Milli Azərbaycan Tarixi muzeyində
M.Ə.Rəsulzadənin anadan olmasının 142-ci ildönümü

Yanvarın 30-da Milli Azərbaycan Tarixi muzeyində “Rəsulzadə ev muzeyi ictimai qrup”nun təşkilatçılığı ilə Azərbaycanın görkəmli dövlət, siyasi və ictimai xadimi, istiqlal məfkurəsinin daşıyıcısı və Azərbaycançılıq ideologiyasının banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 142-ci ildönümü münasibətilə elmi tədbir keçirildi. Həmin gün elmi tədbirdə təşkil olunan sərgiyə də baxış keçirildi. Sərgidə tarixçi alim Dilqəm Əhmədin şəxsi kolleksiyasından Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə aid eksponatlar və onun müəllifi olduğu kitablar təqdim olundu.
Öncə Azərbaycan Dövlət Himni oxundu. Sonra tarix üzrə elmlər doktoru, AMEA-nın həqiqi üzvü, Milli Azərbaycan Tarixi muzeyinin direktoru Nailə Vəlixanlı çıxış etdi. Nailə Vəlixanlı çıxışında tədbirin Azərbaycanın görkəmli dövlət, siyasi və ictimai xadimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 142-ci ildönümü münasibətilə keçirildiyini qeyd etdi. Polşanın Varşava Universitetinin şərqşünas alimi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru və Polşanın Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin müdiri Şəhla Kazımova M.Ə.Rəsulzadənin Avropa mühacirəti ilə bərabər “M.Ə.Rəsulzadə mühacirətdə - fikir və missiya, seçim, yoxsa zərurət?” mövzusunda məruzə ilə çıxış etdi. O, 2007-2010-cu illərdə araşdırmalar apararkən M.Ə.Rəsulzadə ilə bağlı apardığı tədqiqatlarda xeyli sayda arxiv sənədləri ilə qarşılaşdığını söylədi. Yazdığı kitabda M.Ə.Rəsulzadənin Avropadaki fəaliyyətindan danışarkən, M.Ə.Rəsulzadənin bu fəaliyyətinin missiya olaraq davam etdiyini xüsusi olaraq vurğuladı. Şəhla Kazımova bildirdi ki, “ bu günki məruzəmin də əsas məqsədi M.Ə.Rəsulzadənin mühacirətini tarixi hadisə kimi yox, ideoloji, mənəvi və missiya kimi təhlil etməkdir.” Təqiqatçı alim Şəhla Kazımova tədbir iştirakçılarına məruzə ətrafında “Polşa baxışı: Mətbuat əsas amil kimi”, “Yalnız qalan ideya: Rəsulzadə Türkiyə ilə Polşa arasında”, “Varşava-Berlin xətti:Təbliğat və mübarizə”və digər mühim məsələlər haqqında ətrafl məlumatlar verdi. Tarix elmləri doktoru, professor Solmaz Tohidi çıxışında xüsusi bir məqamı qeyd etdi ki, “Azərbaycan tarixşünaslığında Rəsulzadəşünaslıq istiqaməti artıq formalaşıb. Solmaz Tohidi sonra vurğuladı ki, “Cümhuriyyət tarixçiləri könüllü olaraq o tarixi araşdırmağa başlayıblar.2019-cu ildən biz konkret vəzifə qoyduq ki, M.Ə.Rəsulzadənin ev muzeyi olsun, tədbirlər keçirək. Muzeydə araşdırma mərkəzi yaradılsın. Hazırda iki kitab nəşr olunub. Bu gün M.Ə.Rəsulzadə irsini sistemli şəkildə geniş araşdırmalıyıq. Şəhla xanım da o araşdırmaçılardan biridir. Polyak əsilli Amerikalı alim Tadeuş Svetoxovski də Şəhla xanımın elmi rəhbəri olub.” Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsi Rais Rəsulzadə çıxışında M.Ə.Rəsulzadənin İ.Stalinə yazdığı məktubu xatırladı.O, qeyd etdi ki, “o illərdə M.Ə.Rəsulzadə dövlət başında, nazir də ola bilərdi. Ancaq hamısından imtina etmişdi. Stalin də deyirdi ki, “nə deyirəmsə M.Ə.Rəsulzadə hamısından imtina edir.” M.Ə.Rəsulzadənin siyasəti başqaydı. 1926-cı ildə Bakıda birinci Türkoloji qurultay keçirilmişdi. Sonradan qurultayda iştirak edənlər güllələndilər.
Onların hamısını yox etdilər.” Rais Rəsulzadə babası M.Ə.Rəsulzadənin gördüyü mühim işləri tariximizin şanlı səhifəsi adlandırdı. O, çıxışının sonunda Milli Azərbaycan Tarixi muzeyinin direktoru Nailə Vəlixanlıya, dəyərli qonaqlara, tədbir iştirakçılarına təşəkkür etdi. Tədbirdə ANS Şirkətlər qrupunun prezidenti Vahid Mustafayevin M.Ə.Rəsulzadənin yaşadığı binaya virtual xatirə lövhəsi vurulması layihəsi təqdim olundu. Vahid Mustafayev söylədi ki, “M.Ə.Rəsulzadənin virtual ev muzeyinə yaşadığı məkandan asılı olmayaraq daxil olmaq mümkündür. Xatirə lövhəsi üzərində Azərbaycanın xəritəsinin, üç rəngli bayrağımızın təsviri də verilib.” Filologiya elmləri doktoru, professor Qulu Məhərrəmli çıxışında M.Ə.Rəsulzadə irsinin tədqiqinə görə xidmətləri olan alimlərə təşəkkür etdi. O, bildirdi ki, “həqiqətən real düşünən, ən siyasi xətti götürən, bəşəri prinsiplərə söykənən M.Ə.Rəsulzadədir. Arxiv sənədlərinin təsdiqlənməsi də ən dəyərli mənbələrdir. M.Ə.Rəsulzadə çox tədqiq olunmalı, çox araşdırılmalıdır. M.Ə.Rəsulzadə bütün Azərbaycana məxsusdu.” Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsiyyə Əhmədova çıxış edərək söylədi ki, “M.Ə.Rəsulzadənin ev muzeyi virtual olaraq mövcuddur, 8 min ziyarətçisi vardır. Ev muzeyi açılsa belə missiya, Rəsulzadə irsini öyrənmək, tədqiq etmək və təqdim etməkdir. Rəsulzadə irsini ümumi öyrənsək də, öyrənmək baxımından zəngin material vardır.” Firdovsiyyə Əhmədova sonra qeyd etdi ki, “onun varlığı da missiya deməkdi. Rəsulzadə irsində vətəndaş kimliyi, hüquqları əsasdır. M.Ə.Rəsulzadə həm də real siyasətçi idi. Onu bütöv Azərbaycanın dəyəri kimi də tədqiq edirik.”
Tədbir istirakçilarinin diqqətinə Azərbaycan Kültür Dərnəyinin başqanı Cəmil Ünalın təbriki də çatdırıldı.
Daha sonra tədbir iştirakçılarını maraqlandıran suallar cavablandırıldı, xatirə şəkli çəkildi.

Təranə CƏBİYEVA