YADA DÜŞƏN

İŞIQLI XATİRƏLƏR

Zaman ötür, lakin ömrün elə anları olur ki, onlar yaddaşın ən işıqlı küncündə əbədi məskən salır. Biz o vaxt V. İ. Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun (APİ) filologiya fakültəsinin üçüncü kursunda oxuyurduq. Dörd qrup, iki axın (patoq) idik. Gəncliyin, tələbəliyin ən coşqun çağları idi. 1985-ci ilin yay semestri yenicə başlamışdı. Bir gün qrup nümayəndələri bizə gözlənilməz və möhtəşəm bir xəbər çatdırdılar: sabahdan etibarən "Qədim və antik ədəbiyyat" fənninin tədrisinə başlayırdıq və ən əsası – bizim axına bu fənni Xalq yazıçımız, ustad sənətkar İsmayıl Şıxlı keçəcəkdi. Bu xəbəri eşidəndə auditoriyada qopan sevinci, tələbələrin gözlərindəki o parıltını təsvir etmək çətindir. Sevincimizin həddi-hüdudu yox idi; axı biz "Dəli Kür"ün müəllifindən, canlı klassikdən dərs alacaqdıq!
Səhəri gün hamımız həyəcan və ehtiramla onun yolunu gözləyirdik. Qapı açıldı və İsmayıl Şıxlı özünəməxsus vüqarla, qoltuğunda dəri qovluğu (papkası) auditoriyaya daxil oldu. Onun gəlişi ilə otağa sanki müdrik bir nur çökdü. Bizimlə çox səmimi, doğma bir şəkildə salamlaşdı. Qrup nümayəndələrinə yaxınlaşıb öz tövsiyələrini, tapşırıqlarını verdi. Davamiyyətə diqqət etməyi tapşırıb: "Jurnalları vaxtı-vaxtında yazıb mənə məlumat verərsiniz", – dedi. Sözünü bitirdikdən sonra duruxdu, bir anlıq mehriban nəzərlərlə hamımızı süzdü və üzünü auditoriyaya tutub bir qədər də xəcalətli, təvazökar bir səslə dilləndi:
– Uşaqlar, sizə bir söz deməyi unutdum. Mən şəkər xəstəsiyəm, danışanda dilim-dodağım quruyur. Ona görə də özümlə balaca bir termosda su götürürəm. Hərdən bir qurtum su içməli oluram. Buna görə əvvəlcədən sizdən üzr istəyirəm, məni bağışlayın...
Böyük yazıçının gənc tələbələr qarşısında göstərdiyi bu nəzakət, bu böyüklük hər birimizin qəlbinə toxundu, ona olan hörmətimizi qat-qat artırdı. O, icazə alıb mühazirəsinə başladı. Artıq bir neçə gün idi ki, Qədim və antik ədəbiyyatın tilsimli dünyasına İsmayıl müəllimin o sehrli, məlahətli səsi ilə səyahət edirdik. Onun mühazirələri dərs yox, sanki bir mənəviyyat məktəbi idi. Günlərin bir günü İsmayıl müəllim dərsə gəlmədi. Dekanlıqda işləyən Məsmə xanım yanında başqa bir müəllimlə auditoriyaya daxil oldu. Hamımızın ürəyinə bir nigaranlıq düşmüşdü. Məsmə xanım sanki bu nigaranlığı hiss edib dedi: "Uşaqlar, İsmayıl müəllim bir az xəstələndiyi üçün bir neçə günlüyə dərsləri gələnə qədər onu BDU-nin müəllimi Məmmədbağır Həyatzadə əvəz edəcək". Bu sözləri deyib auditoriyanı tərk etdi.

BDU- nin tanınmış müəllimlərindən olan Məmmədbağır müəllim kürsüyə keçdi. Bizim gərginliyimizi azaltmaq üçün gülümsəyərək söhbətə başladı:
– Biz İsmayıl müəllimlə çox möhkəm, yaxın dostuq. Dünən axşam mənə zəng edib bildirdi ki, bəs bir-iki günlük APİ-də məni əvəz edəsən. Mən ona həmişə hörmətlə "mirzə" deyə müraciət edirəm. Dedim, baş üstə, mirzə, sən dincəl, gözün arxada qalmasın.
Məmmədbağır müəllim də sağ olsun, iki gün ərzində dərslərimizi boş qoymadı, maraqlı mühazirələr keçdi. Lakin hamımızın gözü qapıda idi, ustadın sağalıb qayıtmasını gözləyirdik. İki gündən sonra İsmayıl Şıxlı yenidən doğma auditoriyaya daxil oldu. Biz onu böyük sevinclə qarşıladıq. Müəllimimiz yenicə mühazirəsinə başlamışdı ki, qəfildən auditoriyanın qapısı ehtiyatla döyüldü.
İsmayıl müəllim danışığını kəsib: "Buyurun", – deyərək qapıya tərəf çevrildi.
Qapı açılanda hamımız təəccübləndik. Auditoriyaya ağ xalatlı bir neçə gənc qız daxil oldu. Onların filologiya fakültəsinə və bu dərsə aidiyyəti yox idi. İsmayıl müəllim təmkinlə dilləndi: Buyurun, qızlarım, eşidirik sizi. Qızlar bir az utancaq, bir az da həyəcanlı səslə müraciət etdilər:– İsmayıl müəllim, bizi bağışlayın, biz Tibb İnstitutunun tələbələriyik. Eşitmişik ki, burada mühazirə keçirsiniz. İcazə versəniz, bu iki saatı biz də arxa sıralarda oturub sizin mühazirənizi dinləyərik...
İsmayıl müəllimin simasına o atalara məxsus nurani təbəssüm qondu. Heç bir tərəddüd etmədən, böyük bir məmnuniyyətlə:
"Əlbəttə, buyurun, keçin, boş oturacaqlarda əyləşin", – dedi. Tibb tələbələri sevinə-sevinə boş yerlərdə əyləşdilər. O gün iki qoşa saat (dörd yarımqrup) ərzində tibb işçiləri də bizim qədər filoloq oldular. İsmayıl Şıxlının hər kəlməsini can-başla, böyük bir heyranlıqla dinlədilər. Dərs bitəndə onlar auditoriyadan böyük bir fərəh və coşqu ilə çıxırdılar. Dəhlizdə bir-birlərinə pıçıldadıqları o sözlər isə ömrüm boyu yaddaşımdan silinmədi:– Çox şükürlər olsun, bu həyatda bizə İsmayıl Şıxlını canlı-canlı dinləmək, onun o müdrik səsini eşitmək qismət oldu!
Bəli, İsmayıl Şıxlı təkcə filoloqların yox, bütün Azərbaycan gəncliyinin, bütöv bir xalqın qəlbinə yol tapan unudulmaz bir şəxsiyyət idi. Bu gün o illərdən çox uzun zaman keçsə də, onun dərslərinin istisi hələ də ruhumuzu isidir.

Hüseyn İsaoğlu,
yazıçı-publisist,
AYB və AJB üzvü.

ÖMRÜN PAYIZ

ÇAĞINDA

YAZ DÜŞÜNCƏLƏRİ

Naxçıvan ədəbi mühitinin istedadlı qələm sahiblərindən şair Ramiz Babayevin imzası ədəbiyyatsevərlərə çoxdan məlumdur. Xüsusilə yaradıcılığındakı Zəfər tərənnümü ilə diqqət mərkəzinə gələn şairin yaradıcılıq mövzuları olduqca müxtəlifdir: sevgi, el-oba, vətən məhəbbəti, ana dili, söz vurğunluğu, əxlaqi-mənəvi zənginlik və s. Şair yaradıcılığında xalqın ümumi kədəri və qayğılarına qoşulub Vətən torpağının işğalına qəmləndiyi kimi, bir gün qələbənin də əldə ediləcəyinə ümidlərini ifadə etmişdi. Artıq 2020-ci ildə qazanılan möhtəşəm qələbə ilə duyğular yeni coşqu ilə aşıb-daşdığı kimi, ədəbiyyatımız da, şair Ramiz Babayevin yaradıcılıq təbi də bu mövzuda böyük həvəslə yazıb-yaratmağa başladı. Xalqımızın Zəfər təntənəsini dilə gətirən sənətkarlarımızdan biri də məhz Ramiz Babayev idi. “Salam, Şuşa” adlı şeirlər kitabında şairin məhz zəfər duyğuları əks edilən şeirləri toplanmışdı. Şair artıq növbəti bir kitabını ərsəyə gətirmiş və çap etdirmişdir. Bu kitabda hər bir mövzu özünün layiqli yerini tapmışdır. Qarışıq mövzularda yazılmış şeirlərdən ibarət bu kitab sənətkarın ömrün “payız çağında” ərsəyə gəldiyi üçün də adı “Ömrün payız çağında” adlandırılmışdır. Nəşrin redaktoru Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi Rövşən Hüseynovdur. Kitaba ön sözünü əməkdar jurnalist Muxtar Məmmədoğlu yazmışdır. Kitabın rəyçisi filologiya elmləri doktoru, dosent, AMEA Naxçıvan Bölməsinin Ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinin müdiri Ramiz Qasımovdur. Kitab Naxçıvanın “Əcəmi” Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyində nəfis tərtibatla çap edilmişdir.
Şairin nostalji duyğularını poetik ifadə etmiş əsərləri bu kitabda məxsusi yer tutmuşdur. Məhəbbət, həsrət, niskil, ümid, inam, sevgi bu şeirlərin başlıca mövzusu, mətləbi, duyğularıdır. “Hara aparırsan bu gözəlliyi?”, “Kaş arzular qədər ömrüm olaydı”, “Nağıl imiş bu məhəbbət”, “Əgər məni sevməsən”, “Getmə”, “Qonaq gəl”, “Sənsiz”, “Sənsiz sevgim qocalıbdır”, “Sevgi günahı” və bu kimi şeirlər insanı insan edən, duyğulandıran, ona heysiyyət, hissiyyat, ağrı, sevinc, kədər, xoşbəxtik, bədbəxtlik kimi duyğular verən məhəbbət mövzusunda yazılmışdır. Əlbəttə, sevginin yaşı yoxdur deyiblər. Amma bu şeirlərdəki sevgi ömrün ahıl vaxtındakı xatirələr, nostaljilik kəsb edən sevgi duyğularıdır. Eşqin geri dönüşümü, yaddaşın, duyğuların oyanışı, insanlığın özünü təsdiqidir. Yəni bu şeirlərdəki məhəbbət gerçəklikdən daha çox müdriklik təzahürüdür. Necə ki şair misralarından birində deyirdi: “Axı mənim bu ürəyim Məhəbbətdən yorulubdur!”. Müdrikliyə qovuşmuş insanın özünü xatırlaması və özü ilə vida kədəridir: gəncliyinə vida edən ahıl insanın özünü qəbul etmək əzmidir. Ona görə də bu şeirlərdəki sevgidə saflıq, ülviyyət, müqəddəslik, günahsızlıq, məsumiyyət var. “Sənsiz sevgim qocalıbdır” şeirində ifadə edildiyi kimi:

Məni oda salan gözəl,
Ürəyim səndə qalıbdır.
Sən allahın, bir qayıt gəl,
Sənsiz sevgim qocalıbdır.

Düşür yarpaq-yarpaq ilim,
Lal olubdu sənsiz dilim.
Səni illərdir gözlədim,
Ürəyimi dərd alıbdır.

“Hara aparırsan bu gözəlliyi” şeirində insana sevgi bəxş edən bir gözəlliyin talesiz gedişi, aqibəti sanki təcəssüm olunubdur. Allahın xoş günündə yaranmış gözəlliyə sahib, gözlərindən eşq, vurğunluq yağan bır qızın aqibəti, sonu bəlli olmayan taleyə doğru gedişi şairin nəzərincə misralara alınmşdır. Şair xalq dilindəki gözəlliyi təsvir vasitəsi olan “Aya deyir sən çıxma, mən çıxım, Günə deyir, sən çıxma, mən çıxım” ifadəsini öz ifadə tərzinə uyğunlaşdıraraq “Günəş də düşübdür sənin dalına, Yanında-yörəndə kölgəyə dönür” şəklində improvizə edərək işlətmişdir.
“Sənin məhəbbətindir” şeirində eşq, məhəbbət əsl mənasını taparaq mövzu edilmişdir. İnsanı insan edən, onda insaniliyi var edən eşq bu şeirdə əsl mətləbini, izahını taparaq obrazlaşdırılmışdır. Burada bəhs edilən eşq insanı var edən, mənən zənginləşdirən, ruhən insaniləşdirən, əsl və əsil canlıya, heysiyyətli varlığa çevirən bir vacib keyfiyyət kimi yer almışdır. Klassik fəlsəfi və bədii fikirdə yer alan idealist, romantik, fəlsəfi məhəbbət bu şeirin ədəbi cövhərini təşkil etmişdir. O eşq ki insanı kamilləşdirir, insanı bütün vacib keyfiyyətlərilə insan edərək zənginləşdirir, bütövləşdirir. O eşq ki Qeysi Məcnunlaşdırıb əfsanələrə döndərmişdi, o eşq ki Yusifi Tanrısına yetişdirmişdi, Züleyxanı dillərə salmışdı, o eşq ki Kərəmi yandırıb-yaxmışdı, Qəribi yollara salmışdı. Məhz bu ilahi, müqəddəs, ülvi eşq şairin “Sənin məhəbbətindir” şeirinin mövzusu olaraq lirik mənin mənəvi keyfiyyətlərini üzə çıxarmışdır.
Ramiz Babayevin yaradıcılığında ciddi ictimai məzmunlu lirikaya da rast gəlmək olur. Şair elliklə gələn dərd-bəladan, insanı acıdan xoşəgəlməz hallardan dərdi-gileyini ictimailəşdirərək ifadə edir. “Dərdim çoxdu, üstümü ört” şeirində ictimai eyib və eybəcərliklər, mənəvi çatışmazlıqlar, əxlaqi nöqsanlar poetik şəkildə yer alaraq tənqid edilmiş, rast gəlinən xoşagəlməz hallar haqda giley olunmuşdur:
Dərdim çoxdu, üstümü ört,
Dərd üstünə dərd tökülər.
Zaman belə gəlib, qağa,
Dövran sürür boz sərçələr.

Şairin “Dilənçi” başlıqlı şeirində də bir ictimai dərd, kədər, qəm yer alıbdır. Şair ictimai səbəblərlə bağlı olaraq kasıblığa düçar olub dilnəçilik edən insanın faciəsini və mənəvi acısını, kədərini əks etdirmişdir. Bu şeir konkret ünvanı göstərməsə də, konkret təbəqəni, nümayəndəni işarə etməsə də, ümimilikdə cəmiyyətdə yer alan ictimai hallardan biri kimi dilənçilərin taleyi haqda bəhs olunmuşdur. Özü üçün həyatda qalma, yaşama sənətinə çevirənlər istisna olunmaqla bəzi dilənçilik halları bir insanın faciəvi taleyi, kədərli aqibətidir, işsizliyin, mənəvi məsuliyyət olaraq çarəsizliyin atladılması yoludur. Buna görə də bu şeir bizə bir zamanlar müəllimlərin yoxsulluqdan dilənçiliyə məhkum edildikləri halların təsirli tənqidi ifadəsi olan professor və şair Famil Mehdinin “Dilən, professor, dilən” şeirini və buna oxşar digər əsərləri yada salır. Ümumiyyətlə, şair Ramiz Babayevin növbəti kitabındakı “Dərdim çoxdu, üstümü ört”, “Dilənçi”, “Deyirlər, dünyanın axırı çatıb”, “Tənhalaşmış ağacların qəfil sınmaq qorxusu var”, “Söz vermə naşıya”, “Paxıllar” və bu kimi şeirləri ictimai məzmunlu lirika örnəkləri kimi kitaba ciddi ictimai məzmun verir.

Şair Ramiz Babayev ilhamla yazdığı əsərlər sirasında əziz dostlarını, sevdiklərini də unutmur, onlara olan sədaqətini, bağlılığını, onlar üçün duyğularını, sevincini, kədərini, təəssüfünü dilə gətirir, poetik ifadəli ədəbi nümunəyə çevirir. “Qayıt gəl”, “Nə tez qocalmısan, qardaş”, “Qəriblik” şeirləri məhz bu tipli əsərlərdəndir. “Qayıt gəl” şeirində yaxın dostun həyat yoldaşının itkisinə, “Nə tez qocalmısan, qardaş” şeiri isə dostu, şair və jurnalist Rövşən Hüseynova, “Qəriblik” şeiri Mürvət Qədimoğlu Həkəriyə həsr edilmişdir.
“Ana”, “Analı günlərim” şeirləri ana məhəbbətinə həsr olunan qiymətli əsərlərdir. Ümumiyyətlə, Azərbaycan ədəbiyyatında ana mövzusu həmişə əhəmiyyətli bir yerə sahib olub. Bütün zamanlarda ana sevgisi, bala məhəbbəti tərənnüm olunmaqla bərabər, irihəcmli əsərlərin başlıca mövzusuna çevrilib, qiymətli əsərlər ərsəyə gəlib. Qadına yüksək dəyər verən Azərbaycan cəmiyyətində qadın həmişə ucalıq nümunəsi olub: Qadın anadır, bacıdır, gəlindir, qızdır, övladdır, xoşbəxtliyin və sevginin rəmzidir. Buna görə də şair Ramiz Babayevin də yaradıcılığında ana mövzusu ayrıcalıq təşkil edib. Ana sevgisi, ana mehri, ana məhəbbəti “Analı günlərim” şeirində belə əks olunub:
Anamın laylası çıxmır başımdan,
Həyət-bacamızın mehri azalıb.
Onun gülüşündən, xoş baxışından,
Bizə göz yaşları xatirə qalıb.

Yatdığı çarpayı tənha-tək durub,
Elə bil əyilib qəddi onun da.
Analı günlərim yolda oturub,
Gözləyir qayıdam günün sonunda.

Şeir məzmun, ruh etibarilə Xalq şairi Məmməd Arazın yaradıcılığını, onun ana mövzusunda yazdığı əsərlərin ruhunu xatırladır. Əlbəttə, bu, Naxçıvan ədəbi mühitində möhkəmlənən Məmməd Araz məktəbinin təzahür formasıdır ki, diqqəti cəlb edir. Şair çox haqlı olaraq ana xatirəsini ananın əli dəyən, bədəni toxunan bütün əşyalarda qorunduğunu diqqətə çatdırır, hər əşyadan, hər şeydən ana mehrini hiss etdiyini ifadə edir. Bir zaman ananın istifadə əşyası olan şeylər indi onun yoxluğunda ananın əziz xatirəsini yaşadan və hiss etdirən vasitələr, əşyalar aləmi kimi təqdim edilir. Əlbəttə, ədəbiyyatda bu ifadə tərzi ana məhəbbətinin ən özəl, ən özünəməxsus ifadə imkanı olaraq müəyyənləşmişdir.
Ramiz Babayevin yaradıcılığında təbiət lirikası da özünəməxsusdur. “Batabata gəlmisən”, “Məmməd Araza”, “Əgər bu torpağın qədrini bilsən”, “Yağışın şəkilləri”, “Bahar” kimi şeirlərdə təbiətin əsrarəngizliyi, gözəlliyi, təbiət və insan münasibəti öz əksini tapıb. ədəbiyyatımızda əhəmiyyətli bir istiqamət təşkil edən təbiət lirikasının da bütün ədəbiyyat adamlarının yaradıclığında xüsusi yer tutduğunu qətiyyətlə söyləyə bilərik. Çünki insan həm də təbiətlə həmahəngdir. Təbiətin taleyi insanın taleyidir. Təbiət insanı bütün duyğu və düşüncələrilə ortaya çıxarmağa qabil bir varlıq mühitidir. Təbiət həm də gözəllikdir, gözəlliyin obyektiv simasıdır, anadangəlmə varoluşudur. Təbiətin gözəlliyini yağı. Hadisəsilə əks etdirmək özü də ədəbiyyatda bir ənənə təşkil etmişdir. Ən çox sevilən şeirlərdən biri kimi Müşfiqin “Yağış yağır” şeiri bir çox yeni əsərlərin meydana gəlməsinə vəsilə olmuşdur. Ramiz Babayevin də yağış mövzulu şeirlərində təbiətin sevgi halı öz əksini tapmış, yağışın yağması ilə insanın sevgi coşğunluğu arasında oxşarlıq hadisəsi olaraq təsvir olunmuşdur.
Beləliklə, öz imzası, öz sözü olan şair Ramiz Babayevin yeni kitabı özünün payız duyğularını ifadə tərzinə görə daha çox seviləcəyi və oxunacağına qətiliklə inanmaq olar.

Ramiz QASIMOV
AMEA Naxçıvan Bölməsinin şöbə müdiri,
filologiya elmləri doktoru, dosent

Təranə Dəmirin

poeziyası

1

Gündüzkü istinin rütubəti vururdu adamı gecənin səssizliyində,
Səhər o qədər çırpınmışdı ki,külək də deyəsən yorğunluğunu çıxarırdı gecə-gecə,
Mürgü döyürdü göy üzündə səssizcə.
Pərdələr pəncərələri yelpikləmirdi,
Nəfəsi tıncıxırdı şəhərin,
Ağaclar utandığından yarpaq-yarpaq tər tökürdü.
Yuxusu qaçmış qadın da bu səssiz,havasız iyun gecəsini acgözlüklə ciyərinə çəkirdi.

2

Bəzi sevgilər nöqtəylə başlayır,
Əlindən tutub gedirsən
cümlənin sonunacan.
Bəzi sevgilərəsə nöqtə
qoymaq olmur ,
Möhkəm -möhkəm yapışırsan
bir əyri vergülün yaxasından
Ömrünün son ucunacan!

3

Anamın saçlarına dən,əllərinə qırış düşməmişdi hələ.
Evimiz də əvvəlkiydi,
Üstünü,başını dəyişməmişdik hələ--
Yeddi daş kürsülü,iki göz otaq,bir açıq eyvan,
Eyvandan asılan qaranquş yuvaları,
Yuvaların içində ətcə qaranquş balaları..
Hirslənəndə zəncir gəmirən ala itimiz də ölməmişdi hələ.
Səhərdən axşamacan hürürdü-
Uçan quşa,qaçan dovşana,
Pişiyə,siçana..
Hər gün evdən qəpik-quruş oğurlayıb
qaçardıq Gülağa dayının dükanına.
Rəhmətliyin qəribə gülümsəməyi vardı,
Satdığı şirinquşların üstündə bir şirin təbəssüm də hədiyyə edirdi adama,
Biz də bu təbəssümə təbəssümlə cavab verırdik utana-utana.
Naxırçı Əhəd dayını həmişə atın üstündə görmüşdüm deyə,elə bilirdim ki,o gecələr də at belində yatır.
Qonşumuz Xanım xala..
haçan baxırdın,görürdün ki,siqaret damağında oturub evinin qabağında tum satır,
Hərəmiz bir ovuc götürüb qaçırdıq,
Arxamızca söylənə-söylənə qalırdı yazıq.
Televizorlar da pult tanımırdı hələ,
Hələ ağ-qara paltarındaydı içindəki quşlar,uşaqlar,adamlar,ağaclar,
Buludlar,yağışlar,dağlar,yamaclar.
Hələ öz gücümü sınamamışdım,
Hələ atam çəkirdi yükümü...
Sonra payız düşdü,

Sonra yağışlar başladı ,
Sonra yarpaq tökümü..
Eh, bilirsiz bir də nə vaxt böyüdüm mən?
Anamın saçlarına dən,
mənim ürəyimə qorxu düşəndən..

4
Balaca arzularımız vardı,
Əlçatan, ünyetən.
Könlümüzün bir sığal təbəssümlə ovunan vaxrlarıydı,
Göz yaşlarımız da yaz yağışı kimiydi,
Bir anda şimşək çaxardı,
Selə,suya qərq edərdi dünyanı,
sonra gün çıxardı
və biz də unudardıq hər şeyi,
Və bizim həyat hekayəmiz təzədən başlayardı
yanağımızın yağış yerindən.
Yastı-yapalaq evlərdə,lampa işığında rəngli-rəngli
xəyallar qurardıq,
Bir dəst paltarımız olardı,
Onunla yatıb durardıq.
Qızlar gəlincik sevdasıyla,
Oğlanlar velosiped həvəsiylə gecəni səhər edərdi.
Səhər olunca qızlar suya,
oğlanlar naxıra gedərdi.
Azad idi o vaxtlar çöllər,çəmənlər,quşlar,
yuvalar,ağaclar,dağlar,yamaclar,
adamlar,yollar,çiçəklər,daşlar.
İllər keçdi,
Əvvəlcə dünya böyüdü,sonra biz,sonra qayğılar,
Sonra ümid yordu adamı,sonra arzular,
Sonra savaşlar,sonra qorxular,
sonra məhrumiyyətlər,sonra uzaq şəhərlər,qaranlıq küçələr, heykəllər,afişalar,dəyişik ünvanlar,
yad baxışlar,
Bir də yanağının yağış yerindən asılan qırışlar.
Sonra yasaq sevdalar,
Sonra təyyarə biletləri,sonra ayrılıqlar,
Divarlarından hörümçək toru asılan darısqal otel otaqları,
başında həsrət havası,
burnunda acı qəhvə qoxusu və qulaqlarında Şopenin"Yağış valsı".

5

Hələ təzə hörülmüsən,
Suvağın,daşın təzədi,
Ayağın,başın təzədi.
Hələ ki,tuş gəlməmisən
Yerin,Göyün töhmətinə.
Hələ ki,şükr eləyirsən
Durub hasar qismətinə.
Hələ ki,yormayıb səni
Küləklər,yağışlar,hasar,
Adamlar,baxışlar,hasar.
Hər gələn bir sığal çəkir,
Tumarlanırsan hələ ki.
Qamətin dik,başın dikdi,
Hasarlanırsan hələ ki.
Hələ ki,qıran olmayıb
Sənin bu daş inadını.
Hasar-hasar çıxarırsan
Hələ dünyanın dadını.
Hələ ki,xumarlanırsan,
Hələ ki,sığallanırsan,
Sabahdan xəbərsiz, hasar.
Hələ bunun irəlidə
Hasar-hasar tökülməyi,
Hasar-hasar əyilməyi,
Hasar-hasar yıxılmağı,
Hasar-hasar uçmağı var.

6

Qoyduğun qanunlar pozulub gedir,
Hamı kölgəsinə qısılıb gedir,

Əlimiz hər şeydən üzülüb gedir,
İlahi!

Qınına çəkilib söz adamları,
Əyib sındırırlar düz adamları,
Qoymur yaşamağa hirs adamları,
İlahi!

Yalına yalmanan itlərə yazıq,
Namərdə əl açan mərdlərə yazıq,
Bu bərli-bəzəkli bütlərə yazıq,
İlahi!

Gedənlər qayıtmır yurd-yuvasına,
Qalanlar çıxırlar taxt davasına,
Biz də oynayırıq bəy havasına,
İlahi!

7

Bürkülü avqust gecəsi,
Yorğun şəhər,
Yuxulu küçələr,
Göyə dırmaşan binalar,
Sabaha açılan pəncələr,
Pəncərələrin arxasındakı tənhalıq,
Tənhalığın başı üstündə dayanan nigaran qadın kölgəsi..
Dörd tərəfdən qaranlıq baxır ac canavar kimi,
Ölüm qoxusu gəlir gecənin yaş köynəyindən,
Tanış mənzərədi,deyilmi?

8

Qoşuldu yaz küləyinə,
Dərə-təpə əsib getdi.
Gözümüzün qabağında
Bir bahar da küsüb getdi.

Çiçək-çiçək,naxış-naxış,
Sevda-sevda,baxış-baxış,
Bulud-bulud,yağış-yağış
Bir bahar da küsüb getdi.

Payız tutdu yaxasından,
Quşlar düşdü avazından,
Bir qarışqa yuvasından
Bir bahar da küsüb getdi.

9
Çarmıxa çəkilmiş "Adam" şəkliyəm,
Ruhum göylərin əsarətində,
Cismim "Mən"də zəncirlənib.
Ətrafımda "mələk"lər dolaşır--
Qanadlı,qanadsız.
Üstümdə min ilin günahı
Çırpınıram həyatla ölüm arasındakı dar çərçivədə.
Boğuluram,
Əl atıb tutmaq istəyirəm özümdən,
Əllərim qana batır..
Məni bağışla,İlahi!

YAP Abşeron rayon təşkilatının

XII konfransı keçirilib.

Əvvəlcə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib. Daha sonra Yeni Azərbaycan Partiyasının qurucusu, xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

YAP Abşeron rayon təşkilatının sədri Abbas Əliyev hesabat məruzəsi ilə çıxış edib. O bildirib ki, Prezident, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişafı, beynəlxalq nüfuzunun yüksəldilməsi və vətəndaşların rifahının daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə olunub. Qeyd olunub ki, YAP Abşeron rayon təşkilatı fəaliyyətini partiyanın Proqram və Nizamnaməsinin tələblərinə, Mərkəzi Aparatın tapşırıq və tövsiyələrinə uyğun quraraq rayonun ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edib.
Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Abdin Fərzəliyev çıxışında Yeni Azərbaycan Partiyasının ölkənin ictimai-siyasi həyatında mühüm rolunu qeyd edib, rayon təşkilatının səmərəli fəaliyyətinin əhəmiyyətindən danışıb. O, təşkilatın fəaliyyətində əldə olunan nəticələri yüksək qiymətləndirərək qarşıya qoyulan vəzifələrin icrasında uğurlar arzulayıb.
Milli Məclisin deputatı Ramid Namazov çıxışında müasir dövrdə siyasi təşkilatların qarşısında duran çağırışlardan, informasiya təhlükəsizliyinin və cəmiyyətlə düzgün kommunikasiya qurulmasının əhəmiyyətindən bəhs edib. O, həmçinin YAP Abşeron rayon təşkilatının ictimai-siyasi proseslərdə fəal iştirakını vurğulayıb.
Milli Məclisin deputatı Nigar Məmmədova çıxışında ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinin, tarixi Zəfərin milli iradənin və məqsədyönlü dövlət siyasətinin nəticəsi olduğunu bildirib. O, Yeni Azərbaycan Partiyasının bu inkişaf prosesinin siyasi dayaqlarından biri olduğunu vurğulayıb.
YAP Mərkəzi Aparatının Təşkilat şöbəsinin baş məsləhətçisi Orxan Bayramov rayon təşkilatının hesabat dövründə həyata keçirdiyi tədbirlərin önəminə diqqəti cəlb edib. O, qarşıda duran yeni vəzifələrdən, yerli təşkilatların fəaliyyətinin müasir çağırışlara uyğun qurulmasının vacibliyindən danışıb.
Daha sonra Əkinçilik və Elmi Tədqiqat İnstitutunun direktoru Faiq Xudayev, “Saray 3 saylı” ərazi partiya təşkilatının sədri Təyyubə Hüseynova çıxış ediblər.
Konfransda YAP Abşeron rayon təşkilatının hesabat dövrü ərzindəki fəaliyyəti qənaətbəxş qiymətləndirilib və Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayına nümayəndələr seçilib.
Sonda Yeni Azərbaycan Partiyasının Himni səsləndirilib.

Zəngəzur Keçidindən

Qlobal Şəbəkəyə

1990-cı illərin əvvəllərində Naxçıvan Muxtar Respublikasının qarşılaşdığı çətin şərait – tam nəqliyyat və kommunikasiya blokadası, qaranlığa qərq olmuş şəhər və kəndlər, kəskin enerji qıtlığı – regionun yaddaşında dərin izlər buraxıb. Lakin bu gün mənzərə kökündən dəyişib. Heydər Əliyevin uzaqgörən qərarları ilə Türkiyə və İranla qurulan ilk enerji körpüləri Naxçıvanı fəlakətdən xilas etdisə, son illərdə həyata keçirilən məqsədyönlü dövlət siyasəti Muxtar Respublikanı tam enerji müstəqilliyinə çatdırdı. Dövlət başçısı İlham Əliyevin Naxçıvana son səfəri bir daha göstərdi ki, vaxtilə blokadada olan diyarımız bu gün təkcə daxili ehtiyaclarını təmin etmir, həm də Cənubi Qafqazın yeni enerji xəritəsini formalaşdıran strateji bir aktora çevrilir.
Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən layihələr regionun sosial-iqtisadi inkişafına da mühüm təkan verib. Müasir elektrik stansiyalarının, yarımstansiyaların və yeni ötürücü xətlərin inşası enerji sisteminin dayanıqlılığını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Xüsusilə günəş və digər bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə imkanlarının genişləndirilməsi Naxçıvanın gələcək enerji strategiyasında xüsusi yer tutur. Bu istiqamətdə görülən işlər həm ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azalmasına, həm də ekoloji cəhətdən daha təmiz istehsalın inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında yeni enerji bağlantılarının yaradılması isə Muxtar Respublikanın enerji sisteminin regional şəbəkələrə daha sıx inteqrasiyasına imkan verəcək. Prezidentin səfəri çərçivəsində xüsusi vurğulandığı kimi, planlaşdırılan beynəlxalq enerji və nəqliyyat layihələri Naxçıvanın geostrateji əhəmiyyətini daha da artıraraq onu Şərqlə Qərb arasında mühüm bir enerji qovşağına çevirir. Beləliklə, vaxtilə ağır blokada və enerji böhranı yaşayan Naxçıvan bu gün enerji təhlükəsizliyi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərlə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Bu transformasiya yalnız Muxtar Respublikanın deyil, bütövlükdə Azərbaycanın enerji siyasətinin və regional əməkdaşlıq imkanlarının mühüm göstəricilərindən biridir.
Prezident İlham Əliyev tərəfindən Naxçıvanın "Yaşıl Enerji" zonası elan olunması regionun inkişaf modelində yeni səhifə açdı. Muxtar Respublikada ümumi elektrik enerjisi istehsalı güclərində bərpa olunan enerji mənbələrinin payı artıq 60%-ə yaxınlaşmaqdadır ki, bu da ölkə üzrə ən yüksək göstəricilərdən biridir. İqlim göstəriciləri və illik 2600-2800 saatlıq günəş radiasiyası intensivliyi Naxçıvanı regional bərpa olunan enerji mərkəzinə çevirir. Araz, Biləv və Vənənd kimi su elektrik stansiyaları ilə yanaşı, ümumi gücü 22 meqavatı aşan Naxçıvan Günəş Elektrik Stansiyası və hər birinin gücü 25 meqavat olan “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” layihələri daxil olmaqla, alternativ enerji obyektləri regionun daxili tələbatının böyük hissəsini təmiz enerji ilə qarşılayır.
Dövlət başçısının son Naxçıvan səfəri zamanı təməli qoyulan və ya müzakirə edilən xarici investisiyalı yeni günəş və külək elektrik stansiyası layihələri bu göstəriciləri daha da yuxarı qaldıracaq. Bu layihələrin həyata keçirilməsi Naxçıvanın enerji sisteminin həm dayanıqlılığını, həm də ekoloji səmərəliliyini artırır. Xüsusilə günəş enerjisindən geniş istifadə regionun zəngin təbii potensialının iqtisadi inkişafa yönəldilməsinə imkan yaradır. Yeni bərpa olunan enerji layihələrinin reallaşdırılması nəticəsində gələcəkdə elektrik enerjisinin istehsal həcminin daha da artırılması və artıq enerjinin Türkiyə başda olmaqla qonşu ölkələrə və Avropaya ötürülməsi üçün geniş imkanlar formalaşır. Bu isə Naxçıvanın yalnız öz enerji tələbatını ödəyən deyil, eyni zamanda regional enerji əməkdaşlığında fəal iştirak edən mühüm bir mərkəzə çevrilməsi deməkdir.
“Yaşıl Enerji” zonasının yaradılması həm də müasir texnologiyaların tətbiqinə, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsinə və karbon emissiyalarının azaldılmasına xidmət edir. Bu baxımdan Naxçıvanın yaşıl enerji strategiyası iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi və ətraf mühitin qorunması arasında mühüm balans yaradır. Qarşıdakı illərdə xarici tərəfdaşlarla birgə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan yüzlərlə meqavatlıq yeni günəş stansiyaları Muxtar Respublikanın bərpa olunan enerji potensialını daha da gücləndirəcək. Beləliklə, Naxçıvan tədricən Azərbaycanın yaşıl enerji siyasətinin əsas dayaqlarından birinə və Cənubi Qafqazda alternativ enerji sahəsində nümunəvi inkişaf modeli formalaşdıran strateji məkana çevrilir.
Prezident İlham Əliyev Naxçıvana son səfərindəki çıxışlarında və keçirdiyi görüşlərdə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat və enerji əlaqələrinin bərpasının strateji əhəmiyyətini xüsusi vurğuladı. Dövlət başçısı bildirdi ki, Naxçıvanın blokada şəraitindən tam çıxarılması, onun Azərbaycanın ümumi iqtisadi və enerji sisteminə inteqrasiyası ölkənin qarşısında duran prioritet vəzifədir. Bu məqsədlə son dövrdə həm Zəngəzur dəhlizi (və Araz dəhlizi) layihəsi, həm də Naxçıvanla birbaşa elektrik və digər enerji kommunikasiyalarının yaradılması istiqamətində praktiki addımlar sürətlənib. Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanda formalaşdırılan böyük bərpa olunan enerji potensialının vahid enerji infrastrukturunda birləşdirilməsi Azərbaycanın uzunmüddətli enerji strategiyasının mil daşıdır.
Bu istiqamətdə görülən işlər təkcə gələcək planlarla məhdudlaşmır. Naxçıvanın enerji sisteminin modernləşdirilməsi, yeni yarımstansiyaların və elektrik ötürücü xətlərin inşası, bərpa olunan enerji mənbələrinin şəbəkəyə inteqrasiyası və beynəlxalq enerji əlaqələrinin genişləndirilməsi üzrə ardıcıl layihələr həyata keçirilir. Eyni zamanda, Naxçıvanın Türkiyə və İranla mövcud enerji əlaqələrinin gücləndirilməsi Muxtar Respublikanın enerji təhlükəsizliyinin etibarlı şəkildə təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Gələcəkdə Azərbaycanın əsas enerji şəbəkəsi ilə birbaşa bağlantının yaradılması isə bu imkanları daha da genişləndirəcək.
Zəngəzur koridorunun reallaşması ilə paralel olaraq, Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasında birbaşa enerji kommunikasiyalarının bərpası və Vahid Enerji Şəbəkəsinin tamamlanması regional sabitlik və iqtisadi artım üçün həlledici rol oynayacaq. Şərqi Zəngəzurda və Naxçıvanda yaradılan yaşıl enerji güclərinin xarici bazarlara çıxarılması layihənin iqtisadi dividendlərini bir neçə dəfə artıracaq.
Cənab Prezidentin son səfəri bir daha sübut etdi ki, Naxçıvan Dəhlizi təkcə mühəndislik və infrastruktur layihəsi deyil; bu, regional geosiyasətdə blokadanın qırılması, yaşıl keçidin təmin olunması və gələcəyin dayanıqlı iqtisadiyyatına atılan strateji bir addımdır. Regionun yeni enerji nəbzi məhz burada – Naxçıvanda vurur.

Cavanşir Zeynalov,
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Memarlıq və mühəndislik fakültəsinin dekanı
Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi, professor

Hacı Məmmədov yazır:

DOSTLARIMA NÜMUNƏ

Azərbaycan mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin, görkəmli simalarının həyat və yaradıcılığını işıqlandıraraq ədəbiyyatımıza böyük töhvələr verən, bir neçə tarixi romanın müəllifi, öz əsərləri ilə geniş oxucu kütləsinin dərin hörmət və rəğbətini qazanmış nasir publisist Mustafa Çəmənlinin 70-ci illərdə oxuduğum bir hekayəsi var idi. (Təəssüf ki, indi təkrar oxumağa tapmadım.) "Ləpirlər". Əsərin qısa məzmunu belədir:
Ömrün ahıllıq vaxtında yaşayan bir cütlük qışın oğlan çağında əl-ələ tutub topa-topa yağan qarın üzərində iz sayaraq, həyatlarının sonuncu qışının dadını çıxarırlar. Və bir neçə gün sonra biri dünyasını dəyişir. Sağ qalan hər gün son xatirə kimi qar üzərində qalan ləpirləri əzizləyir, az qala ona səcdə edir. Təbii ki, baharın gəlişi çox gözləmir. O isə baharın gəlməsini heç istəmir, çünki qar üzərindəki izlər baharın hərarətindən əriyib torpağa qovuşur, itib gedir....
Adətim üzrə hər gün səhərlər Ukrayna dairəsindəki Heydər Əliyev parkında gəzərkən rastlaşdığım bu cütlük o hekayənin qəhrəmanlarını xatırlatdı. Əhsən sənə, - dedim - Mustafa Çəmənli. Yaxınlaşıb tanış oldum, çox səmimiyyətlə Tolik və Taya dedilər. Üzlərindəki təbəssüm gözlərini işıqlandırırdı. Necə də xoşbəxt görünürdülər. Sizi mehribanlıq, məhəbbət rəmzi kimi dostlarımla bölüşə bilərəm, -nümunə götürsünlər deyə şoruşdum? Əlbəttə, əlavə edin ki, 52 ildir bir yerdəyik. Tolikin 85 yaşı var…
Yaşadığımız barıt qoxulu planetimizin hər gün bir tərəfindən fəlakət gözlənilən qalmaqallı dünyamızda bu qədər saf, ülvi məhəbbət gördükdə həyat eşqi artır, yaşamaq həvəsi yüksəlir. Daha möhkəm tellərlə həyata bağlanır insan. Ona görə paylaşmaq istədim ki, onların simasında bu xoşbəxtliyi hər kəs görə bilsin. Hər kəsə rahat mehribanlıq, ülvi və saf məhəbbətlə dolu həyat tərzi, uzun ömür diləyi ilə…

Hacı MƏMMƏDOV,
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü

ZAMANIN

SINAĞINDAN

KEÇMİŞ DOSTLUQ

Bu günlərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin ölkəmizə səfəri Özbəkistan–Azərbaycan münasibətləri tarixində mühüm hadisədir. İki qardaş dövlət rəhbərlərinin görüşləri, səmərəli danışıqlar və xüsusilə “Əbədi dostluq haqqında” müqavilənin imzalanması xalqlarımız arasındakı əzəli yaxınlığı yeni tarixi mərhələyə çıxardı.
Həqiqətən də, özbək və Azərbaycan xalqlarını bir-birinə bağlayan tellər bu gün ya dünən yaranmayıb. Onların kökləri əsrlərin dərinliyinə gedib çıxır. Dil və qəlb yaxınlığı, ortaq tarix, mədəniyyət, adət-ənənə və dəyərlər iki xalqın mənəvi dünyasını əzəldən bir-birinə yaxınlaşdırıb. Bu səbəbdən özbək-Azərbaycan dostluğu təkcə siyasi maraqların tələbi ilə formalaşmış bir münasibət deyil, zamanın sınağından keçmiş qardaşlıqdır.
Bu gün dövlət rəhbərlərinin görüşləri, imzalanmış sənədlər və əldə olunmuş razılaşmaların siyasi-iqtisadi əhəmiyyəti haqqında kütləvi informasiya vasitələrində çoxlu materiallar dərc edilir. Biz isə bu tarixi hadisə münasibətilə iki xalqın dostluğunun daha bir mühüm və qədim səhifəsi – özbək və Azərbaycan ədəbi əlaqələri haqqında söz açmaq istədik.
Çünki xalqları bir-birinə siyasət və iqtisadiyyat yaxınlaşdıra bilər, amma onların qəlbini ədəbiyyat və mədəniyyət bağlayır. Özbək və Azərbaycan ədəbi əlaqələri tarixi də məhz belə bir mənəvi yaxınlığın parlaq ifadəsidir.
Klassik ədəbiyyatımızın tarixinə nəzər salsaq, bu mənəvi yaxınlığın köklərinin nə qədər dərin olduğunun şahidi olarıq. Böyük Nizami Gəncəvi yaradıcılığı əsrlər boyu özbək ədəbiyyatına səmərəli təsir göstərib. Qütb Xarəzmi Nizami ənənələrinin təsiri ilə “Xosrov və Şirin” dastanını yaratmışsa, Heydər Xarəzmi “Məxzənul-əsrar” əsərini yazmışdır. Sonralar Əlişir Nəvai Nizaminin əsasını qoyduğu xəmsəçilik ənənəsini yeni zirvəyə qaldıraraq, türk dilində mükəmməl “Xəmsə” yaratdı. Nəvai bu böyük sələfini özünə ustad hesab etmiş və onun dühasını yüksək ehtiramla etiraf etmişdir:

Asan deyil bu meydan içrə durmaq,
Nizami pəncəsinə pəncə vurmaq.

Bu mənəvi dialoq sonrakı əsrlərdə də davam etdi. Azərbaycan poeziyasının böyük nümayəndəsi Məhəmməd Füzuli Nəvai yaradıcılığına yüksək ehtiramla yanaşdığı kimi, özbək şairləri də Füzulini özlərinə ustad hesab etmişlər. Agahi, Əmiri, Üveysi, Muqimi və digər bir çox sənətkarların Füzuli ənənələrinə müraciət etməsi ədəbiyyatlarımız arasındakı təsir və yaradıcı dialoqun qırılmazlığından xəbər verir.
XX əsrə gəldikdə isə bu əlaqələr yeni məzmun qazandı. Bu dövrdə iki xalqın dostluğunu öz taleyi və yaradıcılığı ilə birləşdirən böyük simalardan biri Maqsud Şeyxzadə oldu. Azərbaycanda doğulub, taleyin hökmü ilə Özbəkistana gələn Mqasud Şeyxzadə bu torpağı öz Vətəni bildi, özbək dilində yazıb-yaratdı və XX əsr özbək ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsinə çevrildi. Onun “Cəlaləddin Manquberdi”, “Mirzə Uluqbəy”, “Daşkəndnamə” kimi əsərləri özbək ədəbiyyatının misilsiz xəzinəsinə çevrildi. Bu mənada, Maqsud Şeyxzadə təkcə böyük sənətkar deyil, həm də iki xalqın dostluğunun rəmzi timsalıdır.
Müstəqillik illərində ədəbi əlaqələr üçün yeni imkanlar açıldı. Azərbaycan ədiblərinin əsərləri özbək dilinə, özbək ədəbiyyatının bir çox nümunələri isə Azərbaycan dilinə tərcümə edildi. Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk, Anar, Elçin, Ramiz Rövşən kimi sənətkarların əsərləri özbək oxucusuna çatdırıldığı halda, Abdulla Aripov, Erkin Vahidov, Osman Əzim və digər özbək yazıçı və şairlərinin əsərləri Azərbaycan oxucularına təqdim olundu.
Sevindirici haldır ki, son illərdə bu proses daha da canlanmışdır. İki ölkədə keçirilən mədəniyyət günləri, ədəbi görüşlər, yeni tərcümələr və kitab təqdimatları mənəvi əməkdaşlığın yeni səhifələrini açır. 2024-cü ildə Bakıda Özbəkistan elm və mədəniyyəti günləri keçirildiyi halda, Daşkənddəki Azərbaycan mədəniyyəti günləri çərçivəsində böyük Məhəmməd Füzulinin əsərlərinin təqdimatı təşkil olundu.
Özbək ədəbiyyatının Azərbaycanda öyrənilməsi və təbliğ edilməsində azərbaycanlı alimlərin də layiqli töhfəsi var. Xüsusilə, tanınmış ədəbiyyatşünas, professor Almaz Ülvinin (Binnətova) çoxillik elmi fəaliyyəti təqdirəlayiqdir. Onun özbək ədəbiyyatına, xüsusən də Əlişir Nəvai yaradıcılığına həsr olunmuş çoxsaylı tədqiqatları iki xalqın ədəbi əlaqələrinin elmi əsaslarını zənginləşdirməkdədir. “Əlişir Nəvainin əsri və nəsri” kitabının özbəkcə yeni nəşri də bu davamlı elmi dialoqun daha bir sübutudur.
Bu məqamda daha bir rəmzi hadisəni xatırlatmaq yerinə düşər. 2024-cü ildə Prezident Şavkat Mirziyoyev Bakıda azərbaycanlı şair və tərcüməçi Akif Bağırov – Akif Azalp ilə görüşdü. O, bir çox özbək sənətkarlarının əsərlərini Azərbaycan dilinə tərcümə edərək, ədəbiyyatımızı qardaş xalq arasında təbliğ edir. Dövlətimizin başçısı onun özbək ədəbiyyatının Azərbaycanda populyarlaşdırılmasına və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəni xüsusi qeyd etdi.
Bu gün isə həmin çoxəsrlik mənəvi yaxınlıq dövlətlərimizin münasibətlərində yeni tarixi məzmun kəsb edir. Prezidentlər Şavkat Mirziyoyev və İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Əbədi dostluq haqqında” müqavilə xalqlarımızın əsrlər boyu formalaşmış qardaşlığının məntiqi davamı oldu.
Nizamidən Nəvaiyə, Nəvaidən Füzuliyə, Maqsud Şeyxzadədən bugünkü yaradıcı insanlara və alimlərə qədər davam edən ədəbi dialoqun özü bu dostluğun nə qədər sarsılmaz olduğunu göstərir. Dövlətlər arasındakı müqavilələr müəyyən bir tarixi dövrdə imzalanır. Lakin xalqların qəlbinə həkk olunmuş dostluğun tarixi əsrlərlə ölçülür. Özbək və Azərbaycan xalqlarının dostluğu məhz belə – zamanın sınağından keçmiş və gələcəyə yönəlmiş əbədi dostluqdur.

Obidjon ŞOFİYEV,

Özbəkistan Respublikası, Termiz Dövlət Universitetinin gənclərlə iş və
mənəvi-maarifləndirmə məsələləri üzrə birinci prorektoru,
filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru (PhD), dosent

Azərbaycan dilinə tərcümə etdi: Atilla SÜLEYMANLI

Mobil Vəkiloğlu

GÜRCÜSTAN VƏ GÜRCÜLƏR


Gürcülər Qafqaz dil ailəsinə aid olan çoxsaylı xalqdır. Gürcülər əsasən Gürcüstanda, Türkiyədə, Azərbaycanda, İranda, Rusiyada və dünyanın əksər ölkələrində az sayda yaşayırlar. Gürcülərin sayları barədə müxtəlif rəylər, fikirlər və faktlar var. Hal-hazırda Gürcüstanda 1 yanvar 2022-ci ilin siyahıyaalmasına görə 3 milyon 688 min insan yaşayır ki, bunun da 1 milyona qədəri qeyri-gürcülərdir. Qardaş Türkiyə dövlətində qeyri-rəsmi məlumata əsasən 3 milyona qədər gürcü mənşəli Laz, Acar, Gürcü, Çevenburi, Gelibolu adlanan xalqlar yaşamaqdadırlar və onların hamısı islam dininin sünni təriqətinə sitayiş edirlər. Azərbaycanda gürcülər əsasən Zaqatala, Qax və Bakıda yaşayırlar. Azərbaycanda yaşayan gürcülərin çoxu müsəlman inqloylar,əsasən Zaqatalanın Əliabad kəndində, xristianlar isə əsasən Qax rayonunda yaşayırlar. İranda yaşayan gürcülər Şah Abbasın( 1524-1587) zamanında zorla İrana köçürülmüşlər. Sayları təxminən 1 milyona qədər və ya daha çoxdur. İranda uzun müddətdir ki, əhalinin etnik tərkibini dəqiq açıqlamırlar. İranda yaşayan gürcülər şiə müsəlmanları olmaqla bərabər Şiraz və Mazandaran bölgəsində yaşamaqdadırlar.
Gürcülər tarix boyu daima qonşu xalqların işğalına məruz qalmışlar. Onlar orta əsrlərdə romalıların, əhəmənilərin, ərəblərin işğalına məruz qalmışlar. Daha sonra qərbi Gürcüstan daima türklərin və ya Osmanlıların, şərqi Gürcüstan isə Azərbaycanın və ya Səfəvilərin tabeliyində olmuşdur. Ərəb işğalından sonra gürcülər tədricən islama keçmiş, 10-cu əsrin sonlarında demək olar ki, gürcü xalqı tam olaraq müsəlman olmuş, 11-ci əsrdə xalqın böyük əksəriyyəti yenidən xristianlığa qayıtmışdır. Həmişə müsəlmanların əhatəsində yaşayan gürcülər sonradan yenidən tədricən İslam dininə üz tuturlar. Rusların Gürcüstanı işğal etməsi gürcülərin tamamilə müsəlmanlaşmağının qarşısını almışdır. Orta əsrlərdə gürcülərin bir qismi qul kimi Qafqaz xalqları ilə birlikdə başqa ölkələrə satılmış və ya aparılmışdır. Misir məmlük (qul) dövlətinin yaranmasında qul türklərlə bərabər gürcülər də yaxından iştirak etmişdilər. Bu səbəbdən gürcülərin sayı daima azalmışdır. Sonuncu dəfə gürcüləri Ağa Məhəmməd Şah Qacar 1795-ci ildə kütləvi şəkildə İrana (20 mindən çox) aparmışdır. İranda yaşayan gürcülər əsasən Mazandaran, Xuzistan və İsfahanda yaşayırlar, onları Firudini adlandırırlar. 1617-ci ildə Şah Abbas Gürcüstanın Kaxetiya bölgəsinə yürüş edir. Tarixi mənbələrdə 100 min insan qılıncdan keçirilmiş, 200 min gürcü isə Səfəvi (İran) ərazisinə aparılmışdır, amma bu rəqəmlər reallığı əks etdirmir. Belə ki, həmin dövrdə Gürcüstan ərazisində 1 milyondan artıq insan yaşaya bilməzdi. Misal üçün,1828-ci ildə quzey Azərbaycanın cəmi əhalisi 900 mini keçmirdi. Əgər 200 min əhalini (Gürcünü) bir yerə yığmaq, onları qidalandırmaq və aparmaq sadəcə reall görünmür, belə ki, həmin dövürlərdə kütləvi yaşayış yerləri də yox idi. Belə ki, Şah Abbas o zaman Gürcüstandan təxminən 50-60 min ən çoxu insan aparıb indiki İran ərazisində müxtəlif yerlərdə yerləşdirmişdir. Əgər 1617-ci il tarixdə şah Abbas Gürcüstandan 200 min insan aparsaydı bu gün İranda təxminən 400 min Gürcü olmalıydı. İsfahanda 10-na qədər gürcü qəsəbəsi və çox sayda gürcü kəndləri var. Ayrıca Nəcəfabad, Rəhmətabad, Yezdənşəhr və Əmirabad kimi yerlərdə də gürcülər yaşayır. Rəsmi sayları 100 min, qeyri-rəsmi 1-3 milyon ola bilər.
Azərbaycan gürcülərinin cəmi sayı 15-17 min nəfərdir ki, onların da 12-13 mini müsəlman inqloylardır. Türkiyədə yaşayan 120-150 min (1,5 milyon) , Ukraynada 35 min, Rusiyada rəsmi 198 min ,
Çevenburi (gürcülərə verilən ad) sözünün mənası "bizdən olan,bizim kimi olan" deməkdir. Gürcülərin Türkiyəyə kütləvi köçü əsasən 1828-1829-cu illərdə, daha sonra ən böyük köç isə 1877-78-ci illərdə Osmanlı-Rusiya müharibəsindən sonra başladı. Əsasən Ciresun, Rize, Ordu, Samsun, Sinop, Amasya və Tokat illərində (el-oba mənasında) ,həmçinin Bolu, Mərmərə, Düzcə, Sakariya, Kocaeli, Balıkesir illəri Çeveneburilərin məskunlaşdığı yerlərlərdir. 81 min nəfər laz dilini bilir,lakin təxminən 250 mindən 300 minə qədər olması güman edilir. Türkiyədə yaşayan müsəlman gürcülərdən tanınmış dövlət xadimləri Baş nazirlər Məsud Yılmaz və Nəcməddin Ərbakan olmuşdur.
Gürcüstanın rəsmi ərazisi 69, min kv km-dir, əhalisi 2024-cü ilin siyahıyaalmasına görə cəmi 3 milyon, 700 min, 581 nəfər təşkil edir. onlardan ən çox 3 milyon 224 min Gürcü, 233 min Türk (azərbaycanlı), 168 min Erməni, 15 min Çeçen (kistinlər), 13 min Rus və digər millətlər yaşayır. Rürcülər sayları azalan xalqlar sırasındadırlar, belə ki, dünyada finlərin, almanların, fransızların, rusların ölüm sayı doğulanları üstələyir. Gürcüstanda yaşayan gürcülərin bir qismi islam dininə sitayiş edirlər, əsasən ərazisi 1,9 min kv km olan Acariya muxtar Respublikasının əhalisi və Türkiyə sərhəddində müsəlman Gürcü kəntləri vardır. Bundan başq bizim millətin bir qolu olan Mesxeti türklərinin içində də müsəlman gürcülər var. Onu da əlavə edim ki, 2008-ci ilin avqustunda baş vermiş Rusiya- Gürcüstan müharibəsində Gürcüstan 3,9 min kv km ərazisi olan cənubi Asetiyanı və 8,6 min kv km olan Abxaziyanı itirmişdir.

Bir müjdə, bir

xoş xəbər, amma...


Öncə müjdəni verək

“Paşa Bank” və Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının birgə əməkdaşlığı ilə operamızın zirvəsi olan “Koroğlu” operası bu gün yenidən səhnəyə qayıdır.
Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının əməkdaşları tərəfindən kostyumlar, zərif naxışlarla tamamlanan dekorasiyalar, ifaçıların və musiqinin vəhdəti nəticəsində böyük sənət əsəri yenidən canlanır.
“Paşa Bank”ın dəstəyi ilə müasir səhnə estetikasına uyğunlaşdırılmış “Koroğlu” tamaşası artıq yalnız yerli izləyicilər üçün deyil, beynəlxalq auditoriya üçün də təqdim olunacaq. Bu, Azərbaycan musiqisinin zənginliyini dünyaya tanıtmaqla yanaşı, milli mədəni irsimizin qlobal miqyasda möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir.
Bu ilin sentyabr ayının 24-də Heydər Əliyev Sarayında “Koroğlu” tamaşası izləyicilər üçün təqdim olunacaqdır.
Azərbaycan səhnə sənətinin klassik nümunələrindən olan bu əsər peşəkar yaradıcı heyətin ifasında bir daha tamaşaçıların görüşünə gələcəkdir.

İndi də xoş xəbəri təqdim edək
Afişa: “Koroğlu” epik tamaşası 14 avqust 2026-cı il tarixindən etibarən Təbrizin üstüaçıq amfiteatrında səhnəyə çıxarılacaqdır.
Dizayner, ssenarist və rejissor: Yaqub Sadiq Cəmali
Prodüser: Nima Enhari
Musiqi: Qulamrza Mirzəzadə
Xoreoqrafiya: Elnaz Xodadadi, Səhənd və Babək Qeysəri
Tamaşaların icra müddəti: avqust-sentyabr 2026
Yaqub Sadiq Cəmalinin rejissorluğu ilə Azərbaycan türkcəsində hazırlanan "Koraoğlu" tamaşası 14 avqust 2026-cı il tarixində Təbrizdəki “29 Bəhmən” Mədəniyyət və İncəsənət Kompleksinin açıq havadakı amfiteatrında səhnələşdirilmişdir.
"Koraoğlu" epik tamaşası Azərbaycan mədəniyyətində qədim və dərin kök salmış hekayələrdən ilham alıb. Bir qrup Azərbaycan türk sənətçisi tərəfindən yaradılan və Azərbaycan mədəniyyətini, tarixini və folklorunu diqqətlə əks etdirən nəhəng meqalayihə olan "Koraoğlu" ötən il Təbrizdə səhnələşdirilmiş və artıq 42 mindən çox tamaşaçı tərəfindən görünməmiş bir coşqu ilə izlənmişdir.

“Koroğlu”nun Güney Azərbaycanda səhnəyə çıxması tarixçəsi barədə qısa arayış:
1997-ci ildə isə Sadiq Hatifi tərəfindən fars dilində yazılmış, Lütfəli Tudə Fəllah tərəfindən səhnələşdirilmiş "Koroğlu" əsəri Saplaq təxəllüsü ilə tanınan satirik şair Xeyrulla Haqq Bəygi tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş, Kərəc şəhərində Aqşin Agkəmərlinin təşəbbüsü (Rüfət Muradlı da quruluşçu rejissor və məsləhətçi qismində iştirak etmişdir) və Hacı Əli Səfainin rejissorluğu ilə 2 ay müddətinə Mədəniyyət nazirliyinə aid "Şəhid Çəmran" kino-tetrında tamaşaya qoyulmuşdur. Həsən xan rolunu Aqşin Ağkəmərli özü oynamışdır.
Sonralar əsərin fars dilindəki nüsxəsinin müəllifi Sadiq Hatifi “Koroğlu” tamaşasının türk/Azərbaycan dilində olan səhnə quruluşuna etiraz etmiş və bildirmişdir ki, bu, onun yazdığı mətnlə uyğun deyil.
Əslində tamaşanın türk/Azərbaycan dilində olan səhnə quruluşunu hazırlayan müəlliflər “Koroğlu” dastanının türk/Azərbaycan dilində mövcud olan əsil nüsxələrini əsas götürmüşlər. “Koroğlu”nun Azərbaycan türkcəsində Kərəcdə göstərilən ilk tamaşasının açılışında Azərbaycan Respublikasının o zamankı Fövqəladə və Səlahiyyətli səfiri mərhum Əliyar Səfərli də iştirak etmişdir.
"Koroğlu" əsəri 2000-ci ildə Təbrizdə səhnəyə çıxandan sonra Tehranın beynəlxalq “Ayini-Sünnəti” və Əhvazın beynəlxalq “İranzəmin” teatr festivallarinda tamaşaya qoyulmuşdur.
Ancaq Covid-19 pandemiyasına (2020 – 2023) görə əsərin tamaşaya qoyulması dayandırıdı və Güney Azərbaycandakı soydaşlarımız və eləcə də biz onun yenidən səhnəyə alınması ümidi ilə uzun müddət səbr etməli olduq.
Bu gün Təbrizdə səhnəyəı çıxan "Koroğlu" isə sadəcə teatr tamaşası kimi deyil, ondan daha artıq bir hadisə kimi qarşılanıb. Bəlkə də bu tamaşa yenidən Təbrizdə türk əsərlərinin istehsalı və nümayişi üçün yeni bir başlanğıc olacaq.
“Əmma” da elə bundan sonra başladı...
Fars ekstremistləri Təbrizdə “Koroğlu”nu hədəf aldılar, təhdidlər, çağırışlar və tamaşanı ləğv etmək cəhdləri göstərildi.

"Koraoğlu" tamaşasının rejissoru Sadiq Cəmali jurnalistlərə verdiyi mətbuat konfransında bu əsərə müraciət etməklə yerli hekayələrə və qəhrəmanlara daha çox diqqət yetirməyin vacibliyinə toxunaraq bildirmişdir: “Niyə kitab mağazalarımızda türk kitablarından daha çox Koreya kitabları var? Niyə Koreya hekayələri və qəhrəmanları yeniyetmələrimiz üçün daha cəlbedici olmalıdır?”
O, həmçinin çıxışının davamında bildirmişdir: "Təbriz Bələdiyyəsindən bu diyarın qəhrəmanlarından biri olan Mehdi Bakeri Teatrının tamaşası və tikintisi üçün tədbir görülməsi xahiş olunur. Bəs gənclərimiz bu qəhrəmanları necə tanımalıdırlar?"
“Koroğlu”nun rejissoru bu əsərin açıq havada nümayişinə toxunaraq deyib: “Bir tərəfdən də açıq hava cəlbedici ola bilər. Ümid edirik ki, hava şəraiti bizə xoş təsir bağışlayacaq və bir çox tamaşaları səhnələşdirə biləcəyik, çünki açıq havada səhnə sisteminin və şərtlərinin öz məhdudiyyətləri var”.
O, həmçinin tamaşa üçün biletlərin satışı barədə də danışmış, tamaşaçıların bilet almaq üçün elektron bilet veb saytına daxil olaraq biletləri əldə edə biləcəklərini vurğulamışdır. Habelə, hər tamaşa üçün 200 avtomobil tutumu olan dayanacaq yerlərinin planlaşdırıldığını demişdir.
Teatrın direktoru və Məsud Pezeşkianın Təbrizdəki seçki kampaniyasının üzvü Yaqub Sadiq Cəmali "Koroğlu" tamaşası üçün keçirilən mətbuat konfransında eyni zamanda onu da deyib ki: “Həm Babək Xürrəmdin, həm də İmam Rza Abbasi xəlifələrinə qarşı vuruşublar. Niyə İmam Rzanı haqlı, Babəki isə İslam düşməni adlandırırsınız?”
Elə əsas qarşıdurma da rejissorun bu müqayisəsindən sonra başlanıb. Təbrizin cümə namazı imam-xətibi bəzi şərhləri və mədəniyyət proqramlarını tənqid edərək bildirmişdir: "İmam Rzanı filankəslə müqayisə etməyin mənası nədir? Nəşrlərdə və bir sıra konfranslarda bəzi materiallara diqqət yetirilməlidir. Sənət adı altında hər şeyi demək düzgün deyil".
O, eyni zamanda 14-cü hökumətə də toxunaraq demişdir: "Bəzi insanlar Pezeşkian hökumətinin səlahiyyətləri haqqında istədiklərini demir və yazmırlar. İnsanlar doktor Pezeşkiana nə istədiklərini, öz fikirlərini demək üçün yox, hökumət onların problemlərini həll etsin deyə səs verdilər".

Bundan sonra Şərqi Azərbaycan Mədəniyyət və İslam İrşadının Baş direktoru Nemətullah Payan Təbriz Teatrının tanınmış rejissoru Yaqub Sadiq Cəmalinin son açıqlamaları ilə bağlı izahat vermək üçün şöbəyə çağırıldığını açıqlayıb.
O, rejissorun sözlərini "nalayiq və gözlənilməz" adlandırmış, xəbərdarlıq etməklə yanaşı, onun davam edən bədii fəaliyyətinə də yenidən baxılacağını bildirmişdir. O, həmçinin "Babək Xürrəmdin" tamaşasının səhnələşdirilməsi üçün Rəhbərlik İdarəsinə heç bir müraciətin edilmədiyini iddia edib.
Sadiq Cəmalidən əvvəllər Babək Xürrəmdin haqqında tamaşanın səhnələşdirilməsinin niyə dayandırıldığını və onun Abbasi xəlifələrinə qarşı müqavimətinin niyə "İslamofobiya" adlandırıldığı soruşulmuş, O isə öz növbəsində Azərbaycanın tarixi qəhrəmanları ilə məşğul olmağı özünün bədii missiyası hesab etdiyini vurğulamışdı.

Sənətçinin Mədəniyyət İdarəsinə (İrşad) çağırılışı Təbrizin cümə imamı Əhməd Mütəhərri-Əslin Sadiq Cəmalini açıq şəkildə hədələməsindən bir gün sonraya təsadüf edir. Mütəhərri-Əsl cümə namazı kürsüsündən Sadiq Cəmaliyə "son xəbərdarlıq" etmiş və hakimiyyəti onunla məşğul olmağa çağırmışdı.
Təbriz İslam Şurasının üzvü xanım Həkimə Qafuri Təbrizli rejissorun son açıqlamaları ilə bağlı Təbrizdəki cümə namazı imamının mövqeyini yüksək qiymətləndirərək, Şərqi Azərbaycan əyalətinin Mədəniyyət və İslam İdarəsinin Baş direktorunun aydın cavab verməsini, eləcə də alimlərin və nəzarət qurumlarının bununla bağlı ölçü götürmələrini və mümkün pərdəarxası məsələlərə ciddi müdaxilə edilməsini tələb edib.

Həkimə Qafuri “Fars” Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibədə bu şəxsin açıqlamaları ilə bağlı bunları deyib: "Hörmətli Cümə İmamına təşəkkür edirəm. Digər alimlər də bu məsələyə toxunmalıdırlar ki, heç kəs imamları və müqəddəs yerləri təhqir etməyə cəsarət etməsin. Bundan əlavə, hörmətli Cümə İmamından bu məsələ ilə bağlı əyalətin Mədəniyyət və İslam İdarəsinin Baş direktoruna ciddi və qəti xəbərdarlıq etməsini və onu (rejissoru) məsuliyyətə cəlb etməsini xahiş edirəm".
O, əlavə edərək bunu deyib: “Xürrəmilər”in istədiklərini deməsi və heç kimin onları dayandırmaması pak imamlara qarşı ən böyük ədalətsizlik və haqsızlıqdır. Dinin və pak imamların ləyaqətini və şərəfini müdafiə etmək hər şeydən vacibdir və bu məsələ hər hansı bir şəxsdən və onun statusundan daha artıq səviyyədə nəzərdən keçirilməlidir”.
Təbriz İslam Şurasının üzvü sözünə davam edərək deyib: " Bu şəxsin (Yaqub Sadiq Cəmalini nəzərdə tutur - müəllif) artıq səhnəyə çıxmaq, tamaşa vermək qabiliyyəti və səriştəsi yoxdur. Ona rejissorluq etməyə icazə verilməməlidir. Ayağına çoxlu qan tökülmüş İslam Respublikasının müqəddəs sistemində məsum İmamı başqaları ilə təhqiramiz şəkildə müqayisə etməyə imkan verən bu cür insanların meydana çıxmasına icazə verilməməlidir".
Bu hərəkətlərin eyni vaxtda baş verməsi Təbrizdəki kiçik, lakin nüfuzlu dini ekstremist hərəkatların Azərbaycanın tarixi kimliyi ilə bağlı tamaşaların göstərilməsindən və bu əsərlərin ictimaiyyət tərəfindən geniş qəbul edilməsindən narahat olduqları fikrini gücləndirib. İslam Mədəniyyəti (İrşad) Baş İdarəsinin direktorunun cavabı Sadiq Cəmalinin Azərbaycanda incəsənət üçün məhdudlaşdırıcı məkan və tarixi şəxsiyyətlər haqqında tamaşaların göstərilməsi ilə bağlı əsas tənqidini də cavabsız qoyur.
Tamaşaya qarşı son təhdidlər və təzyiqlərdən sonra…

Dünən, 19 avqust 2026-cı il tarixində “Koroğlu” tamaşasının uğurlu nümayişindən sonra teatr səhnəsində tamaşaçılar qarşısında çıxış edən Yaqub Sadiq Cəmali öz nitqinə bu sualla başlayıb: “Bu gün bizlər mədəniyyəti qorumasaq, sabah gələcək nəsillərə nə qalacaq?”
Davamında mədəniyyət qoruyucularını tənqid etdikdən və mədəniyyətin qorunmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə ciddi diqqət yetirməyin vacibliyini vurğuladıqdan sonra demişdir: "Biz artıq inkişaf dövrünü keçmişik və əgər bu gün bu fəaliyyətlərdə israr edirəmsə, bu, gələcək nəsillər naminədir. Uşaqlarımızı mədəniyyətimizlə tanış etməsək, bu məsuliyyəti kim öz üzərinə götürəcək?"
Sadiq Cəmalinin sözləri yalnız mədəni vəziyyətlə bağlı şikayət deyil, onlar həm də mədəniyyət qoruyucularının və cəmiyyətin gələcək nəsillərə qarşı çiyinlərində olan məsuliyyətlə bağlı ciddi bir xəbərdarlıqdır.
Bir millətin mədəniyyəti onun dili, ədəbiyyatı, musiqisi, dastanları, tarixi və mədəni şəxsiyyətləri gələcək nəslə ötürüldükcə yaşayacaq.
“Koroğlu” sadəcə bir pyes və ya dastan hekayəsi deyil, o, türklərin yaddaşının və mədəni irsinin bir hissəsidir. Əgər o, mədəniyyət və incəsənət səhnəsindən çıxarılarsa, gələcək nəsillər onu necə tanımalıdırlar?
Sadiq Cəmalinin sualı çox aydındır. Əgər bu gün öz mədəniyyətimiz üçün çalışmazsaq, onu sabahkı uşaqlarımız üçün kim qoruyacaq?
Elə bu günlərdə dünyanın 15 xarici ölkəsində yaşayan 121 Güney Azərbaycanlı siyasi və sivil fəal, alim və ziyalı İranda Azərbaycan türklərinin hüquqlarının vəziyyəti ilə bağlı BMT-nin xüsusi məruzəçilərinə, BMT-nin İran üzrə Həqiqət Araşdırma Missiyasına, beynəlxalq təşkilatlara və insan hüquqları qurumlarına birgə bəyanatla müraciət etmişlər. Azərbaycan, ingilis və fars dillərində hazırlanan bəyanatda İranda son dövrlərdə, xüsusilə ABŞ, İsrail və İran arasında baş vermiş hərbi toqquşmalardan sonra siyasi və sivil fəaliyyətlərə qarşı məhdudiyyətlərin sərtləşdirildiyi bildirilir. Bu bəyanatda eyni zamanda vurğulanır ki, Qərbi Azərbaycan, Şərqi Azərbaycan, Tehran, Əlborz, Ərdəbil, Zəncan, Qəzvin və Həmədan kimi əyalətlərdə Azərbaycan milli fəalları həbslərə, təkrar çağırışlara və məhkəmə təqiblərinə məruz qalır.
Bəyanatda habelə dinc mədəni, dil və ictimai fəaliyyətlərin cinayət təqibinə əsas olmamalı olduğu vurğulanıb.
Bəyanatı imzalayanlar Azərbaycan milli fəallarının vəziyyətinin yaxından izlənilməsini, məhkəmə proseslərinin müşahidə olunmasını, ədalətli məhkəmə standartlarının təmin edilməsini və saxlanılan şəxslərin sağlamlığının və insan ləyaqətinin qorunması üçün hüquqi və diplomatik imkanlardan istifadə edilməsini istəyiblər.
Amma bununla belə…
Cənubi Azərbaycanın paytaxtı Təbrizdə artıq "Koraoğlu"nun beş tamaşası nümayiş olunub və bu əsər indiyə qədər 3000 tamaşaçıya ev sahibliyi edib.
İnsanların bilet növbəsi və tamaşada iştirakı göstərir ki, son günlərdə “Koroğlu” tamaşasına və onun rejissoruna qarşı yaranan təzyiqlər, daş atmalar və pis atmosfer yaratmaq cəhdləri onun cəmiyyətlə əlaqəsini, tamaşaçıların Azərbaycan incəsənətinə və mədəniyyətinə olan marağını azalda bilməyib. "Koraoğlu" artıq təkcə teatr tamaşası deyil, həm də sənətkarın sərbəst şəkildə mədəni əsərlər yaratmaq və təqdim etmək hüququnu müdafiə edən bir səhnədir.

Bu əsəri izləmək üçün bir qrup İraq türkünün gəlməsi də “Koraoğlu”nun tamaşaçılar tərəfindən necə qarşılanmasının səviyyəsini göstərən maraqlı nəticələrdən biridir.
19 avqust axşamı beşinci tamaşanın nümayişi zamanı bu teatra həvəslə baxan tamaşaçıların sıxlığı deyinlənlərə əyani sübutdur.
Çox güman ki, Pezeşkianın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə birbaşa ünsiyyəti və telefon danışıqları Azərbaycan-İran münasibətlərində müsbət dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Orta Doğu Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Sədrəddin Soltanın da fikrincə, burada Məsud Pezeşkianın Azərbaycan türkü olması, Azərbaycan Respublikasına fərqli, dost və qardaş münasibəti bəsləməsi əlaqələrin daha səmimi və daha isti olmasına təsir göstərir.
Sözsüz ki, bu münasibətlər fonunda İranla Azərbaycan arasında mədəniyyət və incəsənət əlaqələrinin də artan tempdə inkişaf etməsini, Təbrizin “29 Bəhmən” mədəniyyət sarayının açıq amfiteatrında artıq beşinci gündür ki, nümayişi davam etməkdə olan 3000-ə yaxın tamaşaçının baxışına nail olan “Koroğlu”nun uğurlarını da qeyd etməyə dəyər.
Səməd Bayramzadə
20.08.2026

SƏRHƏDDƏN

BOY VERƏN

VƏTƏN SEVGİSİ

Dövlət Sərhəd Xidmətinin bir illik fəaliyyəti, əldə olunan nəticələr və

18 Avqust – Sərhədçinin şərəf günü

Dövlət sərhədi xəritədə çəkilmiş bir xəttdən daha böyük məna daşıyır. O xəttin hər qarışında dövlətin suverenliyi, xalqın təhlükəsizliyi, Vətənin bütövlüyü və milli maraqları dayanır. Bu müqəddəs sərhədin keşiyində isə gecə-gündüz, istənilən hava və relyef şəraitində Azərbaycan sərhədçisi dayanır.
Azərbaycanın dövlət sərhədi ölkənin təhlükəsizliyinin, suverenliyinin və milli maraqlarının etibarlı təminat xəttidir. Bu xəttin keşiyində dayanan sərhədçilər isə üzərinə düşən məsuliyyətli və şərəfli vəzifəni hər gün böyük peşəkarlıq, sayıqlıq və fədakarlıqla yerinə yetirir.
Hər il 18 Avqust – Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaranması günü bu şərəfli missiyanın daşıyıcılarını bir araya gətirən əlamətdar tarix kimi qeyd olunur. Qarşıdan gələn 18 Avqust ərəfəsində Dövlət Sərhəd Xidmətinin son birillik fəaliyyətinə nəzər saldıqda, sərhəd təhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində həyata keçirilən genişmiqyaslı işlərin, əldə olunan əməliyyat nəticələrinin və quruculuq tədbirlərinin ardıcıl xarakter daşıdığı aydın görünür.
Rəqəmlərdə ifadə olunan nəticələr
Dövlət Sərhəd Xidmətinin 2025-ci ilin xidməti-döyüş fəaliyyətinin yekunlarına dair hesabat müşavirəsində açıqlanan göstəricilər ötən ilin necə gərgin və məsuliyyətli keçdiyini əyani şəkildə nümayiş etdirir.
2025-ci il ərzində dövlət sərhədini pozduqlarına görə 516 nəfər, sərhəd rejimini pozduqlarına görə 1226 nəfər, axtarışda olan 3922 nəfər saxlanılıb. Saxta sənədlərdən istifadə edən, özgəsinə məxsus sənədlə dövlət sərhədini keçməyə cəhd göstərən və sərhəd-buraxılış məntəqələrindən gizli keçməyə çalışan şəxslərlə bağlı da müvafiq tədbirlər görülüb.
Sərhəd təhlükəsizliyinin ən mühüm istiqamətlərindən biri olan narkotik vasitələrin və qaçaqmalçılığın qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizədə də ciddi nəticələr əldə olunub. İl ərzində 4 ton 311 kiloqram 864 qram narkotik vasitənin, 78 457 ədəd psixotrop tərkibli və güclü təsiredici həbin, 128 milyon 255 min 862 manat dəyərində qaçaqmalın dövlət sərhədindən qanunsuz keçirilməsinin qarşısı alınıb. Bundan başqa, 24 ton 585 kiloqram narkotik xassəli bitki məhv edilib.
Bu rəqəmlər sadəcə statistika deyil. Onların hər birinin arxasında sərhədçinin ayıq-sayıqlığı, operativ qərarı, peşəkarlığı və Vətən qarşısında məsuliyyəti dayanır.
2025-ci ildə terrorçuluğa qarşı mübarizə tədbirləri çərçivəsində xaricdə döyüşmüş 6 nəfərin saxlanılması, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, qaçaqmalçılıq və qeyri-qanuni miqrasiya ilə məşğul olan mütəşəkkil cinayətkar dəstələrin zərərsizləşdirilməsi də DSX-nin sərhəd təhlükəsizliyinə kompleks yanaşmasının göstəricilərindəndir.
Güclü idarəçilik – davamlı nəticələrin əsas amili
Dövlət Sərhəd Xidmətinin son illərdə əldə etdiyi nəticələrdə qurumun rəhbərliyinin ardıcıl və məqsədyönlü fəaliyyətinin də mühüm rolu var.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi general-polkovnik Elçin Quliyevin rəhbərliyi ilə sərhəd mühafizəsinin əməliyyat, texniki, kadr, infrastruktur və sosial istiqamətlərinin paralel inkişaf etdirilməsi diqqəti cəlb edir. DSX-nin rəsmi məlumatlarında da 2025-ci ilin yekunları üzrə qarşıda duran əsas vəzifələr sırasında dövlət sərhədinin texniki vasitələrlə mühafizəsinin gücləndirilməsi, mürəkkəb relyef və müxtəlif hava şəraitində xidmət aparmaq qabiliyyətinin artırılması, döyüş hazırlığının daim yüksək səviyyədə saxlanılması, hərbi intizamın möhkəmləndirilməsi və şəxsi heyətin sağlamlığının qorunması xüsusi vurğulanıb. Bu yanaşma sərhəd mühafizəsinin yalnız bu günün deyil, gələcəyin təhlükələrinə də hazır vəziyyətdə saxlanılmasına hesablanıb.
Elçin Quliyevin rəhbərliyi ilə DSX-də maddi-texniki bazanın müasirləşdirilməsi, sərhəd bölmələrinin imkanlarının artırılması və şəxsi heyət üçün daha əlverişli xidmət şəraitinin yaradılması istiqamətində tədbirlər də davam etdirilir. 2026-cı ildə keçirilən tədbirlərdə DSX rəisi sərhədçilərin peşəkarlığının yüksəldilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqinin genişləndirilməsini də xüsusi diqqətdə saxlayıb.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi general-polkovnik Elçin Quliyevin rəhbərliyi ilə sərhəd mühafizəsinin bütün istiqamətlərinin vahid sistem çərçivəsində inkişaf etdirilməsi diqqəti cəlb edir. 2025-ci ilin yekunlarına həsr olunmuş hesabat müşavirəsində DSX qarşısında qoyulan tapşırıqların yüksək səviyyədə yerinə yetirilməsi, şəxsi heyətin sosial-məişət şəraitinin və mənəvi-psixoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində görülən işlər xüsusi vurğulanıb.
General-polkovnik Elçin Quliyevin rəhbərliyi dövründə sərhəd mühafizəsinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması, yeni hərbi hissələrin və sərhəd obyektlərinin yaradılması, şəxsi heyətin hazırlığının yüksəldilməsi və maddi-texniki bazanın gücləndirilməsi istiqamətində ardıcıl işlər aparılır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dövlət sərhədinin mühafizəsinin təşkili bu fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Rəhbərliyin qarşıya qoyduğu əsas vəzifələrdən biri də sərhədçinin yalnız döyüş və xidmət hazırlığının deyil, onun sosial və məişət şəraitinin də yüksək səviyyədə təmin edilməsidir. Bu baxımdan son bir ildə istifadəyə verilən yeni obyektlər diqqət çəkir.
2026-cı ilin iyununda “Samur” sərhəd komendantlığının istifadəyə verilməsi, ardınca Dövlət Sərhəd Xidmətinin Sürücülük Mərkəzinin, iyul ayında isə Logistika Mərkəzi və Sərhəd Nəzarətinin Tədris Mərkəzinin istifadəyə verilməsi bu siyasətin ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. Yeni obyektlər bir tərəfdən şəxsi heyətin xidmət şəraitini yaxşılaşdırır, digər tərəfdən isə sərhədçilərin peşə hazırlığının və maddi-texniki təminatının daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasına xidmət edir.

Baş Qərargah: qərardan icraya
Sərhəd mühafizəsinin səmərəli təşkili yalnız strateji qərarların qəbul edilməsindən deyil, həmin qərarların yerlərdə dəqiq və ardıcıl icrasından asılıdır.
Bu baxımdan Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini – Baş Qərargah rəisi general-leytenant Rəşad Sadıqovun fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sərhəd mühafizəsi sisteminin gündəlik fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi, hərbi hissələrdə yaradılan şəraitin qiymətləndirilməsi, şəxsi heyətlə görüşlər və xidməti obyektlərdə aparılan işlərin yerində təhlili Baş Qərargahın praktiki fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Müxtəlif sərhəd bölmələrində yeni və əsaslı təmir olunmuş obyektlərin istifadəyə verilməsi zamanı general-leytenant Rəşad Sadıqovun həmin ərazilərdə yaradılmış xidmət və yaşayış şəraiti ilə tanış olması da bu yanaşmanın göstəricilərindəndir.
Baş Qərargah rəisinin beynəlxalq əməkdaşlıq istiqamətində fəaliyyəti də diqqətdən kənarda qalmır. Xarici tərəfdaşlarla keçirilən görüşlərdə sərhəd təhlükəsizliyi, dəniz təhlükəsizliyi və qabaqcıl təcrübə mübadiləsi məsələlərinin müzakirəsi Azərbaycan sərhəd mühafizəsi sisteminin beynəlxalq əməkdaşlığa açıq olduğunu göstərir.
Baş Qərargahın əsas funksiyalarından biri sərhəd mühafizəsinin, bölmələrin hazırlığının və xidmət şəraitinin diqqətdə saxlanılmasıdır. General-leytenant Rəşad Sadıqovun müxtəlif sərhəd bölmələrində keçirilən tədbirlərdə iştirakı, yeni və əsaslı təmir olunmuş obyektlərdə yaradılan şəraitlə yerində tanış olması bu fəaliyyətin praktiki istiqamətini nümayiş etdirir.

Məsələn, sərhəd bölmələrində istifadəyə verilən yaşayış binalarında o, hərbi qulluqçular üçün yaradılmış şəraitlə tanış olub, xidməti mənzillərə baxış keçirib və hərbi qulluqçuların ailə üzvləri ilə görüşüb. Bu yanaşma sərhədçinin xidmət şəraitinin onun döyüş və mənəvi hazırlığının mühüm hissəsi kimi qiymətləndirildiyini göstərir.
Beləliklə, rəhbərliyin fəaliyyətində iki mühüm xətt paralel şəkildə görünür: bir tərəfdə sərhədin etibarlı mühafizəsini təmin edən əməliyyat və döyüş hazırlığı, digər tərəfdə isə bu hazırlığın təminatını təşkil edən müasir infrastruktur, texnologiya və insan resursları.
Sərhədçi üçün yaradılan şərait – xidmətin keyfiyyət göstəricisi
Müasir sərhəd mühafizəsi yalnız texnika və silah demək deyil. Sərhədçinin xidmət etdiyi məntəqədə onun təhlükəsizliyi, yaşayışı, istirahəti və peşə hazırlığı üçün yaradılan şərait də ümumi nəticənin mühüm tərkib hissəsidir.
Son dövrdə DSX bölmələrində yeni və yenidən qurulmuş obyektlərin istifadəyə verilməsi bu istiqamətdə aparılan işlərin miqyasını göstərir. Xidmət və yaşayış binalarının, təlim və logistika imkanlarının genişləndirilməsi sərhədçinin gündəlik fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə imkan verir.
Bu siyasətin arxasında sadə, lakin mühüm bir prinsip dayanır: Vətənin sərhədini qoruyan insanın özü də dövlətin qayğısını daim hiss etməlidir.
Texnologiya və peşəkarlıq bir arada
Dövlət sərhədinin mühafizəsində ənənəvi üsullarla yanaşı, müasir texnologiyaların tətbiqi də getdikcə genişlənir. Pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə etməklə narkotik vasitələrin aşkarlanması bunun nümunələrindən biridir.
Bu gün sərhədçinin qarşısında duran vəzifələr əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha mürəkkəbdir. Transsərhəd cinayətkarlıq, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, qeyri-qanuni miqrasiya və qaçaqmalçılıqla mübarizə yüksək peşəkarlıq və çevik qərarvermə tələb edir.
Bu səbəbdən DSX-də şəxsi heyətin hazırlığına xüsusi diqqət yetirilir. 2026-cı ildə “Çevikçi” kursunu uğurla başa vuran hərbi qulluqçulara beretlərin təqdim olunması kimi tədbirlər xüsusi hazırlığın inkişaf etdirilməsinə verilən önəmin göstəricisidir.

Sərhədin keşiyində yeni nəsil
Dövlət Sərhəd Xidmətinin gələcək uğurları böyük ölçüdə peşəkar zabit və hərbi qulluqçu potensialından asılıdır. Bu istiqamətdə DSX Akademiyasının fəaliyyəti mühüm yer tutur.
Müasir sərhədçi həm hərbi hazırlıqlı, həm hüquqi və taktiki biliklərə malik, həm də yeni texnologiyalardan istifadə etməyi bacaran mütəxəssis olmalıdır. Çünki dövlət sərhədinin qorunması artıq yalnız fiziki dözümlülük və sayıqlıq deyil, eyni zamanda analitik düşüncə, texnoloji bacarıq və operativ qərarvermə tələb edir.
Bu baxımdan son bir ildə əldə olunan nəticələrə yalnız keçmiş ilin göstəriciləri kimi deyil, Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyinin gələcəyinə qoyulan investisiya kimi baxmaq olar.
Sərhəd – dövlətin təhlükəsizlik xəttidir
Bu gün Azərbaycanın dövlət sərhədi əvvəlki illərlə müqayisədə daha mürəkkəb və geniş imkanlar üzərində qorunur. Müasir infrastruktur, texniki vasitələr, peşəkar şəxsi heyət və sistemli idarəçilik vahid məqsədə – dövlət sərhədinin toxunulmazlığının təmin edilməsinə xidmət edir.
Ötən bir ilin nəticələri də göstərir ki, sərhəd mühafizəsi sahəsində qarşıya qoyulan vəzifələr ardıcıl şəkildə icra olunur. Sərhədçi üçün isə bu fəaliyyətin ən mühüm nəticəsi bir rəqəmdə və ya hesabat göstəricisində deyil, hər gün sərhəd xəttində dövlət bayrağının əmin-amanlıq içində dalğalanmasındadır.
Çünki sərhədçinin keşik çəkdiyi hər bir məntəqə Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin canlı ifadəsidir.

Sərhədçi ailəsinə göstərilən diqqət
DSX-nin son birillik fəaliyyətində şəxsi heyətin sosial rifahına göstərilən diqqət də xüsusi yer tutur. Yeni və təmir olunmuş hərbi obyektlərdə yaşayış, xidmət, istirahət və məişət üçün yaradılan şərait sərhədçinin xidməti vəzifələrini daha rahat və səmərəli yerinə yetirməsinə imkan yaradır.
2026-cı ildə keçirilən “Açıq qapı” günləri də bu baxımdan maraq doğurur. Hərbi qulluqçuların valideynləri və yaxınları sərhəd bölmələrində yaradılan xidmət və sosial-məişət şəraiti ilə tanış olub, şəxsi heyətin peşə, fiziki və taktiki hazırlığı barədə məlumat əldə ediblər. Bu tədbirlər ordu-cəmiyyət münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi və sərhədçi ailələrinin xidmət şəraiti barədə məlumatlandırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qarşıda yeni vəzifələr, yeni hədəflər
Ötən bir ilin nəticələri göstərir ki, Azərbaycan sərhəd mühafizəsi sistemi inkişafın yeni mərhələsinə qədəm qoyub. Yeni infrastrukturun yaradılması, texniki imkanların genişləndirilməsi, peşəkar kadr hazırlığı, sərhəd təhlükəsizliyinin müasir təhdidlərə uyğun təşkil edilməsi və şəxsi heyətin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi vahid strategiyanın tərkib hissələridir.
Bu strategiyanın əsas məqsədi dəyişməzdir: Azərbaycanın dövlət sərhədini etibarlı qorumaq, sərhəd təhlükəsizliyinə qarşı bütün təhdidlərin qarşısını vaxtında almaq və ölkəmizin suverenliyinin keşiyində ayıq-sayıq dayanmaq.
Bu gün Azərbaycan sərhədçisi dövlətimizin gücünü, xalqımızın iradəsini və Vətənə sədaqətini sərhəd xəttində təcəssüm etdirir. Sərhədçinin şərəfli xidməti təkcə hərbi vəzifə deyil, həm də dövlətə və Vətənə sədaqətin ən yüksək ifadələrindən biridir.
18 Avqust Azərbaycan sərhədçisinin təqvimində xüsusi yer tutan, tariximizi, dövlətçilik ənənələrimizi və Vətən qarşısında müqəddəs borcumuzu özündə birləşdirən əlamətdar gündür.
Bu əlamətdar tarix münasibətilə dövlət sərhədinin keşiyində dayanan bütün sərhədçiləri, onların ailə üzvlərini, sərhəd mühafizəsi sistemində uzun illər xidmət göstərmiş veteranları səmimi-qəlbdən təbrik edirik.
Bu şərəfli və məsuliyyətli yolda hər bir sərhədçiyə möhkəm cansağlığı, ailə səadəti, xidməti fəaliyyətində uğurlar və yeni nailiyyətlər arzulayırıq.
Qoy sərhədlərimiz daim etibarlı əllərdə, sərhədçilərimizin Vətən sevgisi isə hər zaman onların ən böyük gücü olsun.
Azərbaycan sərhədi etibarlı əllərdədir!

G.Süleymanlı,
“Bütöv Azərbaycan”