İdman zədələnmələrinin fiziki reabilitasiyası

Annotasiya. Gənc idmançıların dayaq-hərəkət aparatında baş verən zədələrin fiziki reabilitasiyası olduqca vacib bir məqamdır. Reabilitasiya tədbirlərinin əhəmiyyəti, psixoloji amillər, böyümə ilə bağlı problemlər və gənc idmançılar üçün zədələrin uzunmüddətli təsirlərini nəzərə alsaq mühüm bir mövzu olduğunu anlamış olarıq. Optimal sağalmanı təmin etmək və həssas idmançılarda gələcəkdə yaralanma riskini minimuma endirmək üçün reabilitasiyaya hərtərəfli və fərdi yanaşmanın zəruriliyi vurğulanmalıdır.
Açar sözlər. Gənc, reabilitasiya, bərpa, idman, dayaq-hərəkət, zədə, fiziki
Bərpa prosesində gənc idmançıların dayaq-hərəkət aparatının zədələnməsi zamanı fiziki reabilitasiya mühüm rol oynayır. Bu reabilitasiya prosesi optimal funksiyanı bərpa etmək, ağrıları aradan qaldırmaq və gələcək zədələrin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Gənc idmançılarda dayaq-hərəkət aparatının zədələrinin fiziki reabilitasiyası zamanı nəzərə alınmalı bir neçə mühüm məsələ və strategiya var.
Birincisi, zədəni tez və dəqiq tanımaq və qiymətləndirmək vacibdir. Buna görə də erkən qiymətləndirmə və diaqnoz prosesi idman həkimləri və ya fizioterapevt kimi tibb mütəxəssislərinin iştirakı ilə aparılmalıdır. Bu qiymətləndirmə zədənin şiddətini və sağalma prosesini müəyyən etmək, həmçinin fərdi reabilitasiya planını yaratmaq üçün lazımdır.
İkincisi, ilkin zədələnmiş ərazinin istirahət və qorunmaya ehtiyacı ola bilər. İstirahət zədələnmiş ərazinin daha çox zədələnməsinin qarşısını almaq və sağalmanı sürətləndirmək üçün vacibdir. Bu müddət ərzində çubuq, dayaq sarğı və ya gips kimi köməkçi vasitələrdən istifadə etmək lazım gələ bilər.
Bundan əlavə, ağrı və iltihab tez-tez dayaq-hərəkət aparatının zədələnməsindən sonra baş verir. Bu səbəbdən tibb mütəxəssisləri ağrıları aradan qaldırmaq və iltihabı azaltmaq üçün müxtəlif üsullar tövsiyə edirlər. Soyuq terapiya (buz paketləri) və ya ağrıkəsici dərmanlar kimi üsullardan istifadə edilə bilər. Bununla belə, dərmanın istifadəsi ilə bağlı bir tibb işçisinin tövsiyələrinə diqqət yetirməlisiniz.
Reabilitasiya prosesində hərəkət diapazonu məşqlərinin istifadəsi də vacibdir. Bu məşqlər oynaqların hərəkətliliyini qorumağa kömək edir. Bu məşqlər əvvəlcə yüngül və ağrısız olmalıdır və sağaldıqca tədricən artırılmalıdır.
Dayaq-hərəkət aparatının zədələrindən sonra reabilitasiyada gücləndirici məşqlər də mühüm rol oynayır. Bu məşqlər zədələnmiş ərazidə əzələ gücünü və sabitliyini bərpa etməyə kömək edir. İlkin mərhələlərdə əsas diqqət yüksüz və ya az yüklü məşqlərə yönəldilir və sağaldıqca ağırlıq daşıyan məşqlərə və funksional hərəkətlərə keçmək lazım gəlir.
Balans və propriosepsiya məşqləri koordinasiya və sabitliyi yaxşılaşdırmaqla yenidən zədələnmə riskini azaltmaqda vacibdir. Bu məşqlər balans lövhələri, sabitləşdirmə topu və ya bədənin şüurunu və nəzarətini çətinləşdirən digər üsullardan istifadə etməklə edilə bilər.
Funksional reabilitasiya idmançıların konkret idman hərəkətlərini yerinə yetirmək qabiliyyətini bərpa etmək məqsədi daşıyır. Bu məşqlər idman üçün tələb olunan hərəkətləri təqlid etməli və zaman keçdikcə intensivliyi və çətinliyi artmalıdır.
Ancaq idmana erkən qayıtmaq yenidən zədələnmə riskini artıra bilər. Buna görə də, idmançıların idmana strukturlaşdırılmış qayıdış proqramına əməl etmələri vacibdir. Bu proqrama fəaliyyət səviyyələrinin tədricən artırılması, xüsusi idman təlimi və səhiyyə işçisinin yaxından nəzarəti daxil edilməlidir.
Bundan əlavə, gənc idmançıların zədələrdən qorunmasında məşq vacibdir. İdmançılar düzgün isinmə və soyuma, uyğun texnikalardan istifadə, istirahət və bərpanın vacibliyini bilməlidirlər. Əsas biomexaniki problemlərin və ya məşq səhvlərinin həlli gələcək zədələrin qarşısını almağa kömək edə bilər.
Nəhayət, reabilitasiya prosesi gənc idmançılar üçün psixoloji cəhətdən də çətin ola bilər. Buna görə də, psixoloji dəstək vermək və idmançıların narahatlıqları və ya qorxuları ilə məşğul olmaq vacibdir. Bu, idmançıların ümumi sağlamlığı və uğurlu reabilitasiyası üçün ən vacib amildir.
Gənc idmançıların dayaq-hərəkət aparatının zədələrinin reabilitasiyası zamanı nəzərə alınmalı bəzi mühüm mülahizələr və yanaşmalar bunlardır:

1. Dəqiq Diaqnoz: Tibbi qiymətləndirmə, görüntüləmə və ortopedik cərrahlar və ya idman həkimləri kimi mütəxəssislərlə məsləhətləşmələr yolu ilə dəqiq diaqnoz qoyulmalıdır. Bu, reabilitasiya proqramını xüsusi zədəyə uyğunlaşdırmağa imkan verir.
2. İstirahət və qorunma: Birincisi, zədələnmiş ərazinin düzgün sağalma prosesini təmin etmək üçün istirahət və qorunmaya ehtiyacı ola bilər. Bu, şin, gips və ya qoltuqaltı kimi immobilizasiya tələb edə bilər və zədədən asılı olaraq dəyişə bilər.
3. Ağrı və iltihabın idarə edilməsi: Ağrı və iltihab yaralanmalardan sonra tez-tez olur. Tibbi nəzarət altında buz, sıxılma, yüksəklik və qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanların (NSAİİ) istifadəsi kimi üsullar bu simptomları idarə etməyə kömək edə bilər.
4. Fiziki müalicə: İxtisaslı fiziki terapevt fərdi reabilitasiya proqramı hazırlayır. Buraya tez-tez terapevtik məşqlər, uzanma və əl terapiyası üsulları daxildir. Bu üsullar sağalmanı təşviq edir, hərəkətliliyi bərpa edir, gücü və funksiyanı artırır.
5. Dərəcəli irəliləyiş: Reabilitasiya pilləli yanaşmaya əməl etməlidir, bərpa prosesi zamanı məşqlərin intensivliyini, müddətini və mürəkkəbliyini tədricən artırmalıdır. Bu, təkrar zədələnmənin qarşısını alır və idmançıya zədədən əvvəlki səviyyəyə qayıtmağa imkan verir.
6. İdmana xüsusi təlim: Reabilitasiya irəlilədikcə, proqrama idmana xas məşqlər daxil edilməlidir. Bu məşqlər idmanın bacarıqlarına, hərəkətlərinə və tələblərinə diqqət yetirsə də, düzgün forma və texnikanı təmin etmək vacibdir.
7. Funksional təlim: Funksional təlim ümumi funksional hərəkətləri yaxşılaşdırmaq və gündəlik fəaliyyətlərdə və idmanda performansı artırmaq məqsədi daşıyır. Bu, xüsusi idman hərəkətlərini təqlid edən və ya balans, koordinasiya, çeviklik və propriosepsiyaya diqqət yetirən fəaliyyətləri əhatə edə bilər.

8. Zədələrin qarşısının alınması strategiyaları: Reabilitasiya düzgün isinmə və soyuma prosedurları, düzgün texnika, uyğun ayaqqabı və adekvat istirahət və bərpa kimi zədələrin qarşısının alınması üsulları üzrə təhsili əhatə etməlidir. Ətrafdakı əzələləri gücləndirmək üçün məşq etmək və müxtəlif məşq fəaliyyətləri gələcəkdə yaralanma riskini azaltmağa kömək edə bilər.
9. Psixoloji Dəstək: Zədələr gənc idmançılara psixoloji təsir göstərə bilər və onların özünə inamını və motivasiyasını təsir edə bilər. Məsləhət, müsbət möhkəmləndirmə və real məqsədlərin qoyulması kimi psixoloji dəstəyin göstərilməsi onların ümumi bərpasına kömək edə bilər.
10. Əməkdaşlıq yanaşması: İdmançı, valideynlər, məşqçilər, səhiyyə işçiləri və fiziki terapevtlər arasında açıq ünsiyyət və əməkdaşlığı saxlamaq vacibdir. Beləliklə, hər kəs idmançının bərpasına və idmana təhlükəsiz qayıtmasına dəstək olmaq üçün birlikdə çalışır.
Unutmayın ki, hər bir zədə və fərd unikaldır, ona görə də reabilitasiya prosesi fərqli ola bilər. Gənc idmançılar üçün fərdi reabilitasiya planı yaratmaq üçün səhiyyə mütəxəssisləri ilə məsləhətləşmək və ixtisaslı mütəxəssislərdən məsləhət almaq vacibdir.
Yekun. Gənc idmançılarda dayaq-hərəkət aparatının zədələrinin müalicəsində fiziki reabilitasiya mühüm rol oynayır. O, funksiyanı, hərəkətliliyi, gücü və elastikliyi bərpa etmək, eyni zamanda gələcək xəsarətlərin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Yadda saxlamaq lazımdır ki, hər bir zədə unikaldır və reabilitasiya prosesi idmançının fərdi ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmalıdır. Buna görə də, bütün reabilitasiya prosesi boyunca tibb işçiləri ilə sıx əməkdaşlıq etmək və düzgün rəhbərlik və nəzarəti təmin etmək çox vacibdir.
Ədəbiyyat
1. Myer GD, Jayanthi N, DiFiori JP, et al. Sports specialization, part I: does early sports specialization increase negative outcomes and reduce the opportunity for success in young athletes? Sports Health. 2015;7(5):437-442.
2. Maffulli N, Longo UG, Gougoulias N, et al. Long-term health outcomes of youth sports injuries. Br J Sports Med. 2010;44(1):21-25.
3. Mountjoy M, Junge A, Alonso JM, et al. Consensus statement on the preparticipation assessment of athletic health in children and adolescents. Br J Sports Med. 2009;43(13):987-992.
4. Reid A, Tolfrey K, Jones H, et al. Physiological and thermoregulatory responses to exercise in children with a recent history of thermal injury. Burns. 2012;38(5):709-717.
5. Frizziero A, Trainito S, Oliva F, et al. Physical activity level after sport-specific rehabilitation in recreational injured athletes. Br Med Bull. 2018;128(1):95-103.
6. Faigenbaum AD, Myer GD. Resistance training among young athletes: safety, efficacy and injury prevention effects. Br J Sports Med. 2010;44(1):56-63.

Məmmədzadə M.M.
Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyyəsi və İdman Akademiyasının magistri
muradmzadeh5@gmail.com orcid.org/0009-0006-3586-9779

Fransa hökumətinin yeni tərkibi açıqlandı

Fransa hökumətinin yeni tərkibi açıqlanıb. Elizabet Born Fransanın Baş naziri vəzifəsində qalıb.
Yeni hökumət əvvəlkindən çox da fərqlənmir.
Səhiyyə və təhsil nazirləri, sosial və həmrəylik üzrə dövlət katibi vəzifələrinə yeni təyinatlar olub.
Hökumətin digər üzvləri öz funksiyalarını davam etdirəcəklər.
İyulun 21-də Prezident Emmanuel Makronun sədrliyi ilə Yelisey sarayında yeni hökumətin üzvləri ilə ilk iclasın keçiriləcəyi gözlənilir.

Üçtərəfli görüşünün keçirilməsi şansı çox yüksəkdir - Zaxarova

Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinin Moskvada üçtərəfli görüşünün keçirilməsi şansı çox yüksəkdir.
Bunu Rusiya XİN-in sözçüsü Mariya Zaxarova bugünkü mətbuat konfransında deyib.
Onun sözlərinə görə, bütün məsələlər tərəflərlə razılaşdırıldıqdan sonra görüşün tarixi barədə məlumat veriləcək.
Qeyd edək ki, Rusiyada sonuncu dəfə XİN başçıları səviyyəsində görüş mayın 19-da baş tutub. Tərəflər “Sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması haqqında” saziş layihəsi üzərində işi davam etdiriblər.
Tərəflər arasında hələ də fikir ayrılıqlarının mövcud olduğu mövzular ətrafında konstruktiv fikir mübadiləsi aparılıb.

Moldova MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyasını tərk etdi

Moldova MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyasını tərk edib.
Bu barədə qərarı Moldova parlamenti qəbul edib.
Belə ki, parlament 1995-ci ildə Minskdə imzalanmış MDB-nin Parlamentlərarası Assambleyası haqqında Konvensiyanı denonsasiya edib.

Natəvan Babayeva vəfat etdi

Tanınmış aparıcı Natəvan Babayeva vəfat edib. Mərhum Salyanda dəfn olunacaq.
Xatırladaq ki, Natəvan Babayeva AzTV, ondan öncə uzun illər ANS televiziyasının aparıcılarından biri olub.
Bir müddət əvvəl Natəvan Babayevanın Türkiyəyə gedərkən Bakı hava limanında halı pisləşmişdi. Tanınmış jurnalist xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkirdi.
Allah rəhmət eləsin!

Türkiyə ilə Şimali Kipr arasında Anlaşma Memorandumu imzalandı

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Şimali Kipr Türk Respublikasına (ŞKTR) səfər edib.
Səfər çərçivəsində o, ŞKTR lideri Ersin Tatar ilə görüşüb.
Lefkoşadakı "Concorde" otelində baş tutan görüşdən sonra iki lider Şimali Kipr Türk Respublikası vətəndaşlarına konsulluq xidmətlərinin göstərilməsi haqqında Saziş və Şimali Kipr Türk Respublikasının Qanunsuz Miqrasiyaya Qarşı Mübarizə Mərkəzinin yaradılması prosesində Türkiyənin göstərəcəyi dəstək haqqında Anlaşma Memorandumu imzalayıblar.

Türkiyənin Avropa İttifaqına daxil olması prosesi dayanıb - Almaniya XİN


Türkiyənin Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olması prosesi nəinki dayanıb, əksinə dalana dirənib.
Bunu Almaniyanın xarici işlər naziri Annalena Berbok bildirib.
Onun sözlərinə görə, İttifaqın yeni üzvlüklə bağlı hər kəsə bəlli olan qaydaları mövcuddur.
“Türkiyənin üzvlük perspektivləri, prosesləri və tərəqqisinin son illərdə nəinki dayanması, hətta deyərdim ki, dərindən dondurulması da onunla izah olunur ki, danışıqlar üçün zəruri olan əsas müddəalar, qanunun aliliyi, insan hüquqlarının müdafiəsi nəinki həyata keçirilməyib, hətta ondan uzaqdır”,- deyə Berbok vurğulayıb.

Azərbaycanla İran arasında heç bir problem yoxdur - İran Baş Qərargah rəisi

"Azərbaycanla İran arasında sərhəd məsələləri ilə bağlı heç bir problem yoxdur".
Bunu İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, general-mayor Məhəmməd Baqiri deyib.
“Xoşbəxtlikdən Azərbaycanla əlaqələrimiz inkişaf edir, sərhəd və təhlükəsizlik məsələlərində heç bir problemimiz yoxdur. Allaha şükürlər olsun ki, iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələr günü-gündən inkişaf edir və dərinləşir”, - deyə iranlı general bildirib.
Qeyd edək ki, ötən gün Məhəmməd Baqiri təhlükəsizliyi yoxlamaq üçün Azərbaycanla sərhəd məntəqəsində olub. O, Qərbi Azərbaycan əyalətinin Naxçıvanla sərhəddə yerləşən Poldəşt şəhərində və Araz çayı sahillərində hərbi hissələrə baş çəkib. Baş Qərargah rəisi şəxsi heyətin döyüş hazırlığı vəziyyətini yoxlayıb.
Onu İran ordusunun yüksək vəzifəli komandirləri müşayiət edib.

Rusiyaya qarşı sanksiyaların müddəti 6 ay uzadıldı

Avropa İttifaqı Şurası Rusiyaya qarşı bütün iqtisadi sanksiyaların müddətini daha altı ay uzadıb. Bu barədə Aİ Şurası bəyanat yayıb.
“Şura bu gün Rusiyanın iqtisadi sektorlarına qarşı qadağaların altı ay – 2024-cü il yanvarın 31-dək uzadılması barədə qərar qəbul edib”, - bəyanatda deyilir.
Məlumat üçün bildirək ki, sanksiyalar ilk dəfə 2014-cü il avqustun 1-də qüvvəyə minib və hər altı aydan bir uzadılıb. Avropa İttifaqı 2022-ci ilin fevralından bəri Rusiyaya qarşı birtərəfli sanksiyaları 11 yeni məhdudiyyət paketi ilə sərtləşdirib.

Rusiya Çinin Baş Konsulluğuna ziyan vurdu

Rusiyanın Odessanı atəşə tutması nəticəsində Çin Xalq Respublikasının Baş Konsulluğunun binasına ziyan dəyib.
Bu barədə Odessa Hərbi Administrasiyasının rəhbəri Oleq Kiper məlumat yayıb.
"Təcavüzkarlar qəsdən liman infrastrukturuna zərbələr endirir, ətrafdakı inzibati və yaşayış binalarına, eləcə də Çin Xalq Respublikasının konsulluğuna ziyan dəyib. Bu, düşmənin heç nəyə fikir vermədiyini göstərir", - Kiper bildirib.
Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Nikolenko Oleq isə qeyd edib ki, XİN dəyən ziyanın müəyyən edilməsi və lazımi yardımın göstərilməsi üçün Çin Xalq Respublikasının səfirliyi ilə əlaqə saxlayır.
Qeyd edək ki, Çinin Baş Konsulluğunun binası Odessanın mərkəzində yerləşir.