Allah rəhmət eləsin!

Ömür vəfa etmədiyi kimi, günlər də gözləmir. Artıq Hacı Qasımın dostlarını, doğmalarını tərk edib, balalarını boynubükük qoyduğu vaxtdan 40 gün keçir.
Aslanov Qasım Satılmış oğlu 1979-cu ildə, sentyabrın 1-də Zəngəzur mahalının Pürülü kəndində doğulmuşdu. 1988-ci ildə, 9 yaşındakən, erməni faşistlərinin silahlı basqını nəticəsində dogma yurdunu tərk etmək məcburiyyətində qalmışdı. Valideynlərilə birlikdə Zəngilan rayonuna pənah gətirən Qasımın taleyi orda da gətirmədi. 29 oktyabr 1993-cü ildə Zəngilan işğal olunanda 15 yaşlı Qasım ikinci dəfə qaçqınlıq həyatı yaşamağa məhkum oldu. Valideynləri Abşeron rayonunun Mehdiabad qəsəbəsində məskunlaşdı. Ailəlikcə el-obanın hörmətini qazandılar. Gənc yaşlarından Həcc ziyarətinə gedən Qasım Aslanov, elə gənclik illərindən yas mərasimlərində ağsaqqllıq elədi, ağır yığnaqlı məclisləri yüksək əxlaqla, ədəb-ərkanla idarə elədi. Artıq 5 həftəni keçib ki, Hacı Qasım axirət evindədir, amma onun əziz xatirəsi tanıyanlarının ürəyində, sevənlərinin qəlbindədir.
Mərhumun şair həmyerlisi İsrayıl Lətifoğlu onun cismən yoxluğunu iki bənd şeirlə belə ifadə edib:
Sənin yoxluğunu mən necə deyim?!

Sənin yoxluğunu mən necə deyim?!
Gəlib məzarına ellər Hacının.
Dünən yolum düşdü qəbiristanlığa,
Ağlayır üstündə güllər Hacının.

Yox oldu bir anda xoş arzu, dilək,
O qoca dağlardan gəlmədi kömək.
Gəlin baş daşına nəzər yetirək,
Yazılıb ayları, ili Hacının…
P.S. Tamxil Ziyəddinoğlu Aslanovlara Qasım Aslanovun cavan yaşında dünyadan köçməsinə kədərləndiyini bildirir və dərin hüznlə başsağlığı verir.

Anılıb xatırlanırsa,

ruhu şaddır

Zəngəzur mahalının Qafan elində yaxşı tanınan, hörmət-izzət sahibi olmuş Baxış müəllimin xatirəsi təkcə doğmaları, qohumları tərəfindən deyil, həm də sevimli şagirdləri, elm-ürfan sahibi olan yetirmələri tərəfindən həmişə əziz tutulur. Onun adı hər zaman, hər yerdə, rəhmətlə anılır. Əslində Baxış müəllimin adı heç unudulmur, ancaq anım günlərində doğum günlərində xüsusilə yada salınır, onunla bağlı xatirələr bölüşür. Bu dəfə Baxış müəllimi öz oğlu -peşəsinin davamçısı Rasim Tanrıverdiyevlə xatırladıq.

Baxış m. həyat yoldaşı Qalya xanımla
Yeniyetməlik çağlarımızdan, müəllimlərimizdən, onlardan öyrəndiklərimizdən, yurd yerlərimizdən, camaatımızın ötən əsrin sonlarında yaşadığı faciələrdən, vətən həsrətimizdən xeyli danışıb dərdləşdik. Görüşümüz sevimli Baxış müəllimimizin ömrünü sevənlərinə bağışladığı ərəfəyə düşdüyündən qərarlaşdıq ki, onu “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin oxucuları ilə də tanış edək:

Tanrıverdiyev Baxış Nuruş oğlu 15 avqust 1930-cu ildə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan Rayonunun Gığı kəndində anadan olub. İki bacının tək qardaşı atasını erkən itirdiyinə görə anası Sənəm xanımın himayəsində, ana qayğısı ilə böyüyüb. Onun yetkinlik halına baxsaq görərik ki, atasız qalıb ana nəvazişi ilə böyüsə də mətin xarakteri yurdunun sərt qayalarından, qüruru gəzdiyi dağların əzəmətindən, dözümü kölgəsində dincəldiyi azman palıdlardan əxz edib.

Yetim uşaq kənd həyatında düçar olduğu çətinliklərə, məhrumiyyətlərə baxmayaraq ibtidai təhsilə başlayıb və 1950-ci ildə Gığı kənd orta məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirib. Orta məktəbi bitirdikdən sonra, yəni elə həmin il Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun kimya-biologiya fakültəsinə qəbul olub. Çox gənc olsa da atasızlıq Baxış Tanrıverdiyevə çox şey öyrətmişdi. Odur ki, ailənin yükünü hələ bərkiməmiş çiyinlərinə çəkməyi, iki bacısını, anasını damın altında sahibsiz qoymamağı qərara alıb. Təhsilini əyani şöbədən qiyabiyə dəyişib. 1951-ci ildən Gığı kənd orta məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlayan Baxış müəllim peşə ixtisasını daim təkmilləşdirib, öz üzərində yorulmadan çalışıb. Həm dərsləri, həm də kimyadan keçirdiyi laboratoriya təcrübələri çox maraqlı olub.

1955-ci ildə ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirən B. Tanrıverdiyev tədris zamanı kimya və biologiya fənlərini şagirdlərinə o qədər sevdirmişdir ki, şagirdlərin əksəriyyəti ixtisas seçimi edərkən kimya və biologiya fənninə üstünlük verib, hətta bir çoxu həmin fənlər üzrə qazandıqları uğura güvənərək həkimlik peşəsinə yiyələniblər.

Baxış müəllim öz ixtisasını o qədər sevə-sevə tədris edib ki, sorağı ətraf bölgələrə də yayılıb. Ondan dərs almaq üçün qonşu kəndlərdən, hətta rayon mərkəzindən Gığı məktəbinə uşaqlar gəlirdi. Onun şagirdləri rayonda kimya üzrə keçirilən olimpiadalarda həmişə birincilik qazanıb. 1963-64 cü tədris ilində isə şagirdi Telman Əliyev İrəvanda keçirilən olimpiadada iştirak edərək diplom qazanıb, müəlliminə isə Fəxri Fərman verilib.
Baxış müəllimin yetirmələri arasından xeyli kimya və biologiya müəllimləri çıxıb, hətta bir neçəsi o sahə üzrə elmi iş müdafiə edərək alimlik dərəcəsi alıb. Baxış müəllimin yetirmələrindən professor Abbasov Eldar Şamxal oğlunu, Əliyev Fikrət Paşa oğlunu, Paşayev Bəhram Həbib oğlunu, Əliyev İlqar Paşa oğlunu, dosent Cəfərov İsa Ağa oğlunu, kimyaçı alim Süleymanov Telman Yadigar oğlunu və bir çox digər şəxsləri misal gətirmək olar.

Baxış müəllim şagirdləri arasında
Tanrıverdiyev Baxış Nuruş oğlu 1960-cı ildən Sov.İKP sıralarına daxil olub, 1961-ci ildən Partiya Təşkilatı katibi işləyib. 1962-ci ildə işlədiyi tam orta məktəbə dərs hissə müdiri təyin edilib. Baxış müəllim məktəbdə, dərs zamanı nə qədər tələbkar olubsa, məktəbdən kənar bir o qədər mülayim, sadə, səmimi olub. Onun dərsində ən şuluq şagirdlər lal-dinməz oturublar. Onu da qeyd edək ki, elə ciddi, şiddətlə müşaiyət olunan çəza verən də olmayıb. Ən ağır cəza tədbiri bir narazı baxışı, üzünün sərt ifadəsi idi. Məntiqli söhbətləri, səlis nitqi, həmsöhbətini dinləmək mədəniyyəti ona qarşı hər kəsdə bir rəğbət hissi oyadırdı, cavan vaxtlarından ona bir ağsaqqal sayğısı göstərilib.

O, böyük bir mahalda sayılıb seçilənlərdən olub. İnsani keyfiyyətlərinə, mənəvi dəyərlərinə, ləyaqətli davranışına və şəxsi nüfuzuna görə 1980-ci ilin mart ayında Gığı kənd Xalq Deputatları Sovetinin İcraiyyə Komitəsinə sədr seçilib. Yeni vəzifəyə getsə də doğma məktəbindən, sevimli şagirdlərindən ayrı düşməyib. Həmin vaxtlarda məktəbdə kimya dərslərinin ödəmə tədrisçisi olub.
Xalq deputatları Sovetinin sədri işlədiyi dövrdə əhalinin rifahının yaxşılaşmasına çalışıb, kənd camaatının qayğısına qalaraq, onlara imkanı və səlahiyyəti daxilində maddi- mənəvi dəstəyini əsirgəməyib.

1988-ci ildə silahlanmış erməni quldur dəstələri azərbaycanlıları zorla ata-baba yurdundan çıxardıqları zaman Baxış müəllim də öz ailəsiylə birlikdə od-ocağından ayrılaraq Abşeron rayonunun Saray qəsəbəsində məskunlaşıb. 1989-cu ildən Saray qəsəbəsindəki 1 saylı tam orta məktəbdə kimya-biologiya fənlərinin tədrisi üzrə pedaqoji fəaliyyətə başlayıb. Qısa müddətdə öz peşəkarlığı, sənətinə olan sevgisi və insanlara həssas münasibəti sayəsində məktəb kollektivi arasında nüfuz qazanıb. Təəssüf ki, peşəkar təcrübəsinin ən zəngin dövrünə, ömrünün müdriklik çağına çatanda- 2002-ci ildə xəstəliyi ilə əlaqədar məktəbdən ayrılıb.
Baxış müəllim həm də nümunəvi ailə başçısı, qayğıkeş ata, mehriban baba idi. O, həyat yoldaşı Qalya xanımla birlikdə 7 övlad böyüdüb. Övladlarının hamısı təhsillidir.

Baxış müəllim 2007-ci il mayın 19-da, 77 yaşında əbədiyyətə qovuşub. Tanınmış müəllim, nüfuzlu pedaqoq cismən dünyasını dəyişsə də, əziz xatirəsi dostlarının, doğmalarının, şagirdlərinin, bir sözlə onu sevənlərin qəlbində əbədi yaşayacaq.
Allah rəhmət eləsin! Anılıb xatırlandısa, deməli ruhu şad oldu!

“Bütöv Azərbaycan”

Bayraqdara dəyən

yeganə güllə...

Bu gün 9 May- Alman faşizminin Sovet xalqlarını əsir-yesir etmiş rus faşizminə məğlub olduğunun elan olunduğu gündür. May ayı həm də Reystaqa qələbə bayrağını sancan Azərbaycan oğlu, Qərbi Azərbaycanın Vedi mahalından olan Mirzə Hüseynovun rus zabiti tərəfindən güllələndiyi gündür.
16 il əvvəl Yardımlı rayonunda yaşayan müharibə veteranı- 86 yaşlı Şahbaz Hüseynovun dediklərindən:
“Onu deyim ki, 26 yaşlı Mirzə Hüseynov bir oduydu, alovuydu, qığılcımıydı. Qorxu nə olduğunu bilmirdi. Düşmən gülləsi də ondan qorxurdu. Döyüşdüyümüz müddətdə nə qədər odun-alovun içindən çıxdıq o, bir dəfə də olsun yaralanmadı. Qayıdaq əsas məsələyə: 1945-ci ildə may ayının 6-da günortadan sonra biz Reyxstaqa ilk daxil olduq. Bir anlığa Mirzəni itirdim. Hara getdiyini bilmədim. Yardımlı rayonundan Damət Verdiyev adlı döyüşçü dostum yanımda idi. Birdən o qayıtdı ki, Şahbaz, bir sən ora bax, dedi və Reyxstaqın günbəzini göstərdi. Nə görsəm yaxşıdır. Komandirimiz Mirzə Hüseynov qələbə bayrağını Reyxstaqın günbəzinə sancır. Ora haradan, necə çıxmışdısa, xəbərimiz olmamışdı. O, bayrağı bərkidəndən sonra yalnız “pobeda” sözünü deyə bildi. Sovet zabitlərindən biri Mirzə Hüseynovu güllələdi. O, əvvəlcə günbəzin üstünə, oradan da sürüşüb yerə yıxıldı. Özümüzü ona çatdıranda artıq...(Şahbaz müəllim sözünün davamını gətirə bilmədi. İlk dəfəydi ki, bu yaşda ağlayan ağsaqqal görürdüm). O, asta-asta dilləndi:
- Komandir dörd il döyüşdü,bir alman gülləsi ona dəymədi, ancaq uğrunda döyüşdüyü hökumətin zabitinin gülləsinin qurbanı oldu. Bu güllə dörd ildə ona dəyən yeganə güllə idi.



9 May bir də atam Ziyəddinlə, Ağam Hacı və əmim Canıbabanın yaşamaq şansı qazandıqları gündür. 1937 -ci ildə babam Əbdürrəhimi Şura hökumətinin düşməni elan edib güllələyən Sovet höküməti onun3 oğlunu aparmışdı cəbhyə. Şükür ki, üçü də salamat qayıtmışdı.
50 yaşında dünyadan köçən (Ağamın) Hacı əmimin məzarı Zəngəzurda əsirlikdədir. Amma atam 1988-ci il deportasiyasında Abşerona gəldi. 32 ildir Mehdiabad məzarlığında uyuyur. Bu gün məzarına ziyarətə getdim. Amma işğalda olan yurdunun azadlıq müjdəsini verə bilmədim.

Döyüşçülərə ehtiramla: Tamxil Ziyəddinoğlu,
“Bütöv Azərbaycan” qəzetinin baş redaktoru

Latviyadan son

məktub…

İkinci Dünya Müharibəsinin qan-qadası milyonlarla ananın oğluna yığdığı toy boxçasına qara bağlatdı, ər, nişanlı gözləyən 100 minlərlə qız-gəlinin gözü illərlə yollarda qaldı. Təəssüf ki, müharibəyə gedən 600 min Azərbaycan vətəndaşının yalnız yarısı Vətənə salamat döndü. Onların da kimisi yaralı, kimisi şikəst, kimisi kontuziyalı. Bir sözlə, millətimizin genefondu sağalmaz yara aldı. Ən acınacaqlısı isə odur ki, Qərbi Azərbaycandan müharibəyə gedən soydaşlarımız həm Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasının tarixindən kənarda qaldılar, həm də Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının hərb tarixindən ayrı düşdülər. Belə nakam, izsiz, soraqsız oğullarımızdan biri də Əsgər Kazımovdur.
Kazımov Əsgər Usub oğlu 1920-ci ildə Gığı kəndində anadan olub. 1928-ci ildə kənddə yenicə fəaliyyətə başlamış məktəbin birinci sinfinə daxil olub. 1936-cı ildə Gığı kənd yeddiillik məktəbini bitirib. Təhsilini davam etdirməyə, oxumağa çox həvəsli olduğu üçün 20 km aralıda olan Şəhərcik kənd orta məktəbinə getməyin əzab-əziyətinə qatlaşıb.
Onda çox çətin zamanlar idi. Maddi çətinlik bir yana, nəqliyyatın olmaması bu çətinliyi birə beş qat artırırdı. Bütün çətinliklərə baxmayaraq 1937-ci ildə Şəhərcik məktəbinə daxil olub. 1940- cı ildə orta təhsili yaxşı qiymətlərlə başa vuraraq attestat alıb. Həmin dövrlərdə Əsgər Gığı və ətraf kəndlərdən tam orta məktəbi bitirən tək-tək məzunlardan biri olub. 1940 - cı ildə imtahan verərək İrəvan Pedaqoji Texnikumuna qəbul olunub. Elə həmin ilin payızında hərbi xidmətə aparılıb.
Əsgər Usub oğlu Kazımov çox ailəcanlı övlad olub. Şəhərcikdə oxuduğu vaxtlarda valideynlərinə təsərrüfat işlərində kömək edə bilməməsinə görə nə qədər əzab çəkdiyinə, üzüldüyünə tay-tuşları şahid olublar. Əsgərlikdə olanda da valideynləri nigaran qalmasın, deyə mütəmadi məktublar yazıb göndərirdi, məndən nigaran qalmayın deyirdi.
Əsgərin son məktubu Latviyadan gəlib. Məktub “Ana südünü halal elə, bu gün mənə serjant rütbəsi verib müharibəyə yola salırlar” cümləsi ilə bitir. Məktubun içərisində əsgər yoldaşları ilə bir şəkil də göndərib. Məlum olduğu kimi 1941-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsi başlayıb və faşistlərin ilk hücumlarından biri Baltikyanı ərazilərə olub. Bununla da Əsgər Kazımovun sonrakı taleyindən heç bir xəbər - ətər gəlməyib.
(Şəkil 1941-ci ildə müharibə başlamazdan əvvəl çəkilib. Şəkildə sağdan birinci Əsgər Kazımovdur)

Uğurlarınız bol,

yolunuz açıq olsun!

Ata-baba yurdu Qərbi Azərbaycanın Mığrı (Meğri) rayonunun Nüvədi kəndindən olan Züriyə Qarayeva Ruslan qızını səmimi qəlbdən təbrik edirik.
Onun Mərkəzi Seçki Komissiyasının əvəzedici üzvü kimi yüksək etimada layiq görülməsi doğma yurdumuzun övladlarının hər sahədə fəallığının və ləyaqətinin göstəricisidir.
Züriyə xanıma bu məsuliyyətli və şərəfli vəzifəsində uğurlar, möhkəm iradə və dövlətçiliyimizə layiqli xidmət arzulayırıq.
Eyni zamanda, ata-baba yurdumuz Nüvədi və bütövlükdə Qərbi Azərbaycan torpaqlarına qayıdış ümidimizin daim yaşadığını vurğulayır, o müqəddəs qayıdış günlərinin uzaqda olmadığına inanırıq.
Uğurlarınız bol, yolunuz açıq olsun!
Bə-Rəhman Səfiyar Oğlu Zairov

Qafan İcması qadınlar

şurasına sədr seçib

Qərbi Azərbaycan İcmasının Qafan rayon İcmasının Qadınlar Şurasına sədr seçilib. 23 aprel 2026-cı il tarixdə Qərbi Azərbaycan İcmasının inzibati binasında Qafan rayon İcmasının Qadınlar Şurasının seçki iclası keçirilib. Tədbiri giriş sözü ilə açan Qafan rayon İcmasının sədri Eldar Abbasov bildirib ki, güclü cəmiyyət, ilk növbədə, insanların dəyərləri, qarşılıqlı münasibətləri, sosial həmrəylik və humanist prinsiplər əsasında formalaşır. O, bu inkişaf prosesində qadınların rolunun xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayaraq, onların cəmiyyət həyatındakı fəallığını yüksək qiymətləndirib.

Daha sonra İcmanın əməkdaşı, böyük koordinator və gənclər üzrə məsul şəxs Cəmilə Fəyyaz İcma sədri Əziz Ələkbərlinin salamlarını tədbir iştirakçılarına çatdırıb. Qeyd edib ki, müasir dövrdə qadınların ictimai rolu daha da genişlənib. Azərbaycan qadınları təhsil, elm, səhiyyə, mədəniyyət, idarəetmə, media və sahibkarlıq kimi bir çox sahələrdə uğurla təmsil olunurlar. Onların peşəkarlığı və məsuliyyət hissi cəmiyyətin tərəqqisinə mühüm töhfə verir.
Tədbirdə həmçinin Əsli Əliyeva, Qreta Əliyeva və Məryəm Gəncəliyeva çıxış edərək, Azərbaycan qadınlarının bütün tarixi dövrlərdə ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etdiklərini vurğulayıblar.

Sonda Qafan rayon İcmasının sədr müavini Seyfulla Abbasov təşkilati məsələlər barədə məlumat verərək, şura sədrliyi və müavinlik vəzifələrinə namizədləri təqdim edib. Açıq səsvermənin nəticələrinə əsasən:

• Pərvanə Zəngəzurlu Qadınlar Şurasının sədri,
• Əsli Əliyeva, Qreta Əliyeva, Rəqibə İsbiyeva və Məryəm Gəncəliyeva isə sədr müavinləri seçiliblər.

Qərib sənətkar

Uzaqdan uzağa yaxşı tanıyırdım. Amma yaxın münasibətimiz yox idi. İlk dəfə yolumuz M.A.Qasımov adına Respublika Klinik Xəstəxanasının yanında kəsişdi. O vaxt AzTV-də işləyib, I Alatavada kirayədə qalırdım. İşdən çıxıb evə gedəndə qulağıma zurna səsi gəldi. Uşaqlıqdan öyrəşdiyim və kənd toylarında sevə-sevə dinlədiyim o səs məni yolumdan elədi. Bu o vaxtlar idi ki, sosializm deyilən ictimai-siyasi formasiya dağılmış, daşnak-erməni-rus faşizminin zülmü Qərbi Azərbaycan, Qarabağ və ətraf rayonlarda soydaşlarımızın növrağını pozmuş, 1 milyondan çox əhalimiz qaçqın, köçkün vəziyyətinə düşüb sərgərdan qalmışdı. Hər kəs balasına bir tikə çörək tapmaq üçün hər cəbrə qatlaşır, öz bacardığı işin qulpundan tutub axşama qədər çalışırdı.

Sənət adamları da bu qəbildən idi. Səhər-səhər sazı olan sazını, sözü olan sözünü götürüb evdən çıxır, Allahın yetirəcəyinə tapınıb yola düşürdü. Bu dəfə yolda gördüyüm tanınmış bir nəslin, Zəngəzur mahalına ün salmış bir şəcərənin nümayəndəsi idi. Görünür yuxarıda qeyd etdiyim sıxıntılar onu da yolqırağı yeməkxanalarda öz ifaçılıq məharətini göstərməyə vadar etmişdi. Yaxınlaşmaq, gözəl ifasını dinləyib yorğunluğumu çıxarmaq, adətimiz üzrə zurnasının ağzına nəmər taxmaq, bir az da dərdləşmək istədim. Amma niyyətim baş tutmadı...

O, aralıdan məni tanıyıb daldalandı. Mən də onun o məqamda keçirdiyi duyğusal hissləri duyub görməzdən gəldim. Yerin sahibinə yaxınlaşıb sənətkarın nəmərini və ismarıcımı özünə çatdırmasını xahiş elədim. Dedim,- o zurna ifaçısına de ki, onu yaxşı tanıyıram. Sovet riyaziyatçılarını, xüsusilə Ermənistandakıları kök altına salan riyaziyyat müəllimi Həsən Şəkərəliyevin oğlu Abbas müəllimdir. Özü halal çörəklə böyüyüb. İndi də ruhunu, nəfəsini xərcləyərək ailəsinə çörək pulu qazanır. Balalarına zəhməti ilə qazandığını aparmaqdan, süfrəsinə halal çörək qoymaqdan utanmasın. Qoy bizi çöllərə salanlar, növrağımızı pozub sərgərdan qoyanlar utansın!..
Aradan xeyli vaxt keçmişdi. Mənə bir zəng gəldi. Telefona cavab verdim. Telefonun o başındakı salam-kəlam eləmədən dedi:
-Müəllim, sənnən yayındığım üçün məni bağışla!
Əslində burda bağışlanası heç bir qəbahət yox idi. Bir məğrur müəllim öz ləyaqətinə qısılmış, qüruruna sığınmışdı ki, qaçqınlığın gətirdiyi zilləti, Qərbi Azərbaycan ziyalısının düçar olduğu əzab - əziyyətləri görən, duyan olmasın...
Abbasın doğulduğu Pürülü kəndi

Tanıtım: Şəkərəliyev Abbas Həsən oğlu 1948-ci il dekabrın 6-da Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Pürülü kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. Atası riyaziyyat müəllimi, anası Saçlı xanım Əli qızı ibtidai sinif müəllimi idi. Abbas 1954-1962-ci illərdə Pürülü kənd 8 illik məktəbini, 1966-cı ildə isə Gığı kənd orta məktəbində on birinci sinfi bitirib. Elə həmin ildən Pürülü kənd məktəbində laboratoriya müdiri işləməyə başlayıb. Bir il sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Coğrafiya fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olaraq təhsilini davam etdirib.
Abbasın musiqiyə həvəsi o qədər güclü olub ki, məktəb illərində dərsdən kənar vaxt tapan kimi müstəqil olaraq ifaçılıq öyrənməyə çalışıb. Hətta boyu balaca olduğu üçün tay- tuşları sənin zurna çalmağa nəfəsin çatmaz,- deyiblər. Amma Abbas hamısının iddialarını alt-üst edərək sübut eləyib ki, onun nəfəsi nəinki zurna çalmağa hətta Zəngəzura, Qafqaza, Turan ellərinə ün salmağa da yetər.
Əmisi oğlu Arif Şəkərəliyevlə

O, öz inadkarlığı, səyi nəticəsində tütək, yastı balaban və qara zurna kimi nəfəs alətlərində çalmağı mükəmməl öyrənib. 20 yaşında rayonda musiqiçi kimi tanınmağa başlayıb. Toylara, bayram şənliklərinə dəvət alıb, Ermənistanda ümumrespublika festivallarında iştirak edib. 1976, 1979, 1982, 1983-cü illərdə uğurlu çıxışlarına görə Fəxri fərmanlarla təltif edilib.
1988-ci ilin qanlı deportasiyasına qədər, fasiləsiz olaraq həm pedaqoji fəaliyyətlə, həm də musiqi ifaçılığı ilə məşğul olub. Azərbaycana pənah gətirəndən sonra Bakı mühiti onun qarşısında yeni fəaliyyət üfüqləri açıb, sənətkarlıq imkanlarının üzə çıxmasına stimul verib. 1995-ci ilə qədər Abşeron rayonunun Əli Qulu Qışlaq natamam orta məktəbində müəllim işləyib. Amma musiqiyə, incəsənətə o qədər ürəkdən bağlanıb ki, müqəddəs müəllimlik peşəsinə sayğısızlıq etməmək üçün 47 yaşında məktəbdən ayrılıb.
Abbas müəllimin türk uluslarına məxsus nəfəs alətlərini toplayıb Azərbaycan avazına uyğun səsləndirməsi ümumtürk incəsənətinə verdiyi əvəzsiz töhfədir. Azərbaycanda qədimdən yayılmış zurnalar səs tembri və ölçülərinə görə cürə zurna, orta zurna və qaba zurna olmaqla təsnifləşdirilir. Abbas Şəkərəliyev isə deyirdi ki, hər sənətkarın öz sənət yolu olmalıdır və bu yolda özündən sonraya bir iz qoyub getməlidir. Mənim öz bəstələrim-5 melodiyam var. Abbası rəqsi, Yallı, Novruz gəlir, Ay dostlar və s.
O, dediyini əməli fəaliyyəti ilə təsdiqləmək, sənət yolunda iz qoymaq üçün musiqi alətlərindən təkcə ifaçı kimi istifadə etməyib, həm də onların təkmilləşdirilməsinə çalışıb. İncəsənətin, musiqinin çox sahələrində qabiliyyətini sınayıb. Özünün təbirincə desək, 5 cür xüsusi tembrli zurna icad edib. Bunları - böyük, bir az böyük, orta, kiçik, bala olmaqla öz adı ilə-Abbasçı adlandırıb.

Abbas Şəkərəliyev 1993-cü ildə Sidqi Mustafayevin dəvəti ilə “İrs” folklor ansamblına daxil olub. Əvvəlcə bayram şənliklərində iştirak edib. Ansamblın rəhbəri onun ustad sənətkar olduğunu görəndən sonra beynəlxalq tədbirlərə, xarici səfərlərə aparıb. 1998-ci və 2002-ci illərdə Türkiyədə keçirilən Uluslararası Festivallarda iştirak edərək Fəxri fərmanlara layiq görülüb. Sonra Tehrana dəvət alaraq bir neçə konsertdə iştirak edib.
Müxtəlif nəfəs alətlərində yüksək peşəkarlıqla ifa edən Abbas müəllim 1995-ci ildə “Cəngi” Pəhləvanlar Folklor Qrupuna dəvət alıb. Tez-tez müxtəlif hərbi hissələrə görüşə gedərək əsgərləri “Cəngi” üstündə torpaqlarımızı düşmən işğalından azad etməyə səfərbər edib. 2001-ci ildə qrupun tərkibində Fransaya Ümumdünya Festivalına gedərək, bir neçə şəhərdə çıxış edib. Sonra İngiltərənin paytaxtı Londonda çıxışları olub.
Ustad sənətkar dünyanın harasına getsə də ürəyi Azərbaycanla döyünür, öz milləti ilə nəfəs alırdı. Bakıda özünü daha rahat, daha xoşbəxt, daha gərəkli hiss edirdi. Zəngəzur mahalının əhalisi, xüsusilə öz camaatımız onun musiqisinə, ifa tərzinə o qədər öyrəşmişdilər ki, toylarda, ən xırda məclislərdə belə gözləri onu axtarırdı. O da bunu yaxşı bildiyi üçün musiqi alətini həmişə qoltuq cibində, ürəyinin başında gəzdirirdi.
Abbas qara zurnanı götürəndə sanki ifa etmirdi, cəng tuturdu, meydan sulayıb döyüşə çıxırdı, özünü mənən sənətinə fəda edirdi. İliklərinə qədər bütün sümükləri oynayırdı. O qədər emosional təsir bağışlayırdı ki, adam düşünürdü,-indicə alətin nəfəsliyini çeynəyib qıracaq. Əhatəsindəkiləri baxışları ilə nəzarətdə saxlayırdı. Dəmkeşini, nağaraçını bir an gözdən qoymurdu. Tamaşaçıya elə gəlirdi ki, ustad sağa, sola tərs baxışı ilə öz ansamblını, komanda yoldaşlarını şövqsüzlükdə, ruhsuzluqda ittiham edir. Onların da özü kimi cövlan etməsini istəyirdi.
Musiqi ifaçılığında kamilləşəndən, sənətdə şöhrətlənəndən sonra Abbas Şəkərəliyevi televiziya kanalları tez-tez studiyalara dəvət edirdi. Bir dəfə AzTV-nin həyətində rastlaşdıq. Şirin-şirin söhbət elədiyimizi görən dostum-parodiya ustası Həsən Cəbrayılov bizə yaxınlaşdı, hal-əhval tutandan sonra dedi:
Tamxil bəy, eloğlunuz Abbas “Cəngi”ni qara zurnada havalandıranda adamın damarlarında qanı coşur, bütün azərbaycanlıların və anadoluluların yaşadığı faciələri isə yastı balabanın iniltisiylə dilə gətirir. Ayrı-ayrı türk xalqlarına, əcnəbilərə məxsus olan neçə-neçə nəfəs alətlərini təkmilləşdirərək “türkcə danışmağa” məcbur edib.
Həmişə hamı ilə ünsiyyətdə mehriban olan dostumuzu bir dəfə az qala ağlayan gördüm. 2005-ci ildə İstambulda keçiriləcək Uluslararası Festivalda iştirak etmək üçün Türkiyəyə uçurduq. Təyyarəmiz Naxçıvana yaxınlaşanda onun şən çöhrəsi bir andaca kədərə büründü. Səbəbini soruşdum, dedi:
“Bax, doğma Zəngəzurumun üstündəyik, o görünən dağlar oymağım, həmdəmim, şiş qayalar sirdaşım olub. İndi o yerlərin həsrətindəyəm.”
Bəli, Abbas Şəkərəliyev gənclik illərində oymaq-oymaq gəzdiyi yaşıl yaylaqlar, Nağdalı yurdu, Kilədərə, Qaryalı, Daşbaşı, Çiçəkli, Meydanlar, Boğazyurd, Əriməz dağları, büllur sularından doya-doya içdiyi Yalçeşmə, Qırxlar bulağı və Gülü bulağının həsrəti sinəsini yandırırdı. Həzin, yanıqlı, bəzən üsyankar melodiyaları ilə nə qədər cəhd etsə də bu yanğını söndürüb, o həsrəti çöysüdə bilmirdi. Bəlkə də Vətən dərdini, yurd həsrətini musiqinin dililə ürəyi istədiyi kimi ifadə edə bilmədiyi üçün qələmə sarılıb. Düşünüb ki, yazanda yadına düşən xatirələrin nisgilindən içinə axan göz yaşı o ağrı-acını dindirə, o atəşi söndürə bilər. Elə ona görə də “Vətən həsrətimdir, ay ellər mənim”- deyib, haray çəkirdi:
Vətən dedim, dilim-ağzım qurudu,
Düşdüm qürbətlərə canım çürüdü,
Hicran məni dərdə, qəmə bürüdü,
Sənə gəlim, orda ölüm a dağlar!
Üzünü çəhlim-çəhlim gəzdiyi dağlara tutub, sizə gəlim, orda ölüm, a dağlar,- dedi. Fəqət gedə bilmədi. O böyük arzunu, o bitməyən həsrəti daşıyan ürəyi dərdin zorbalığına dözmədi, qəfil dayandı. Özü də nə zaman, harda, necə dayandı?!

...7 iyul 2022-ci ildə, “Həyat” şadlıq sarayında. Qardaşı oğlu Həsənin toyunda, həm də ürəyinin başında gəzdirdiyi könül sirdaşı- qara zurna əlində, toy adamlarını ehtizaza gətirən ifası zamanı...
O qədər coşqulu, o qədər ehtiraslı, o qədər emosiayalı çalırdı ki, həyəcandan ürəyi durdu. Hamıya elə gəldi ki, Abbas öldü. Amma o ölmədi. Bir andaca ruhunu ilahi sevdaya möhürləyib Haqqın dərgahına yolladı. Haqq sahibi də onu dərgahına alıb əbədiyyətə apardı. Böyük sənətkar əbədiyaşarlıq qazandı.
Abbas Şəkərəliyev ölməyib, o qara zurnanın səsində, Zəngəzur sənətsevərlərinin nəfəsində yaşayır. Onu tanıyanların, sənətkarlığına pərəstiş edənlərin yaddaşında yaşayır. Onu daimi xatırlayanların xatirələrində, dostlarının, doğmalarının qəlbində yaşayır. Toylarda çalınan Cəngilərdə, tutulan Yallılarda el-obamızın sevgidolu ruhunda yaşayır...
Sənətkar Ruhuna sayğılarla:

Tamxil ZİYƏDDİNOĞLU

TƏBRİK EDİRİK!

Əziz sinif yoldaşlarım, Qafan Şəhər 4 nömrəli orta məktəbin 1973-cü il məzunları, məktəb illərimin xoş xatirələri ilə dolu gözəl insanlar Gülşən xanım Allahverdiyeva və Adilə xanım Aslanova! Sizi 70 illik yubileyiniz münasibəti ilə öz addımdan, ailəmiz, sinif yoldaşlarımız adından ürəkdən təbrik edirəm. Sizə möhkəm can sağlığı, uzun, xöşbəxt, mənalı ürəyinizcə olan gözəl bir ömür arzu edirəm. Növbəti yubileylərinizi doğma yurdumuzda Zəngəzurumuzda, doğulub boya -başa çatdığınız dədə-baba ocağında toy- bayram kimi qeyd edək. Nəvə- nəticə toyu görəsiniz!
Aşağıdakı ürək sözlərimi Zəngəzur çiçəklərindən bağlanmış buket əvəzi qəbul edin:



Ay, apreldə ad gününləri olanlar,
Yetmiş yaşı tamam olan uşaqlar.
Ad gününüz mübarəkdir, mübarək!
Biri Adilədir o biri Gülşən,
Həyatda həmişə olasınız şən!

Bu bahar çağının açılan gülü,
Nərğizi, bənövşəsi, şehli çəməni,
Məktəb illərimizin xatirələri:
Biri Xələcdəndi, biri Bəkdaşdan,
Bunların sorağı gəlir Qafandan.

Həyatda həmişə hörmətli olun,
Ruhunuz sağlam olsun, başınız uca,
Dostluqda, yoldaşlıqda önlərdə olun!
Ömür kitabınız sevinclə dolsun,
Nəvəli, nəticəli ömrünüz olsun,
Tutub əllərindən yüz il yaşayın!
Yurdumuz Zəngəzurun adın daşıyın!

Əlövsət Xalıqverdiyev.
25.03.2026

Təbrik edirik!

Bu gün qardaşım Əlövsətin 70 yaşı tamam olur. 70 illik ağrı-acılı, acılı-şirinli günlər yaşamış hər kəs mütləqdir ki, o zirvədən geri boylanır. Özündən sonra qoyduğu izə, qazandığı ad-sana, ətrafındakıların nəzərində tutduğu mövqeyə bir nəzər yetirir. Bəri başdan qeyd edək ki, Əlövsət bəy istiqanlı, od-ocağa, yurda bağlı, dostluqda sədaqətli, ailəcanlı, işinə məsuliyyətli, vətənini sevən qürurlu bir vətəndaşdır. Gəlin daha yaxından tanış olaq:

Xalıqverdiyev Əlövsət Məmmədəli oğlu 1956-cı il aprelin 9-da Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Yuxarı Gödəkli kəndində- kəndin bünövrəsini qoyan Eyvazxanlı tayfasının nüfuzlu bir ailəsində dünyaya göz açıb. 5 uşaqlı ailənin ilk övladıdır. Əlövsət dünyaya göz açandan həyətlərindəki azman palıd ağacını görüb. Uşaqlıq çağlarını onun dövrəsində oynamaqla, başına dırmanmaqla keçirib. Demək olar ki, elə məğrurluğu da o qocaman palıd ağacından, gəzdiyi Zəngəzur dağlarından götürüb.

Əlövsət Xalıqverdiyev 8-ci sinfi əla qiymətlərlə Yuxarı Gödəklidə, 10-cu sinfi isə 1973-cü ildə Qafan şəhər 4 №-li Azərbaycan orta məktəbində bitirib. Elə həmin il də Azərbaycan Neft Kimya (inst.) Akademiyasına qəbul olaraq ali təhsili uğurla başa vurub. 1975-1977-ci illərdə Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub.

O, hələ tələbəlik illərindən əmək fəaliyyətinə başlayıb.
1977-ci ildən 2012-ci ilə kimi Azəbaycan Zərgərlik Sənaye İstehsalat Birliyində fəaliyyət göstərib. İstehsalatda işgüzarlığı, məsuliyyəti, təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə həmişə seçilib. Ona görə də xarakterindəki bu yüksək keyfiyyətlər nəzərə alınaraq 1990- ildə SSRİ dağılanda müstəqil Azərbaycan Respublikasının milli atributlarının dəyişdirilməsi, (milli pulun eskizinin hazırlanması) Azərbaycan Dövlət mükafatlarının- orden və medalların ərsəyə gəlməsi kimi məsuliyyət tələb edən şərəfli bir iş ona etibar edilib.

Onun həyat yolunun narahat günləri, yuxusuz gecələri doğma yurdu Zəngəzurun itkisi ilə başlayıb. Azərbaycanın dörd bir yanına səpələnmiş qaçqın və köçkünlərimizi axtarıb tapmağı, uyğun bir yerdə məskunlaşdırmağı, maddi kömək etməyi, onlara mənəvi dayaq olmağı bu ağır tarixi məqamda özünə borc bilib.

Hələ 1990- ildə eşidəndə ki, Zəngəzurda kənddə və diğər yerlərdə ermənilər qəbiristanlıqları dağıdıblar, o buna dözməyib. Heç nəyə məhəl qoymadan həyatı bir riskə gedib dağıdılmış qəbirlərin şəklini çəkib gətirmişdir. Erməni vandallarının törətdikləri barədə gördüklərini yazaraq “Vətən səsi” qəzetində “Yurd çağrışı" sərlövhəli məqalə ilə çıxış edib. Yurd həsrəti Əlövsət Xalıqverdiyevi heç vaxt rahat buraxmayıb. O, Vətən dərdini qələmi ilə ovutmağa çalışıb. Azərbaycan Radiosunda dəfələrlə çıxış edib. Müəllifi olduğu “Zəngəzurda keçən günlər" və “Qayıt anam qayıt gəl" verilişləri Azərbaycan Teleradiosunun “Qızıl fond”unda saxlanılır.

Əlövsət Xalıqverdiyev peşə fəaliyyəti ilə bərabər ictimai-siyasi fəaliyyətlə də məşğul olur. Beləki 2004-cü ildən “DAYAQ" İctimai Birliyini təsis edib. Bu yolla qaçqınlara və deportasiyaya məruz qalanlara yardım edir.

O, həmyerlisi, ixtisasca həkim olan İsbiyeva Rəqibə Qabil qızı ilə ailə qurub. Birlikdə üç övlad böyüdüblər. İki nəvənin qayğıkeş babasıdır. Övladlarının ikisi Rəqibə xanımın peşəsinə yiyələniblər. Günel göz həkimi- cərrahdır. Elnur Xalıqverdiyev də həkimdir. Kamil isə Bakı Biznes Universitetinin məzunudur.

Mənə dogma olan bu ailənin başçısı Əlövsət Məmmədəli oğlu Xalıqverdiyevi 70 illik yubileyi münasibəti ilə ürəkdən təbrik edirəm, ona sağlam-uzun ömür və Zəngəzurlu günlər arzulayıram!
Sevgi və sayğılarla:
Tamxil Ziyəddinoğlu

Dağların yaddaşındakı toy

Kənd şənbə günü təkcə təqvimin bir parçası deyil, həm də kollektiv sevincin, gözləntinin və qədim bir ritualın zirvə nöqtəsi idi. Şənbənin gəlişi ilə kəndin sakit ahəngi dəyişər, hava hələ gəlməkdə olan toy karvanının həyəcanı ilə dolardı.

Kəndin girişindəki dolayılar (dolama yollar) sadəcə coğrafi bir relyef deyil, həm də müjdənin ilk göründüyü, qara zurnanın kökləndiyi nöqtə idi. Bütün kənd əhli - qocadan uşağa qədər sözləşmiş kimi gözlərini o dolayılara dikərdi. Uşaqlar yol kənarındakı təpəciklərdə keşik çəkər, uzaqdan görünən toz dumanını "Gəlirlər!" nidası ilə kəndə car çəkərdilər.

Toy karvanı kəndin mərkəzinə çatmamış zurnaçının nəfəsi, zurnanın səsi dağlarda əks-səda verirdi. Zurnaçı dolayıdan -dolanbac yoxuşlu yolun ən hündür və səs yayılan hissəsindən ifaya başlayardı. Bu səs sadəcə musiqi deyildi, həm də bir ailənin xoşbəxtliyini, bir evə gələn səadəti bütöv bir icmaya bəyan edən rəsmi bəyanat idi.

O səhər – bazar günü Kurud kəndi hər zamankından fərqli oyandı. Günəş dağların iti zirvələrindən süzülüb gələndə, bağlardakı meyvə ağaclarının yarpaqlarında gecənin sərinliyini qoruyan şeh damlaları mirvari tək parlayırdı. Amma bu səhərki sükut həmişəki sakitlikdən deyildi; bu, böyük bir sevinc fırtınasından əvvəlki xumarlanma idi. Çox keçmədi ki, kəndin dərələrinə zurna-nağara sədası yayıldı. Bu səs Kurudun qədim qayalarına dəyib əks-səda verir, sanki bütün təbiətə müjdə yayırdı: Bu gün kənddə toy var!

O vaxtlar zurna çalınanda ruhumuz yerindən oynayırdı. Zurnanın o ilk sədası gələndə bilirdik ki, fələyin çarxı bizim tərəfə dönüb. Toy evindən əvvəl bütün kəndə bayram gələrdi. O vaxtlar toy təkcə bir ailənin şadlığı, iki gəncin muradı deyildi; bu, bütöv bir elin-obanın bir yumruq kimi birləşdiyi, köklərə bağlılığın təsdiqi olan müqəddəs bir ayin idi. Qonşu qonşuya baxmazdı ki, görüm məni çağırıblar, ya yox; qapı hər kəsə açıq idi. Kimin imkanı nəyə çatardısa, işin bir ucundan tutardı. Birimiz odun daşıyardıq, birimiz qazan asardıq.

Həyətdə odun tüstüsü yüksəlməyə başlayardı. O tüstü təkcə yemək bişirmək üçün deyil, birliyimizin, diriliyimizin nişanı kimi göyə ucalardı. Qazanların altındakı palıd yarmaçaları çatırdadıqca, qazanın altından o yan bu yana hücum çəkən alov dilləri, havaya yayılan o his qoxusu kəndin təmiz dağ havası ilə qarışıb insanın iştahını deyil, ruhunu açırdı...

Qonşu qadınlar böyük qazanların başına keçmişdilər: kimi axşamdan hazırlanmış içliyi kələm yarpağına bükür, kimi təzəcə kəsilmiş əti doğrayır, kimi də kəndin məşhur aşının düyüsünü arıtlayırdı. Nənələrin biri düyünü süzür, digəri isə qazmaq üçün lavaşları hazırlayırdı. Onların hər hərəkətində bir nizam, bir ahəngdarlıq, qədimdən kök salmış bir gələnək vardı. Arada zarafatlaşır, köhnə toylarda olub keçənlərdən danışıb gülüşürdülər. Çünki o vaxtlar toy həm də kəndin xanımları üçün bir dərdləşmə, bir sevinc paylaşma məqamı idi. Kişilər isə toy mağarını qurmaq üçün əlbir olmuşdular. Hər kəsin üzündə yorğunluqdan çox, illərin qonşuluq mehribanlığından doğan səmimi bir təbəssüm vardı.

Dağların qoynundakı bu kiçik kənd, günəşin al şəfəqləri altında musiqi və rəqs sədaları ilə nura boyanırdı. Zurnanın o yanıqlı, həm də qürurlu sədası sıldırım qayalarla qədim bir dastan barədə söhbət edirdi. Nağaranın hər zərbəsi isə sadəcə bir ritm deyil, ana torpağın min illik nəbzinin döyüntüsü idi. O vaxtın insanı torpaqdan qopmamışdı. Ayağımız torpağa dəyəndə enerjimiz artardı. Yallı gedəndə elə bilirdik ki, yer yerindən oynayacaq. Nağaraçı çomağı elə şövqlə vururdu ki, səsi qonşu kəndlərdə eşidilirdi. Amma o səs heç kimi yormazdı, əksinə, ürəklərə fərəh, ruhlara qida verərdi.
Gəlin atlananda zurnanın səsi daha da şaxələnər, nağara isə sanki dağları silkələməyə başlardı. Bu, sadəcə bir köç deyil, bir ocaqdan digərinə uzanan səadət körpüsü idi...

Kəndin ağsaqqalları qapı ağzında cərgəyə düzülmüşdülər; hər birinin üzündəki qırışlar keçmiş toy-busatların xatirəsini daşıyırdı. Gəlinin ayağı altında kəsilən qurbanın qanı torpağa qarışanda, hamı bir ağızdan "mübarək olsun" dedi. Bu dua kəndin havasına elə hopdu ki, quşlar belə qanad saxlayıb bu mənzərəni seyr etdi. Mağarın içi isə tamam başqa bir aləm idi. Uzun taxta masaların üstü kəndin bərəkəti ilə bəzədilmişdi: təzə kəsilmiş quzu ətinin ətri, kərə yağında qovrulmuş o məşhur "süzmə plov"un qoxusu mağarın hər küncünə yayılmışdı. Amma heç kim yemək üçün tələsmirdi; hamının gözü meydanda, qulağı isə zurnanın "Cəngi"sində idi.
Və nəhayət, o məşhur "Yallı"... Bu, Kurudun vizit kartı idi. İlk addımı kəndin ən hörmətli ağsaqqalı atardı. Onun əlindəki naxışlı dəsmal havada süzüldükcə, arxasınca düzülən onlarla insan tək bir bədənə çevrilirdi. Ayaqlar yerə elə bir ahənglə dəyirdi ki, sanki yerin altındakı qayalar da bu ritmə cavab verirdi. Nağaraçı artıq nağaranı deyil, sanki öz ürəyini döyürdü. Səs dərələrdən keçib qonşu kəndlərə çatanda, ordakılar da bilirdi:
"Kirs - Kurudlular yenə bir olub, yenə şadlıq edir, Yallı gedirlər!"

Axşam düşüb günəş dağların arxasında gizlənəndə belə, kənd yatmadı. Ay işığı damların bacasından süzüldükcə, toyun sədası uzaq dərələrdə əks-səda verməyə davam etdi. O gecə hər kəs yastığa başını qoyanda yorğunluqdan deyil, ruhunun doyduğundan gülümsəyirdi. Çünki o vaxtlar toy təkcə bir gün sürməzdi; o sevincin istisi növbəti toya qədər hər kəsin ocağını qızdırardı.

Polad POLADOV