Atatürk və Səfəvilər

Mustafa Kamal Atatürk digər cəhətləri kimi tarixşünaslığı ilə də maraqlı şəxsiyyətdir. Onun yazdırdığı “Türk Tarixinin Ana Xəttləri” kitabı, türk tarixini qərəzsiz mühakimə edən bir kitabdır. Bu kitabdan Atatürkün nə düşündüyünü anlaya bilərik. Uzun müddət mövcud olmuş Osmanlı mərkəzçi tarixçilərinin əksinə və əksinə, Atatürk Səfəvilər və Teymurilər kimi digər türk dövlətləri və sülalələrinin tarixindən bəhs edərkən obyektiv davranırdı. Atatürkə görə Şah İsmayıl şübhəsiz türk idi: “Türk olan Səfəvi Şah İsmayıl təəssübkeş bir şiə idi” (bax: "Türk Tarihinin Ana Hatları" Kemalist Yönetimin Resmî Tarih Tezi, 6. Basım, Şubat 2022, Kaynak Yayınları, s. 385).

Kitabda Osmanlı-Səfəvi müharibələrindən bəhs edərkən də eyni obyektiv münasibət göstərilib: "Şah Təhmasibdən sonra Səfəvilər altüst olmuş və zəifləmişdi. Sokollu (Paşa) hərb tərəfdarlığının önünə keçə bilmədi. Müharibəyə (1577) qərar verildi. Bu təcavüzün səbəb olduğu müharibə 17 il davam etdi". Görünür, Sokollu paşa Səfəvilərə müharibə elan etməyin əleyhinə idi. Lakin Osmanlılar Səfəvilərin zəifləməsindən istifadə edərək hücuma keçdilər. Burada maraqlı və mühüm məqam Atatürkün və kamalist tarixşünaslığın Osmanlı hücumunu “Təcavüz” kimi qiymətləndirməsidir. Bu məsələ türkçü Atatürkün nə qədər obyektiv olduğunu və onun Səfəviləri aşağı salmadığını, məzhəbçi olmayan türkçü tarixçi olduğunu göstərir.

Nağıbəyov Məmmədtağıbəy