməyi lazımdu. Həm gözümün qabağında olar, anasının gözünün qabağında olar, həm də...- Sərxan kişi sözünün davamını gətirmədi, gözləri yol çəkdi. Sonra yenə davam etdi,- həm də onun oxumağına dövlət bu qədər xərc çəkib, elə sizin də zəhmətiniz az deyil, müəllimlərinin də... yox qardaş, yox, sən hələ bir yenə də danış...
Güloğlan öz-özünə mızıldanaraq- “oğlunun sağalmağının hayında deyil, gör nə fikirrəşir...”- deyə telefonu qulağına apardı. Yenə də bir-neçə dəqiqə danışıb Sərxan kişiyə tərəf döndü. – Hə Sərxan əmi, onlar da mənim dediyimi dedilər, amma, mən sənin fikrini deyəndən sonra dedilər ki, nə çoxdur bizim oradakı şirkətlər, neynək, qurtarandan sonra gəlib öz vətənində işləyər. Ona görə də onlar gələndə müqavilə bağlayacaqlar...
-Həəə... olar... Şükür sənə, İlahi...
Sərxan kişi indi arxayın nəfəs alıb, gözlərinin yaşını sildi. Kəndçiləri də sevinir, şükr edib, Sərxan kişiyə təsəlli verirdilər.
Şəfəq sökülməyə başlamışdı. Ulduzlar yavaş-yavaş göy üzündən çəkilirdilər. Elə bil ki, bundan sonra yer üzündə baş verəcək hadisələri seyr eləməyə halları qalmamışdı. Təkcə bir parlaq ulduz öz yerindən tərpənmək fikrində deyildi. Bu Dan ulduzu idi. Görünür, yer və adamların fikrini, dərdini çəkmək onun alnına yazılıbmış. Xəstəxananın həyətində dayanmış iki maşın öz sərnişinlərini gözləyirdi. Birinci xərəkdə Şəmili gətirdilər. Onun gözləri yenə də vəhşi aslanın gözləri kimi parlayırdı. Hər iki gözündən süzülən yaş yanaqlarında donub qalmışdı. Bilmək olmurdu ki, Şəmil itirmiş olduğu hafizəsinə, qürbətə getməyinə, yoxsa, hafizəsindən silinmiş anasının ölümünə ağlayır, ya elə həmişəki kimi, qəfəsə salınmış şirin hiddətli göz yaşlarıdır, hirsini soyudur?.. Bunu anlamaq çox çətin idi. İkinci xərəkdə gətirilən isə Şəmilin anasının nəəşi idi. Son nəfəsinə qədər “Şəmil... Şəmil... Məni də özünlə apar...” deyən Gövhər ananın cənazəsini Sərxan kişinin xahişi ilə Şəmilin xərəyinin yanında saxladılar.
Sərxan kişi dayanmadan axan göz yaşları içində ana və balanın vidalaşmasına şərait yaratdı. Ana və oğul vidalaşırdılar. Hər ikisi xəstəxana xərəyində uzanmışdı. Və hər ikisi bu vida mərasimindən xəbərsiz idİ. Şəmilin gözlərindən gilə-gilə yaş axırdı. Bunu Sərxan kişidən başqa heç kim anlaya bilmirdi. Balasının yanında sağalacağına ümid eləyən ananın cansız cəsədi və hafizəsi itmiş oğula bu cəsədin onun anası olduğunu hiss etdirən ilahi duyğu... Görünür, oğul həsrətinə dözə bilməyən ana və ana məhəbətinin, ana ətrinin hafizələrdən belə silinə bilməyəcəyini hiss edən köməksiz oğulun son görüşü belə olmalı imiş...
Sərxan kişi də hər iki əzizi, doğması, sevimlisi, ciyərparası ilə belə vidalaşırdı...
Maşınlar yola düşdülər. Biri hava limanına, biri də kəndə sarı.
23-03-2022, 09:19
Paşinyana sadiq deputatlar müxalifətin Qarabağ bəyanatını RƏDD ETDİ


Paşinyana sadiq deputatlar müxalifətin Qarabağ bəyanatını RƏDD ETDİ

Martın 22-də hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasından olan deputatlar Ermənistan parlamentinin iclasında Azərbaycanın əleyhinə yönəlmiş Qarabağla bağlı bəyanat layihəsinin qəbulu zamanı müxalifətin təşəbbüsünü dəstəkləməyiblər.
Ermənistan KİV xəbər verir ki, parlament çoxluğu səsvermədə bitərəf qalıb. Yalnız “Ermənistan” və “Mənim şərəfim var” bloklarını təmsil edən parlament müxalifəti (107 deputatdan 30 nəfəri) layihəni dəstəkləyib.
Xatırladaq ki, Ermənistan parlamentinin qapalı iclasında Qarabağdakı vəziyyət müzakirə olunub. Təşəbbüs parlament müxalifəti tərəfindən irəli sürülüb. Müzakirə mövzusu “Qarabağda humanitar vəziyyət, təhlükələr və təxirəsalınmaz tədbirlər” adlandırılıb.
����������� ��������� ������ � �����-����������.
��� dle ������� ��������� ������� � �����.
���������� ���� ������ ��������� � ��� �����������.
Sorğu
Saytımızda hansı mövzulara daha çox yer verilməsini istəyirsiniz?


Son buraxılışımız
Facebook səhifəmiz
Təqvim
«    May 2022    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 
Reklam
Hava
Valyuta
Reklam

Sayğac
Ən çox baxılanlar
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xəbər lenti
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Foto
Erməni tərəfdən Azərbaycan mövqeləri belə görünür... - VİDEO






Bütöv.az
Video
Qırmızı işıqda keçən “Range Rover” dəhşətli qəza törətdi - VİDEO

Bakının mərkəzində avtomobilin aşması ilə nəticələnən dəhşətli qəza baş verib.

Bütöv.az xəbər verir ki, bununla bağlı görüntülər sosial şəbəkələrdə paylaşılıb.

Görüntülərdən anlaşılır ki, Bülbül prospektində “Range Rover” markalı avtomobil aşıb.

Hadisə şahidlərinin verdiyi məlumata görə, onun digər avtomobillə toqquşmasının səbəbi yüksək sürətlə qırmızı işıqda keçməsi olub.

Hadisə nəticəsində xəsarət alanlarla bağlı məlumat verilməyib.(Unikal)



All rights reserved ©2012 Butov.az
Created by: Daraaz.net Wep Developer By DaDaSHoV
MATERİLLARDAN İSTİFADƏ EDİLƏRKĦƏN PORTALIMIZA İSTİNAD ZƏRURİDİR!!!