Zəfərdən Qayıdışa –

Həsrətin Sonu Yaxındır

Mən mütləq yurduma dönəcəyəm. Çünki o torpaqlar sadəcə doğulduğum yer deyil, mənim köküm, kimliyim, yaddaşımdır. O torpaqlarda atam yaşayıb, atamın atası yaşayıb, onun da babaları ömür sürüb. Hər qarışında əcdadlarımızın izi, alın təri, xatirələri və duaları var. Biz o torpaqlara sonradan gəlməmişdik – əsrlərlə o yurdun sahibləri olmuşduq.

1991-ci il avqustun 8-də doğma Nüvədi kəndindən zor gücünə deportasiya olunduq. Evimizi, ocağımızı, ata-baba yurdumuzu tərk etməyə məcbur edildik. Ancaq bir şeyi heç kim bizdən ala bilmədi – Vətən sevgisini və Qayıdış ümidini. Biz yurdumuzdan çıxarıldıq, amma yurdumuz heç vaxt ürəyimizdən çıxmadı.

İllər keçdi. Həsrət uzandı. Amma bu həsrət bizi sındırmadı, əksinə daha da möhkəmləndirdi. Biz inanırdıq ki, haqq gec-tez öz yerini tapacaq. Bu inamın təməlini Ulu Öndər Heydər Əliyev qoymuşdu. O, Qərbi Azərbaycana qayıdış ideyasını milli yaddaşımızın ayrılmaz hissəsinə çevirdi, dövlətçilik siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi yaşatdı.

Bu gün həmin siyasi xətt Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən qətiyyətlə davam etdirilir. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan Vətən müharibəsində tarixi Zəfər qazandı, ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və Böyük Qayıdış prosesinə başladı. Bu Zəfər bütün soydaşlarımıza göstərdi ki, xalqımızın iradəsi qarşısında heç bir haqsızlıq əbədi ola bilməz.

Məhz buna görə də 2026-cı il avqustun 8-də ABŞ-da sülh müqaviləsinin imzalanması və paraflanması xəbəri bizdə yeni ümidlər yaratdı. Bu tarixi hadisə Qərbi Azərbaycana qayıdış yolunda yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. İnanırıq ki, beynəlxalq hüquq, tarixi ədalət və dövlətimizin qətiyyətli siyasəti nəticəsində doğma yurdlarımıza qayıdacağımız gün uzaqda deyil.

Biz intiqam deyil, ədalət istəyirik. Biz müharibə deyil, doğulduğumuz torpaqlarda sülh və əmin-amanlıq içində yaşamaq istəyirik. Ata-babalarımızın məzarlarını ziyarət etmək, dağıdılmış ocaqlarımızı yenidən qurmaq, övladlarımızın və nəvələrimizin öz doğma yurdlarını görməsini arzulayırıq.
Əminik ki, Zəfərdən Qayıdışa gedən yol artıq açılıb. Bu yol bizi doğma Mığrıya, Nüvədiyə və bütün Qərbi Azərbaycan yurdlarına aparacaq.
O gün uzaqda deyil. Biz qayıdacağıq. Çünki o torpaqlar bizim tarixi Vətənimizdir. Biz qayıdacağıq – əcdadlarımızın ruhuna, tariximizə və gələcək nəsillərə olan borcumuzu yerinə yetirmək üçün.
Zəfərdən Qayıdışa – bu, təkcə bir şüar deyil, bütün Qərbi azərbaycanlıların qəlbində yaşayan müqəddəs inamdır. Və o inam mütləq gerçəyə çevriləcək.

Nüvədi kənd sakini Bərəhman Zairov Səfiyar oğlu

ANA DİLİMİZ –

MİLLİ KİMLİYİMİZDİR

Şəki şəhərindəki Ü.Hacbəyli adına şəhər Folklor Evində Şəki MKS-nin 13 nömrəli kitabxana filialı ilə birlikdə Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü ilə əlaqədar “Mənim ana dilim, mənim kimliyim” adlı ədəbi-bədii tədbir keçirilib. Hər il ənənəvi olaraq keçirilən Ana dili günlərində olduğu kimi, bu dəfəki mərasimdə də dilimizin özəlliyi, millətin və dövlətin mövcudluğundakı müstəsna yer və əhəmiyyəti barədə geniş diskussiya aparıldı. Çıxış edən ziyalıların hər biri dilimizin qorunması və inkişafı ilə bağlı maraqlı fikir və mülahizələr söylədilər.
Tədbirin aparıcısı – M.F.Axundzadə adına Şəki Şəhər Mədəniyyət Mərkəzinin aparıcı metodisti, tanınmış bədii qiraətçi Nazilə xanım Qaffarova mərasimi açdı, iştirakçıları ana dili ilə bağlı şeir parçası ilə salamladıqdan sonra, Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması zamanı canlarından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi. Daha sonra unudulmaz Xalq şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin “Ana dilim” şeirinin şairinin öz dilindən səsləndiyi video-çarx nümayiş etdirildi.

N.Qaffarova sözü Şəkinin şair-alim qızı, Bakıda yaşasa da, doğma yurdunda keçirilən bu cür tədbirlərdə böyük məmnuniyyətlə iştirak və çıxış edən AMEA N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent Qiymət xanım Məhərrəmliyə verdi. Qiymət xanım çıxışını əsasən doğma dilimizdə yaranan folklorumuz, klassik və müasir ədəbiyyatımız, eyni zamanda dilimizin qorunub-saxlanması və inkişafının milli-mənəvi dəyərlər sistemimizdəki əhəmiyyətli rolu üzərində qurdu. Şair-alim çıxışını “Vətən nədir” adlı şeiri ilə yekunlaşdırdı. Şəki ədəbi mühitinin istedadlı nümayəndələrindən Zaur İlhamoğlu, Gülarə İnci, Əfsanə Rəvan, qiraətçi Aylin Raminqızı da öz çıxışlarında maraqlı fikirlər irəli sürdülər, bir-birindən gözəl şeirlər səsləndirildi.
Ü.Hacıbəyli adına şəhər Folklor Evinin metodisti, sevilən müğənni İdris İdrisovun ifa etdiyi şən-şux mahnı – “Şirin dil” Ana Dilimizin necə sevilən bir dil olduğunun əyani sübutuna çevrildi.

Şəki şəhər MKS-nin 13 nömrəli kitabxana filialının müdiri Gövhər Bəkirova da çıxış edərək, tədbirin keçirilməsindən məqsəd və dilimizin sevilməsi, inkişaf etdirilməsi istiqamətində görülmüş və görülməkdə olan işlərdən danışdı. Tədbir iştirakçılarına, qonaqlara və aparıcıya minnətdarlığını bildirdi. Sonda xatirə şəkilləri çəkdirildi.

Şəfəq Məhərrəmli,
ŞƏKİ.

Yeganə Qəhrəmanova
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Ruhumuzun manifesti

(Rəqəmsal əsrin keşikçisi: qloballaşma və süni intellekt dövründə Azərbaycan dilinin qorunması)

XXI əsr bəşəriyyətə bənzəri görülməmiş sürət, texnoloji inqilablar və dərin geosiyasi-mədəni transformasiyalar bəxş etmişdir. Qloballaşma prosesi sərhədləri silərək dünyanı vahid informasiya məkanına çevirdiyi halda, süni intellektin gündəlik həyatımıza daxil olması insan fəaliyyətinin bütün sahələrini kökündən dəyişdirir. Bu qlobal inteqrasiya dalğası elm, təhsil və iqtisadiyyat üçün yeni imkanlar açmaqla yanaşı, hər bir xalqın milli kimliyinin və varlığının təməl daşı olan ana dilinin qorunması məsələsini həyati bir zərurət kimi ön plana çıxarır. Azərbaycan dili də bu qlobal axında öz tarixi saflığını, zənginliyini və ifadə imkanlarını qoruyub saxlamaqla yanaşı, rəqəmsal dünyanın tələblərinə uyğunlaşmaq kimi çətin, lakin şərəfli bir sınaq qarşısındadır.
“Qloballaşma burulğanında Ana dili: mədəni inteqrasiya, yoxsa assimilyasiya təhlükəsi?” sualına cavab axtarmağa çalışsaq, görərik ki, qloballaşma mahiyyət etibarilə mədəniyyətlərin yaxınlaşması, informasiya mübadiləsinin sürətlənməsi və dünya miqyasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsidir. Lakin bu proses birtərəfli xarakter daşıdıqda və qeyri-bərabər güc mərkəzlərinin təsiri altına düşdükdə mədəni birtərəfliliyə – mədəniyyətlərin unifikasiyasına və kiçik dillərin sıxışdırılmasına səbəb olur. Dünyada mövcud olan minlərlə dildən yalnız bir neçəsinin (əsasən ingilis dilinin) qlobal ünsiyyət vasitəsinə çevrilməsi digər dillərin funksional dairəsini daraltmaq təhlükəsini yaradır.
Azərbaycan dili zəngin tarixi keçmişə, dərin köklərə və mükəmməl qrammatik quruluşa malikdir. Müstəqillik illərində dilimiz dövlət dili kimi öz hüquqi statusunu bərpa etmiş, bütün sahələrdə işlənmə arealını genişləndirmişdir. Lakin açıq informasiya cəmiyyətində xarici dillərin, xüsusilə də ingilis dilinin təsiri qaçılmazdır. Burada əsas problem xarici dillərin öyrənilməsi deyil, ana dilinin daxili imkanlarına etinasızlıq göstərilməsi, lüğət tərkibinin əsassız və gərəksiz alınma sözlərlə (barbarizmlərlə) zədələnməsidir.
Gündəlik nitqdə, reklam lövhələrində, kütləvi informasiya vasitələrində və xüsusilə internet məkanında ana dilinin qrammatik normalarının pozulması, üslub səhvləri milli düşüncə tərzinin də tədricən eroziyaya uğramasına gətirib çıxarır. Dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil; o, xalqın təfəkkür tərzinin, milli psixologiyasının, tarixinin və mənəviyyatının güzgüsüdür. Dilini itirən xalq öz tarixi yaddaşını və milli suverenliyini də itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalır. Ona görə də dilimizin milli təməlini qorumaq, onun onurğa sütununu sabit saxlamaq üçün uşaq, yeniyetmə və gənclərimizdə ana dilimizə sevgi oyatmalı, orta təhsilin ana dilində olmasına xüsusi önəm verməliyik. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, gənclərimiz dünya dillərini mümkün qədər öyrənməli, lakin, ilk növbədə, öz ana dilini mükəmməl bilməli, onu sevməyi və qorumağı özünə borc bilməlidir ki, dilimiz gələcək nəsillərə öz milli saflığını qoruyaraq ötürülə bilsin.

Süni intellekt dövründə dil: yeni çağırışlar və rəqəmsal bərabərsizlik
Müasir dövrün baş verən ən böyük texnoloji inqilabı süni intellekt və böyük dil modellərinin intişarıdır. Bu gün ChatGPT, Claude, Gemini kimi süni intellekt sistemləri bəşəriyyətin intellektual fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Lakin bu texnoloji mütərəqqi prosesin arxasında mühüm bir dil problemi dayanır: rəqəmsal bərabərsizlik və dil ədalətsizliyi.
Dünyadakı minlərlə dildən yalnız bir neçəsi (başda ingilis dili olmaqla çincə, ispança, fransızca kimi güclü dillər) süni intellekt sistemləri tərəfindən mükəmməl səviyyədə dəstəklənir. Azərbaycan dili də daxil olmaqla bir çox dillər isə "az resurslu dillər" (low-resource languages) kateqoriyasına daxildir. Bu o deməkdir ki, qlobal texnologiya nəhənglərinin yaratdığı süni intellekt modellərində Azərbaycan dilinin korpusu, leksik bazası, frazeoloji fondu və mədəni konteksti kifayət qədər təmsil olunmur ki, nəticədə aşağıdakı neqativ hallar ortaya çıxır:
• Süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən tərcümələrdə kobud semantik səhvlərə, mexaniki kalkalara və milli təfəkkürə yad ifadə tərzlərinə yol verilir.
• Rəqəmsal mühitdə Azərbaycan dilində keyfiyyətli kontentin (elmi məqalələr, texniki sənədlər, proqramlaşdırma resursları) az olması gənc nəslin informasiya əldə edərkən məcburiyyətdən digər dillərə üz tutmasına səbəb olur.
• Səsli köməkçilər, avtomatlaşdırılmış mətn tanıma və sintez sistemləri Azərbaycan dilinin fonetik xüsusiyyətlərini hələ də tam dəqiqliklə emal edə bilmir.
Əgər bu sahədə vaxtında və sistemli addımlar atılmasa, Azərbaycan dili gələcəyin rəqəmsal iqtisadiyyatından və süni intellekt ekosistemindən təcrid olunmaq təhlükəsi ilə qarşılaşacaq. Ona görə də Ana dilinin qorunmasında dövlət siyasəti və cəmiyyətin məsuliyyəti eyni dərəcədə əhəmiyyətə malikdir.
Azərbaycan dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və qlobal rəqabətədavamlılığının təmin edilməsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ana dilimizin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi, onun rəsmi dövlət dili kimi tətbiqi sahəsində imzaladığı tarixi fərmanlar və sərəncamlar bu siyasətin təməlini qoymuşdur. Bu gün də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamlar, dövlət proqramları ana dilimizin saflığının qorunmasına, lüğət tərkibinin zənginləşdirilməsinə və rəqəmsal mühitdə mövqelərinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Lakin dilin qorunması təkcə inzibati qərarlarla və ya qanunvericiliklə həll oluna bilməz. Burada cəmiyyətin hər bir üzvünün – ziyalıların, müəllimlərin, jurnalistlərin, yazıçıların və xüsusilə də gənclərin daxili mədəniyyəti və məsuliyyəti əsas rol oynayır.
• KİV və Sosial Media: Televiziya kanalları, xəbər portalı və sosial media platformaları dilin kütləvi yayılmasında əsas instansiyalardır. Efirlərdə və yazılı mətbuatda ədəbi dil normalarının pozulmasına yol verilməməlidir.
• Təhsil Sistemi: Məktəb və universitetlərdə ana dilinin tədrisi sadəcə qrammatika qaydalarının əzbərlənməsi deyil, şagirdlərdə dilə sevgi, estetik zövq və yaradıcı yanaşma aşılanmalıdır.
Süni intellekt əsrində azərbaycan dilinin inkişafı üçün strateji yol xəritəsi müəyyənləşdirmək, Azərbaycan dilini süni intellekt və qloballaşma təhdidlərindən qorumaq, əksinə, onu rəqəmsal dünyanın güclü oyunçusuna çevirmək üçün aşağıdakı strateji addımların atılması zəruridir:
1. Milli Dil Korpusunun və Böyük Dil Modellərinin Yaradılması: Azərbaycan dilinin elektron bazası – geniş leksik, qrammatik və sintaktik korpusu dövlət səviyyəsində sistemləşdirilməli və qlobal texnologiya şirkətlərinə açıq inteqrasiya olunmalıdır. Yerli İT mütəxəssisləri tərəfindən milli süni intellekt dil modelləri (LLM) inkişaf etdirilməlidir.
2. Terminologiya Məsələsinin Təkmilləşdirilməsi: Elm və texnologiya sahəsində sürətlə yaranan yeni anlayışlar (məsələn, İT, kibertəhlükəsizlik, biotexnologiya terminləri) əcnəbi dillərdən kor-koranə tərcümə edilməməli, dilimizin daxili imkanları və qanunauyğunluqları əsasında peşəkar terminlər yaradılaraq leksikona daxil edilməlidir.
3. Rəqəmsal Kontentin Artırılması: İnternet məkanında Azərbaycan dilində ensiklopedik məlumatların (məsələn, Vikipediya layihələri), elmi məqalələrin, proqramlaşdırma təlimatlarının və rəqəmsal media vasitələrinin həcmi kəskin şəkildə artırılmalıdır. Süni intellekt ancaq mövcud kontent əsasında öyrənir; ona görə də dilimizdə keyfiyyətli məzmunun olması suverenliyimizin rəqəmsal təminatıdır.
4. Maarifləndirmə və Dil Şüuru: Cəmiyyətdə ana dilinə qarşı həssaslıq artırılmalı, təmiz və səlis danışmaq hər bir vətəndaş üçün nüfuz və mədəniyyət göstəricisinə çevrilməlidir.
Deyilənləri ümumiləşdirsək, bu qənaətə gəlirik ki, Ana dili hər bir xalqın ruhunun manifestidir. Qloballaşmanın sərhədləri sildiyi, süni intellektin isə insan idrakını modelləşdirdiyi müasir dövrdə Azərbaycan dilinin qorunması sadəcə linqvistik məsələ deyil, milli təhlükəsizlik, mədəni suverenlik və gələcək nəsillər qarşısında mənəvi borc məsələsidir. Azərbaycan dili öz qədim köklərinə söykənərək, müasir elmin və süni intellektin imkanlarından bəhrələnməklə həm ənənəsini qorumalı, həm də gələcəyin rəqəmsal dünyasında öz möhtəşəm səsi ilə ucalmalıdır. Unutmayaq ki, dilini qoruyan xalq əbədi yaşayır.

DİLİMİZ – MİLLİ KİMLİYİMİZ,

VARLIĞIMIZ VƏ QÜRUR MƏNBƏYİMİZ

Hər il avqustun 1-i ölkəmizdə Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün ana dilimizin saflığını qorumağın, onu yaşatmağın və gələcək nəsillərə olduğu kimi ötürməyin nə qədər mühüm olduğunu bir daha xatırladır.
Azərbaycan dili anamızın laylasıdır, xalqımızın ruhudur, milli kimliyimizin ən müqəddəs rəmzlərindən biridir. Dilimizin saflığını, zənginliyini və gözəlliyini qorumaq hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur. Başqa dilləri öyrənmək böyük üstünlükdür, lakin öz ana dilini, ədəbiyyatını və milli kökünü bilməyən insan heç bir dili kamil şəkildə mənimsəyə bilməz.
Azərbaycan dili türk dilləri ailəsinin oğuz qrupuna daxil olan qədim və zəngin bir dildir. Təşəkkülü miladdan əvvəlki dövrlərə gedib çıxan bu dilin ifadə zənginliyi, axıcılığı və sadəliyi, səlist ahəngi onu dünyada ən şirin dillərdən biri kimi tanıtmış, şöhrətləndirmişdir.
Ana dili bizim üçün müqəddəs dildir, ömrümüzü mənalandıran, xəyallarımızı qanadlandıran, dostumuza məhəbbətlə, düşmənimizə nifrətlə səslənən bir dildir. Ana dili bizim varlığımız, vüqarımız, fəxr dünyamızdır.

Doğma dilim, sən ki varsan dünyada!
«Mən də varam!» söyləməyə haqlıyam.
Anam! Ana dilim! Ana Vətənim!
Mən bütün qəlbimlə sizə bağlıyam!

Mən Gürcüstanın Rustavi şəhərində doğulmuş, orada böyümüş, təhsil almış və uzun illər Rustavi şəhər mətbəəsində çalışmışam. Təxminən 200 nəfərin işlədiyi kollektivdə cəmi dörd azərbaycanlı idik. İş yerində rus və gürcü dillərində danışsaq da, öz aramızda həmişə Azərbaycan dilində ünsiyyət qururduq. Məhz doğma dilimiz bizi hər kəsə azərbaycanlı kimi tanıdırdı.
Rəhmətlik atamın bir sözü bu gün də qulağımdadır: "Ailənin içində başqa dildə danışmayın. Başqa dilləri öyrənin, amma ana dilinizi heç vaxt unutmayın." Bu nəsihət bizim həyat amalımıza çevrildi. Harada yaşamağımızdan asılı olmayaraq, millətimizin nümayəndələri ilə həmişə öz ana dilimizdə danışdıq və bununla fəxr etdik.
Rustavi Mədəniyyət Mərkəzinin təsisçilərindən biri, eləcə də Qadınlar Şurasının sədri kimi fəaliyyət göstərdiyim illərdə təşkil etdiyimiz bütün tədbirlərdə Azərbaycan dilində çıxış edirdik. Digər millətlərin nümayəndələri üçün isə çıxışlar tərcümə olunurdu. Gürcüstan dövlətinin dəstəyi ilə Rustavi Mədəniyyət Evində Novruz bayramının rəsmi şəkildə qeyd olunması da dilimizin, milli-mənəvi dəyərlərimizin yaşadılması və Azərbaycan xalqının tanıdılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyırdı.
1921-ci ildən Tiflisdə nəşr olunan "Sovet Gürcüstanı", sonralar isə "Gürcüstan" adı ilə fəaliyyətini davam etdirən qəzet mənim və minlərlə soydaşımızın həyatında xüsusi yer tuturdu. Yazılarımız bu qəzetdə dərc olunur, mədəniyyət, incəsənət, idman, poeziya və ədəbiyyat aləmində baş verən yenilikləri məhz bu qəzet vasitəsilə izləyirdik. Bu qəzet bizə Azərbaycan sözünün gücünü, milli mətbuatın əhəmiyyətini öyrədirdi.
Valideynlərim məni Rustavidə fəaliyyət göstərən 7 nömrəli məktəbin Azərbaycan bölməsində oxutmaqla həyatımın ən doğru qərarını vermiş oldular. Həmin məktəbdə biz təkcə təhsil almadıq, həm də milli ruhda böyüdük. Gürcüstanda yaşayan şair və yazıçılarla görüşlər keçirdik, redaksiyalara getdik, ədəbi mühitlə yaxından tanış olduq. "Sovet Gürcüstanı" qəzetinin redaktoru Süleyman Süleymanov, müavini Həmid Vəliyev, Mahmud Hacixəlilov, Qasım Əhmədov, Elman Kələyev, Arif Mustafazadə, İslam Əliyev kimi ziyalılarla görüşlər mənim dünyagörüşümün formalaşmasında mühüm rol oynadı. Onlar mənim düşünən beynimə, danışan dilimə çevrildilər.
Ədəbiyyat müəllimim, rəhmətlik Mustafa Məmmədov hərdən dərsdə deyərdi:
"Ay Güllü, gəl Aşıq Ələsgərdən, Səməd Vurğundan, Mirvarid Dilbazidən bir şeir söylə, dincəlim."
Mən də böyük həvəslə şeirlər söyləyərdim. Bəlkə də həmin günlərdən xəbərsiz şəkildə ədəbiyyat aşiqinə çevrilmişdim.
Bu gün həmin illəri minnətdarlıqla xatırlayıram. Çünki məni bu günə gətirən yolun başlanğıcında ana dilim, Azərbaycan ədəbiyyatı və milli mətbuat dayanır.
Ulu Öndər Heydər Əliyev deyirdi:
"Hər bir xalqın milliliyini, mənəvi dəyərlərini yaşadan və inkişaf etdirən onun dilidir."
Bu fikirlər bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafı, qorunması və zənginləşdirilməsi məhz Ulu Öndərin həyata keçirdiyi uzaqgörən siyasətin nəticəsidir.
Bu gün məktəblərdə ədəbi məclislərin, poeziya günlərinin, yazıçı və şairlərlə görüşlərin keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə tədbirlər gənclərin nitq mədəniyyətini inkişaf etdirir, onların ana dilində sərbəst və gözəl danışmasına, fikirlərini düzgün ifadə etməsinə, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı böyüməsinə xidmət edir.
Ana dili xalqın keçmişi, bu günü və gələcəyidir. Gəlin bu böyük mənəvi sərvəti qoruyaq, sevək və gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdıraq.
Ana dilimiz necə xalqımızın mənəvi yaddaşıdırsa, kəlağayı da milli kimliyimizin, adət-ənənələrimizin və mədəni irsimizin canlı rəmzidir. Dilimiz sözümüzü yaşadır, kəlağayımız isə tariximizi, mənəviyyatımızı və milli dəyərlərimizi nəsildən-nəslə ötürür. Hər ikisi Azərbaycan xalqını dünyaya tanıdan ən qiymətli sərvətlərimizdəndir. Ana dilimizi qorumaq necə müqəddəs borcumuzdursa, UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilmiş kəlağayı sənətini yaşatmaq və təbliğ etmək də hər birimizin milli məsuliyyətidir. Dilimiz də, kəlağayımız da Azərbaycan ruhunun, milli varlığımızın və əbədi yaşarlığımızın ayrılmaz hissəsidir.
1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü münasibətilə hər bir soydaşımızı ürəkdən təbrik edir, ana dilimizin daim yaşamasını, zənginləşməsini və dünyada daha geniş tanınmasını arzulayıram.

Güllü Eldar TOMARLI
Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İB- nin sədri,
Kəlağayı Ev Muzeyinin direktoru, AYB- min üzvü

Azərbaycan dili milli

irsimizin əbədi daşıyıcısıdır

Avqustun 1-i Azərbaycanda Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix ana dilimizin qorunması, inkişafı və dövlət dili kimi möhkəmləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasətin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır. Azərbaycan dili təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də xalqın milli kimliyini, tarixini və mədəni irsini yaşadan ən mühüm dəyərlərdəndir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi möhkəmləndirilməsini müstəqil dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərindən biri hesab edirdi. Onun təşəbbüsü ilə hələ sovet dövründə - 1978-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit edilməsi milli-mənəvi dəyərlərin qorunması baxımından mühüm tarixi hadisə oldu. O dövrdə milli dillərin sıxışdırıldığı bir şəraitdə bu qərarın qəbul edilməsi böyük siyasi iradənin və uzaqgörənliyin göstəricisi idi.
Müstəqillik illərində də Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dövlət dilinin Azərbaycan dili olması təsbit edildi. Ardınca "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Qanun qəbul olunaraq dilimizin tətbiqi, qorunması və inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirildi.
Azərbaycan dilinin inkişafı istiqamətində mühüm mərhələlərdən biri də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanı ilə hər il avqustun 1-nin Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü elan edilməsi oldu. Bu qərar milli-mənəvi irsimizin qorunmasına xidmət edən ən əlamətdar addımlardan biri kimi tarixə düşdü.
Ulu Öndər Heydər Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulayırdı ki, "Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir". Onun fikrincə, ana dilini bilməyən insan öz tarixini, milli köklərini və mənsub olduğu xalqın mənəvi dəyərlərini də tam dərk edə bilməz. Məhz buna görə Azərbaycan dilinin saflığının qorunması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Bu siyasət Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Dövlət başçısının imzaladığı çoxsaylı fərman və sərəncamlarla Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində inkişafı, elektron məkanda tətbiqinin genişləndirilməsi, latın qrafikalı nəşrlərin artırılması, dünya ədəbiyyatı nümunələrinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi və dövlət dilinin saflığının qorunması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirilib.
2013-cü ildə təsdiq olunan "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı" bu sahədə strateji sənəd kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Daha sonra qəbul edilən normativ hüquqi aktlar, o cümlədən 2018-ci ildə dövlət dilinin saflığının qorunmasına dair Fərman dil siyasətinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərdi.
2025-ci ildə imzalanan yeni Fərmanla isə Azərbaycan dilinin tətbiqinə, normativ hüquqi aktlara və dil normalarına əməl olunmasına dövlət nəzarəti funksiyası Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə həvalə edildi. Bu qərar dövlət dilinin qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində institusional mexanizmlərin daha da gücləndirilməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, Azərbaycan dili dünyanın ən zəngin dillərindən biridir və onun inkişafı hər bir vətəndaşın borcudur. Dövlət başçısının sözləri ilə desək, "Azərbaycan dili o qədər zəngindir ki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur". Bu yanaşma ana dilimizin saflığının qorunmasının yalnız dövlət qurumlarının deyil, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin ortaq məsuliyyəti olduğunu göstərir.
Bu gün Azərbaycan dili 50 milyondan artıq insanın ana dili olmaqla yanaşı, müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik rəmzlərindən biri kimi ölkənin ictimai-siyasi, elmi, mədəni və informasiya məkanında aparıcı mövqeyə malikdir. Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə də dilimizin zənginliyinin qorunması, düzgün istifadəsinin təşviqi və gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürülməsi milli təhlükəsizlik və milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının mühüm tərkib hissəsi hesab olunur.
Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü təkcə əlamətdar tarix deyil, həm də hər bir vətəndaşı ana dilinə daha həssas yanaşmağa, onun saflığını qorumağa və gələcək nəsillərə zəngin irs kimi ötürməyə çağıran mühüm ictimai mesajdır.

Afət Camalova
Mehdiabad qəsəbə 3 nömrəli tam orta məktəbin direktoru

Komitə sədri

professoru təbrik etdi

Çox dəyərli və əziz Seyfəddin müəllim,

Sizi – türkologiya və mifologiya elminin, Azərbaycan folklorşünaslığının zirvələrini fəth etmiş ustad alimi 65 illik şərəfli yubileyiniz münasibətilə ürəkdən, sonsuz sevgi və dərin ehtiramla təbrik edirik!
Sizin ömrünüz bütövlükdə xalqımızın mənəvi yaddaşına, qədim Oğuz-Türk köklərinə, əcdadlarımızın ruhuna və söz xəzinəsinə həsr olunmuş müqəddəs bir yoldur. Qələmə aldığınız hər bir əsər, apardığınız hər bir dərin elmi araşdırma milli kimliyimizin işıqlı güzgüsüdür. Siz gərgin elmi axtarışlarla itirilmiş sözümüzü tapır, unudulmuş dastanlarımıza yenidən nəfəs verir və gələcək nəsillərə əvəzsiz mənəvi miras qoyursunuz.
Elmi fəaliyyətinizlə yanaşı, hərarətli qəlbiniz, işıqlı intellektiniz, insanlara olan səmimi sevginiz və xeyirxahlığınız ətrafınızdakı hər kəsə nur saçır. Sizinlə eyni elmi mühiti bölüşmək, sizin müdrik məsləhətlərinizdən güc almaq bizim üçün böyük şərəf və xoşbəxtlikdir.
Bu əlamətdar gündə Sizə səmimi-qəlbdən möhkəm cansağlığı, tükənməz daxili enerji, ailə səadəti və elmi-yaradıcılıq yolunuzdakı yeni-yeni zirvələr arzulayırıq. Qoy hər yeni yaşınız Sizə sevinc, sevgi, ilham və doğmalarınızın isti nəvazişini gətirsin. Qələminiz həmişə iti, elmi ocağınız həmişə isti olsun!

Dərin sevgi, ehtiram və ən xoş arzularla, Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanov

Dostumuza sürpriz

yubiley təbriki

Yazıçı-publisist, tibb-xidməti polkovnik-leytenantı Elman Rüstəmovla axşamın sərinində əyləşib şahmat oynayırdıq. Vidadi müəllimlə Vaqif müəllim də adətləri üzrə azarkeşlik edirdilər. Qəfildən dayısının mələkləri üstünə tökülüb oyunumuzu pozdular. Üzərinə “Şəfa paylayan xilaskarımız 60 illiyin mübarək!” yazılmış tortu şahmat stolumuza qoyub Elman həkimə sarıldılar. Məlum oldu ki, həkimin bacısı qızları Cəmilə müəllim, Sevda xanım, Hürü xanım, xalasının nəvələri İntizar müəllimlə Raisə xanım Elman qardaşımızın 60 illik yubileyini təbrik etməyə gəliblər.

Bu gəliş şahmat yarışımıza xüsusi nəşə qatdı. Dostlarımız qohumlarının Elman həkimə qarşı olan istəyinə, sevgisinə daha çox sevindilər. Elə əslində arada qazanan da biz olduq. Nə qədər təkid etdiksə də həkimin yoldaşı Natəvan xanım tortu evə aparmadı. Elə bayırdaca kəsib həkimin dostlarını qonaq elədi. Biz də çayımızı içib Elman həkimin özünə də, sevənlərinə də dua elədik.

Qohumların ifadəsini dönə-dönə təkrarladıq. Doğrudan da Elman Rüstəmov Şəfa paylayan xilaskardır.
Xanımların və dostların adından onu bir daha 60 illik yubileyi münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edirik və arzulayırıq ki, dostumuza olan sevgi heç vaxt azalmasın!

Sayğılarla: Tamxil Ziyəddinoğlu
Bütöv Azərbaycan Media Qrupunun rəhbəri

Elman Rüstəmov-60
Təbrik edirik!

Elmanın öz dünyası

Bəzən insan gün ərzində beş, on, yüz, bəlkə də min adamın yanından keçir. Elə dövrə gəlmişik ki, adam qayğıların, fikir-zikrin əlindən, bəziləri də görmədiyi günə çatdığından, pullandığından heç bir məhəllədə, eyni küçədə yaşadığı adamı ya görə bilmir, ya da görməzdən gəlir. Belələri təkəbbürdən o qədər şişirlər ki, beyin öz funksiyasını itirir, baş gicəllənməsi əmələ gəlir və hər şeyi baş ayaq görməyə başlayırlar. Bax onda onlara elə gəlir ki, özlərindən çox-çox yüksəkdə olanlar çox aşağıdadırlar. Elə ictimai mizan da onda, hər kəs özünü olduğu kimi tanımayanda pozulur. Bu qənaətə paytaxt mühitində yaşadığım 50 il müddətində gördüyüm, şahidi olduğum hadisələri dəyərləndirərək gəlmişəm. Bir də o qənaətə gəlmişəm ki, tanıdıqlarımın bəziləri insanlığın fövqündədir. Onların öz dünyası, öz təbiəti, fövqəlbəşər daxili zənginlikləri olur. Ətrafdakıların bir qismi belə insanların xeyirxahlığını, humanizmini, malik olduqları dəyərləri qismən dəyərləndirib qeyd etsələr də, əksəriyyət belələrini dərk etməkdə çətinlik çəkir.
Özünəməxsus ali xarakterə malik fövqəlinsanlardan biri də Tibb xidməti polkovnik-leytenantı, yazıçı-publisist Elman Rüstəmovdur. Elman Rüstəmovla eyni rayonda doğulsaq da, 40 ilə yaxın eyni məkanda, qonşu küçələrdə yaşasaq da tanışlığımız “Bütöv Azərbaycan” qəzeti təsis olunandan sonra yarandı. İstəyirəm onu əvvəlcə oxucularımızla tanış edəm, sonra necə tanıdığımı ərz edərəm...
Rüstəmov Elman Süleyman oğlu 1966-cı ildə, iyulun 26-da Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Qafan rayonunun Aşağı Girətağ kəndində anadan olub. 8 illik məktəbi doğma kənddə bitirib. İlk yaradıcılığa da elə orda başlayıb.

Kəndlərindəki Daş karxanasının erməni rəisinin əməllərindən bəhs edən “Rüşvətxor rəis” birpərdəli komediyasını 12 yaşında yazıb. O, 12 yaşında həm də atasını itirib. Ana himayəsində böyüyən Elman 9-10-cu sinifləri Abşeron rayonunun Mehdiabad qəsəbəsində oxuyub. Amma yaradıcılıq qabiliyyəti uşaqkən büruzə versə də, peşə seçimində tamam başqa istiqamətə üz tutub. Ali məktəbə qəbul olması da yaradıcılığı kimi maraqlıdır. Sinif yoldaşlarının, tay-tuşlarının danışdığına görə Elman çalışqan və məsuliyyətli şagird olub. Həm də o qədər həssas olub ki, atasızlığının yükünü çəkən anasına Azərbaycan Tibb İnstitutuna (İndiki Tibb Universiteti) qəbul olması xəbərini çatdıranda özü sevincdən və yorğunluqdan bayılıb.

Elman Rüstəmov yorğun illərinin bəhrəsi olaraq 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetini Fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Amma müqəddəs amallarla peşəsinə ləyaqətlə xidmət etmək arzusunda olan gənc həkim təyinat bölgüsü vaxtı sürprizlə qarşılaşıb. Beləki fakültənin dekanı Fərman Təhməzov onu yanına çağıraraq deyib, -Elman, get fikirləş, gör institutda qalmaq istəyirsən yoxsa yox. Əgər fakültədə qalmaq istəsən saxlaya bilərik. Dünyanın qaranlıqlarından, “xoşməramlılar”ın umacaqlarından xəbərsiz yetim sevincindən bütün gecəni fikirləşib və bu ilahi şansı qaçırmamaq qərarına gəlib. Ağlına başqa heç nə gəlməyib. Əslində ağıla gələsi heç nəyi yox idi. Çünki kasıblıqla uğraşa-uğraşa dərslərinə çalışaraq Fərqlənmə diplomu almışdı. Belə adamlar nə qədər fikirləşsə də qara fikirlər ağlından keçmir.
Beləcə Elman Rüstəmovun təyinatı fakültədən çox-çox uzaqlara verilib. O, işlədikdən, dünyadakı eybəcərlikləri, saxtakarlıqları, çoxsifətliləri gördükdən sonra başa düşüb ki, get fikirləş nə deməkdir.
E. Rüstəmov əmək fəaliyyətinə mülki həyatda başlasa da, müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş dövlətimizin ordu quruculuğunda tibb kadrlarına ehtiyac olduğunu nəzərə alıb, taleyini Azərbaycan Ordusuna bağlayıb. 22 il Milli Orduda hərbi provizor kimi müxtəlif vəzifələrdə xidmət edib. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi, 95 illiyi yubiley medalları, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində 15 il Qüsursuz Xidmətə Görə medalı ilə təltif edilib. Azərbaycan torpaqlarının işğal altında olduğu ağır illərdə canı- könüldən Vətənə xidmət edən tibb xidməti polkovnik-leytenantı Elman Rüstəmov müharibə veteranıdır. 28 noyabr 1992-ci ildən 19 dekabr 2014-cü ilə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində tibb xidməti zabiti kimi qulluq edib. Vətəninə şərəflə xidmət edən dostumuz Azərbaycan Respublikası müdafiə nazirinin 24 iyun 2013-cü il tarixli 087/t saylı əmrinə əsasən “Qüsursuz Xidmətinə Görə” I dərəcəli medalla təltif olunub.
O, harda olmasından asılı olmayaraq həmişə xoşgörüyə, insani dəyərlərə üstünlük verib. Xeyirxahlıqdan zövq alıb. Müdafiə Nazirliyinin Bakıda yerləşən Baş Klinik Hospitalında xidmət elədiyi dövrdə görür ki, bir kişi neçə gündür hospitalın qəbul şöbəsinin qabağında oturur. Axırıncı dəfə işdən çıxanda kişini yenə orda oturan görüb niyə oturduğunu soruşur. Kişi cavab verir ki, əsgər atasıyam. Oğlum Naxçıvanda xidmət edirdi. Xəstələnib, neçə gündür Reanimasiya şöbəsində yatır. Nigarançılıqdan evə gedə bilmirəm. Gedim anasına nə deyim?!
Elman həkim əsgər atasını maşına mindirib evə aparır. Dəyişək paltarı verib hamama salır. Gecəni öz evində qonaq saxlayıb oğlunun tezliklə yaxşı olacağına dair təsəlli verir. Səhər yeməyindən sonra yenə maşınla aparıb evinə yola salır. Onun nigaran qalmaması üçün əlindən gələni edir. Sən get ki, anası da nigaran qalmasın,-deyir.
Hərbi həkim öz xeyirxah əməlləri barədə danışmağı xoşlamadığından neçə-neçə nəcib işlərinin nəticəsi Allahı ilə öz arasında gizli qalıb.
Dürüst, vicdanlı, ədalətli, vətənsevər və insanpərvər adamların əli əyrilərin, tamahkarların, saxtakarların arasında işləməsi bütün dövrlərdə çətin olub. İndi də elədir. Gözütox Elman Rüstəmov ömrünün qalan hissəsini könül xoşluğu, ruh rahatlığı ilə, intriqalardan uzaq yaşamaq üçün, cavan olmasına baxmayaraq, xidmət müddəti bitən kimi ərizə yazaraq 47 yaşda təqaüdə çıxıb. Bapbalaca bir aptek yeri icarəyə götürüb, həm öz başını qatır, həm də iki-üç ailənin güzəranının yaxşılaşmasına vəsilə olur. Həkimə getməyə pulu olmayanlara həkim məsləhəti verir, tanış həkimlərdən, dostlarından onlara təmənnasız yardım göstərməyi xahiş edir.
Qeyd etdiyim kimi Elman Rüstəmovla tanışlığımızın yaşı “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin yaşı qədərdir. 2009-cu ilin oktyabrında qəzetin 3 nömrəsində ard-arda “Mən “Tupoy””, “Başkəsənlər” və “Səsli çeşmə” yazıları çap olundu. Beləcə yazıçının həm yaradıcılığı, həm də şəxsiyyəti ilə tanışlığımız başladı. Elə kitablarının nəşri də o vaxtdan sonraya düşdüyünə görə hamısını əldə edib oxumaq imkanım oldu.

“Xoşbəxt günlərimin açı göz yaşları” (Zaurun yuxuları) onun ilk çap olunan kitabıdır. Qısa müddətdə yazıçının “Başkəsənlər”, “Anama məktub”, “Novruzda açılan atəş”, “Dürmək restoranı” və “Tanrı ürəklərdədir” kitabları çap olundu. 4 ilin içində 6 irihəcmli kitabın ərsəyə gəlməsi müəllifin nə qədər məhsuldar olduğunun göstəricisidir. “Novruzda açılan atəş” povesti Qarabağ müharibəsi mövzusundadır. “Kreml qülləsi” və “Morqda yeni il şənliyi” hekayələri rus dilinə tərcümə olunaraq Ukrayna mətbuatında dərc olunub.
Mən ədəbiyyatşünas- tənqidçi olmadığıma görə, Elman Rüstəmovun yaradıcılığı barədə diqqəti filologiya elmləri doktoru Şakir Albalıyevin “Düşüncə fədaisi olan yazıçı” məqaləsindən bir fraqmentə yönəltmək istəyirəm:
Elman Rüstəmov bir müəllif kimi yazdıqlarında nə dərəcədə millidirsə, o dərəcədə də vətənpərvər kimi, nə dərəcədə milli ruhlu vətənpərvərdirsə, o dərəcədə də bəşəri ideallara sadiq bir sənətkar kimi çıxış edir. Mən onun yazılarının ruhunda ziyalı – yazıçı kimi özünü fəda etdiyini görürəm: onu sözün həqiqi mənasında düşüncə fədaisi olan yazıçı kimi səciyyələndirirəm. Çünki o, eşidib-gördükləri həyat həqiqətlərini yazıçı təxəyyülündən və analitik yazıçı düşüncəsindən keçirməklə nəsr əsərinə çevirir. Onun yazı üslubu, yazıçı kimi özünü göstərə bilmək missiyası məhz bu mühüm amildən rişələnir. Onun hər əsərində düşüncə qatları müəyyən intervallarla özünü göstərir.
“Kreml qülləsi”, “Ağ vərəq”, “Mən”, “Tupoy”, “Baş kəsənlər”, “Ən qısa hekayəm”, “21 dekabr dünyanın sonu, yoxsa bir yəhudi oyunu”, “Şəkinin “Xan sarayı” və s. Bütün bu və bu kimi digər əsərlərində biz qatbaqat düşüncə layları ilə rastlaşırıq: düşünərək (müəyyən ədəbi-fəlsəfi kəşflər edərək) oxucularını da bu xüsusda düşündürür.
Elman Rüstəmov ehtiyata buraxıldıqdan sonra ölkəmizin ictimai həyatında daha səmərəli fəaliyyətə başlayıb. Hərbi Jurnalistlər Birliyi İdarə Heyətinin üzvü kimi 2017-ci ildə “Hərə bir əsgər, hər ev bir səngər” layihəsi çərçivəsində Tovuz rayonunun Ağdam kəndinə, yerli əhalinin görüşünə gedib. Kitablarını kənd camaatına hədiyyə edərək, onları düşmənlə üz-üzə dayanaraq yurdu, doğma ocağı qoruduqlarına görə təqdir edib. Maraqlıdır ki, qələbəmizlə başa çatan 44 günlük Vətən müharibəsi də məhz həmin kənddə alovlanıb.

Müharibədən sonra-2 noyabr 2022-ci ildə “Vətən sənə canım fəda” layihəsi çərçivəsində 44 günlük Vətən Müharibəsinin rəmzi olaraq, Şuşa uğrunda döyüşüb Şuşaya çatmadan Şəhid olanların ailə üzvlərindən və qazilərdən ibarət 44 nəfərlik qrupun Şuşaya 1 günlük səfərini təşkil etmişdik. Səfərin ən ağır xərclərindən birini-1000 manat nəqliyyat xərcini Elman Rüstəmov çəkdi. Mən həmin pulu almağa tərəddüd edəndə dedi,-müəllim, illərdi mən bu 1000 manatı əhd edərək ayırmışdım ki, torpaqlarımız işğaldan azad olunanda xərcləyəm. İndi o mübarək gün gəlib, nə xoş ki, Şuşamızın ziyarətinə Şəhid ailələri ilə birgə getmək nəsibim olub.
Artıq 17 ildir ki, Elmanla tanışıq və ürəklə deyə bilərəm ki, tanışlığımız müəyyən sınaq mərhələlərindən keçmiş dostluq səviyyəsindədir. O, mənə güvənirmi, deyə bilmərəm, amma mənim ona güvəncim tamdır. Xidmətdə qüsursuz olduğu kimi, dostluqda, vətəndaş mövqeyində də qüsursuzdur. Yaşlılara, xəstələrə şəfqəti, mərhəməti ilə, körpələrə məhəbbəti ilə seçilir. Ailəcanlı olduğu qədər də elcanlıdır. Bəzən onun hədsiz humanistliyindən, alicənablığından, üzü yumşaqlığından sui istifadə edənlər də olur. O, böyüklük edib görməzdən gəlir, nə olursa olsun özünü o yerə qoymur. Amma yaxşı bilir ki, elə qəribə tiplər var ki, qulluğunda durduqca adamı qul yerinə qoyur. Bax bu dözülməzdir...
Hərbi Jurnalistlər Birliyinin, demək olar ki, heç bir tədbiri Elman Rüstəmovsuz keçmir. Keçən il Laçın rayonunda Şəhid Camal Quliyevin tənha məzarını birlikdə ziyarət etdik. Avqustun 24-də isə əslən Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalından olan ziyalılar, şair və yazıçılar Bəylikdə məskunlaşmış kənd camaatı ilə görüşdü. Yerli əhali çatışmazlıqlardan, çətinliklərdən söhbət açanda yazıçı-publisist məskunlaşma zamanı müəyyən müddət çətinliklərin olacağını təbii sayaraq qeyd etdi ki, mən bir hərbçi və yazıçı olaraq Vətənimizin hansı çətinliklərdən keçdiyini yaxşı bilirəm. Dövlət müstəqilliyimiz elan olunan kimi dörd bir yandan düşmənlərimiz üstümüzə düşdü. Ordusuz, əliyalın könüllü dəstələr Vətənin müdafiəsinə qalxdı. Şükr etdiyimiz bu günə gəlincə 30 minə yaxın Şəhid verdik. O vaxtlar heç kim dövlətdən heç nə ummurdu. Hər əzaba qatlaşırdıq ki, təki dövlətimiz toparlanıb torpaqlarımızı azad edə bilsin. Hər kəs mən Vətənimin xilası üçün dövətə nə kömək edə bilərəm,- deyə düşünürdü. Gördüyünüz kimi güc birliyi, söz birliyi ilə torpaqlarımızı düşmən tapdağından azad elədik. Dar günün ömrü az olar. Müvəqqəti çətinliklər də keçib gedəcək. Mən bircə ona təəssüflənirəm ki, səsinin yanğısı ilə Laçını unutmağa qoymayan Məhəbbət Kazımov Qarabağın azadlığını, Laçınımızın yeni növrağını görə bilmədi...
Elman Rüstəmov 2014-cü ildə “Qafqaz-Media”İctimai Birliyinin “Nurlu qələm” mükafatına layiq görülüb. Hərbi Jurnalistlər Birliyi isə layihələrin həyata keçirilməsində göstərdiyi köməyə və mənəvi dəstəyə görə “Vətənoğlu” Fəxri Diplomu ilə təltif edib.

Onun şəxsi keyfiyyətləri, mənliyi, ləyaqəti, insanpərvərliyi, səmimiyyəti, xoşrəftarı, nə qədər nəzakətli və kübar bir insan olduğu barədə yazmaqla bitən deyil. Odur ki, əziz dostumu 60 illiyi münasibəti ilə “Bütöv Azərbaycan” Media qrupu adından, Hərbi Jurnalistlər Birliyi İdarə Heyəti adından səmimi qəlbdən təbrik edir, sağlam uzun ömür, ictimai fəaliyyətində və yaradıcılığında uğurlar arzulayırıq. Bir də arzu edirik ki, Zəngəzur dağlarındakı doğma kəndində, Qalanın başında şahmat oynamaq əhdi hasil olsun!
Sevgi və sayğılarla:
Tamxil Ziyəddinoğlu

Dövlət qayğısı milli mətbuatın

inkişafının əsas təməlidir

Azərbaycan milli mətbuatı 1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə zəngin və şərəfli inkişaf yoluna qədəm qoymuşdur. Cəmi iki il fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, "Əkinçi" xalqın maariflənməsində, ana dilinin qorunmasında, milli özünüdərk hissinin formalaşmasında və mütərəqqi ictimai fikrin inkişafında müstəsna rol oynamışdır. Sonrakı dövrlərdə nəşr olunan "Ziya", "Kəşkül", "Şərqi-Rus", "Həyat", "Füyuzat", "Molla Nəsrəddin", "Açıq söz" və digər qəzet və jurnallar Zərdabinin başladığı maarifçilik yolunu uğurla davam etdirmiş, milli mətbuatı xalqın ictimai-siyasi və mədəni həyatının ayrılmaz tərkib hissəsinə çevirmişdir.
Ulu Öndər Heydər Əliyev milli mətbuatın tarixi missiyasını yüksək qiymətləndirərək deyirdi: "Milli mətbuatımızın inkişaf mərhələləri Azərbaycan xalqının azadlıq, müstəqillik uğrunda mübarizə tarixinin tərkib hissəsidir. “Əkinçi”dən üzü bəri azadlıq, demokratiya, müstəqillik uğrunda mücadilə dərslərini biz milli mətbuatımızın səhifələrindən öyrənmişik." Bu fikir milli mətbuatın cəmiyyətin maariflənməsində, milli şüurun formalaşmasında və dövlətçilik ideyalarının möhkəmləndirilməsində oynadığı əvəzsiz rolu dolğun şəkildə ifadə edir.
Müstəqillik illərində Azərbaycanda həyata keçirilən dövlət quruculuğu siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də media sahəsində ardıcıl islahatların aparılması olmuşdur. Xüsusilə 1993-cü ildən başlayaraq Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən köklü islahatlar nəticəsində söz və məlumat azadlığını məhdudlaşdıran maneələr aradan qaldırılmış, kütləvi informasiya vasitələrinin fəaliyyətini tənzimləyən müasir qanunvericilik bazası formalaşdırılmış, medianın iqtisadi müstəqilliyinin gücləndirilməsi və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafındakı rolunun artırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.
Azərbaycan mediasının inkişaf tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan qərarlardan biri 1998-ci ilin avqustunda dövlət senzurasının ləğv edilməsi olmuşdur. Bu addım ölkədə söz və mətbuat azadlığının təmin olunmasında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Senzuranın aradan qaldırılması azad medianın formalaşmasına, jurnalistlərin peşə fəaliyyətini daha sərbəst həyata keçirməsinə və cəmiyyətin operativ, obyektiv informasiya almaq hüququnun daha dolğun təmin edilməsinə geniş imkanlar yaratmışdır.
Ulu Öndərin müəyyən etdiyi media siyasəti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Dövlət başçısı mətbuatın cəmiyyət həyatındakı rolunu yüksək qiymətləndirərək bildirib: "Əlbəttə ki, mətbuatın fəaliyyəti hər bir insanı maraqlandırır. İnsanlar bütün məlumatı mətbuatdan alırlar. Ona görə hər bir ölkədə, o cümlədən Azərbaycanda mətbuat qərəzsiz olmalıdır, çevik, operativ fəaliyyət göstərməlidir, insanları məlumatlarla tam şəkildə təmin etməlidir. Hesab edirəm ki, biz bunu Azərbaycanda görürük. Çünki bu gün Azərbaycan mətbuatı artıq yüksək səviyyəyə qalxıbdır. Mən həm operativlik, həm milli maraqların müdafiə edilməsi sahəsində mətbuatın fəaliyyətini yüksək qiymətləndirirəm."
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə media sahəsində həyata keçirilən islahatlar yeni inkişaf mərhələsi yaratmışdır. "Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına dövlət dəstəyi Konsepsiyası"nın qəbul edilməsi, 2021-ci il 12 yanvar tarixli "Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında" Fərmanla Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması, "Media haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun qəbul edilməsi milli medianın hüquqi və institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirmişdir. Bu islahatlar media subyektlərinin iqtisadi dayanıqlığının artırılmasına, peşəkar jurnalistikanın inkişafına, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasına və müasir media mühitinin formalaşdırılmasına mühüm töhfə vermişdir.
Həyata keçirilən islahatlar region mediasının inkişafına da yeni imkanlar açmışdır. Rayon və şəhər qəzetləri, yerli informasiya resursları bölgələrdə həyata keçirilən sosial-iqtisadi layihələrin, abadlıq və quruculuq işlərinin, dövlət proqramlarının və ictimai əhəmiyyət daşıyan təşəbbüslərin operativ şəkildə işıqlandırılmasında, dövlətlə vətəndaş arasında səmərəli informasiya körpüsünün qurulmasında mühüm rol oynayırlar. Region mətbuatının maddi-texniki imkanlarının genişləndirilməsi, rəqəmsal transformasiyaya uyğunlaşdırılması və jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması istiqamətində görülən tədbirlər yerli medianın dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas amillərdəndir.
Son illərdə media subyektlərinə tətbiq olunan vergi güzəştləri, jurnalistlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, güzəştli ipoteka imkanlarının yaradılması, media layihələrinin dövlət tərəfindən dəstəklənməsi və peşəkar jurnalistikanın təşviqi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər dövlətin milli mətbuata göstərdiyi ardıcıl diqqət və qayğının bariz nümunəsidir. Bununla yanaşı, rəqəmsal texnologiyaların inkişafı internet jurnalistikasının genişlənməsinə, Azərbaycan mediasının qlobal informasiya məkanında mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaratmışdır.
Azərbaycan mediası Vətən müharibəsi dövründə də yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirərək informasiya cəbhəsində üzərinə düşən tarixi missiyanı layiqincə yerinə yetirmişdir. Operativ və obyektiv məlumatların dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, dezinformasiyaya qarşı prinsipial mübarizə aparılması və Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq informasiya məkanında müdafiəsi milli mətbuatın dövlətçilik maraqlarına sədaqətini bir daha nümayiş etdirmişdir. Müharibədən sonrakı dövrdə isə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin, Böyük Qayıdış Proqramının və ölkəmizin inkişaf strategiyasının işıqlandırılması medianın əsas fəaliyyət istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin Milli Mətbuat Günü münasibətilə media nümayəndələrinə ünvanladığı təbrik məktubunda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan mətbuatı "Əkinçi" qəzetinin müəyyən etdiyi prinsiplərə sadiq qalaraq böyük inkişaf yolu keçmiş, xalqın maariflənməsinə, milli şüurun formalaşmasına, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə və milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına mühüm töhfələr vermişdir. Şuşada Milli Mətbuat Gününə həsr olunan tədbirlərin və Qlobal Media Forumlarının keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq media dialoqunun mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildiyini, ölkəmizdə söz və mətbuat azadlığının inkişafına verilən yüksək dəyəri bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycanda media sahəsində həyata keçirilən ardıcıl islahatlar milli mətbuatın hüquqi bazasının təkmilləşdirilməsini, institusional inkişafını, iqtisadi dayanıqlığının möhkəmləndirilməsini və rəqəmsal transformasiyasını təmin etmişdir. Bu gün Azərbaycan mediası milli maraqların qorunmasına, cəmiyyətin obyektiv və operativ informasiya ilə təmin olunmasına, dövlətçilik dəyərlərinin təbliğinə və ictimai həmrəyliyin möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfələr verir. Milli mətbuatımızın zəngin tarixi ənənələri üzərində qurulan müasir inkişaf modeli gələcəkdə də bu sahənin uğurlu inkişafını təmin edəcək mühüm amillərdən biri olaraq qalacaq.

Şəhla Ağbulud
"Abşeron" qəzetinin baş redaktoru

"Kəlağayım millidir,

butalıdır, güllüdür"

– milli irsimizin

qorunmasına çağırış

13 iyul 2026-cı il tarixində Azərbaycan Milli QHT Forumunun konfrans zalında Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi və Kəlağayı Muzeyinin birgə təşkilatçılığı ilə Azərbaycan xalqının zəngin mədəni irsinin ayrılmaz hissəsi olan kəlağayının qorunması, təbliği və gələcək nəsillərə ötürülməsinə həsr olunmuş "Kəlağayım millidir, butalıdır, güllüdür" adlı dəyirmi masa keçirildi.

Tədbirdən əvvəl qədim və müasir Azərbaycan kəlağayılarından ibarət sərgi, rəssam Gülnarə Məmmədovanın kəlağayı mövzusunda yaratdığı rəsm əsərlərinin ekspozisiyası və kəlağayıya həsr olunmuş kitab sərgisi nümayiş etdirildi. Sərgilər iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılandı.
Tədbir Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başladı.

Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyinin sədri, Kəlağayı Ev Muzeyinin direktoru Güllü Eldar Tomarlı çıxışında bildirdi ki, Azərbaycan kəlağayısı xalqımızın milli yaddaşının, qadın zərifliyinin və milli kimliyimizin rəmzidir. O vurğuladı ki, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan kəlağayısı 2014-cü ildə UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib və beynəlxalq səviyyədə layiq olduğu dəyəri qazanıb.

Güllü Eldar Tomarlı qeyd etdi ki, son illər universitetlərdə, ümumtəhsil məktəblərində və müxtəlif maarifləndirici layihələr çərçivəsində kəlağayının təbliği istiqamətində birliyimiz tərəfindən mühüm işlər görülür. Hazırda Azərbaycan Televiziyası tərəfindən kəlağayı haqqında sənədli film hazırlanır. O, həmçinin rəsmi uniformalarda xarici mənşəli fulyarların əvəzinə milli ornamentli kiçikölçülü kəlağayılardan istifadənin məqsədəuyğun olacağını bildirdi və vurğuladı ki, kəlağayı öz təbii ipəyi, müqəddəs mənası və ənənəvi forması ilə qorunmalıdır.

Ardınca iştirakçılara Azərbaycan kəlağayısının tarixi, estetik və mənəvi dəyərini əks etdirən videoçarx nümayiş etdirildi.
Dəyirmi masada alimlər, ziyalılar, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri, media mənsubları və gənclər çıxış edərək kəlağayının xalqımızın tarixini, ailə dəyərlərini və milli kimliyini yaşadan əvəzsiz mədəni irs nümunəsi olduğunu vurğuladılar. Çıxışlarda milli irs nümunələrinin saxtalaşdırılması cəhdlərinə qarşı elmi əsaslarla mübarizənin, kəlağayının beynəlxalq müstəvidə Azərbaycan xalqının milli sərvəti kimi tanıdılmasının vacibliyi qeyd edildi.

Sonda Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi və Kəlağayı Ev Muzeyi ictimaiyyətə müraciət edərək hər kəsi Azərbaycan kəlağayısının qorunmasına, təbliğinə və gələcək nəsillərə olduğu kimi ötürülməsinə dəstək verməyə çağırdı.

Tədbirin sonunda Güllü Eldar Tomarlı dəyirmi masanın keçirilməsinə dəstək göstərən dövlət qurumlarına, alimlərə, ziyalılara, QHT nümayəndələrinə, media mənsublarına və gənclərə təşəkkürünü bildirərək qeyd etdi ki, milli-mənəvi irsin qorunması bütövlükdə cəmiyyətin ortaq missiyasıdır.