Söz ruhunda İlqar

Fəhmi imzası

Sözün tarixi bəşəriyyətin yaranışı, insanın özünüdərk prosesi qədər qədim və sirlidir. İlk insan daxilindəki tufanları, heyranlıqları və qorxuları ifadə etmək üçün sözə sığınandan bəri, poetik düşüncə ruhun ən sadiq bələdçisinə çevrilmişdir. Əsrlər bir-birini əvəz etsə, nəsillər dəyişsə də, poeziyanın mayası, toxunduğu mövzular demək olar ki, eyni qalmışdır: əlçatmaz yar, qovuşa bilməyən aşiqlərin pıçıltıları, təbiətin fəsillərlə dəyişən rəngləri və insanın daxili tənhalığı...
Lakin bu minillik, şablonlaşmağa meylli mövzuları özünəməxsus üslubda işləyən, onlara yeni nəfəs və fərqli semantik qatlar qazandıran yazıçı-publisistlər sayəsində oxucu heç vaxt eyni ritmdən darıxmır, bədii zövqün aşınmasına bais olmur. Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatında məhz bu bədii zövqü qoruyan, misraları ilə ruhun ən dərin qatlarına toxunan imzalardan biri də İlqar Fəhmidir. Onun yaradıcılığı ilə, xüsusən də şeir dünyası ilə tanışlıq insanı mistik və fəlsəfi bir məna aləminin dərinliklərinə çəkir. Bəzən bu misraların sehrinə qapılarkən insan qeyri-ixtiyari düşünür: Bu sətirlər həqiqətənmi qələmdən çıxıb? Onlar adi bir kağız vərəqində necə belə canlı, belə ağır dayana bilirlər?
Unut məni
Şairin sevgi fəlsəfəsini anlamaq üçün onun yaradıcılığında xüsusi çəkisi olan "Unut məni" şeirinə diqqət yetirmək kifayətdir. İlk baxışda bu şeir sadə bir ayrılıq fəryadı və ya unudulmaq istəyi kimi görünə bilər. Lakin misraların dərinliyinə endikcə poetik obrazın əslində tam tərsi bir arzunu – əbədi yaddaşda qalmaq istəyini necə gizlətdiyini görürük:
Unut məni səhərlər, üfüq işıldayanda,
Yavaşca pəncərəndə budaq xışıldayanda.
Unut məni günorta, külək günü əyəndə,
Divanda halsız-halsız kitab vərəqləyəndə...
Şair sevgilisindən onu elə anlarda unutmağı xahiş edir ki, həmin anlar insanın ən həssas, təbiətlə və özü ilə baş-başa qaldığı, duyğuların pərvazlandığı dəqiqələrdir. Üfüqün işıldaması, budağın xışıltısı, günortanın sakitliyi, kitab vərəqlərinin səsi onsuz da sevgini və seviləni xatırladan təbii stimullardır.
Şeirin kulminasiya nöqtəsi isə məişət fonunda verilən fəlsəfi-dramatik mənzərədir:
Unut məni hər axşam, sızıltıdan bezəndə,
Durub gedib ərinçün mixəkli çay süzəndə...
Bu misralarda sönmüş bir eşqin, başqasına aid olan bir qadının daxili sızıltısı var. "Mixəkli çay" detalı şeirə həm milli element, həm də vizual bir rəng qatır. Şair "Unut məni, unut, tam. Səhər... Günorta... Axşam..." deyərək zamanın bütün kəsiklərini əhatə edir. Bu isə o deməkdir ki, məni heç bir zaman unutma! Sadə, yaddaqalan, ritmik ahəngi ilə insanı uzaqlara aparan bu şeir, əslində unudulmazlığın poetik bəyannaməsidir.
Məni axtar
Müəllifin "Məni axtar" (Əruz üstündə mini-poema) adlı əsəri klassik ənənə ilə müasir urbanistik (şəhər) həyatın sintezindən doğan möhtəşəm bir poetik nümunədir. İlqar Fəhmi klassik əruz vəzninin ritmini müasir dövrün detalları ilə (bar, kafe, taksi, siqaret tüstüsü) elə ustalıqla birləşdirir ki, oxucu zaman və məkan anlayışını itirir. Şair insanın xoşbəxt və əyləncəli anlarında deyil, məhz daxili böhran, saxtalıq və tənhalıq anlarında sığınacaq yerinə çevrilmək istəyir:
Məni axtarma hər axşam, yığışıb şənlik edəndə,
Yenə də barda, kafedə ötəri gün keçirəndə...
Dadı şit qəhqəhələrdən bezikib təngə gələndə,
Taparaq nəysə bəhanə yenə küncə çəkiləndə – Məni axtar.
"Şit qəhqəhələr", "boş foye", "siqaret tüstüsü" müasir insanın depressiyasını, kütlə içindəki tənhalığını vizuallaşdıran güclü metaforalardır. Şair sevdiyi qadını "taksi kəsən gecəyarı yolların" soyuğundan, "soyumuş güzgüdə hiddətlə baxan öz əksindən" xilas etməyə hazırdır.
Şeirin son bəndi isə metafizik bir xilaskarlıq missiyası daşıyır:
Çıxmaram bircə sözündən, səni allam yer üzündən,
Çəkərəm mavi səmaya, öpərəm nəmli gözündən...
Bu misralar sevgini yerdəki bütün çirkinliklərdən, "sərsəm həyatın" ağırlığından qoparıb ülvi, transsendent bir müstəviyə – "mavi səmaya" qaldırır. Ritmin təkrarı (rədiflər) şeirə elə bir daxili musiqi bəxş edir ki, oxucu özünü həmin melodiyanın dalğasında hiss edir.
Ağlayan yağışa
İlqar Fəhmi poeziyasında təbiət hadisələri heç vaxt sadəcə dekorasiya deyil. "Ağlayan yağışa" şeirində şair romantik ədəbiyyatın ən çox istifadə etdiyi "yağış" simvoluna tam fərqli bir rakursdan yanaşır. Burada yağış – saxta göz yaşlarının, səmimi olmayan kədərin rəmzidir:
Gözünün yaşını tökmə. Bu soyuq ahı yığışdır,
Bu bulud süni buluddur. Bu yağış saxta yağışdır.
Müəllif aşiqin və ya qarşı tərəfin nümayişkaranə kədərinə inanmır. "İti kirpikdəki yaşlar", "həyəcanla dolu sözlər" onun bədii intuisiyasını aldada bilmir, çünki o, insanın daxili aləmini mükəmməl bilir. "Gülüşün ağlamağınla arası bircə qarışdır" misrası insan psixologiyasının dəyişkənliyini, hisslərin teatrallaşdırılmasını tənqid edir. Fəsillərin, şimşəklərin və sellərin önəmi yoxdur; əgər daxildə səmimiyyət yoxdursa, təbiətin bütün möcüzələri şairin nəzərində əhəmiyyətini itirir: "Nə qədər yağsa da yağsın, bu yağış saxta yağışdı..."
İlqar Fəhminin şeir dünyasına səyahət göstərir ki, o, sadəcə qafiyə xatirinə yazan bir şair deyil. O, sözün arxasında dayanan böyük bir fəlsəfənin, intellektual bədii təfəkkürün daşıyıcısıdır. Onun poeziyası klassik şeirimizin irsi (əruzun əzəməti, təsəvvüfi dərinlik) ilə müasir insanın daxili dramatizminin mükəmməl vəhdətidir.
Müəllifin misraları sadəliyi ilə dərhal yaddaşa həkk olunur, lakin eyni zamanda insanın iliklərinə qədər işləyən fəlsəfi bir kədəri, bədii estetikası var. Fəhminin şeirləri oxucunu gündəlik həyatın adiliyindən qoparır, duyğuların aşınmasının qarşısını alır və bizi sözün, sevginin və ruhun əbədi, toxunulmaz dünyasına qovuşdurur. Bu yaradıcılıq – çağdaş ədəbiyyatımızın unudulmaz və hər zaman təzə qalan mənəvi xəzinəsidir.

Ayhan

Terror qurbanlarının xilaskarları

Əslində bu mövzu çox ciddi və düşündürücüdür.
Zamanın burulğanından qurtulub salamat çıxmaq dərrakənin və ağılın məhsuludur. Tarix sübut edir ki, terror heç bir dövlətə, cəmiyyətə və ya siyasi quruma uzunmüddətli xeyir və sabitlik gətirməyib. Əksinə, terrorizm bəşəriyyətin inkişafına mane olan, qlobal sabitliyi təhdid edən və yalnız fəlakətə səbəb olan destruktiv vasitədi.
Terror insanların psixologiyası ilə yanaşı flora və faunaya ciddi zərbələr endirir.
Terrorlar zalım və amansızların ,insanlığa xas olmayan iyrəncliyidir.
Belələrini dünya lənətləyir heç kim bağışlamır.
Bir zamanlar hələ SSRİ-nin vaxtında bu qüdrətli ölkənin ərazilərində bir neçə terror və təxribat aktları baş vermişdi. Məsələn: 1977-ci ildə SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərinin mərkəzində, insanların sıx toplaşdığı yerlərdə üç terror aktı keçirilib. Nəticədə 7 nəfər həlak olub və 44 insan yaralanıb. Ermənistanda yaşayan bu terrorçular - Stepan Zatıkyan, Zaven Baqdasaryan və Akop Stepanyan SSRİ-nin Xüsusi Xidmət orqanlarının əməkdaşları tərəfindən tezliklə həbs edilirlər.İstintaq sənədləri prokurorluq və Ali Məhkəməyə göndərilir. Məhkəmənin qərarı ilə adları çəkilən erməni terrorçular ölüm cəzasına məhkum olunurlar.

4 iyul 1988-ci ildə saat 15:30 radələrində Qorki vilayətinin (indiki Nijniy Novqorod) Arzamas şəhərinin dəmir yolu stansiyasına yaxınlaşan yük qatarın bir neçə vaqonunda güclü partlayışlar baş verir və bunların nəticəsində 91 nəfər həlak olur, yüzlərlə insan yaralanır. İstintaq zamanı məlum olur ki, partlayan vaqonlarda üstü açıq taralara qablaşdırılmiş 20 ton heksaqen adlı partlayıcı maddə olub.Bəzi əməliyyatçıların irəli sürdükləri fikirləri nəzərə alsaq görərik ki, teplovozun sobasından çıxan qığılcım yük vaqonlarına daxil olaraq, güclü partlayışa səbəb olub. Məlum olub ki, həmin stansiyanın ərazisində, baş verən hadisənin 200-250 metrliyində dayanan başqa bir yük qatarında nüvə başlıqları olub və xoşbəxtlikdən partlayış zamanı onlar detonasiyaya uğramayıblar. Əks halda Arzamas şəhəri və onun ətrafında olan yaşayış və tikinti obyektləri yer üzündən silinə bilərdi.
1984-ci ildə erməni terrorunun sədası Azərbaycanda da eşidildi və bir gün Bakıda 106 saylı marşurutda “İkarus” markalı sərnişin avtobusunda təxribat törədilir. Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları 19 gün ərzində terror aktını törədən Bakı şəhərinin sakini, erməni millətinin törəməsi Genrix Vartanov əldə edilmiş danılmaz dəlil və sübutlar nəticəsində saxlanılaraq həbs edilir.
1988-ci ildə Ermənistanın Xüsusi Xidmət orqanlarının agenti olan Sumqayıt şəhərinin sakini Eduard Qriqoryan, onun qardaşı və bir neçə terrorçu iri miqyaslı təxribat törədərək bu şəhərdə yaşayan, erməni millətindən olan qadınların mənzillərinə icazəsiz soxularaq, hətta hamilə qadınların da qarınlarını doğrayaraq vəhşicəsinə qətlə yetirirlər. Qriqoryanlar mənzilləri qarət etdikdən sonra növbəti soydaşlarının mənzillərinə də girirlər.
Qətlə yetirilən qadınların hamısı “KRUNK” adlanan erməni terror təşkilatının üzvü olmadığı üçün və hər ay adı çəkilən bu terror qurumunun hesabına 50 rubl göndərmədikləri üçün, Eduard onları xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirirdi. Qısa müddət ərzində Qriqoryan həbs olundu, lakin onun məhkəməsi bizə qarşı qərəzli formaya çevrilərək, Russiyada keçirildi. Nəticədə bu dəhşətli qatil cəmi 12 il müddətinə məhkum olundu. Bu prosesdən sonra Eduard Qriqoryan Ermənistanın milli qəhrəmanına çevrildi. Bəli, bu ölkədə öz soydaşlarını, hətta hamilə qadınları qətlə yetirənlər də xalq qəhrəmanı sayılır.
Sonralarda erməni terrorçuları Azərbaycan xalqına qarşı bir sıra ağır təxribat aktların həyata keçirirlər;
-Onlar Ağdam-Gəncə sərnişin avtobusunu partladırlar. Nəticədə bir neçə sərnişin yaralanır;

-Bakı-Min-Vod sərnişin qatarında da ermənilər təxribat törədirlər və nəticədə ölən və yaralanan olur.
-Erməni terrorçuları Tümen-Bakı sərnişin qatarını partladmaq üçün, Dağıstanın ərazisində təxribat törədirlər, lakin bu qatarın maşinistlərinin bacarığı və ustalığı nəticəsində qəzanın qarşısı alınır;
-19 mart 1994-ci ildə saat 13:00 radələrində qatar “20-Yanvar” metro stansiyasına yaxınlaşan zaman, qatarın baş vaqonunda güclü partlayış baş verir, nəticədə 14 nəfər həlak olur, 49 insan yaralanır. Vəfat edənlərin sırasında görkəmli bəstəkar Azərbaycanın Xalq artisti Rafiq Babayev də var idi. Allahdan vəfat edənlərə rəhmət diləyirik, zədə alanlara can sağlığı arzulayırıq. İstintaq zamanı məlum olmuşdu ki, terror aktını yerinə yetirmək istəyən Oktay Qurbanov “Sadval” terror cəmiyyətinin üzvü olub və partlayıcı qurğunu işə salarkən, özü də məhv olub. Qeyd edirik ki, bu terrorun təşkilatçısı, “Sadval”-n fəal üzvü olan Azər Aslanov Azərbaycan Respublikası Xüsusi Xidmət orqanları tərəfindən keçirilən əməliyyat-axtarış tədbirləri nəticəsində az müddətdə müəyyən edilib, həbs olunub.Dindirilmə zamanı o da bildirib ki onun anasını bu hadisədən bir neçə ay əvvəl Ermənistanın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən girov götürdükləri üçün ,o məcburiyyət qarşısında qaldığı üçün bu çirkin əməli Bakı şəhərində təşkil edib.
-1994-ci ilin İyul ayının 3-də, Bakı metrosunda növbəti terror aktı baş verir. Saat 20:30 radələrində “28-May” metro stansiyasından çıxan və “ Gənclik ” stansiyasına 500 metr qalmış elektrik qatarının ikinci vaqonunda güclü partlayışdan sonra, yanğın baş verir. Terror aktı nəticəsində 13 nəfər həlak olur, 58 insan isə yaralanır. Həmin vaqonda olan və yol idarəsində mühəndis vəzifəsində çalışan, 1944-ci il təvəllüdlü, Sabirabad rayonunda anadan olmuş İsmayılov Fərhad İsmayıl oğlu da terror nəticəsində başından ağır yaralanır və partlayış dalğası onu yerə yıxanda, o ayaqqabılarını itirir. O, baş nahiyyəsindən ağır yaralansada ayaqyalın, dabanlarında şüşə və metal qırıntıları doğrasa da özü ağır yaralı olmağına baxmayaraq digər yaralıları yanan vaqondan çıxarmağa başlayır. Nəticədə bu əsl qəhrəman insan 19 nəfəri, o cümlədən iki azyaşlı uşağı fəlakətdən qurtarır. Və ömrünün sonunadək aldığı xəsarətin ağrısını çəkə-çəkə yaşayır.
Fərhad İsmayılov 2 aprel 2024 ci ildə ağır xəstəlikdən sonra vəfat edir. Adını qeyd etdiyimiz bu qəhrəman insan - İsmayılov Fərhad İsmayıl oğlu yaxın dostumuz və həmkarımız, yazıçı publisist, Birinci Qarabağ müharibəsinin veteranı, Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin ehtiyatda olan polkovniki Hamlet İsmayıl oğlu İsmayılovun doğma kiçik qardaşıdır. Deyirlər ot kök üstə bitər. Hamlet müəllimin həyat yolunu və Azərbaycanın Xüsusi Xidmət orqanlarında çalışdığı illəri izləyərkən biz onun yalnız müsbət fəaliyyətini görürdük. O da kiçik qardaşı Fərhad kimi insanları fəlakətdən xilas etmək üçün özünü riskə atmağa həmişə hazır olub.
Biz bu məqalədə digər ölkələrdə və Azərbaycanda törədilən terror aktlarını qeyd etdik,lakin 1985-ci ildə respublikamızın ərazisinə kəşfiyyat-təxribat dəstələrinin atılması və onların hamısının Qaradağ və Salyan rayonlarının ərazisində Hamlet müəllim və onunla birlikdə çalışan əməkdaşlar tərəfindən müəyyən edilib zərərsizləşdirməsi barədə də danışmalıyıq.Söhbət ondan gedir ki,bu ərazidə keçirilən əməliyyat-axtarış tədbirlərinə o zaman, mayor Hamlet İsmayılov rəhbərlil edirdi.Və onunla birlikdə təhlükəsizlik bölməsinin zabitləri Etibar Babayev, Aydın Kərimov və Tahir Quliyev də iştirak ediblər.Birinci mərhələdə əməliyyat -axtarış tədbirlərinə rayon milis əməkdaşları da cəlb olunmuşdu və onların da birgə səyi nəticəsində 30 təxribatçı zərərsizləşdirilmişdi.Qeyd etmək istəyirəm ki,o zaman Qaradağ rayon partiya təşkilatında çalışan və hüquq -mühafizə orqanlarının kuratoru olan xalq yazıçısı Çingiz Abdullayev rayon təhlükəsizlik bölməsinin rəisindəm xahiş edib ki,keçirilən ciddi və mühüm əməliyyat-axtarış tədbirlərində iştirak etmək üçün ona da icazə verilsin.Bəli,ələ keçirilən kəşfiyyat-təxribat dəstələri dindirmə zamanı bildiriblər ki,onların məqsədi rayonun ərazisində dislokasiya olunan mühüm mülki və hərbi obyektlərdə terror-təxribat aktları keçirmək və hərbi silahlı qüvvələrin komandan müavinini girov götürmək olub
Uğurlu keçirilən bu tədbirdən sonra
Hamlet İsmayılov barədə təqdimat göndərilib və ona SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi tərəfindən, vaxtından əvvəl, polkovnik-leytenant rütbəsi verilib.
Deyilənlərə görə, bir zaman Hamlet İsmayılov xidməti borcunu -respublika rəhbərinin mühafizəsini təmin edərkən, əsl qəhrəmanlıq göstərərək tapanca ilə silahlanmış şübhəli şəxsi təkbaşına tərksilah edərək zərərsizləşdirir.
Hamlet İsmayılovun bu qəhrəmanlığını o zaman Naxçıvana ezam olunan jurnalist həmkarım, yazıçı Akif Cabbarlı da təstiq etdi. Nədənsə, bu hadisə barədə yuxarı instansiyalara məruzə olunmayıb. Əgər onlara məruzə olunsaydı Azərbaycanın igid oğlu Hamlet İsmayılov dövlət mükafatı ilə təltif olunardı. Əminəm ki oxucularımız qeyd olunan faktlara məqalə ilə tanış olduqdan sonra özləri qərəzsiz və düzgün qiymət verəcəklər.
Deyirlər ki, Allah Hamleti xeyirxah və mərhəmətli bir insan kimi həyata gətirib. Onun gəncliyinə nəzər salsaq görərik ki, nə qədər insanlara kömək əlini uzadıb. Məsələn: "Arzu" pioner düşərgəsinin idman müəllimi işləyəndə Xəzər dənizində - Şüvəlan çimərlində suda boğulan M.Ə..Sabir adına Pedaqoji Texnikumunun iki tələbə qızıbı xilas edib; Bakı bulvarında "Sadko" kafesinin yaxınlığında axşam saat 21 radələrində qaranlıq bir gecədə dənizə düşən 9 yaşlı Nigar adlı bir qızı estakadanın altından çıxarıb sahildə duran qardaşı Fazilə ötürərək xilas edir. Qardaşı Fazil xilasetmə fəndlərindən təhsil aldığı üçün balaca qızcığaz Higarı anasının gözləri qarşıslnda yenidən həyata qaytarır.

Ertəsi gün "Bakinskiy raboçiy" qəzetinin redaktoru bu cəsur qardaşlarla tanış olmaq üçün redaksiyaya dəvət edir, lakin onların təvazökarlığı buna imkan vermir. Bundan başqa 1991-ci ildə Bakı şəhərindəki 47 saylı məktəbin yaxınlığında axşam saatlarında əməliyyat-axtarış tədbiri keçirərkən, Hamlet İsmayılov görür ki, 12 yaşlı məktəbli qızı iri bıçaqla hədələyən 30-35 yaşlı cinayətkar qızın hər iki qulağından qızıl sırğaları zorla dartıb çıxarır. Qaçmaq istəyən əli bıçaqlı cinayətkarla əlbəyaxa olub onu tərkisilah edir və hüquq-mühafizə orqanlarına təhvil verir. Üzgözü alqan içində olan qızı xəstəxanaya göndərir. Bir neçə gündən sonra cinayətkarlığın qəti "düşməni" olan Hamlet İsmayılov 65 saylı marşrutla işdən evə dönərkən avtobusda iki cavan oğlanın bir qadını bıcaqla hədələyib çantasını əlindən almaq istədiyini görür. Hamlet avtobus "Beşmərtəbə"yə yaxın olan dayanacağa çatan kimi hər ikisini zərərsizləşdirib yaxınlıqdakı polis bölməsinə aparır.
Hamlet müəllimin onlarla belə qəhrəmanlığından danışmaq olar. Qaradağ rayonunda qətlə yetirilən bir hərbçini öldürənin qısa bir müddətdə aşkarlanması, qadınların Türkmənistana satılması işini həyata keçirən insan alveri ilə məşğul olan cinayətkarı yaxalaması və sairə.
Hamlet müəllim vətənpərvər, xalqını və dövlətini sevən insandır. Birinci Qarabağ müharibəsi başlayan zaman, Hamlet müəllim vəzifədə və 3-uşağın atası olaraq raport yazıb, bir neçə dəfə könüllü olaraq döyüşə gedib. O, Şuşa, Kərkicahan, Çaykənd, Murovdağ, Goranboyun Erkeş, Manaşıt kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib. 6 iyul 1991-ci ildə düşmənin snayperi onu üz nahiyəsindən yaralayır. Buna baxmayaraq o tabeçiliyində olan döyüşçüləri mühasirədən çıxartmağa müvəffəq olur.
Görünür bu vətənpərvərlik Hamlet və Fərhad İsmayılovlara 1941-1945 -ci illərdə,Vətən müharibəsində iştirak edən iki böyük qardaşları- Əliağa və Ayazdan ruhən keçib. Ayaz 1943-cü oldə Kerç şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə qəhramancasına həlak olub.Əliağa isə 1945-ci ilin əvvəllərində ağır yaralandıqdan sonra vətənə qayıdır.

Hamlet İsmayılov əvvəllər nazirliyin mərkəzi aparatında-xüsusi şöbədə, 7 il Naxçıvanda Bakı şəhərinin, Qaradağ rayonunda DTX rəisi vəzifəsində çalışıb. Azərbaycan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin Akademiyası yaradılanda, o bu Ali təhsil mərkəzinə komendant xidmətinin rəisi təyin olunur. 2003-ci ildə polkovnik rütbəsində ehtiyata buraxılır. Hazırda Hamlet müəllim bədii yaradıcılıqla məşğuldur. Onun səkkiz kitabı işıq üzü görüb, məqalələri “Exo”, “Açıq Söz”, “Vışka” və "Xalq qəzeti"ndə çap olunub.
Qeyd etmək istəyirəm ki, bu ailəni tanıyan insanlar Fərhad, Hamlet, Fazil, Eldar, Ramiz, Ayaz, Əliağa İsmayılov qardaşları ilə fəxr edirlər.

Mübariz Süleymanlı,
AYB üzvü, Beynəlxalq mükafatlar laureatı, şair-publisist.

“Güclü cəmiyyətin

zərif simaları” - FOTO

İyunun 5-də Xankəndi şəhərində Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin, Heydər Əliyev Fondunun və Regional İnkişaf İctimai Birliyinin birgə əməkdaşlığı ilə həyata keçirilən “Güclü cəmiyyətin zərif simaları” layihəsi çərçivəsində görüş təşkil olunub. Qarabağ Universitetində təşkil olunan tədbir “Şəhərsalma və Memarlıq İli”nə həsr edilib. Xankəndi şəhərində Ağdərə və Xocalı rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidmətinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsindən verilən məlumata görə, tədbirin əsas məqsədi işğaldan azad olunaraq yenidən həyat qazanan Qarabağın memarlıq salnaməsinə nəzər salmaq, doğma yurdlarımızda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərini ictimaiyyətə çatdırmaq, milli-mədəni irsimizin zənginliyini təbliğ etmək və gələcək nəsillərə ötürüləcək dəyərlərin əhəmiyyətini vurğulamaq olub. Çıxışlarda Qarabağda aparılan yenidənqurma prosesinin ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında mühüm rol oynadığı, tarixi və mədəni irsin qorunmasının isə milli yaddaşın yaşadılması baxımından xüsusi önəm daşıdığı qeyd edilib.

Xəbərdarlıq

İntensiv yağış yağacaq

Azərbaycanın iyunun 4-6-da əsasən dağlıq və dağətəyi rayonlarında hava şəraitinin arabir yağıntılı olacağı gözlənilir.
Butov.az xəbər verir ki, bu barədə Milli Hidrometeorologiya Xidməti xəbərdarlıq yayıb.
Ayrı-ayrı yerlərdə yağıntının intensiv olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var.
Yağıntılı hava şəraiti ilə əlaqədar çaylarda sululuğun artacağı, bəzi dağ çaylarından qısamüddətli daşqın və sel keçəcəyi ehtimal olunur.

"Traktor" klubu Çempionlar

Liqasına vəsiqə qazandı

Cənubi Azərbaycanın “Traktor” klubunun növbəti mövsümdə Asiya Çempionlar Liqasının Elit mərhələsində iştirakı böyük ölçüdə dəqiqləşib.
Çempionatın yarımçıq qalması və AFC-nin İran Futbol Federasiyasından qitə turnirlərində iştirak edəcək klubların siyahısını təcili şəkildə tələb etməsi vəziyyəti sürətləndirib.
40 gündən çoxdur müharibə şəraiti səbəbindən dayandırılan İran Pro Liqasında Təbriz təmsilçisi hazırkı vəziyyətə əsasən 39 xalla ikinci pillədə qərarlaşıb və bu nəticə ilə turnirə vəsiqəni təmin edib.
Hazırda “İstiqlal” 41 xalla liderdir. “Traktor” və “Sepahan” isə 39 xalla ikinci və üçüncü pillələri bölüşürlər. İran mediasının məlumatına görə, peşəkar lisenziya əldə etdiyi üçün “Traktor”un Elit mərhələdə iştirakı demək olar ki, rəsmiləşib.
“Sepahan”ın taleyi isə lisenziyalaşdırma ilə bağlı yekun qərardan sonra müəyyənləşəcək.
Qeyd edək ki, İran Pro Liqasında çempionun və digər yekun nəticələrin dünya çempionatından sonra keçiriləcək qalan oyunlardan sonra müəyyənləşəcəyi gözlənilir.
Beləliklə, İranı Asiya turnirlərində ümumilikdə 3 komanda təmsil edəcək: 2 komanda Asiya Çempionlar Liqasının Elit mərhələsində, 1 komanda isə Asiya Çempionlar Liqası 2-də çıxış edəcək.

Mənəvi ağrının

vizit kartı

( Sənədli hekayə )

Mirzə müəllim ömrünü elmə, kitablara və tələbələrə həsr etmiş bir insan idi. Saçlarına dən düşmüş, alnındakı qırışlar illərin gərgin axtarışlarından xəbər verən bu tanınmış alim, cəmiyyətdə hamının böyük hörmət bəslədiyi bir ziyalı idi. Onun üçün ən böyük zənginlik mənəviyyat, ən böyük qazanc isə elm idi. Lakin dövran elə gətirmişdi ki, dolanışıq çətinliyi hər qapını döydüyü kimi, onun da evindən yan keçməmişdi. Gözəl bir yaz səhəri idi. Xalası Mirzə müəllimə yaxınlaşıb, bir az çəkinə-çəkinə, bir az da çarəsizlikdən dilləndi:
– Mirzə, evdə xeyli şorumuz var. Bilirsən ki, maddi vəziyyətimiz bu aralar bir az sıxıntılıdır. Apar bu şoru Saratovka bazarında sat, evə bir-iki lazımlı şey alarsan. Mirzə müəllim duruxdu. Ömründə bircə dəfə də olsun ticarətlə məşğul olmamışdı. Auditoriyalarda mühazirə oxuyan, beynəlxalq konfranslarda çıxış edən bir alim üçün bazarda şor satmaq xəyalına belə gətirmədiyi bir iş idi. Lakin həyatın reallıqları qarşısında boyun əyməkdən başqa əlacı yox idi. O, ağır bir sükutla başını salladı, heç nə demədi. Səhər tezdən durub, ağ torbalara bükülmüş şor bağlamalarını götürdü və ağır addımlarla kəndin mərkəzinə tərəf yollandı. Kənd mərkəzində hələ heç kim yox idi. Səhərin mehi insanın üzünə toxunurdu. Mirzə müəllim əlindəki şor torbaları ilə yol kənarında dayanıb birtəhər gözləməyə başladı. İçində böyük bir xəcalət hissi var idi; - tanış-bilişin onu bu vəziyyətdə görməsindən çəkinirdi. Bu dəm uzaqdan bir maşın göründü. Yaxınlaşan maşın dayandı və qapısı açıldı. Sükan arxasında əyləşən şəxs kənd məktəbinin direktoru idi. O, dolanışığını təmin etmək üçün altı-bazar günləri öz köhnə maşını ilə taksiçilik edirdi. Direktor pəncərəni endirib hörmətlə dilləndi:
– Sabahınız xeyir, Mirzə müəllim! Bazaramı gedirsiniz? Mirzə müəllim utana-utana, birtəhər başı ilə "hə" işarəsi etdi. Direktor dərhal maşından düşüb baqajı açdı, alimin əlindəki şor torbalarını ehtiyatla oraya yerləşdirdi. Mirzə müəllim də ağır addımlarla maşına əyləşdi. Yol boyu ikisi də sükuta qərq olmuşdu. Hər ikisi bir-birinin vəziyyətini gözəl anlayır, lakin bu barədə danışmağa xəcalət çəkirdilər. Biri elmlər namizədi, digəri isə gələcək nəsli yetişdirən bir pedaqoq idi. Amma bu gün taleyin gərdişi onları fərqli bir nöqtədə birləşdirmişdi. Nəhayət, Saratovka bazarına çatdılar. Maşın dayandı. Mirzə müəllim əlini cibinə atıb 2 manat çıxardı və ön oturacağın üstünə qoydu. Sonra maşından düşmək istədi. Məktəb direktoru pulu görən kimi diksindi və dərhal etiraz etdi:
– Mirzə müəllim, aybdır, vallah aybdır! Sizdən pul götürə bilmərəm. Xahiş edirəm, pulunuzu geri götürün. Mən sizə sadəcə hörmət əlaməti olaraq yolüstü kömək etdim. Mirzə müəllim dayandı. Dönüb direktorun yorğun, amma qürurlu gözlərinə baxdı. Ürəyindəki bütün o ağrı, cəmiyyətin gəldiyi bu nöqtəyə olan təəssüf hissi bir anda dilinə köçdü. O, pulu geri götürmədi, dərindən bir ah çəkərək acı bir təbəssümlə dedi:
– Yox, həmkarım, nə ayıb? Pulu mütləq götür. Bu, sənin haqqındır. Amma bir şeyi unutma... Bir millətin ki, məktəb direktoru taksiçi, alimi isə bazarda şor satandırsa, vay bu ölkənin halına! Mirzə müəllim torbalarını götürüb bazarın hay-küylü kütləsinə doğru irəlilədi. Məktəb direktoru isə əlindəki 2 manata baxa-baxa, maşının sükanına söykənib uzun-uzun xəyala daldı. Bu iki manat sadəcə bir yol pulu deyil, bir dövrün, bir cəmiyyətin ziyalısının çəkdiyi mənəvi ağrının vizit kartı idi.
Hüseyn İsaoğlu,

yazıçı-publisist,
AYB və AJB üzvü.

Ağıllı deputatdan

maraqlı fikir

İranlı deputat internetin yenidən açılmasının qanunsuz olduğunu deyib. İran parlamentinin mədəniyyət komitəsinin sözçüsü bildirib ki, internetə çıxışın yenidən bərpası qanuna ziddir. Əhməd Rəstineh İslam Respublikası real internetdən ayrılmış daxili şəbəkə olan Milli İnformasiya Şəbəkəsini tamamlamaq üçün bütün imkanlarından istifadə etməlidir. Deputat əlavə edib ki, internetə “nəzarətsiz çıxış”, xüsusilə yeniyetmələr baxımından ölkəyə ciddi zərər vura bilər. O həmçinin bildirib ki, Prezident Məsud Pezeşkian tərəfindən internetə çıxışı bərpa etmək üçün yaradılmış qurumun səlahiyyəti yoxdur, çünki onun funksiyaları Ali Kiberməkan Şurasının səlahiyyətləri ilə üst-üstə düşür.

SU HƏYATDIR

BƏS GÜN ƏRZİNDƏ NƏ QƏDƏR

SU İÇMƏLİYİK?

BƏDƏN ÜZVLƏRİNİN HARAYI, BİZİ SUSUZ QOYMAYIN

Susuz bədən, susuz səhra kimidir. Orqanizmimizdə su balansı pozulanda damarlarlarmızda axan qan narahar olub haray salır ki, damardan suyumu çəkməyin. Axan kanalım daralır. Qatılaşıb qaralmağa başlayıram, yəni qısası qanımı qaraltmayın. Bilin ki, çətin dolaşıram hər bir üzvü qidalandıra bilmirəm.
Bu səbəbdən ki, orqanlar çıxır bədəndə su axtarışına. Yağışdan sonra yalaxlarda qalan sular olar ey, onun kimi dədən üzvülərmizin də eləsi var ki, ehtiyat suyu biraz çox saxlaya bilmir. Məsələn böyrək çirkli suyu saxlamır tez süzür sidik kisəsinə oda saxlamır çünki artıq o lazımsızdı bədənə. Beləcə təmiz suyumuzun ehtiyat deposu qanımızda dövr edir.
Bax burda suzsuz üzvlər başlayırlar damardakı suyu əllərindəki hörtumla hərəsi bir tərəfdən çəkməyə. Bu yerdə qanımızın tərkibi qatılaşdı ürəyin işi düşdü çətinə aləm qarışdı bir- birinə təzyiq yüksəldi. Baş özünən çıxdı ki, ayə siz neynirsiniz. Hamımız susuzluqdan gül kimi soluruq quruyub gedəcəyik. Qara ciyərdə yazıqdı ödnən bir yerdə quruyan torpaq kimi çadar -çadar olub parçalanacaq. Bir atəş qalayın böyrəklərdə qalan bir fincan suyimuz var tez qaynatsın ki, parı tüstü kimi yayılsın görüb gəlsinlər. Səsimizi eşidən olsun. Yaxudda bəlkə nəfəsi daralan boğulmaq həddinə çatan, ağ ciyər tab gətirməyib qışqırsın ki, yandım ciyərimi su deyni yandırmayın beyindəki yatan oçaqlara siqnal verib oyadır. Durun su istəyin amma buz kimi deyil biraz ilıq olsun yay olanda nolar ki, dişlərin minasını çatlatmayın. Yazıqdı isti söyuğa az salın bir ömür tab gətirə bilsinlər öz işlərini görə bilmək üçün, sorada suçlu sayılmasınlar. Yoxsa sırayla çatdıyırlar bir -bir kökünən çıxardıb atılar. İmkan vermillər ki, onlara qoz, fındıx sındırılar qəndi xırta- xırtla yeyirlər. Sonra da deyillərki xarab oldu çürüdü. Çürüməsin neynəsin bu ağappaq incilər, çox incədirlər. Səhər axşam heç çoxunu fırçalamıllar da. Siqaret bir yannan qida qalıntıları, ərp bir yannan rənglərini eliyir sapsarı. Bir sözlə ömrün sonuna yarsı qala ya qalmaya.
İstəmirəm bu orqan hekayəmi uzadam. Çünki yüz qramlıx kəmiysiz dil var ha susuzluxdan parça-parça olsa da ölənə kimi susmur. Ondan qorxuram ki, bir çoxu ağızların içində sakit dura bilməyəcək. Yazdıxlarımın mahiyətini anlıya bilməyən susuzluqdan gücdən düşmüş biraz da qurumuş beyinləri yazan əllərimi asıf- kəsəcəklər ki , bu nə yazıdı yazıfdı eyyy.
Hələ ey nələr-nələr yazıx çənəni də əldən salacaqlar. Keşgə gündə yeddi səkkiz dəfə çox şeyə qarışan başın qulaxlarına pıçıldayıb deyə ki, gündə iki və ya iki litir yarım su içməlisən bizim yaşamağımız üçün. Yadınızdan çıxmasın su həyatdır canlı aləmi yaşatmaq üçün. Bax özü də bu saatlarda için ki, vücudunuz sağlam olsun. Başı ağrıtmasın, gözü ağlatmasın. Bədəndə olan bütün orqanlar hekayənin sonunda dilə gəlib dedilər ki, bizim haraymızı oxuyanlara, eşidənlərə çatdırın ki, biz nə qədər su içməliyik bir zəhmət sənə zamanınıda de bilsinlər. GÜN ƏRZİNDƏ -İKİ VƏ YA İKİ LİTİR YARIM. (2-2,5) İçdiyimiz suyun temperaturu orqanizmimizin istiliyi ilə eyni dərəcə olmalıdır.
Bu saatlarda içilən suyun teperaturu 37 dərəcə olarsa artıx çəkimizdəndə azad olmuş olarıq. Sağlamlığımlz üçün yaxşı yox ey belə lap əla olar. Belə başlamaq.
1-cı səhər saat 7-8 arası bir fincan-içmək ki, mədə, bağırsaq təmizlənsin,
2- ci saat 9-00 da bir fincan içmək dərini nəmləndirir və hamarlayır qocalmamızı ləngidir. Gözəl qalmaq istəyirik.
3-cü saat 11-30 bir bardaq İçmək günorta yeməyinə qədər beyindəki gərginliyi aradan götürür əhval ruhiyyəni yüksəldir. İştahanı açır.
4-cü günorta Saat 1-00 da bir fincan içmək yeməyin həzminə kömək edir. Mədə turşuluğunu nizamlayır köpün azalmasına böyük təsir edir. Yemək arası içmək.
5-ci saat 3-00 (15) da bir fincan içmək .Orqanizmimiz də su və duz mübadilədini nizamlayır. Damarların möhkəmlənməsinə kömək edir.
6–cı saat 5-00 –da (17) bir fincan içmək arıqlamaq istəyənlər üçün yeməkdən 5-10 dəqiqə əvvəl arıqlar üçün isə yeməkdən 30- dəqiqə sonra. Bədən üzvlərindəki artıq yağların toplanmamasını nizamlayır.
7-ci Saat 7-00(19) bir fincan içmək yemək zamanı. Maddələr mübadiləsini gücləndirir. Zəif orqanların fəailiyyətini artırır.
8-ci saat 8-00 (axşam) bir bardaq içmək. Orqanizmidən zərərli maddələri təmizləyib çıxarırması sayəsində ,bədən üzvslərimiz rahat həyat yaşayır. Beləliklə yuxu rejimidə nizamlsnmış olur.
9-cu Axşam bir fincan içmək .(Burda saat önəmli deyil ) Yatmazdan öncə İnfarkt və insult riskini azaldır.
Əlavələr: Eyni zamanda düşa girməzdən öncə bir bardaq isti su içmək təzyiqi aşağı salır. Çox söyuq su içmək böyrəklərin balansını pozur.
Arıqlamaq üçün təkcə su ilə bəslənmə çox təhlükəlidir.
Bu qayda ilə Allahın bizlərə bəxş etdiyi təmiz sudan istifadə etmək, sağlam yaşamağmızın və uzun ömür sürməymizin açarlarından biridir.
Belə əziz oxucular bədən üzvlərmizin harayına əməl edəyin ki, verilən ömrü saglam başa vurağın. Hər birinizə Yaradandan inci kimi saf və su qədər pak uzun ömür arzulayıram.
Sara GÖYÇƏLİ (Şərifova)
Şair- publisit,
AJB üzvü TAİB QŞ sədr müavini
(36 ildir TİBB SAHƏSİNDƏ çalışır)
21.04.2026
Redaksiyadan: Müəllifin yazı üslubuna toxunmadığımızı nəzərə almağınızı xahiş edirik!

"İkarus"un son uçuşu
(Fantastik hekayə)

Bəzən uçmaq üçün təyyarəyə ehtiyac yoxdur; bir dostun sadiqliyi sizi ən yüksək zirvələrə qaldıra və ən çətin enişlərdən xilas edə bilər. Zaur və Oktay uşaqlıqlarını eyni həyətdə keçirmişdilər. Həmişə dəniz kənarında narın qumun üzərində uzanıb göyləri seyr edirdilər. Yaşadıqları yer aeroporta çox yaxın idi. Aeroportdan havaya qalxan təyyarələrə tamaşa etmək onlar üçün çox maraqlı idi.
Onların oyunları da, xəyalları da, arzuları da eyni idi: böyüyəndə oxuyub təyyarəçi olmaq, polad qanadlı nəhəng quşları idarə etmək. Məktəbdən sonra qaçaraq aviamodelçilik dərnəyinə gedər, taxtadan və kağızdan düzəltdikləri kiçik motorlu "təyyarələri" havaya uçuranda sanki özləri də o kabinədə oturarmış kimi həyəcanlanardılar.
İllər keçdi, arzular reallığın astanasına gəldi. Hər iki dost Aviasiya Akademiyasına sənədlərini verdi. Zaurun yolu açıq idi. O, həm imtahanlardan, həm də tibbi yoxlanışdan uğurla keçdi. Lakin taleyin acı sürprizi Oktayı gözləyirdi. Həkim komissiyası onun görmə qabiliyyətindəki xırda bir qüsuru əsas gətirərək "təyyarəçi ola bilməz" qərarını verdi.
Zaur göylərin fatehi olanda, Oktay arzularını asfalt yollara köçürdü. O, nəhəng bir "İkarus" avtobusunun sürücüsü oldu. Zaur hər dəfə uçuşdan qayıdanda dostunu kabinəsinə dəvət edər, ona dünyanı buludların üzərindən göstərərdi. Oktay dostu üçün sevinsə də, içindəki o qırılmayan "uçmaq eşqi" həmişə köksünürdü.
Zaur dəfələrlə Oktayı təyyarəsinə mindirib kabinədə öz yanında oturtmuş, onu dünyanın bir çox şəhərlərinə – Londona, Bombeyə, Parisə, Praqaya aparmışdı. Oktay özündən çox sevdiyi dostuna minnətdarlığını bildirmişdi. Zaur isə Oktaya demişdi: "Sənin işin mənim işimdən daha dəyərlidir, çünki sən avtobusunda apardığın sərnişinlərlə həmişə ünsiyyətdə olursan, mən isə heç vaxt onlarla ünsiyyətdə ola bilmirəm".
Bir gün tale onları heç vaxt unudulmayacaq bir sınağa çəkdi. Zaurun idarə etdiyi sərnişin təyyarəsi enişə hazırlaşarkən qabaq təkərlərin açılmadığı məlum oldu. Aeroportun dispetçer qülləsində hava buz kimi soyumuşdu. Radiostansiyadan Zaurun səsi eşidilirdi: "Qabaq şassi sıradan çıxıb, mexaniki açılış baş vermir. Yanacaq bitmək üzrədir, gövdə üzərinə enişə məcburam". Bu təyyarənin burnunun beton zolağa sürtünərək alovlanması və böyük ehtimalla partlayış demək idi.
Aşağıda – hava limanının düz yanında Oktay "İkarus"un sükanı arxasında donub qalmışdı.
O, dostunun səsini kütləvi radio dalğalarından eşidirdi. Oktay yaxşı bilirdi ki, Zaurun idarə etdiyi o nəhəng polad kütləsi yerə dəyən an saniyələr hər şeyi həll edəcək. O, mühərriki işə saldı, "İkarus"un köhnə, amma etibarlı mühərriki mırıldadı. Darvaza taybatay açıldı. Oktay "İkarus"u eniş zolağına sürdü.
Zaur təyyarəni yerə yaxınlaşdırdı. Sürəti minimuma endirdi. Oktay güzgüdən arxaya baxdı: nəhəng gövdə bir kabus kimi onun üzərinə enirdi. Avtobus titrəyir, sürət göstəricisi sona yaxınlaşırdı. İndi onlar eyni sürətlə hərəkət edirdilər.
Zaur kabinədə tər içində idi. "Dayanma, Oktay, bir az da sürəti artır!" deyə pıçıldadı. O, təyyarənin burnunu yavaş-yavaş avtobusun damına doğru endirməyə başladı. İlk təmas baş verəndə dəhşətli bir metal səsi ətrafa yayıldı. "İkarus"un tavanı təzyiqdən əyildi, şüşələr titrədi. Oktay sükanı iki əli ilə elə bərk sıxmışdı ki, barmaqlarının buğumları ağarmışdı. Avtobusun amortizatorları təyyarənin ağır ağırlığı altında az qala yerə yapışmışdı.
Zaur əsas tormozları sıxdı. Təyyarənin arxa təkərlərindən qara tüstü çıxdı. Oktay da eyni anda çox ehtiyatla əyləcə basdı. Əgər o, kəskin dayandırsaydı, təyyarə avtobusun üzərindən aşar, hər ikisi məhv olardı. Onlar sanki tək bir orqanizm kimi hərəkət edirdilər. Mil-mil, saniyə-saniyə sürət azaldı. Nəhayət, hər iki nəhəng maşın zolağın tam sonunda, toz-duman içində dayandı. Sükut çökdü. Yalnız soyuyan metalın çırtıltısı və uzaqdan gələn yanğınsöndürən maşınların siqnalı eşidilirdi.
Zaur kabinədən aşağı, dostunun yanına qaçanda ayaqları titrəyirdi. Oktay isə hələ də sükanı elə bərk sıxmışdı ki, sanki buraxsa, hər şey yenidən uçulacaqdı.
Zaur "İkarus"un qapısını dartıb açdı. Oktay başını sükana söykəmişdi, alnından axan tər gözlərinə süzülürdü.
Zaur (səsi titrəyərək): — Oktay! Sən nə etdin?! Bu dəlilik idi! Sən həyatını riskə atdın...
Oktay yavaşca başını qaldırdı, dodaqlarında yorğun, amma qürurlu bir təbəssüm var idi. Gözlərinin içinə qədər toz dolmuşdu.
Oktay sakitcə pıçıldadı: — Deyəsən, bu dəfə mənim "təyyarəm" səninkindən daha ağır yük daşımalı oldu, dostum?
Zaur: — Sən həmişə bizdən daha yüksəkdə uçmusan, Oktay. Çünki sən bu gün insanları ölümün pəncəsindən xilas etdin. Sən əsl qəhrəmansan. Vətən, xalq sənin qəhrəmanlığını unutmayacaq.
Zaur əlini dostunun çiyninə qoydu. Gözləri dolmuşdu.
Zaur: —" Mən yuxarıda çarəsiz qalmışdım. Amma aşağı baxanda sənin "İkarus"unu gördüm. Elə bil ki, daha da cəsarətləndim, gücə, qüvvətə gəldim. O an anladım ki, sən hələ də məni qoruyursan".
Oktay: — Sən göylərin qəhrəmanısan, Zaur. Amma mənə elə gəlir ki, mənim avtobusum bu gün ilk və sonuncu dəfə uçuş həyata keçirdi. Bax, damı tamamilə əzilib, amma sən sağsan. Bu vaxt aeroportun xilasetmə qrupları və jurnalistlər onlara tərəf qaçmağa başladılar. Kameralar parıldayır, hamı bu möcüzəni lentə alırdı. İki dost üçün dünya daha da gözəlləşmişdi. Bütün qəzetlər, jurnallar Zaur və Oktayın şücaətindən, qəhrəmanlıq əfsanəsindən yazırdı. Hamı onları qəhrəman adlandırırdı. Həyatı xilas olunmuş sərnişinlər bu qəhrəmanlarla şəxsən görüşüb, sevinc göz yaşları axıdaraq onlara təşəkkür edirdilər.
Onlar anladılar ki, bəzən arzular həyata keçməsə də, amma əvəzində həyat bizə o arzulardan daha böyük olan bir fədakarlıq və sadiqlik şansı verir.
Bir neçə ay sonra Zaur və Oktay yenidən həmin eniş zolağında görüşdülər. "İkarus" artıq təmir olunmuşdu, amma onun damında kiçik bir nişan — təyyarə şəkli həkk olunmuşdu. Zaur isə təqaüdə çıxana qədər hər enişdə aşağıya baxır və asfaltın üzərində dostunun avtobusunu görəndə özünü dünyanın ən təhlükəsiz pilotu hesab edirdi.
Zaur və Oktay qocalanda da həmin günü eyni həyəcanla xatırlayırdılar. Zaurun evinin divarında həmin qəzalı eniş anını əks etdirən fotoşəkil asılmışdı. Şəklin altında isə Oktayın xətti ilə bu sözlər yazılmışdı: "Sən göylərdə tək deyildin, mən həmişə aşağıda səni tutmağa hazır idim".
İllər sonra dostlar öz ürək sözlərini bir-birinə yazılı surətdə bildirdilər. Zaur yazırdı: "Oktay, mən minlərlə saat uçdum, yüzlərlə şəhər gördüm. Amma həyatımda gördüyüm ən gözəl mənzərə — o tozlu eniş zolağında mənə tərəf sürətlə gələn sənin narıncı "İkarus"un idi. O gün mən anladım ki, yerə enmək uçmaqdan daha çətin və daha şərəflidir, əgər səni aşağıda gözləyən sadiq dostun varsa..."
Oktay isə dostu Zaura belə yazmışdı: "Zaur, mən heç vaxt göylərə qalxa bilmədim, amma o gün sənin təyyarənin ağırlığını avtobusumun damında hiss edəndə sanki mən də buludların arasına daxil oldum. Sən mənim uşaqlıq arzumun qanadı idin, mən isə sənin həyatının təkərləri. Biz heç vaxt ayrılmadıq".
Biri göyləri fəth etdi, digəri yolları. Amma tale onları elə bir nöqtədə birləşdirdi ki, orada nə texnika, nə də qaydalar keçərli idi. Bu, bir pilotun bacarığı ilə bir sürücünün cəsarətinin deyil, iki uşaqlıq dostunun bir-birinə olan sonsuz inamının hekayəsidir.
Aviasiya Muzeyinin girişində bir abidə ucaldılmışdır. Postamentin üzərində qəzalı təyyarənin və əzilmiş "İkarus"un maketi qoyulmuşdur. Abidənin üzərində isə cəmi üç söz yazılıb:
"Güvən, cəsarət, vəfa".

SAZIN VƏ SƏNƏTİNİN

VURĞUNU

Azərbaycanın qədim və zəngin mədəniyyət xəzinəsi olan aşıq sənəti əsrlər boyu ustad-şəyird ənənələri üzərində yaşayaraq nəsillərdən-nəsillərə ötürülmüşdür. Bu ənənəni qoruyan, həm aşıqlıq sənətində, həm də musiqi alətlərinin hazırlanması sahəsində dərin iz qoyan el sənətkarlarından biri də Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü, tanınmış aşıq-sazbənd Kövrək Murad (Murad Əli oğlu Sarıyev) dır.
Kövrək Murad 7 iyul 1952-ci ildə Borçalı mahalının (Gürcüstanın Bolnisi rayonu) Aran-Dəllər (Muşevani) kəndində anadan olmuşdur. Borçalı mühiti hər zaman saza, sözə olan dərin sevgisi, aşıq və şairlərinin bolluğu ilə seçilmişdir. Muradın sənətə olan meyli hələ uşaq yaşlarından, ailə mühitindən başlamışdır. Atası Əli dülgər ustadı olmuş, cır armud ağacından müxtəlif məişət əşyaları, o cümlədən qapı, pəncərə və arabalar düzəltmişdir. Atasının əl işlərinə baxaraq sənətin sirlərini mənimsəyən balaca Murad, arada armud ağacı parçalarından kustar üsulla özünə ilk sazlarını yonmağa başlamışdır.
Borçalı aşıq mühitinin azman ozanı, Gürcüstanın Əməkdar mədəniyyət işçisi, ustad Hüseyn Saraclı ilə görüş Kövrək Muradın sənət taleyində ən həlledici məqamlarından sayılır. Həyatında ən mühüm hadisə onun Türk dünyasının gözəl dastanlar bilicisi Hüseyn Saraclı ilə qarşılaşması olur. Kənddə keçirilən məclislərin birində el ağsaqqalları ustad sənətkara kənddə saza-sözə vurğun olan istedadlı bir gəncin olduğunu bildirirlər. Murad ustadın qarşısında "İncəgülü" aşıq havasını yüksək məharətlə oxuyur. Hüseyn Saraclı gəncin səsini və ifasını bəyənərək, "Bu uşaqda əsl aşıq səsi var, bundan nəsə olacaq" deyir.
1976-cı ildə, ustadın 60 yaşı olarkən Murad onun rəsmi və sonuncu şəyirdi kimi fəaliyyətə başlayır.Qədim aşıq qanunlarına görə şəyird qəbul edilmək üçün üç ağsaqqalın ustadın yanına minnətçi getməsi və razılıq alınması tələb olunurdu. Bu razılıqdan sonra Kövrək Murad tam 5 il ustadı Aşıq Hüseyn Saraclının evində yaşamış, həm sənətin incəliklərini öyrənmiş, həm də ona təsərrüfat işlərində köməklik edərək ustadına qulluq etmişdir.
Ustadım Aşıq Hüseyn Saraclı, Aşıq Əmrah Gülməmmədov, Aşıq Məhəmməd Sadaxlı, Aşıq Kamandar, Xındı Məmməd, adlarını sadalamadığım neçə-neçə ustad saz-söz sərrafları və xiridarlar ozan sənətini təkcə mənə yox, çoxlarına sevdiriblər.
Kövrək Murad təkcə gözəl səsli aşıq deyil, həm də saz alətinin dilini bilən peşəkar sazbənddir. Sazbəndlik el arasında "saza bənd olmaq", onun sehrinə düşmək kimi qiymətləndirilir. Ustadı Hüseyn Saraclı da xüsusi olaraq sazbəndliklə məşğul olmasa da, dostlarının sazını təmir etməyi bacarırdı. Bu bacarıq Murada keçmiş və o, atasından öyrəndiyi dülgərlik sirlərini sazbəndlik sənəti ilə birləşdirmişdir. Usta öz yaradıcılığında əsasən Borçalıdan gətirdiyi tut və armud ağaclarına üstünlük verir. Onun qənaətinə görə, məhz bu ağaclar saza ən təmiz və məlahətli səsi bəxş edir.
Ömrünün müdrik çağlarında Bakıya köçən sənətkar, uzun illər boyu "Neftçilər" metro stansiyası yaxınlığındakı emalatxanasında fəaliyyət göstərmişdir. Onun emalatxanası həm yerli aşıqların, həm də sənətsevərlərin, türk dünyasından, eləcə də dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn insanların daimi görüş və saz bərpa mərkəzinə çevrilmişdir. Bir sıra mühüm dövlət tədbirlərində və beynəlxalq festivallarda iştirak edən Kövrək Murad, qədim aşıq mühitinin ədalət prinsiplərini hər zaman uca tutmuşdur. Onun ifasında lentə alınan "Sallama Kərəmi" və "Qaraçı", "Ağır Şərili", "Yanıq Kərəmi" kimi ustad havaları musiqi arxivlərində və Gürcüstan radiosunun fondlarında qorunub saxlanılır.
Kövrək Murad həm də yaradıcı aşıqdır. "Kövrək dubeyti" adlı mükəmməl bir saz havası yaradıb. O, hazırda qədim dövrün aşıqlarının bir-birinin sənətinə qarşı çox ədalətli və hörmətlə yanaşdıqlarını fəxrlə qeyd edərək, gənc nəslə ustad-şəyird ehtiramını aşılamağa davam edir.

Hüseyn İsaoğlu,
yazıçı-publisist,
AYB və AJB üzvü