İrandakı qarşıdurmadan ən çox bu ölkə itirir

ABŞ-İsrail müharibəsi səbəbindən neft qiymətləri bir həftə ərzində 30% artıb. Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, bu, son hədd deyil.
Yaxın Şərqdəki müharibə səbəbindən neft bazarındakı xaos hər gün daha da güclənir. Analitiklər İranda istehsalın tamamilə dayandırılmasını, Hörmüz boğazının blokadasının davam etdirilməsini və iki tərəf arasında qarşılıqlı hücumların miqyasının artmasını gözləyirlər. Bu, region ölkələrindən neft tədarükünün kəsilməsini uzadacaq və çox güman ki, xam neftin qiymətini 1 barel üçün 200 dollardan yuxarı qaldıracaq.
İranın hücumlarından zərər çəkən bir sıra ölkələr artıq neft hasilatını azaltmağa başlayıblar: ilk olaraq İraq, ardınca Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və Küveyt bu addımı atıb. Zəncirvari reaksiya isə davam edə bilər: tankerlər Hörmüz boğazına girməkdən ehtiyat edir və bu da yükləmək üçün mövcud olan boş gəmilərin sayını azaldır. Bloomberg xəbər verir ki, tanker çənləri tükəndikdən sonra regionun quru əsaslı anbarlarındakı qalan tutum daha da sürətlə dolacaq.
Böhran tez bir zamanda həll olunacağına dair heç bir əlamət göstərmir. Sülh dövründə dünya dəniz neftinin beşdə birinə qədəri Hörmüz boğazından keçir və doğaz bağlı qaldığı müddətcə xaos davam edəcək. Son günlərdə boğazda yalnız İranla əlaqəli tankerlər və iki Çin yük daşıyıcı gəmisi müşahidə olunub.
Nəzəri olaraq belə, regionun istehsalının yalnız üçdə biri boğazdan keçə bilər. Səudiyyə Ərəbistanı bundan xüsusilə istifadə etməyə can atır və bu həftə artıq böyük həcmdə nefti daha çox ixrac üçün Qırmızı dəniz sahillərinə yönəldib.
İran güzəştə getməyə hazır olmadığını göstərən tək ölkə deyil: 7 martda Donald Tramp İslam Respublikasına qarşı daha güclü bombardman kampaniyaları elan etdi. Analitiklər və neft treyderləri üçün bu, müharibənin xam neftin qiymətini Brent markalı xam neftin bir barel üçün 100 dollar psixoloji həddə çatdıracağına dair açıq bir siqnaldır.
Bəzi bazarlarda «neft 100 dollara» ssenarisi artıq gerçəkləşib. Məsələn, Əbu-Dabi Murban xam neftinin fyuçersləri 6 mart cümə günü barel üçün 103 dollara çatıb. Oman xam nefti 107 dollara yüksəlib. Şanxay Enerji Birjasında Çin xam neftinin fyuçersləri 109 dollardan bağlanıb.
Keçmiş treyder Stefano Qrassonun Bloomberg şərhində qeyd etdiyi kimi, hər bir fasilə günü bazarlara təzyiqi artırır: «Bu ssenaridə qısa müddətdə qiymətlər üçün heç bir tavan yoxdur.»
Bir tərəfdən, zərbələrdən neft infrastrukturuna təhlükə qalmaqdadır. Məhz bu həftə sonu Səudiyyə Ərəbistanı gündəlik istehsal gücü bir milyon barel olan bir yatağa yaxınlaşan İran dronlarını ələ keçirib; zərbələr Bəhreyn və Qətərə də zərbələr endirib.
Digər tərəfdən, ixracatçılar Hörmüz boğazına girməkdən ehtiyat edirlər. ABŞ ixracatçılara maliyyə müdafiəsi və təkrarsığorta vəd edir, lakin daha təsirli bir zəmanət tankerlərin hərbi gəmilərlə müşayiət olunması olardı və ideal olaraq, hərbi əməliyyatların dayandırılması arzulanır.
Donald Tramp hazırda ABŞ-da benzin qiymətlərinin kəskin artmasına baxmayaraq, inflyasiya və digər risklərlə bağlı narahatlıqları rədd edir. «Biz neft qiymətlərinin artacağını güman edirdik, bu da baş verdi; amma onlar da düşəcək və çox tez düşəcək», — deyə ABŞ prezidenti bildirib.
Dünyanın ən böyük idxalçılarından biri olan Hindistan bu həftə Rusiya neftinin alışını bərpa etmək üçün ABŞ-dan müvəqqəti icazə alıb. Vaşinqton həmçinin öz strateji neft ehtiyatından istifadə etməyi düşünürdü. Lakin bu cür addımlar hələ atılmayıb.
Neftinin 90%-dən çoxunu müharibədən zərər çəkmiş bölgədən əldə edən Yaponiyada neft emalı zavodları artıq milli ehtiyatdan xam neftin istifadəsini istəyiblər. Çin də daxil olmaqla, digər ölkələr təchizatı qorumaq və daxili qiymətləri nəzarətdə saxlamaq üçün yanacaq ixracını azaldıblar.
Cənubi Koreya 30 ildən sonra ilk dəfə neft qiymətinə məhdudiyyət qoymağı düşünür.
Çin İrandan çoxlu ucuz neft alıb. Lakin müharibə səbəbindən Venesueladan sərfəli tədarükləri itirdiyi kimi, onu da itirmək riski ilə üzləşir.
ABŞ və İsrail arasında İranla müharibə sürətlə şiddətlənir və onun gedişatını proqnozlaşdırmaq çətindir. Lakin artıq döyüşlərdən əsas uduzanlardan birini müəyyən etmək mümkündür: Çin. 2025-ci ildə Çinin neft idxalının təxminən beşdə biri İran və bu yaxınlarda Amerikanın müdaxiləsinə məruz qalan Venesueladan gəlirdi. İndi isə bu tədarüklər ən yaxşı halda şübhəlidir və bu, ilk növbədə Çinə neft ixracını artırmağa hazır olan Rusiyaya fayda verir, deyə məqalədə yazılır.