Təbrik edirəm!

Ömrümün azqala yarısı, 51 illik əmək fəaliyyətimin 30 ili Azərbaycan Televiziyası ilə bağlıdır. Bu doğma məkanda təcrübə ilə bərabər, həm də xeyli dost qazandım. Dövlətimizin, millətimizin ağır günlərində qaçqınların məskunlaşdığı dəmir vaqonları, çadır düşərgələrini gəzdim. Bəzən əsgərlərimizlə səngərdə gecələdim. Füzuli rayonunun bir qismi işğaldan azad olunanda Horadizin bərpasına qoyulan təməl daşına şahidlik elədim. 44 Günlük Vətən Müharibəsinin Zəfər Paradına da AzTV -də ikən şahid oldum. O qürurlu anları doğma kollektivimlə birlikdə yaşadım. Təqaüdə çıxsam da mənən, ruhən ordayam. Əslində indi də heç bir sözüm, xahişim yerə salınmır. Dəfələrlə hörmətli Rövşən müəllimin tapşırığı ilə AzTV-nin çəkiliş qrupu ixtiyarıma verilib. Hərbi Jurnalistlər Birliyinin xəttilə keçirdiyim tədbirlər dönə-dönə işıqlandırılıb. Başda "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC-nin sədri, filologiya elmləri doktoru, Əməkdar jurnalist Rövşən Məmmədov olmaqla bütün kollektivi Televiziyanın 70, Azərbaycan Radiosunun 100 illiyi münasibəti ilə təbrik edirəm! Uğurlarınız daim olsun əzizlərim!
Hörmətlə: Tamxil Ziyəddinoğlu

Məktəbin görünməyən gücü:

Dərsdən kənarda

formalaşan şəxsiyyətlər

Məktəbdə hər şey dərs zamanı ilə ölçülmür. Bəzən şagirdin potensialı qiymət cədvəllərində yox, dərsdən sonrakı saatlarda üzə çıxır. Sinifdə arxa partada sakit oturan bir uşaq səhnədə özünü inamla ifadə edə, idman meydanında komandanı arxasınca apara, sosial layihədə məsuliyyət götürə bilər. Məhz bu anlarda biz şagirdi fərqli tərəfdən tanımağa başlayırıq.
Bu gün “məktəbdənkənar fəaliyyətlər” dediyimiz anlayış əslində daha geniş məna daşıyır. Bu, sadəcə dərnək və məşğələ deyil. Bu, sinifdənkənar inkişaf və özünüifadə mühitidir. İdmanla yanaşı incəsənət, musiqi, teatr və natiqlik klubları, elmi-tədqiqat və texnologiya yönümlü layihələr, sosial və ekoloji təşəbbüslər, intellektual oyunlar, icma ilə əməkdaşlıq proqramları– bütün bunlar şagirdin fərqli bacarıqlarını üzə çıxaran sahələrdir. Bu mühitlərdə uşaq yalnız öyrənmir, özünü tanıyır. Ünsiyyət qurmağı, komandada işləməyi, məsuliyyət daşımağı, liderlik etməyi, fikrini ifadə etməyi öyrənir. Bunlar nə testlə ölçülür, nə də bir dərsin içində tam formalaşır, amma həyat üçün ən vacib bacarıqlar məhz bunlardır.
Şagirdyönümlü yanaşma burada öz mahiyyətini göstərir. Hər uşaq eyni sahədə uğurlu ola bilməz, lakin hər uşağın güclü olduğu bir istiqamət vardır. Məktəbin vəzifəsi bu istiqamətləri təyin etmək, şagirdə seçim imkanı yaratmaqdır. Uşaq maraq göstərdiyi sahədə iştirak etdikdə, həmin fəaliyyət onun üçün məcburiyyət yox, inkişaf fürsətinə çevrilir. Bu prosesdə valideynlərin rolu isə çox vaxt yetərincə vurğulanmır. Valideynlər bəzən məktdənkənar inkişafı düzgün qiymətləndirmir, diqqəti yalnız akademik nəticələrə yönəldirlər. Halbuki bu fəaliyyətlər uşağın şəxsiyyət kimi formalaşmasının əsas mərhələlərindən biridir. Valideyn uşağın marağını görməli, onu dinləməli və bu seçimə hörmət etməlidir. Uşağı yalnız “faydalı görünən” sahələrə deyil, özünü rahat hiss etdiyi istiqamətlərə yönəltmək uzunmüddətli inkişaf üçün daha sağlam yanaşmadır. Təhsil müəssisələri və valideynlər bu məsələdə ayrı-ayrı tərəflər deyil. Müəssisə imkan yaradırsa, valideyn təşviq etməli, məktəb müşahidə edirsə, valideyn dəstəkləməlidir. Bu əməkdaşlıq olduqda şagird özünü tək hiss etmir, seçimini daha cəsarətlə edir.
Məktəbdənkənar inkişaf mühitinin gücü ondadır ki, burada uşaq səhv etməkdən qorxmur, çəkinmir. Burada o, nəticəyə yox, prosesə fokuslanır. Məhz bu proses onun özgüvənini artırır, məktəblə münasibətini möhkəmləndirir və gələcək seçimlərinə işıq tutur.
Bu gün məktəbin gücü yalnız akademik göstəricilərlə ölçülmür. Məktəbin gücü şagirdin sinifdən kənarda da inkişaf edə bilməsi, valideynin bu inkişafı anlaması və dəstəkləməsi ilə ölçülür.
Unutmayaq ki, şagirdi müstəqil şəxs kimi bir bütöv olaraq görən ailə və məktəb, cəmiyyət üçün daha faydalı, hazırlıqlı fərdlər yetişdirir.

Günay Qurbanova,
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin sektor müdiri

“Azərbaycanın hərb tarixi”

proqramı çap olunub

“Azərbaycanın hərb tarixi” proqramı işıq üzü görüb. Ölkəmizin ali, humanitar və xüsusi təyinatlı ali təhsil müəssisələri üçün nəzərdə tutulan proqram Milli Müdafiə Universitetinin Hərbi Elmi Tədqiqat İnstitutunda hazırlanıb. Proqramın tərtibatçıları həmin institutun professoru, tarix elmləri doktoru Nurulla Əliyev və tarix üzrə fəlsəfə doktoru Nərminə Əmirbəyova, elmi redaktor tarix üzrə fəlsəfə doktoru Səbuhi Əhmədov, redaktor isə siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Qaşqay Ramazanovdur.
Bu barədə AZƏRTAC-a Milli Müdafiə Universitetindən məlumat verilib.
Bildirilib ki, proqramın məqsədi Milli Müdafiə Universitetində “Azərbaycanın hərb tarixi” fənninin tədrisi zamanı qədim, orta və yeni dövrlərdə Azərbaycanda hərb işinin inkişaf mərhələlərini, Silahlı Qüvvələrimizin yaradılması və formalaşması prosesini, respublikamızın müstəqilliyinin elan edilməsini, eləcə də hərb sənəti sahəsində dünyagörüşünü genişləndirən, döyüş taktikasının inkişafının əsas mərhələlərini və müasir ümumqoşun döyüşünün əsaslarını bilən, bölmələrin döyüş hazırlığının təkmilləşdirilməsi üçün praktiki nəticələri təhlil və tətbiq etməyi bacaran peşəkar zabit kadrlarının hazırlanmasıdır.


Bu proqramda milli təhlükəsizliyin təmin olunmasında və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin quruculuğunda Ulu Öndər Heydər Əliyevin fəaliyyəti, o cümlədən çoxpilləli hərbi təhsil sisteminin yaranmasının əsas istiqamətləri, peşəkar zabit kadrların hazırlığı işinin təşkili ilə bağlı ölkənin tədqiqatçılarının dərc edilən monoqrafiya və elmi məqalələr yer alıb. Həmçinin təqdim olunan tədqiqatlarda Prezident İlham Əliyevin apardığı xarici siyasət kursunda milli təhlükəsizlik konsepsiyasından irəli gələn prinsipial əsaslar və təcrübədə ondan geniş istifadənin əhəmiyyəti şərh edilib. Eyni zamanda, son illər Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin və Silahlı Qüvvələrdəki quruculuğun həyata keçirilməsi məsələləri, peşəkar zabit kadrların hazırlığı sahəsində yeni tələblərin işlənməsi və təşkili qeyd olunub.
Ümumilikdə proqramda Azərbaycan ərazisində üç minillik dövrdə baş vermiş əsas hərbi-tarixi hadisələr ilk dəfə kompleks şəkildə əhatə edilib.

Təbrik edirik!

Əziz həmkarım Şükür Şənol, nəvən Nəzrinin paylaşımından bildim ki, bu gün sənin doğum günündür. Nəzrin bala yazır ki, bu yaxşı ada layiq olmaq üçün nə qədər səbr və təmkinlə sadə ömür yaşadığını öncə Allah, sonra anam, mən və qardaşım bilirik. Əziz dostum, onu mən də bilirəm, səninlə iş yoldaşı olmuş dürüst, vicdanlı adamların hamısı bilir. Cəmiyyətimiz elə bir mərhələdən keçdi ki, hər kiş mənliyini qoruya bilmədi. Amma sən və sənin kimilər bunu bacardı. Səhər evdən alnı açıq çıxdın, işdən evə üzü ağ, ürəyi təmiz, hərdən də cibi pulsuz, əli boş qayıtdın. Amma Nəzrinin özü anası və qardaşı sənin boş əlindəki qabarı gördü, qiymətləndirdi, dəyər verdi və bu aləmə bəyan edir ki, babam dünyanın ən şərəfli ömür yaşamış babalarındandır.
Əzizim səni xoşbəxt baba olmağın münasibəti ilə təbrik edirəm! 100 yaşa! Sayğılarla həmkarın: Tamxil Ziyəddinoğlu.

İndi isə Nəzrinin babasına yazdığı ürək sözlərin "Butov.az"ın oxucularına təqdim edirik:

Yazar, şair, tərcüməçi Şükür Şənol, mənim əziz babam doğum günün mübarək!
Ötən hər il ömür adlı kitabın bir səhifəsidir, mənim babam!.. üzümüzə gələn qarşıdakı illərdə də sənin sağ-salamat olmağını, bizimlə birlikdə olmağını bir Allahdan arzu edirəm.
Bir daha keçmiş olsun, acı həyat hekayələrin...
Allah əməyini, səbrini qarşılıqsız buraxmadı. Bu gün səni saf, təmiz, alicənab bəy əfəndi kimi tanıyan çox hörmətli dost və tanışların əhatəsindəsən. Bu yaxşı ada layiq olmaq üçün nə qədər səbr və təmkinlə sadə ömür yaşadığını öncə Allah, sonra anam, mən və qardaşım bilirik.
Həm də onu bilirik ki, şərəflə yaşadığın ömür və həyat yolunda heç kimə əyilmədin!.. Səni çox sevirik!
Sənə böyük sevgilərlə,
nəvən Nəzrin.

ABŞ-Azərbaycan

Xartiyasının

TAM MƏTNİ

Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın mətni yayılıb.
Həmin sənədi təqdim edirik:
Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti:
İkitərəfli münasibətlərinin əsası kimi bir-birinin suverenliyini, müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü və sərhədlərinin toxunulmazlığını dəstəklədiklərini bir daha təsdiqləyirlər;
8 avqust 2025-ci il tarixində Vaşinqton şəhərində imzalanmış Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması məqsədilə İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Anlaşma Memorandumundan çıxış edirlər;
Regional bağlantılar, iqtisadi sərmayə və təhlükəsizlik əməkdaşlığı da daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq və ortaq fayda doğuran sahələrdə strateji tərəfdaşlıqlarının əhəmiyyətini təsdiqləyirlər;
Diplomatik, iqtisadi, enerji, texnoloji və təhlükəsizlik sahələri də daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərdə münasibətləri gücləndirmək üçün birgə niyyətlərini vurğulayırlar;
Strateji tərəfdaşlığın və genişləndirilmiş əməkdaşlığın planlaşdırılması və həyata keçirilməsinə yalnız dövlət qurumlarının deyil, həm də hər iki ölkənin özəl sektorlarının cəlb edilməsinin mühüm əhəmiyyətini təsdiqləyirlər.

Bölmə I: Regional Bağlantılar, o cümlədən Enerji, Ticarət və Tranzit

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizini (Orta Dəhliz) əsas götürərək quru, dəniz və hava nəqliyyatı infrastrukturunun inkişafı; enerji və data bağlantısı; ticarət və tranzitin asanlaşdırılması; gömrük nəzarəti və sərhəd keçidi; beynəlxalq multimodal logistika; və digər əlaqəli sahələrdə əməkdaşlıq yolu ilə regional bağlantıları təşviq etmək üçün birgə işləmək niyyətindədirlər. Onlar 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Zirvə Görüşünün Bəyannaməsinə uyğun olaraq iştirakçı ölkələrə beynəlxalq və ölkə daxili bağlantı üçün qarşılıqlı faydaları təmin etməklə, Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi və onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantını təmin edəcək və regionun beynəlxalq ticarət və tranzit potensialını reallaşdıracaq multimodal bağlantı layihəsi kimi Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun (TRIPP) əhəmiyyətini qəbul edirlər.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Əsrin Müqaviləsi, Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələrin həyata keçirilməsi ilə nəticələnmiş və sıx əməkdaşlıq sayəsində hər iki tərəfə və daha geniş regiona fayda vermiş Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin məhsuldar tarixinə əsaslanaraq, ikitərəfli iqtisadi əlaqələri təşviq etmək məqsədilə biznes mühitinin, ticarət və sərmayə axınlarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində çalışmaq niyyətindədirlər. Bu məqsədlə:
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət ayıraraq enerji, nəqliyyat və rəqəmsal infrastruktur sektorlarında, o cümlədən TRIPP və digər layihələrin inkişaf etdirilməsi vasitəsilə iqtisadi artımı və regional bağlantıları təşviq etmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları regional bağlantıların əhəmiyyətini qəbul edərək, enerji və nəqliyyat sektorlarına, eləcə də rəqəmsal infrastrukturun inkişafına dövlət və özəl sektor sərmayələrini səfərbər etmək imkanlarını araşdırmaq niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi Azərbaycan Respublikasının strateji əhəmiyyətini qəbul edərək, ikitərəfli formatda və üçüncü ölkələrlə tərəfdaşlıq vasitəsilə, interkonnektor layihələri kimi birgə layihələrin icrası və təchizat marşrutlarının şaxələndirilməsi istiqamətində, neft, qaz və elektrik enerjisi sektorları da daxil olmaqla, enerji əməkdaşlığını genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları mülki nüvə əməkdaşlığını dərinləşdirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları kritik mineralların Orta Dəhliz vasitəsilə qlobal bazarlara tranzitini asanlaşdırmaqla bağlı əməkdaşlıq etmək niyyətlərini ifadə edirlər.

Bölmə II: İqtisadi Sərmayələr, o cümlədən Süni İntellekt (AI) və Rəqəmsal İnfrastruktur

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları iqtisadi artımı gücləndirmək, sərmayələri təşviq etmək və ikitərəfli biznes mühitini inkişaf etdirmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər. Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycan Respublikasının qlobal iqtisadiyyata daha da inteqrasiya etmək və Xəzər regionu üçün enerji, ticarət, data, maliyyə, nəqliyyat və logistika şəbəkəsi kimi mövqeyini gücləndirmək səylərini alqışlayır;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları iqtisadi və ya ticarət dialoqu platformalarının təşkili imkanlarının araşdırılması da daxil olmaqla, ikitərəfli ticarət və sərmayələri artırmaq üçün strateji fürsətləri müəyyənləşdirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları özəl sektorun fəal iştirakı ilə ikitərəfli və regional iqtisadi, ticarət və sərmayə əməkdaşlığını inkişaf etdirmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları AI tərəfdaşlıqlarının inkişaf etdirilməsi üzrə əməkdaşlığı genişləndirmək və müvafiq hallarda, kosmik sənaye sahəsində əməkdaşlığı və Azərbaycan Respublikasında özəl sektorla əməkdaşlıq ilə AI data mərkəzlərinin inkişafı da daxil olmaqla, rəqəmsal infrastruktura sərmayə qoyuluşunu təşviq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları uğurlu beynəlxalq təcrübələrə əsaslanaraq, özəl müəssisə kapitalını təşviq etməyə, texnoloji inkişafı erkən mərhələdə riskdən azad etməyə və kommersiyalaşmanı sürətləndirməyə yönəlmiş birgə Tədqiqat və İnkişaf (R&D) dəstək alətləri, innovasiya körpü platformaları, eləcə də kibertəhlükəsizlik və süni intellekt sahəsində sektor-əsaslı təşəbbüslər kimi məxsusi mexanizmlərin yaradılmasını araşdırmaq niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları inkişafda olan texnologiyaların, platformaların və biznes təcrübələrinin tətbiqində uğurlu təcrübələri bölüşmək və texniki yardım göstərmək, dəstəkləyici tənzimləyici mühitə əsaslanaraq Azərbaycan Respublikasında istedadların inkişafı və bacarıqlı texnoloji işçi qüvvəsinin artımı üçün tərəfdaşlığı gücləndirmək və transsərhəd və Transxəzər rəqəmsal bağlantılar üçün sərmayələri təşviq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal infrastrukturun inkişafı və AI tətbiqi üçün birgə tədqiqatı, inkişafı, kommersiyalaşmanı, texnologiyanın mühafizəsini və qarşılıqlı müəyyən edilmiş şərtlər əsasında, hüquqi və tənzimləyici çərçivələrə uyğun olaraq texnologiyaların könüllü ötürülməsini dəstəkləmək məqsədilə hökumətlərarası səviyyədə və dövlət-özəl tərəfdaşlıqları vasitəsilə əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər.

Bölmə III: Təhlükəsizlik Əməkdaşlığı

Cənubi Qafqazda sülh Azərbaycan Respublikasının və Amerika Birləşmiş Ştatlarının ortaq marağındadır və Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında təhlükəsizlik əməkdaşlığı hər iki dövlətə, eləcə də beynəlxalq və regional sülh və təhlükəsizliyə fayda verir. Birləşmiş Ştatlar, Azərbaycan qüvvələrinin beynəlxalq və regional təhlükəsizliyi irəlilətmək üçün Birləşmiş Ştatlar və koalisiya tərəfdaşları ilə birlikdə xidmət etdiyini nəzərə almaqla, Azərbaycanın beynəlxalq sülhməramlı səylərə verdiyi töhfələri yüksək dəyərləndirir.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları müdafiə sənayesi məhsullarının satışı da daxil olmaqla, müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının əhatə dairəsini genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları terrorizm təhdidinə qarşı birgə mübarizə aparmaq öhdəliklərini nəzərə alaraq, mövcud antiterror əməkdaşlığını genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları kibertəhlükəsizlik və mühüm infrastrukturun mühafizəsi sahəsində bacarıqları artırmaq məqsədilə əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycan Respublikasının mina və digər partlayıcı maddələrlə çirklənmə səbəbindən üzləşdiyi ciddi çətinlikləri nəzərə alaraq, maliyyə dəstəyi və texnologiya ötürülməsi vasitəsilə humanitar minatəmizlənmə sahəsində potensialın artırılmasında əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər.

Bölmə IV: İnstitusional Çərçivə və tətbiq

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları bu Xartiyadan irəli gələn öhdəliklərini yerinə yetirməklə bağlı ortaq niyyəti qəbul edərək, mövcud Strateji Tərəfdaşlıq çərçivəsinin bir hissəsi kimi, iqtisadiyyat və ticarət; enerji; bağlantılar, AI və rəqəmsal inkişaf; təhlükəsizlik və müdafiə daxil olmaqla, əməkdaşlıq sahələri üzrə işçi qrupları yarada bilərlər.
Müvafiq İşçi Qrupları hazırkı Xartiyanın imzalanmasından sonrakı üç ay ərzində layihələrin siyahısını və onların həyata keçirilməsi üçün yol xəritələrini razılaşdırmaq niyyətindədirlər.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları hazırkı Xartiya çərçivəsində ildə ən azı bir dəfə müntəzəm olaraq görüşmək niyyətindədirlər və tərəfdaşlıqlarının həyata keçirilməsi üçün zəruri olan və qarşılıqlı olaraq müəyyən edilmiş digər dialoq platformaları yarada bilərlər.

Prof.Fərrux Rüstəmov – 65



Pedaqogikaşünaslıq

elmi

məktəbinin yaradıcısı

Ömrünün 65 ilini arxada qoyan ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri, pedaqoji elmlər doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Fərrux Rüstəmovu çoxminlik pedaqoji ictimaiyyətimizə tanıtmağa xüsusi ehtiyac olmasa da, onun qısa bioqrafiyasını — ömrünün yadda qalan anlarını, xüsusən elmi bioqrafiyasını xatırlamaq yaxşı olar.

Göyçənin Cil kəndindən başlayan ömür yolu

Fərrux Rüstəmov 1 yanvar 1961-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Çəmbərək rayonunun Cil kəndində anadan olub. 1968-1978-ci illərdə Cil kənd orta məktəbində, 1978-1982-ci illərdə V.İ.Lenin adına ADPİ-nin (indiki ADPU) Pedaqoji fakültəsində təhsil alıb. Orta məktəbi “Tərifnamə” ilə bitirib. Tələbəlik illərində fakültə Əlaçılar şurasının və Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri olub, “Əla təhsilə görə”, “Əla təhsilə və ictimai işə görə” SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin, ÜİLKGİ-nin döş nişanları, Azərbaycan SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin I-II dərəcəli diplomları (tələbə elmi tədqiqat işinə görə), ÜİLKGİ-nin və institut rektorluğunun Fəxri Fərmanları ilə təltif olunub. Təhsil illərində Lenin təqaüdü ilə oxuyub. İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə başa vurub.
Müəllim, direktor, aspirant, professor



1982-1985-ci illərdə Quba rayonunun Rəngidar kənd səkkizillik məktəbində müəllim və məktəb direktoru işləyib. 1985-ci ildə V.İ.Lenin adına ADPİ-nin pedaqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə əyani aspiranturasına daxil olub. 1985-1987-ci illərdə Qazaxıstanın Leninski şəhərində Sovet Ordusu sıralarında xidmət edib. Hərbi xidmətdən sonra aspirantura təhsilini davam etdirib. “Azərbaycanda sovet pedaqoji elminin inkişafı (1961-1981-ci illər)” mövzusunda namizədlik (1989), “Azərbaycanda pedaqoji elmin inkişaf yolları (1920-1991-ci illər)” mövzusunda doktorluq (2003) dissertasiyasını müdafiə edib.
1988-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Sovet Sosioloqlar Assosiasiyasının üzvü seçilib. Pedaqoji Universitetin Şagirdlərin peşəyönümü elmi-tədqiqat laboratoriyasında kiçik elmi işçi (1990-1991), Ümumi pedaqogika kafedrasında müəllim (1992-1995), dosent (1996-2004), professor (2004-2006) vəzifələrində çalışıb.
Dekan və kafedra müdiri
Şagirdlərin peşəyönümü elmi-tədqiqat laboratoriyasına (1996-2000) və Dədə Qorqud ETL-nin pedaqogika, psixologiya, fəlsəfə bölməsinə (2000-2004), Bakı Qızlar Seminariyasının (Bakı Qızlar Universitetinin) Pedaqogika kafedrasına (1998-2006), ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası kafedrasına (2007-2011) və Pedaqoji təhsilin problemləri elmi-tədqiqat laboratoriyasına (2008-2011) rəhbərlik edib. 2006-cı ildən İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının professoru kimi fəaliyyət göstərir. 2007-2022-ci illərdə ADPU-nun Pedaqoji fakültəsinin (indiki İbtidai təhsil fakültəsinin) dekanı, fakültə Elmi Şurasının sədri, Universitet Elmi Şurasının üzvü olub.
2022-ci ildən ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri, Universitet Elmi Şurasının üzvüdür. Onun təşəbbüsü ilə İbtidai təhsil fakültəsinin bakalavriat səviyyəsində İbtidai sinif müəllimliyi ixtisasının ingilis bölməsi, magistratura səviyyəsində Təhsildə monitorinq və qiymətləndirmə və Sosial pedaqogika ixtisasları yaradılıb, “Təhsilin əsasları” auditoriyası açılıb. Fakültənin ilk dekanı dos. İ.Vəlixanlının, prof. M.Muradxanovun 100 illik yubileyləri və fakültənin 50 illik yubileyi keçirilib.

Elmi yaradıcılığı

50-dən çox monoqrafiya, kitab və kitabçası, 40 tədris proqramı, 200-dən çox elmi məqaləsi, 40 tezisi, 250-dən artıq elmi-pedaqoji və publisistik qəzet yazısı işıq üzü görüb. Kitablarından biri (“Şərqdə təlim-tərbiyə”) Tehranda, biri (“Azərbaycanda təhsilin inkişaf istiqamətləri”) Moskvada nəşr olunub. 20 kitabın tərtibçisi, 100-dən çox kitabın elmi redaktoru və rəyçisi olub. Əsərləri Bakı, Moskva, Səmərqənd, Çeboksarı, Tehran, Təbriz, İstanbul, Astana, Sankt-Peterburq və Tbilisi şəhərlərinin nüfuzlu jurnallarında və elmi məcmuələrində Azərbaycan, rus, türk, özbək dillərində çap olunub. Yunanıstan, Albaniya, Rusiya, Finlandiya, İsveç, Norveç, Danimarka, Estoniya, İspaniya və Portuqaliyada yaşlıların təhsili ilə bağlı keçirilən beynəlxalq konfranslarda iştirak edib. Son illərdə onun yaradıcılığında yeni bir elmi istiqamət – Qərbi Azərbaycanda təhsil və pedaqoji fikir tarixinin tədqiqi və təbliği -formalaşmışdır. Bununla bağlı “İrəvan Müəllimlər Seminariyası və onun məzunları” (2022), “İrəvan kişi gimnaziyası və onun azərbaycanlı məzunları” (2024) monoqrafiyaları və silsilə məqalələri nəşr olunub.

Elmi kadr hazırlığı
Onun elmi məsləhətçiliyi ilə 4 nəfər pedaqogika üzrə elmlər doktoru, elmi rəhbərliyi ilə 35 nəfər pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib. 4 nəfərin elmlər doktoru, 36 nəfərin pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiya işinin rəsmi opponenti olub.1997-ci ildən 2009-cu ilə kimi Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK-ın Təhsil Problemləri İnstitutunda və ADPU-da fəaliyyət göstərən ümumi pedaqogika, pedaqogika və təhsil tarixi ixtisası üzrə Dissertasiya Şurasının üzvü olub. 2009-2016-cı illərdə ADPU-da fəaliyyət göstərən ümumi pedaqogika, pedaqogika və təhsilin tarixi üzrə Dissertasiya Şurasının sədr müavini olub. Sədrliyi ilə 22 nəfər elmlər doktoru, 155 nəfər pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyası müdafiə edib. Hazırda ADPU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvü, Dissertasiya Şurasının nəzdindəki seminarın sədridir. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının nəzdindəki elmi seminarın üzvüdür. 1993-2016-cı illərdə Respublika Elmi Tədqiqatların Təşkili və Əlaqələndirmə Şurasının üzvü olub. Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının Pedaqogika, psixologiya və fənlərin tədrisi metodikası bölməsinin üzvüdür.

Elmi jurnalarda təmsilçiliyi

“ADPU-nun Xəbərləri”, “Kurikulum”, “Azərbaycan məktəbi”, “Məktəbəqədər və ibtidai təhsil”, “Təhsildə İKT”, “Dədə Qorqud araşdırmaları”, “Media və təhsil innovasiyaları”, “Bakı Qızlar Seminariyasının Elmi Xəbərləri”, “Naxçıvan Universitetinin Elmi Xəbərləri”nin redaksiya heyətinin üzvü, “Pedaqoji tədqiqatlar” elmi məqalələr məcmuəsinin və “İbtidai təhsilin problemləri” elmi məqalələr toplusunun baş redaktorudur.
Azərbaycanda müəllim kadrları hazırlığının strategiya və konsepsiyasını hazırlayan işçi qrupunun, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin “Elm və Təhsil Məsələləri Daimi Komissiyası”nın təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu hazırlayan işçi qrupunun, Fasiləsiz Pedaqoji Təhsil üzrə Koordinasiya Şurasının, Dərslikləri Qiymətləndirmə Şurasının üzvü, “Həyat bilgisi” fənn kurikulumunu hazırlayan işçi komissiyasının sədri olub.
Elmi uğurları, mükafatları, Prezident təltifləri
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, akademik Mehdi Mehdizadə, “Gənc alimlər”, “Firidun bəy Köçərli” və “Qızıl qələm” mükafatları laureatıdır. “Avropa Nəşr Mətbu evi” komissiyasının qərarı ilə “Ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alim” qızıl medalı (2009), Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə “Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi” (2010) döş nişanı ilə təltif olunub. “Vektor” Beynəlxalq Elmi Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə “XXI əsr Azərbaycan ziyalıları” ADPU-da “İlin müəllimi” (2007), “İlin alimi” (2011, 2013, 2015) müsabiqələrinin qalibi olub. Təhsil Nazirliyinin, müxtəlif ali təhsil müəssisələrinin, beynəlxalq və respublika səviyyəli təhsil qurumlarının, KİV-in fəxri fərman və diplomları ilə təltif edilib.
1998-ci ildə Moskva şəhərində yerləşən Beynəlxalq Pedaqoji Akademiyanın həqiqi üzvü, 2010-cu ildə isə Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) seçilib.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İ. Əliyevin sərəncamları ilə “Tərəqqi” medalına (2006) və Əməkdar elm xadimi (2011) fəxri adına və 3-cü dərəcəli “Əmək” ordeninə, respublikanın ən ali medalına - “Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalına və “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti-100” yubiley medalına layiq görülüb.
Qərbi Azərbaycan İcmasının Ziyalılar Şurasının sədr müavini, Çəmbərək rayon icmasının İdarə heyətinin üzvü, Cil kənd icmasının sədri, Qərbi Azərbaycan İcmasının nəzdindəki Elm komissiyasının üzvüdür.
Anadan olmasının 50 və 60 illiyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri Həmkarlar İttifaqının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Təhsil İnstitutunun, ayrı-ayrı qəzet və jurnalların redaksiya heyətinin Fəxri fərmanları və diplomları ilə təltif olunub. Haqqında “Professor Fərrux Rustəmov-50” (2011), “Fərrux Rüstəmov. Biblioqrafiya” (2016), ”Professor Fərrux Rüstəmov və “Pedaqoji tədqiqatlar” məcmuəsi (2025), “Fərrux Rüstəmov və Azərbaycan pedaqogikaşünaslığı” (2025), “Professor Fərrux Rüstəmov və yetirmələri” (2025) kitablarının nəşri Fərrux Rüstəmova böyük hörmət və etimadın ifadəsidir.



Yaradıcılığına akademik baxış

AMEA-nın prezidenti, akademik İ.Həbibbəyli yazırdı ki, professor Fərrux Rüstəmovun pedaqoji yaradıcılığı, elmi məktəbi, təşkilatçılıq fəaliyyəti və milli təhsil quruculuğu və pedaqoji kadr hazırlığındakı xidmətləri onu Azərbaycan pedaqoji elminin qürur duyulan şəxsiyyətlərindən birinə çevirmişdir. Akademik H. Əhmədov öz yetirməsi haqqında yazırdı: “Fərrux Rüstəmovun əsərləri Azərbaycan pedaqoji elmini zənginləşdirən elmi yaradıcılıq nümunələridir.” Prof. Ə.Ağayevin təbirincə desək, Fərrux Rüstəmovun “Azərbaycan pedaqogikaşünaslığı” pedaqoji elmimizin bir əsrlik salnaməsidir, Azərbaycan pedaqoji elmində hadisəyə çevrilmiş bir əsərdir. Pedaqogikaşünaslığın meydana gətirilməsi məhz Fərrux Rüstəmova məxsus elmi fədakarlıq, yaradıcı xidmətdir. Fərrux Rüstəmov elmşünaslığın tərkib hissəsi kimi pedaqogikaşünaslığı yaratmış və formalaşdırmışdır. O, Azərbaycan pedaqikaşünaslığının pioneri olaraq öndədir. Fərrux Rüstəmov mükəmməl pedaqogika tarixçisidir. O, Əhməd Seyidov, Mehdi Mehdizadə, Mərdan Muradxanov, Hüseyn Əhmədov məktəbinin ənənələrini yaşadaraq və müasirlik düşüncəsi ilə onları inkişaf etdirərək, məzmununu, elmi əhatə dairəsini genişləndirərək sanballı bir elmi mövqeyə malik olmuşdur.
Azərbaycanda elmi-pedaqoji fikrin inkişafında və bir elm sahəsi kimi pedaqogikaşünaslığın formalaşdırılmasında professor Fərrux Rüstəmovun müstəsna xidmətləri vardır. Fərrux Rüstəmovun özünəməxsus yaradıcılıq üslubu və fərqli düşüncə tərzi vardır. Bu onun demək olar ki, bütün əsərlərində özünü göstərir. Üzərində adı olmasa belə, hər hansı bir kitabın, məqalənin, tədqiqat əsərinin Fərrux müəllimin qələmindən çıxdığını duymaq mümkündür. Lakonik düşüncə tərzi, faktlara obyektiv münasibət, analitik təhlil, fakt və hadisələrə həmin dövrün sosial-siyasi və tarixilik müstəvisində yanaşmaq, müqayisə, ümumiləşdirmə və nəticənin əsaslandırılması kimi tədqiqatçılıq bacarığı onun yaradıcılığına xas olan keyfiyyətlərdir.
Prof.Y.Babayev haqlı olaraq qeyd edir ki, XX əsrin əvvəllərində F.Köçərlinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi üçün təkbaşına gördüyü işi Fərrux müəllim pedaqogika tarixi üçün XXI yüzilliyin əvvəllərində eyni həvəs və əzabkeşliklə yerinə yetirmişdir.
Professor F. Rüstəmov məhsuldar pedaqoqdur. Bu barədə həmkarım professor Akif Abbasov yazır: “Məndən soruşsaydılar ki, müasir günümüzdə pedaqoqlar arasında ən məhsuldar olanı kimdir? Mən tərəddüd etmədən deyərdim - Fərrux Rüstəmov.” Bu, mübaliğə deyil, həqiqətdir. Bu fikir yalnız bir alim həmkarımın təəssüratı deyil, Azərbaycan elmi-pedaqoji ictimaiyyətinin ümumi rəyidir.
Professor Fərrux Rüstəmovun pedaqogika elmi sahəsində xidmətləri çoxdur. Onun yazdığı bir çox dərslik və dərs vəsaitləri müəllim və tələbələrin ən çox müraciət etdikləri mənbələr sırasında mühüm yer tutur.
Bir faktı xüsusi qeyd etmək lazımdır. 2021-ci ildə müəllim hazırlığının flaqmanı olan Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin 100 yaşı tamam olurdu. Hazırlıq ərəfəsində heç bir mübaliğə olmadan deyirəm ki, gecəli-gündüzlü işləyənlərdən, arxivlərdə çalışan, ötən yüz ili “canlandıranlardan” məhz Fərrux müəllim oldu. İkicildlik “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarixi”, “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin professorları”, “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektorları” kitabları həqiqətən də nadir və çox böyük əziyyət, zəhmət tələb edən əsl tarixi tədqiqatlar oldu.
Professor F. Rüstəmovun şəxsiyyəti təkcə bunlarla məhdudlaşmır. Əsl pedaqoqlara məxsus humanistlik, ehtiyacı olsun-olmasın hamıya, xüsusən gənc tədqiqatçılara kömək etmək, elmi rəhbərimiz olan mərhum akademik Hüseyn Əhmədov kimi onların əlindən tutub irəliləmələrinə yardımçı və dəstək olmaq Fərrux müəllimin ən gözəl keyfiyyətlərindən biri kimi tanıtdırır və sevdirir. Dostcanlı, həmkarlarına qarşı səmimi, tələbə və yetirmələrinə mehriban münasibət, hamıya kömək etməyi özünə borc hesab edən Fərrux müəllim tələbələri tərəfindən də çox sevilən müəllimlərdəndir. Onun istər yüksək elmi məclislərdə, istərsə də tələbə auditoriyalarında mühazirələri və çıxışları həmişə maraqla qarşılanır və dinlənilir. Çünki burada həmişə yeni söz, yeni fikir və yeni faktlar olur ki, bunlar da dinləyicini istər-istəməz özünə cəlb edir.
Azərbaycan pedaqoji mühitində özünə möhkəm mövqe qazanan, fikirləri ilə hesablaşılan alimlərdən biri olan Fərrux Rustəmov pedaqoji sahədə yeni bir ənənənin əsasını qoyub. Elmi re-daktorluğu ilə doktorantlarının əsərlərinin monoqrafiya şəklində nəşrinə nail olub. Həmin əsərlərə geniş “Ön söz” yazaraq tədqiqatçıların ilk qələm təcrübələrinə yüksək qiymət verib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə hazırlanan “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası”nın “Azərbaycan cildi”ndə pedaqogika elmi haqqında xüsusi oçerkin yazılması, prof.Misir Mərdanovun Azərbaycan təhsilinin salnaməsi hesab olunan, fundamental “Azərbaycan təhsil tarixi” çoxcildliyinin elmi redaktorluğunun ona həvalə olunması Fərrux Rustəmovun elmi-pedaqoji ictimaiyyət arasında yüksək nüfuzuna, intellektual səviyyəsinə və kreativ düşüncə sahibi olmasına dəlalət edir.

Uğurun açarı ailədir

Fərrux müəllim gözəl ailə başçısıdır. Həyat yoldaşı Şəlalə xanım Memarlıq və İnşaat Mühəndisləri Universitetində mühasib işləyir. Qızı Sevinc Qlazko Universitetində (Şotlandiya) doktorantura təhsili alır. Oğlu Orxan Böyük Britaniyada ali təhsil alıb.
Pedaqoji elmlər doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Fərrux Rüstəmov ömrünün ən məhsuldar dövrünü yaşayır. “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin yubeliyi” (yubileydən-yubileyə), “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultay” kitabları üzərində işləyir. Ona bu yubiley ilində uzun ömür, möhkəm can sağlığı, işlərində uğurlar və daha böyük yaradıcılıq uğurları arzu edirik.



Müseyib İLYASOV,

ADPU-nun Təhsil menecmenti kafedrasının pro¬fes-soru, pedaqogika elmləri doktoru, Əməkdar müəllim

Söhrab Tahir-100

RUHUMU RASTA

KÖKLƏYƏN POEZİYA

Mən vətən deyirəm, yanır dil-dodaq,
Vətən də ağızda alovlanarmış!
Yox, hamı bilir ki, sən məndə ancaq ,
Düyünlü yumruqsan, qəzəbli baxış!
Keçmişlə gələcəyin arasında körpülər salaraq həyata müqavimət göstərməkdir şairlik. Gözdən axan yaşları qələmindən şeir kimi axıtmaqdır şairlik. Gümanı söz olub dərdini sözə çevirib cilasına ürək odu qatanlardır şairlər. Hələ nöqtəsizdir bir çoxunun cild-cild kitablara dönən misraları...
...Onun bu dünyadakı 90 illik ömründən sonra qoyub-getdiyi mirasın bədii-estetik, ictimai-fəlsəfi miqyası nəinki 90 ilin, hətta aradan keçən 100 ilin də çərçivələrinə sığışmır. 200 ildən də çox bundan əvvəl “Gülüstan”la viranə qalan yurdumuzun ,“Türkmənçay” fəlakətindən sonra dərdlərinə bir az da dərd calanan xalqımızın, gözyaşı Araz olan millətimizin möhnətinin tərcümanıdır Söhrab Tahirin poeziyası.
XX əsrin 40-cı illərində taleyin sapandı Əli Tudə, Mədinə Gülgün, Balaş Azəroğlu, Hökumə Billuri, Pənahi Makulu və başqaları ilə bərabər Söhrab Tahiri də Arazın o tayından bu tayına atdı və onların vətəndən vətənə mühacirəti başladı...Elə o gündən ürəyi şeirə döndü gözləri qürbət olan şairin.
Taleyi Şimali Azərbaycana bağlansa da, Arazın suları ürəyindən yol saldı. “Dənizlər, dəryalar mənə dayazdır, Ən dərin bir çay var, o da Arazdır”,-dedi Söhrab Tahir. Bu ürəyin yanğısını söndürməyə Araz sularının gücü yetmədi, şairin kədəri könlündən qələminə axdı misra- misra, sətir-sətir...
Onun Araz haqqında şeirləri sərt qışda açan çiçəklər kimidir; hüznü ətrindən çox, ətri az tapılan, ləçəkləri ayaz yemiş, tikanları daha sərt, budağı daha qırılğan, torpağı günəşə möhtac...Söhrab Tahirin Araz haqqında şeirləri suların zümzüməsinə bənzəsə də, çala bilməz ozanlar bu havanı, saz titrəyər, tel qırılar... Sakit axsa da, içində min illik ağrını, bölünmüş vətənin yaralarını daşıyan Arazın susmayan harayıdır şairin sözləri:
Öləndə kəfənim ikiqat olsun,
Ruhum o taydadır, qəbrim bu tayda.
Dözümlü xalqıma heykəl qoyulsun
Ortadan qurumuş bir dəli çayda.
Can cövhəri vətən eşqindən mayalanan bu sətirlər bir muğam üstə kökləyir insanı...Rasta bənzəyir Söhrab Tahirin şeirləri; sükutun içində saxlanan bir hayqırtı kimi təmkinli, ağır-ağır...Onun şeirləri bir yanı ümid dolu yanıqlı səs dalğasında Rastla qovuşub uca-uca dağlar başından aşıb, nurlu dərələr boyunca keçib, milyonlarla ürəklərə yol tapıb ikiyə bölünmüş vətənin hər yerinə yayılır. Sədası insanı indiki zamandan qoparır, sabahlara yolçu edir, ruhumuzu rasta kökləyir bu poeziya; həsrətin yanğın yerində mənəvi dayaq nöqtəmizə dönür. Söhrab Tahirin şeirlərini oxuyanda anlayırsan ki, bu həsrət yalnız ağrı deyil, həm də insana kimliyini unutdurmayan yaddaşdır. Anlayırsan ki, Araz ayrılıq rəmzi olsa da, sularında iki sahilin kölgəsini görüntüləyərək ümidin də içindən axır, onları bir-birinə yadlaşmağa qoymur. Araz ayırsa da, unutdurmur, əksinə, xatırladır.
Bəlkə də həyat yaşadığımız deyil, yaşaya bilmədiklərimizə necə baxdığımızdan ibarətdir. Söhrab Tahirin poeziyasına dərindən bələd olduqca düşünürsən ki, ağrının-acının içindən keçmək insanı gücləndirər, bu çətinliyin içində nəcib qala bilmək isə insanı başqalarından fərqli qılar. Və beləcə onilliklər bir-birini əvəz etdikcə qəlbinə köç edən sıxıntılar səbrinə heyran qaldı şairin...Arzuları ilə məcburiyyətləri arasında çarəsizlikləri sərt olsa da, nə vaxtsa doğma yurda qovuşmaq ümidi şeirlərinə ruh verdi. Bu ruh onun poeziyasını heç vaxt tərk etmədi:
Qorxaqlar önümdə çöküb əyilsin,
Vətənsiz vüqarım göyə dikəlsin;
Deyin azadlığa ardımca gəlsin,
Mən onun ardınca gəlmərəm daha.

Söhrab Tahir oxucunu təkcə şəxsi nisgilə deyil, ümummilli ağrıya da şərik edir. Vətən anlayışı Söhrab Tahir poeziyasında coğrafi sərhədlərlə məhdudlaşmır. Onun üçün vətən dil, yaddaş, tarix və mənəvi bütövlük deməkdir. Onun yaradıcılığı Cənubi Azərbaycan mövzusunun ədəbi təcəssümündə mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, milli yaddaşın qorunmasında əvəzsiz rol oynayır. Söhrab Tahirin yaradıcılığında Cənub həsrəti milli ağrının səssiz fəryadıdır.Bu coğrafi bölünmədən milli faciəyə gedən yol isə Arazdan keçir.“Araz boyda şırımın”qaysaq tutmuş yarasından söz açanda, Təbrizlə Bakı arasında birlik istəyini ifadə edəndə Söhrab Tahir o taylı-bu taylı bir məmləkətin Arazüstü körpülərini salırdı. Bu körpülərin dayaqlarından biri isə o özü idi:
Azad qardaşım var, onunla xoşam,
Mən gərək sahili sahilə qoşam,
İki bölünməkdən elə qorxmuşam
Çöpü də ikiyə bölmərəm daha!

Vaxtilə tanınmış ziyalı, türkoloq doktor Cavad Heyət çıxışlarından birin-
də söyləmişdi ki, heç bir millətin ədəbiyyatında mövcud olmayan həsrət
ədəbiyyatımız vardır. Həsrət ədəbiyyatı bizim üçün də dərdlərimizi bölüşmək, mənən birləşmək vasitəsi olmuşdur.
Ayrılıq, həsrət mövzusu uzun illərdir ki, hər iki tayın sağalmaz yarasına çevrilmişdir. O taylı, bu taylı elə bir Azərbaycan şairi tapmaq olmaz ki, xalqın ayrılıq həsrətinə, ağrı-acısına öz münasibətini bildirməsin. Əsrlər bir-birini əvəz edir, siyasi-ictimai epoxalar dəyişir və hər dəfə də Cənub mövzusunda olan ədəbi irs daha təzə, daha yeni nəzəri-estetik baxış bucağı tələb edir. Söhrab Tahirin şeirlərində Cənub həsrəti yalnız keçmişə yönəlmiş kədər deyil, gələcəyə ünvanlanan ümid və çağırışdırır. Şair bu həsrəti milli oyanışın, birliyə çağırışın poetik ifadəsinə çevirir.
Nəhəng insanların sadəcə doğum tarixləri vardır. Bioloji olsa belə, onların həqiqi ölüm tarixləri olmur. Bir insandan ən son söz açıldığı tarix onun ölüm tarixi ola bilər. Söhrab Tahirdən isə əsrlər keçsə də, bu günkü kimi söz açılacaq. Onun həsrət qoxulu, hicran nəğməli, əzəl mübtədası vətən olan əsərləri həmişə özündən də, müəllifindən də söz açdıracaq. Söhrab Tahirin şeirləri ünvanı bilinən, amma vaxtilə yazılıb göndərilməmiş məktublar kimidir. Həsrətdən doğulan misralar indi sanki pərvazlanıb Arazın o tayına uçur, müəllifindən, onun arzularından söz açdırır.
Söhrab Tahirin şeirlərində Cənub həsrəti Azərbaycan poeziyasında milli dərdin ən səmimi və təsirli ifadələrindən biridir. Şair bu mövzunu şəxsi taleyin hüdudlarından çıxararaq ümummilli problem səviyyəsinə yüksəltmişdir. Onun yaradıcılığı Cənubi Azərbaycan mövzusunun ədəbi təcəssümündə mühüm mərhələ olmaqla yanaşı, milli yaddaşın qorunmasında əvəzsiz rol oynayır. On ildən çoxdur ki, şair cismən aramızda yoxdur. Lakin özünün də dediyi kimi:
Dərdi dərd olmuşdur elin də mənə,
Ağladım, bir naşı güləndə mənə,
Heç kəs ağlamasın öləndə mənə,
Mən heç vaxt, heç zaman ölmərəm daha!

Gələcəyə Daşınan

Keçmiş:

“Avey” Qoruğunun

37 İllik Salnaməsi


Qazax rayonunda fəaliyyət göstərən “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət qoruğu 1989-cu il 22 fevral tarixində Azərbaycan Nazirlər Sovetinin 99 № li qərarı ilə yaradılıb. Azərbaycan Elmlər Akademiyası, Respublika Mədəniyyət Nazirliyi və Qazax XDS İcraiyyə Komitəsinin 14 saylı iclas protokolu əsasında “Avey” Dövlət qoruğunun əraziləri rəsmiləşdirilmişdir. Qoruğun Nizamnaməsi yazılmış, əsas fəaliyyət növü müəyyən edilmiş, möhürü, ştampı hazırlanmış və qoruğa təqdim edilmişdir.
“Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət qoruğu zəngin tarixi memarlıq və arxeoloji abidələr diyarı kimi ən qədim daş dövrünün yadigarı olan “Avey” məbədinin adı ilə adlandırılıb. Qoruğun iş prinsipi abidələr haqqında məlumat toplamaq, abidələrin qorunması, toxunulmazlığı və bərpasını təmin etməkdir. Qoruq əsasən tarix, mədəniyyət, memarlıq, bədii və etnoqrafiya və digər folklorşünaslıqla məşğuldur. Qoruğun ərazisində olan: arxeoloji və memarlıq abidələri, daşınan və daşınmaz tarixi və mədəniyyət abidələri qoruğun əsas mülkiyyəti hesab olunur. Bu ərazilərdə yüzlərlə qədim paleolt, mezeolit, eneolit, orta əsr, tunc, mis dövrlərinin və sonrakı tarixi əsrlərin mədəniyyət abidələri mövcuddur.
Qoruq bir müddət Nazirlər Komitəsinin nəzdində “Tarix və Mədəniyyət Abidələrinin Mühafizəsi və Bərpası” adı altında fəaliyyət göstərmiş, hazırda Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti tabeçiliyində fəaliyyətini davam etdirir.
“Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun ərazisində 56 abidə qeydiyyata alınmışdır. Bu abidələrdən 1-i dünya, 33-ü ölkə, 22-si isə yerli əhəmiyyətlidir. Onların 15-i memarlıq, 36-sı arxeoloji, 5-i dekorativ tətbiqi-sənət nümunəsidir. Abidələrdən 13-ü sərhəd zolağında, 14-ü isə işğal altındadır.
“Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun sahəsi 3613 hektardır. Qoruğun 3 filialı mövcuddur.
1.Əskipara filialı. Sahəsi 2783 ha- Əskipara kəndində yerləşir;
2.Damcılı filialı. Sahəsi 800 ha- DaşSalahlı kəndində yerləşir;
3.Göyəzən filialı. Sahəsi 30ha-Abbasbəyli kəndində yerləşir.
Qoruğun ərazisində 56 tarixi abidə qeydiyyata alınmışdır ki, bunlardan 1-i dünya, 33-ü ölkə, 22-si isə yerli əhəmiyyətlidir. Yenə də bunlardan 15-i memarlıq, 36-sı arxeoloji, 5 ədədi isə dekorativ tətbiqi sənət nümunəsinə aiddir.
Abidələrdən 13-ü sərhəd zolağında, 14-ü isə işğal altındadır.
Qeydiyyata alınması üçün qoruq ərazisində yerləşən 18 müxtəlif tarixi abidənin adı Nazirliyə təqdim olunmuşdur ki, bunlardan da ikisi işğal altındadır.
Abidələrdən qoruq ərazisində yerləşən, lakin qeydiyyata götürülməyən “Məmməd Koxa” bulağı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin layihəsi və dəstəyi ilə tam bərpa olunmuşdur.
Ümumiyyətlə Qazax rayonunda qeydiyyata alınmış 112 arxeoloji və memarlıq abidələri var. Bunlardan 3-ü dünya əhəmiyyətli abidədir;
1. Sınıq körpü;
2.Damcılı mağarası;
3. Baba Dərviş abidəsi.
51-i ölkə əhəmiyyətli; 58-i isə yerli əhəmiyyətli abidədir. Bunların 45-i memarlıq; 56-sı arxeoloji; 6-sı bağ-park monumental; 5-i dekorativ-tətbiqi sənət nümunələridir.
Qoruq əcdadlarımızın bu ərazilərdəki yaşayış məskənlərini, ən qədim insanların, tayfaların həyat tərzini, mədəniyyətinin, inkişaf etmiş dövrlərini, ailə-məişət adətlərini və mənəvi mədəniyyət məsələlərini kompleks şəkildə tədqiq edir və araşdırır, bütövlükdə təbliğat yolu ilə ictimaiyyətə çatdırır. Eyni zamanda qoruq tarixi yerlərə ekskursiyalar təşkil edir. Mühazirə və söhbətlər, “18 aprel beynəlxalq abidələr və tarixi yerlər günü”, “27 sentyabr turizm günü” və digər müxtəlif kütləvi tədbirlər həyata keçirir.
Maddi mədəniyyət abidələri, etnoqrafik materiallar, əşyalar toplanılır, mütəmadi arxeoloji qazıntılar aparılır. Qazax mahalının keçmişi, tarixi, onun zəngin mədəni irsi öyrənilir.
Bu gün “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun yaradılmasının 37-ci ildönümüdür.
Azərbaycanın qədim tarixini, Paleolit dövründən bu günə qədər uzanan mədəni irsimizi özündə yaşadan “Avey” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun yaradılmasının 37-ci ildönümü münasibətilə bütün kollektivimizi ürəkdən təbrik edirik! Damcılı mağarasından Göyəzən zirvəsinədək uzanan bu müqəddəs torpaqların qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi yolundakı fəaliyyətimizdə uğurlar arzulayırıq.
Daşların yaddaşını qoruyan, uca Göyəzənin ətəyində tarixin nəfəsini hiss etdirən “Avey” qoruğu 37 yaşında! Qədim məbədlərin sükutu, Avey dağının əzəməti və ulu babalarımızın izləri bu məkanda birləşir. Milli mənliyimizin aynası olan bu abidələr kompleksini qoruyan hər kəsə təşəkkür edirik. Yeni yaşınız mübarək əziz Avey kollektivi!
Şair Tofiq Saleh “Avey dağının dastanı” poemasında yazır:
Baxdıqca insanı aparır xəyal,
Yatır neçə idrak, neçə min kamal
Daşları lay-laydır, suxuru qumsal,
Allahdan vergidir bu böyük Mahal,
Yol ver, Avey dağı, aç qapıları,
Görüşünə hər yerdən insanlar gəlir!

Elnurə ALIYEVA,

Qazax rayonu Avey Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğunun Elmi işçisi

BÜTÖV AZƏRBAYCANIN ALİMİ

ELDAR MƏMMƏDBƏYLİ-85

Abunəçisi olduğum “Bütöv Azərbaycan“ qəzetinin səhifələrində vaxtaşırı rast gəldiyim və oxumamış ötə bilmədiyim imzalardan biri də tanınmış mütəfəkkir və alim Eldar Məmmədbəylinin imzasıdır. Onun yazıları və onun haqqında yazılanlar həmişə diqqətimi cəlb edir və məndə xoş təəssüratlar yaradır. Eldar müəllim kimya sahəsi üzrə tanınmış alım olsa da, onun yaradıcılığının çoxcəhətliyi adamda heyranlıq doğurur. Mən onun elmi yardıcılığından söhbət açmaq istəmirəm. Çünki bu sahə mətbuatda, o cümlədən oxucusu olduğum “Bütöv Azərbaycan” qəzetində o dərəcədə ətraflı işıqlandırılıb ki, artıq nə isə yazılsa yersiz alınar. Ancaq yaradıcılığının digər sahələri haqda bir neçə kəlmə yazmağı özümə borc bilirəm. Onun yaradıcılığının mühüm cəhəti ictimai-mənəvi problemlərə həssas yanaşmasıdır. O, cəmiyyətdə baş verən haqsızlıqlara biganə qalmır, sosial ədalət, vicdan, məsuliyyət kimi anlayışları bədii müstəvidə ön plana çəkərək, oxucunu cəmiyyət üçün pozitiv mənəvi mövqe tutmağa çağırır. Nəticə etibarıilə Eldar Məmmədbəyli yaradıcılığı milli ruh, vətənpərvərlik, insanpərvərlik və mənəvi dəyərlərin vəhdəti ilə səciyyələnir.
Eldar müəllimin poeziya aləminə baş vurduqda isə təkcə “Sarıtel“ şeiri və Aşıq Ələsgərin Bakıdakı abidəsinin önündən keçərkən təsirlənib yazdıgı “Qadan alım” qoşması onun, şair, sanballı sənətçi yazar deyil, kimyaçı alim olduğuna inanmaq çətinliyi yaradır.
Məhəbbətin xəncər kimi, baş kəsir,
Gözəlliyin almaz kimi daş kəsir,
Ayaq donub, yarpaq kimi diz əsir,
Axan göz yaşımı sil qadan alım.

Uçub yuvasından bir tərlan gedir,
Dünyadan zavallı bir insan gedir,
Eldara bəxş olmuş bir zaman gedir,
Gəl məni son yola sal qadan alım.
Şükürlər olsun ki, qoşmada deyildiyi kimi Eldar müəllimə bəxş olunmuş zaman boşuna axıb getmir. Bu yaxınlarda AMEA-nın yubileyi ilə əlaqədar olaraq Eldar Məmmədbəylınin Azərbaycan elminin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 5 noyabr 2025-ci il tarixli fərmanı əsasında “Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fəxri diplomu” ilə təltif olunması xəbərini də “Bütöv Azərbaycan” qəzeti vasitəsilə öyrəndim. Sonradan bəlli oldu ki, Eldar müəllim və bu fərman əsasında mükafat alan AMEA-da uzun müddət çalışan digər dəyərli alimlərimiz, hər hansı təqdimat olmadan şəxsən möhtərəm Prezidentimizin göstərişi və nəzarəti ilə yoxlanılmış və ədalətli seçim edilmişdir.
Bu da ona əsas verir ki, mətbuatımız dövlət qürumları tərəfindən diqqətlə izlənilir və onun elmi və yaradıcılıq fəaliyyətinin mətbuatda geniş şəkildə işıqlandırılması öz bəhrəsini vermişdir. Bu sahədə “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin də rolu danılmazdır. Məhz buna görə də Azərbaycanımızın bütövlüyü uğrunda əzmlə mübarizə aparan qəzetin təsisçisi Tamxıl Zirəddinoğluna da dərin minnətdarlığımızı bildiririk.
Eldar Məmmədbəyli özünün çoxcəhətli və əhatəli yaradıcılığı sayəsində təkcə Respublikamızda deyil, “Bütöv Azərbaycan” qəzeti vasitəsilə cənublu qardaşlarımız tərəfindən də tanınır və sevilir.
Bu il 85 illik yubileyi qeyd olunan Eldar Məmmədbəylinin 90 illik yubileyinin Bütöv Azərbaycanın alimi kimi Bütöv Azərbaycanımızda qeyd ediləcəyinə inanıram.

Elman RÜSTƏMOV,
Əczaçı, ehtiyatda olan tibb xidməti polkovnik- leytenantı,
yazıçı publisist
05.02.2026

İnsanı həyata bağlayan

ən gözəl hiss


(SƏDRƏDDİN MÜƏLLİM, 65-İN MÜBARƏK!)
Hamımız yaxşı bilirik ki, insan ömrü xatirələrlə zəngindir. İnstitut illəri də ömrümüzün ən şirin anlarıdır. İnsanın yaşadığı anlar yaddan çıxsa da, bəzi həqiqətlər yaddaşa möhür vurur. İnstitut illəri kimi. Biz o illəri xoş duyğu kimi dadırıq. Çünki ömrümüzün ən titrək, ən kövrək çağları məhz həmin illərə təsadüf edir. Hərənin taleyində bir səhifə açılır o illərdən sonra...
Dostlar da ulduzlar kimidir, onları hər zaman görə bilməzsən, amma bilirsən ki, onlar həmişə sənin yanındadırlar və səni düşünürlər...
Əziz Sədrəddin müəllim! Bu gün məni görə bilməsən də, bil ki, mən səninləyəm… Sənin kimi dostum olduğu üçün özümü çox xoşbəxt hiss edirəm. Qoy bütün pisliklər həyatınızdan uzaq olsun! Yaxşı dostsan! Ad günün - 65 illik yubileyin mübarək, qardaş! Özünüzü tənha hiss etdiyiniz zaman, sizi düşünən və ürəyində sizin üçün yer ayıran bir dostunuz olduğunu unutmayın.

Həyat dediyin bu qısa səfərdə çox insan tanıyırsan, amma dost dediyin adamlar barmaqla sayılır. Sən barmaqla göstəriləsi dostsan. Sənə həyatda qarşılaşacağın çətinliklərdə həmişə qalib olmağını və yeni yaşda ümidini itirməməyi arzulayıram. Sağlam, xoşbəxt və dinc günlər həmişə səninlə olsun.
Sədrəddin müəllim, sən də bilirsən, əsl dostluğun olmadığı həyat səhnələri notsuz, ya da notu pozulmuş musiqi kimidir. Qulaq asmağa cəhd edərsən, ancaq bir şey anlamazsan. Mən çox şadam ki, sənin kimi dostum, qardaşım olub və bu gün də var, aramızdakı o dostluq-qardaşlıq nə xoş ki, bu gün də davam edir. Çətin günlərimdə həmişə yanımda oldun, dəstəyini gördüm. Allah da daim səninlə olsun!
Məsafə əsl dostluğa mane ola bilməz. Bu xoşbəxt gündə sənin yanında ola biləcəm, ya yox, onu dəqiq deyə bilmirəm, ancaq əmin ol ki, hər zaman qəlbimdəsən. Doğum günün mübarək, əziz qardaşım. Sağlamlıq, müvəffəqiyyət, sevgi, xoşbəxtlik, bir sözlə, layiq olduğun hər şey yeni yaşında sənə yoldaşlıq etsin. Həyatın sürətlə getdiyinə üzülməyək.

Deyirlər, ən yaxşı illər tez keçən illərdir. Səninlə tanış olduğumuz 1983- cü ili xatırlayanda həmin gün dünən kimi görünür. Hər saniyəsini yaxşı xatırladığım o anlarda dərdlərimi bölüşdüyün üçün sənə təşəkkür edirəm.
365 günü səbrsizliklə gözləyirəm, əminəm ki, aramızdakı əsl dostluq bağları daha da artacaq, yaxşı gündə də, pis gündə də yenidən birlikdə olacağıq. 65 yaş, yubiley təbrikləri ilə qarşındayam.
Yaşa dolduqca doğum günlərini bir çox insan sevmir. Çünki qocaldığının fərqinə varır. Lakin hər yaşın öz gözəlliyi var. Bunu unutmamalıyıq. 65 yaş da bu qəlibə daxildir. Özünü daim cavan, gümrah və xoşbəxt hiss etsən, heç bir yaş səni qocalda bilməz.
Bir xatirə köçüdü institut illəri,
İllər bizi dost edir, sonra uzaq oluruq.
Eh, o illər çox şirin, çox acıdı bəlkə də,
Biz ömür qatarında qəmə tuzaq oluruq.

Gör, nə qədər il ötüb o işıqlı həyatdan,
Yenə xatirələrdə imisti izlər qalıb.
Hərəmizin qəlbində bircə yığın xatirə,
Sabaha şövqlə baxan qıyqacı gözlər qalıb.

İnstitut dostlarımızı harda görsək, bir anlıq
Susuruq, bizdən qabaq gözlər dinir eləcə.
Düz beş il çiynimizdə yük olan şirin çağlar
Gah parıltılı olur, gah da sönür eləcə.

Tələbə olmaq necə xoşbəxt olmaqdır düzü,
O illər xatirətək hey düşdükcə eh, yada.
Bir xatirə köçüdü əziz institut illəri,
Beş il sakin oluruq o sehirli «adada».

Əziz qardaşımı - Biləsuvar şəhəri Xanlar Qafarov adına İsmətli kənd tam orta məktəbinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi, gözəl insan, səmimi dost, qaygıkeş və təcrübəli pedaqoq, gənc nəslin təlim-tərbiyəsində xüsusi xidmətləri olan tələbə yoldaşım Sədrəddin Əhməd oğlu Əliyevi 65 illik yubileyi münasibətilə təbrik etmək mənim üçün bir şərəfdir.
Sənə möhkəm can sağlığı arzulayıram, unudulmaz dost!

Dərin hörmətlə:
Hüseyn İsaoğlu,
tələbə yoldaşın