Azadlıq Mübarizəsinin

Şəhidləri və Davamçıları


Əvvəli linkdəhttps://butov.az/guneyin_sesi/56699-qni-mirz-aabala-olu-brahimi.html

Ənuşirəvan

Qəni oğlu İbrahimi

Ənuşirəvan İbrahimi 12 may 1926-cı ildə Güney Azərbaycanın Astara şəhərində milli azadlıq hərəkatının tanınmış şəxsiyyətlərindən olan Qəni Ağabala oğlu İbrahiminin ailəsində anadan olmuşdur. O ibtidai təhsil almağa Astarada başlasa da, atasının Nəhavədə sürgün edildiyinə görə ibtidai təhsilini orada davam etdirməli olur. 12.12.1945-ci ildə Güney Azərbaycanda Milli Hökumət qurulduqdan sonra Ənuşirəvan atasının məsləhəti ilə Təbrizə gələrək, orada yeni təsis edilmiş polis məktəbinə daxil olur. SSRİ və İngiltərə danışıqlarında Sovet qoşunlarının Güney Azərbaycandan çıxarılacağından xəbər tutan Firidun və Ənuşirəvan qardaşları vətənin azadlığını qorumaq məqsədilə gənc könüllülərdən ibarət “Babək” adlandırdıqları gənc fədailər dəstəsi təşkil edirlər. Lakin Sovet qoşunları Güney Azərbaycandan çıxarılmasından əlavə SSRİ xüsusi xidmət orqanlaına bağlı olan səhra komandirlərinin vasitəsilə fədai dəstələrinin əsas hissələrini SSRİ ərazisinə keçirərək, orada tərksilah edilməsindən sonra, son dərəcə canlı hərbi qüvvə, hərbi texnika, silah-sursat baxımından zəifləmiş milli hərbi qüvvələr ingilislərin ağır hərbi texnika, o dövrün müasir silah, sursatla təmin etdiyi Rza Palani hərbi dəstələrinin hücumuna tab gətirə bilməyərək, çoxlu itkilər verməklə öz mövqelərindən geri çəkilməkdə idi. Bu zaman ölkənin Baş Prokuroru olan, böyük qardaşı Firidun İbarhimi Ənuşirəvanı yanına çağıraraq, təcili Astaraya gedərək bacılarının SSRİ ərazisinə keçməsinin qarşısını almaq tapşırığı verir. Bu zaman Palani rejiminin xüsusi hərbi qüvvələri Güney Azərbaycanda bir neçə istiqamətdən daxil olaraq, qonşu ölkələrlə, xüsusilə SSRİ ilə sərhədd xətlərini nəzarət altına alıb və bir-birinə yaxın məsafələrdə sərhədd postları qurmuşdular. 20 yaşlı gənc Ənuşirəvan qışın qarlı, şaxtalı, ara-sıra yollarda hərbçiləri, döyüş texnikası, sursatı və digər yük daşıyan yük avtomobillərdən başqa nəqliyyatın olmadığı bir vaxtda qardaşı Firidunun ona verdiyi tapşırığı yerinə yetirmək üçün Təbrizdən Astaraya yola düşür. Güney Azərbaycanın yaşayış mətəqələrinin Palani rejimi hərbiçilərinin qətlə yetirdiyi bəzi yerlərdə, xüsusilə Ərdəbildə, qalaq-qalaq yığılmış insan meyitlərinin arasından keçərək güclü qar yağması və çovğunun nəticəsindhə bağlanmış, mənim dünyaya gəldiyim Heyran gədiyində irəli gedə bilməyən maşınların texniki heyəti və sərnişinləri məcburən dayanmalı olur. Ənuşirəvan Heyran gədiyindən Astaraya qədər olan yolu piyada getməyi qərara alaraq yola çıxır. Bir müddətdən sonra hündürlüyü dizinə çatan qarlı yol şaxta və aclıq onu taqətdən saldığından yolun kənarında olan bir qəhvəxanaya girib nəsə yemək, bir qədər özünə gəlmək istəyir. Orada uşaqlıqdan tanıdığı bir nəfər tanıdığı adama rast gəlib, onunla söhbət zamanı Astaraya getdiyini və məqsədini ona danışır. Qısa bir istirahətdən sonra yola çıxan Ənuşirəvan bir qədər getdikdən sonra təsadüfən geriyə nəzər saldıqda həmin adamın, başqa birisi ilə onu təqib etdiyini görüb məsələnin nə yerdə, özünün isə hansı təhlükə ilə üzbəüz olduğunu başa düşür. Təqibdən yaxa qurtarıb, çaykənarı cığırla Astaraya gedib çatmaq məqsədilə özünü Astara çayı boyunca uzanan sıldırımdan qarlı dərəyə atır. Qarlı sıldırımdan sürüşüb çayın kənarına düşən kimi qarşısında iki nəfər silahlı Sovet sərhəd keşikçisini görür. Məqsədini onlara dedikdə, sərhədçilər ona öz qohumlarını Sovet İttifaqına pənah gətirənlərin arasında axtarmağı məsləhət görürlər. Ona bildirirlər ki, sərhədd hələ bağlanmayıb, sonra o geriyə qayıda bilər, gediş-gəliş azaddır. Sərhədd məntəqəsinə gətirilən Ənuşirəvanı qısa sorğu-sualdan sonra bir həftə sərhəd həbsxanasında saxlayırlar. Heyran gədiyindən piyada getdiyi yolda, qarlı sıldırıma özünü atanda şaxtalı havada, sonra da soyuq həbsxanada o xəstlənir, xəstəxanaya aparılır. Sağaldıqdan sonra onu bacıları və digər qohumlarının yanına gətirirlər.
Ənuşirəvan onlara Firidunun tapşırığını çatdırdıqda, onlar hamısı geriyə Güney Azərbaycan Astarasındakı evlərinə qayıtmaq qərarına gəlib, sərhəd məntəqəsinə çatdıqda onlara bildirirlər ki, artıq sərhəddin açıq qalma müddəti bitib və onları sərhəddən o taya buraxa bilməzlər. Bununla da bu ailə ikiyə bölünmüş olur.
Güneydən Quzey Azərbaycana mühacirət edən milli azadlıq hərəkatı iştirakçılarına dörd illik fəlakət saçan ağır müharibədən çıxmış ölkəyə məxsus çətin şəraitin verdiyi imkanlar daxilində mühacirlər Quzey Azərbaycanın müxtəlif regionlarında yerləşdirilib, işlə təmin edilmiş, təhsil almaları üçün müəyyən güzəştli kvotalar müəyyən edilmişdir.
Bakının Mərdəkan kəndində məskunlaşdırılan İbrahimilər təhsil almaq üçün Bakıya köçürlər. Ənuşirəvan İbrahimi Bakı Dövlət Universitetində tarix üzrə ali təhsil alır və sonra Moskvada “İran Xalq Partiyasının (Tudə) 1944-1946-cı illərdə reaksiyaya qarşı mübarizəsinin Məclisdə və hökumətin tərkibində fəaliyyəti timsalında” adlı dissertasiya işini müdafiə edərək alimlik dərəcəsi də alır. Qeyd edim ki, Ənuşirəvan İbrahimi bu dissertasiyada İran Xalq Partiyası (Tudə) rəhbərlərinin Güney Azərbaycan Demokrat Firqəsinə, ümumiyyətlə türklərə, türk milli hüquqlarına şovinist fars mövqeyi sərgiləməsi faktlarını göstərməklə bərabər, onların yeritdiyi siyasətin eybəcərliyini konkret faktlarla, obyektiv tənqid etdiyinə görə həddən artıq çox maneələrlə üzləşsə də, o mövqeyindən geri çəkilməmiş və komissiya onun göstərdiyi, danılması mümkün olmayan faktların obyektiv, məntiqi təhlili qarşısında təslim olmaqdan başqa çarələri olmadığından, onunla razılaşmalı olaraq, ona, tarix elmləri namizədi, alimlik dərəcəsi vermişlər. Lakin Moskva bu dissertasiyanın çap edilməsini qadağan edərək, dissertasiya işinin üstündə “xidməti istifadə üçün” yazaraq, bu günə qədər məxfi saxlanılmasına baxmayaraq, bir müddət öncə Güney Azərbaycan mucahidlərinin sonrakı nəslinin nümayəndələri Ənuşirəvan İbrahiminin bu namizədlik dissertasiyasının surətini əldə edib, Azərbaycan türkcəsinə tərcümə etmiş və sonradan bir çox dillərə də tərcümə edəcəklər.
Ənuşirəvan İbrahimi Bakıda ingilis dili üzrə də ali təhsil alır və bu zaman Rəfiqə xanım Axundova ilə tanış olub, ünsiyyət bağlayaraq evlənirlər. Bu evlilikdən onun Firidun, Fuad, Fəraməz adlı oğulları dünyaya gəlir. Əmisinin adını daşıyan Firidun əmisi kimi hüquqşünas, Fuad tibbi təhsil alaraq cərrah, Fəraməz isə iqtisadçı olur.
Ənuşirəvan İbrahimi siyasi fəaliyyətinə ADF-nin cavanlar təşkilatında başlayaraq, qısa bir zamanda ADF-nin Mərkəzi Komitəsinin üzvü, daha sonra ADF-nin I sədr müavini olmaqla firqənin ən fəal və nüfuzlu rəhbərinə çevrilir.
1960-cı ildə Kremlin göstərişi ilə “Vəhdət konfransı” keçirilirməkdə məqsədi SSRİ-nin baş ideoloqu, Sov.İKP MK Siyasi Bürosunun üzvü, M.Suslovun 11.01.1957-ci il tarixli “məsləhəti” ilə avqust ayının 1-2-ndə ADF və İXP MK üzvlərinin iştirakı ilə bu iki siyasi təşkilatın “fəhlə sinfinin vahid təşkilatı” adı ilə, bütövlükdə Qacar yurdunu öz əsarətinə alıb rus imperiyasının tərikbinə qatmaq, ən azından isə, orada öz mürtəce quruluşu kimi bir quruluş yaratmaqla, dövlətin başına bir şovinist ələ baxan fars qoymaqla, Qacar türklərini fars şovinizminin əsarətində saxlayaraq, türkləri birləşmə imkanından məhrum etmək idi. ADF-nin bu prosesdə yeganə nailiyyəti, ADF-nin öz adını, MK-sını saxlamaq şərti ilə İXP-nın Azərbaycan Əyalət Komitəsi kimi muxtariyyət statusu əldə edə bilməsi oldu. Bununla da uzun müddətdə ADF-nin müstəqil partiya olaraq fəaliyyətinə yekun vurulmuş oldu. ADF-nin nümayəndələrindən biri olaraq bu konfransda iştirak etmiş Ənuşirəvan İbrahimi öz xatirələrində təsdiq edir ki, “həqiqət ondan ibarətdir ki, bu konfransın qərarı ilə ADF ZORLA Tudənin içərisinə yerləşdirildi”.
1978-1979-cu ildə İranda inqilab baş verənə qədər, bir müddət öncə Ənuşirəvan İbrahimi Berlinə göndərilərək İXP İcraiyyə Heyətinin üzvü olaraq bu partiyanın İranla qonşu olan Türkiyə, Hindistan və bu kimi bir neçə ölkədə olan təşkilatlarının işlərinə rəhbərlik edir. Şahlıq rejimi çökdükdən sonra, Ənuşirəvan İbrahimi də İXP rəhbərləri sırasında Şərqi Almaniyadan İrana gəlir. İXP-nin şəhər, vilaət, əyalət təşkilatları bütün ölkə üzrə fəaliyyətini bərpa edərək işə başlayır. Ənuşirəvan İbrahimi də Təbrizdə Azərbaycan Demokrat Fİrqəsinin katibi olaraq fəaliyyətə başlayır. Ənuşirəvan anası Fatimə xanımın yanına 32 il ayrılıqdan sonra görüşə gedərkən, ailə üzvləri ilə birgə orada olan böyük bacısı İqlimə xanım dörd oğlunu ona təqdim edərək, – “Bunlar sənin fədailərindir” – deyir. Bu sözləri İranda islam inqilabının bütün cəmiyyətə mütləq hakim olduğu, bütün ölkə fanatik molla gözü və qulaqlarının nəzarəti şəraitində, ancaq qanında İbrahimilər nəslinin geninidaşıyıb, Qəni İbrahiminin milli azadlıq ideyasının mütləq hakim olduğu mühitdə tərbiyə almış dişi aslanı deyə bilərdi.
Ənuşirəvan İbrahimi sonra Nəhavəndə gedib atasının məzarını ziyarət edəndən sonra, Təbrizdə qardaşı Firidun İbrahiminin məzarı önündə, qardaşına müraciət edərək deyir: “Əziz qardaşım! Böyük ustadım! Mən çox istədim ki, son ana qədər sənin yanında olum. Amma sənin tapşırığına əməl etmək, məni səndən ayırdı. Mən bütün illər boyu səninlə birgə yaşamışam və mənə öyrətdiyini hər şeyə əməl etmişəm. Sənə qovuşmaq üçün də yolunu davam etdirirəm”.
32 il fasilədən sonra ADF Ənuşirəvan İbrahiminin rəhbərliyi ilə özünün leqal fəaliyyətini bərpa edir, “Azərbaycan” qəzeti anadilində çap edilir, bu qəzet vasitəsilə onun ətrafında mühacirətdə MK-nın üzvləri olan Seyidağa Onullahi, Məhəmmədhüseyn Xoşginabi, Tağı Musəvi, Mirvahab Əfxəmi, Məhəmməd Əli Fərid, Məhəmmədəli Müciri, Fəqih, İranduxt İbrahimi, Firidun Kazimi, Abdul Əmir Haşimi (Cavanşir) və başqaları birləşir, Azərbaycan xalqının milli-demokratik və mədəni hüquqlarının əldə edilməsi uğrunda birlikdə, çiyin-çiyinə mübarizəni davam etdirirlər. Ənuşirəvan da qardaşı Firidun kimi özü məqalələr yazaraq dərc etməklə bərabər, qəzetin hər sayında gedən məqalələri redaktə edir. O Güney Azərbaycanın şəhər və qəsəbələrində ADF-nin şöbələrinin yaradılmasının, onlara məsul şəxslərin təyin edilməsinə ehtiyatlı, diqqətli və həssaslıqla yanaşır. O işlərin təşkilində tələbkar olduğu qədər, insanlara münasibətində çox sadə və təvazökar idi. Ona görə də qısa bir müddətdə cəmiyyətdə böyük nüfuz sahibi olmaqla yanaşı, firqənin statusunu da çox yüksəkliyə qaldırmış oldu. Ənuşirəvan İbrahiminin rəhbərliyi və yuxarıda adıçəkilən ADF məsullarının və ADF təəssübkeşlərinin dəstəyi ilə “Yoldaş” və “Dədə Qorqud” jurnalları işıq üzü gördü, 300-dən artıq üzvü olan Azərbaycan Şair və Yazıçılar Cəmiyyəti yaradıldı. Tudənin rəhbərliyindən olan farsların əksər hissəsi, o cümlədən Tudənin rəhbəri Kiyanuri, Güney Azərbaycanda görülüb, türk milli-mədəni prosesləri canlandıran bu işləri dəstəkləməməklə özlərinin şovinist fars xislətini daim biruzə verirdilər. Fars şovinizmi bu gün də türklərə qarşı daha çox azğınlıq nümayiş etdirir.
Ənuşirəvan İbrahimi Tudə partiyasının namizədi kimi İran İslam Respublikasının ilk parlament seçkilərinə də qatılır və Tudənin digər namizədi Cövdət ilə birlikdə dəfələrlə seçki öncəsi televiziya debatlarında iştirak edir. Bu debatlarda ADF və Tudənin mövqeləri ilə müxalif olanlarla eyni mövqedə dayanan vermiş aparıcıları özləri ADF-nin tarixini saxtalaşdırmağa cəhd göstərəndə belə, 21 Azər hadisələrinin, Azərbaycan Milli Hökumətinin bir illik fəaliyyəti dövründə Firqənin fəaliyyətinin canlı şahidi olmuş Ənuşirəvan İbrahimi aydın, səlis məntiqi, inkaredilməz faktlarla onların bütün suallarına və yalan, böhtanlarına əsaslı cavablar verirdi. Onun bu cavabları və əsaslandığı faktlar az bir müddətdə cəmiyyətin bütün təbəqələrindən olan əhali arasında ADF-nin keçmişinə və fəaliyyətinin məzmununa böyük rəğbət və marağı artırdığına görə yeni yaradılmış islam dövləti bu debatları və verilişləri dərhal dayandıraraq qadağan etdi. Ənuşirəvan İbrahiminin sərgilədiyi mövqei nəinki islam dövləti hətta şovinist fars Tudə rəhbərləri tərəfindən dəstəklənmir. 1981-ci ilin may ayında Tudə partiyasının Tehranda keçirilən son plenumu Kiyanuri üçün ADF-yə zərbə vurmaq üçün bir fürsət olur. Tudənin 9 (doqquz) nəfərdən ibarət ali orqanı olan idarə heyyətinə Ənuşirəvan İbrahiminin seçilməsinə mane ola bilməsə də, başqa heç bir türk seçilmir.
1982-ci ilin əvvəllərində Tudənin birinci katibi Kiyanuri və bir sıra rəhbərləri həbs edilir. 1983-cü ilin aprelində İran Xalq Partiyası qadağan edilir. Bütün bunlardan xəbərdar olub, sərhəddə yaxın olan Ənuşirəvan İbrahiminin mühacirət imkanları hamıdan daha çox olsa da, o İranı tərk etmir. Siyasi fəaliyyətin daha mümkün olmadığı belə bir ağır və son dərəcə həyat üçün təhlükəli olan şəraitdə israrla təkrarlayır, – “Mən öz məsləkdaşlarımdan 30 il artıq ömür sürmüşəm, o zaman da qardaşım kimi xalqımın yanında olmağı daha üstün tutdum. Amma şərait məni mühacirətə məhkum etdi. Mən qardaşımın vəsiyyətinə vəfadar qalacağam. Bu dəfə şüarım, “öldü var, döndü yoxdur”dur.
Ənuşirəvan İbrahimi özü real həbs və ölüm təhlükəsi ilə üz-üzə olduğu halda Güney Azərbaycanda, o cümlədən Təbrizdə firqənin kadrları və fəallarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tədbirlər həyata keçirərək onların məxfi iş rejiminə keçirilməsini təşkil edir. Bu səbəbdən də inqilab keşikçilərinin basqınları zamanı heç biri ələ keçmir. O özü Tehrana, Ruhulla Homeyninin şovinist molla faşizminin yuvasına çevrilmiş Tehrana gedir və orada həbs edilir. Zindanlarda məhbuslara ağlasığmaz işgəncələr verilərək xarici ölkələrə casusluq etdiyini etiraf etmək tələb olunurdu, elə 1937-ci illərdə NKVD-nin zindanlarında günahsız insanlara verilən müdhiş işgəncələr kimi, Ənuşirəvan da həm türk, həm də xalqın sevimlisinə çevrilmiş türk rəhbəri olduğundan bu işgəncələrin ən qorxunclarına məruz qalsa da məsləkindən dönmür. O 1946-cı ildə ailə üzvləri iki yerə parçalandığı zaman Güney Azərbaycanda qalmış böyük bacısı İqlimə xanımla zindanda ona verilən son görüşdə ona vəsiyyət olaraq deyir ki, – “Bunlar məni edama məhkum etmişlər. Yəqin bilirəm ki, hamımızı öldürəcəklər. Əgər bacarsan, cənazəmi onlardan alıb Astaraya apar və anamın ayaqları altında dəfn et. Əgər verməsələr, digər mübarizə yoldaşlarımla birgə öldürsələr, mənim dəfn olduğum yeri yadında saxla. Əgər övladlarım bu istibdad rejimi devrildikdən sonra gəlib, məni tapmaq istəsələr, qoy çətinlik çəkməsindər. Əminəm ki, bu rejim devriləcəkdir. Mənim ölüm xəbərimi heç kimdən, hətta övladlarımdan belə gizlətmə. Dözümlü, səbirli ol, özünü qoru. Əgər bir gün nəvələrimi görmək üçün bir şərait yaransa, mənim əvəzimə onların üzündən öpərsən. Hamıya mənim salamımı yetir. Mənə görə narahat olma. Mən gərək qardaşım Firidun və Firqənin şəhidləri ilə birlikdə öləydim. Mən həmin gündən indiyə kimi artıq ömür sürmüşəm”. İbrahimilər nəslinin milli azadlıq mübarizəsinə rəhbərlik edən ikinci nümayəndəsi də, atası Qəni, qardaşı Firidun kimi şərəflə yaşayıb, son nəfəsinə qədər millətinin, vətəninin azadlığı uğrunda mübarizədə şərəflə şəhidlik zirvəsinə ucalıb.
Davamı var
"Bütöv Azərbaycan" qəzeti,
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin xüsusi buraxılışından
16 Oktyabr 2026

Şapur Qasimi

20 oktyabr —

Səttarxanın doğum

günü:

Məşrutə hərəkatının Milli Sərkərdəsi və xalqın istibdada qarşı mübarizəsinin rəmzi
İran Məşrutə hərəkatının qəhrəmanı Səttarxanın doğum günü münasibətilə

İran xalqının azadlıq, ədalət və istibdaddan qurtuluş uğrunda mübarizə tarixi xalqın yaddaşında öz dövrünün hüdudlarını aşaraq dəyişiklik iradəsinin rəmzinə çevrilmiş şəxsiyyətlərin adlarını yaşadır. Məşrutə hərəkatının Milli Sərkərdəsi Səttarxan belə görkəmli şəxsiyyətlərdən biridir. Azərbaycanın yetirdiyi bu mübariz insan istibdad və təqiblər dövründə Təbriz xalqının yanında dayanaraq Məhəmmədəli şah Qacarın özbaşınalığına qarşı müqavimətin ən mühüm rəmzlərindən birinə çevrilmişdir.

Təbrizdən azadlıq səngərlərinə

Səttarxan 1866–1867-ci illərdə Azərbaycanın Qaradağ bölgəsində dünyaya gəlmişdir. Onun həyatı İran cəmiyyətinin despotik idarəçilik, geridə qalmış ictimai münasibətlər, sarayın və hakimiyyət sahiblərinin geniş imtiyazları altında yaşadığı bir dövrə təsadüf edirdi. Əhalinin böyük bir hissəsi ölkənin siyasi taleyinin müəyyənləşdirilməsində iştirak etmək hüququndan məhrum idi. Azadlıq, qanunun aliliyi və şahın özbaşına hakimiyyətinin məhdudlaşdırılması tələbləri mütərəqqi qüvvələrin əsas tələblərindən birinə çevrilmişdi.
1906-cı ildə Məşrutə fərmanının verilməsi və Milli Məclisin yaradılması ilə nəticələnən Məşrutə inqilabı müxtəlif ictimai qüvvələrin mübarizəsinin nəticəsi idi. Bu mübarizədə tacirlər və sənətkarlarla yanaşı, ziyalılar, məşrutə tərəfdarı olan ruhanilər və sadə insanlar da iştirak edirdilər. Lakin məşrutə quruluşunun elan edilməsi mübarizənin başa çatması demək deyildi. Məhəmmədəli şah 1908-ci ildə Milli Məclisi top atəşinə tutduraraq hərbi gücə arxalanmaqla istibdad rejimini yenidən bərpa etməyə çalışdı.
Bu taleyüklü mərhələdə Təbriz istibdada qarşı müqavimətin ən mühüm mərkəzlərindən birinə çevrildi. Səttarxan və onun silahdaşları müqavimətin ön sıralarında dayanaraq məşrutənin müdafiəsini inqilabın qazanclarını qorumaq uğrunda mübarizəyə çevirdilər.

Təbriz — Kiçik istibdada qarşı müqavimət qalası

Tarixə «Kiçik istibdad» dövrü kimi düşmüş mərhələdə şah qoşunları Təbriz şəhərini mühasirəyə aldılar. Əhali ərzaq çatışmazlığı, ağır yaşayış şəraiti və hərbi təzyiqlərlə üzləşdi. Buna baxmayaraq, müqavimət davam etdi. Səttarxan Bağırxanla birlikdə məşrutə müdafiəçilərinin təşkilatlanmasında və mübarizəyə rəhbərlik edilməsində mühüm rol oynadı. Bağırxan da sonralar «Milli Sərkərdə» kimi tanınmışdır.
Səttarxanın tarixi əhəmiyyəti yalnız şəxsi cəsarəti və hərbi məharəti ilə məhdudlaşmır. Təbriz müqaviməti göstərdi ki, məşrutə tələbi təkcə siyasi elitanın istəyi deyil, xalqın iştirakı və fədakarlığına söykənən güclü ictimai hərəkatın məqsədinə də çevrilə bilər. Siyasi hakimiyyətin müəyyən dairələrinin istibdadı bərpa etməyə çalışdığı bir şəraitdə Təbriz xalqının əzmkarlığı Milli Məclisin süqutunun Məşrutə hərəkatının sonu ilə nəticələnməsinə imkan vermədi.
Ağır itkilərə və əzablara baxmayaraq, bu müqavimət inqilabın alovunun sönməməsinə kömək etdi. İranın digər bölgələrindəki mübarizələrlə birləşən müqavimət 1909-cu ildə Tehranın tutulmasına və Məhəmmədəli şahın hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasına zəmin yaratdı.

Milli Sərkərdə — hərbi qəhrəmanlıqdan daha böyük bir şəxsiyyət

Səttarxana verilmiş «Milli Sərkərdə» adı onun məşrutənin müdafiəsində tutduğu tarixi mövqeyi əks etdirir. O, nə şah idi, nə də mövcud hakimiyyət quruluşunun yetirdiyi yüksək vəzifəli məmur. Onun nüfuzu mübarizə meydanında göstərdiyi fədakarlıqdan və özbaşınalığa son qoymaq, qanunun aliliyini bərqərar etmək üçün ayağa qalxmış xalqla sıx bağlılığından qaynaqlanırdı.
Bununla belə, Məşrutə hərəkatı başlanğıcdan etibarən vahid və yekcins bir hərəkat olmayıb. Hərəkatda iştirak edən qüvvələr ictimai maraqlarına, siyasi baxışlarına və gələcəyə dair təsəvvürlərinə görə ciddi fikir ayrılıqlarına malik idilər. Bəzi qüvvələr üçün məşrutə şahın hakimiyyətini məhdudlaşdırmaq və qanuni institutlar yaratmaq demək idi. Cəmiyyətin digər təbəqələri üçün isə bu mübarizə ədalət, təhlükəsizlik, zülmün azaldılması və ölkənin taleyinin müəyyənləşdirilməsində iştirak kimi daha geniş məqsədləri ifadə edirdi.
Bu səbəbdən Səttarxanın tarixi rolunu qiymətləndirərkən onun həyatını və mübarizəsini Məşrutə inqilabının mürəkkəb şəraiti daxilində nəzərdən keçirmək lazımdır. Onun böyüklüyü həlledici məqamda istibdadın yenidən bərqərar olmasına qarşı dayanmasında və xalqın mübarizə ilə əldə etdiyi nailiyyətlərin asanlıqla məhv edilməsinə imkan verməməsində idi.

Milli Sərkərdənin acı taleyi
Məşrutənin qələbəsi Səttarxanın qarşılaşdığı çətinliklərə son qoymadı. Tehranın tutulmasından sonra məşrutə tərəfdarı olan qüvvələr arasındakı ziddiyyətlər və hökumətin hakimiyyəti mərkəzləşdirmək cəhdləri yeni siyasi vəziyyət yaratdı. 1910-cu ildə hökumət mücahidlərdən silahlarını təhvil verməyi tələb etdi. Həmin vaxt Tehranda olan Səttarxan Ətabək parkında baş verən hadisələr zamanı hökumət qüvvələri ilə qarşı-qarşıya gəldi və silahlı toqquşma nəticəsində ayağından yaralandı.
Bu yara ömrünün sonunadək onun səhhətində ciddi problemlərə səbəb oldu. Səttarxan 1914-cü ildə Tehranda vəfat etdi və Rey şəhərində yerləşən Bağ-e Tuti qəbiristanlığında dəfn olundu.
Onun taleyi, bir çox xalq inqilabının iştirakçısının taleyi kimi, tarixi bir ziddiyyəti xatırladır: azadlıq və hakimiyyətin özbaşınalığını məhdudlaşdırmaq uğrunda canından keçən insanlar inqilabın qələbəsindən sonra yaranan siyasi quruluşda heç də həmişə layiq olduqları yeri tuta bilmirlər. İstibdad üzərində qələbə öz-özlüyündə azadlıq və ədalət uğrunda irəli sürülmüş bütün məqsədlərin həyata keçəcəyinə təminat vermir.

Səttarxanın xalqın tarixi yaddaşındakı irsi

Səttarxan keçmişin tarixi şəxsiyyətidir, lakin onun mübarizəsinin mənası yalnız keçmişlə məhdudlaşmır. Onun adı xatırladır ki, azadlığı yalnız hakimlərin fərmanı ilə əldə etmək və qorumaq mümkün deyil. Azadlıq ictimai şüur, xalqın fəal iştirakı, özbaşınalığa qarşı mübarizə və ümumi hüquqların ardıcıl müdafiəsini tələb edir.
Məşrutə inqilabı bütün məhdudiyyətlərinə, ziddiyyətlərinə və uğursuzluqlarına baxmayaraq, İranın siyasi tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdur. Qanunun aliliyi, parlamentin yaradılması və şah hakimiyyətinin məhdudlaşdırılması tələbləri cəmiyyət qarşısında yeni üfüqlər açmışdır. Səttarxan bu tələbləri ən ağır şəraitdə şüar və siyasi tələb səviyyəsindən əməli müqavimət müstəvisinə daşıyan şəxsiyyətlərdən biri idi.
Azərbaycan xalqı üçün də Səttarxan azadlıq və insan ləyaqəti uğrunda mübarizənin tarixi irsinin ayrılmaz hissəsidir. Bu irsin dəyəri qəhrəmanları qüsursuz əfsanəvi obrazlara çevirməkdə deyil, tarixi şəraiti, xalqın fədakarlığını və ictimai mübarizələrin bu gün də əhəmiyyətini qoruyan dərslərini obyektiv dərk etməkdədir.
20 oktyabr — Məşrutə hərəkatının Milli Sərkərdəsi Səttarxanın doğum günü münasibətilə onun əziz xatirəsini ehtiramla yad edirik. O, istibdadın yenidən bərpa olunmağa çalışıldığı bir dövrdə Təbriz xalqının yanında dayanmış, adı azadlığın müdafiəsi və özbaşınalığa qarşı müqavimətlə əbədi bağlanmışdır.

Tarix göstərir ki, xalqın iştirakı olmadan heç bir ictimai nailiyyət davamlı ola bilməz. Azadlıq və ədalət istəyən cəmiyyətin iradəsini isə heç bir hakimiyyət əbədi olaraq susdura bilməz. Səttarxanın həyat və mübarizəsinin bəlkə də ən mühüm və yadda qalan dərsi məhz budur

Azadlıq Mübarizəsinin Şəhidləri və Davamçıları



Qəni Mirzə Ağabala oğlu İbrahimi
Əvvəli linkdə
https://butov.az/guneyin_sesi/56691-azadlq-mubarizsinin-hidlri-v-davamclar.html

Qəni İbrahimi – dövrünün tanınmış ziyalıları və sadə insanları arasında böyük nüfuz sahibi olmuş Mirzə Ağabalanın ailəsində anadan olmuşdur. Qəni, böyük tacirlərdən olan atası ilə, hələ gənc yaşlarından ticarət işləri ilə əlaqədar Qafqazın bir çox şəhərlərində, o cümlədən Bakıda dəfələrlə olmuş, bu şəhərlərin əksəriyyətində bir çox tacirlər və cəmiyyətin nüfuzlu adamları ilə etibarlı əlaqələr qurmuşdu. O Azərbaycan türkcəsindən başqa, fars, ərəb, rus, fransız dillərində sərbəst danışa, yazıb-oxuya bilirdi. Fars, ərəb dillərini hələ uşaq ikən mədrəsədə öyrənməyə başlasa, rus, fransız dillərini ticarət əlaqələri zamanı şifahi olaraq öyrənsə də, dərin mütaliə və zəka sahibi olması səbəbindən bu dillərdə yazıb-oxumağı müstəqil öyrənmişdi. Yaşadığı Astara şəhərində ən savadlı adamlardan biri və müstəqil fikir sahibi kimi böyük nüfuza malik idi. Qəni İbrahimi Bakıda Sosial-Demokrat partiyasının üzvləri, inqilabçı və mübariz insanlarla əlaqələrini, tanışlığını möhkəmlədərək onların ictimai-siyasi dünyagörüşlərini bəyənib, onlara qoşulur və yaşadığı Astara şəhəri və onun ətrafında bu ideyaları təbliğ etməklə, əhalini maarifləndirməyə səy göstərir. İranda “Ədalət” partiyası təşkil olunanda bu partiyaya üzvü və bu partiyanın fəal üzvləri sırasında olur.
1920-ci ilin iyun ayında Ənzəli şəhərində keçirilən “Ədalət” partiyasnın I qurultayında bu partiyanın “Kommunist” partiyası adlandırılması haqqında qərar qəbul edilir. 1925-ci ildə ingilislərin köməyilə hərbi çevriliş etməklə Qacar hakimiyyətini devirib, hakimiyyəti ələ alaraq, ölkədə müdhiş istibdad rejimi yaratdıqdan sonra, milli azadlıq prosesinin fəallarına, müasir düşüncəli aydınlara qarşı tətbiq edilən terror və kütləvi həbslər Qəni İbrahimidən də yan keçmir. O da, həbsə alınaraq, uzun müddət zindanda ağır işgəncələrə məruz qoyulduqdan sonra, zindandan buraxılaraq Nəhavənd şəhərinə ömürlük sürgün edilir.

Firidun Qəni oğlu İbrahimi

Firidun İbrahimi 21.11.1918-ci ildə Güney Azərbaycanın Astara şəhərində. Milli azadlıq hərəkatının fəal üzvlərindən olub, özünün kamil zəkası ilə çoxlarından fərqlənən Qəni Mirzə Ağabala oğlu İbrahiminin ailəsində anadan olub. O, ibtidai təhsilini Astara şəhərində almış, atasının Nəhavəndə sürğün edilməsinə baxmayaraq, atasının himayəsi sayəsində elə Astarada 9-cu sinfi bitirdikdən sonra Ənzəliyə gedərək 10-cu sinfi orada bitirmişdir. Daha sonra Təbrizə gedib 11-12-ci sinifləri Firdovsi məktəbində oxuyaraq orta təhsilini tamamlamışdır.
Firidun ali təhsil almaq üçün Tehrana gedərək Tehran Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olur. O, Tehran Universitetinin hüquq fakültəsinin tələbəsi olduğu zaman, milli ruhlu azadlıq mübarizi kimi yetişərək formalaşır. İkinci dünya müharibəsi illərində İranda azadlıq hərəkatı canlanmağa başladığı dövrdə Fİridun İran Xalq Partiyasının fəal üzvlərindən biri olur. O demokratik qüvvələrə məxsus olan qəzetlərlə sıx əməkdaşlıq edir, “Rəhbər”, “Ajir”, “Mərdom” və bir sıra mötəbər qəzetlərdə ölkənin iqtisdai-ictimai, o cümlədən real siyasi durumunu dəqiqliklə əks etdirən məqalələrlə çıxış edir. Universitetdə təhsilini başa vurduqdan sonra, ona Tehranda və başqa şəhərlərdə ixtisası üzrə samballı vəzifələr verilməsi təkliflərini rədd edərək 1945-ci ildə Güney Azərbaycana, Təbrizə gəlir. O zaman onun İran Xalq Partiyasının mətbuat orqanı olan “Xavərno” (Yeni Şərq) qəzetində çap olunan məqalələri Rza Palani irtica rejiminin iç üzünün cəmiyyətə bir çox təfərrüatı ilə çatdırılmasında mühüm rol oynamışdır.
Firidun İbrahimi “Azərbaycan danışır” adlı tarixi keçmişimizi əks etdirən məqalələrini yazması səbəbini izah edərək, yazırdı ki, – “Öz həqiqi məqamını əldə etmək üçün bu gün üsyan edən Azərbaycan xalqını azad dünyaya tanıtmaq, bəşəriyyətin mədəniyyət tarixində Azərbaycanın nə kimi bir məqama malik olduğunu göstərmək istəyirəm”. Güney Azərbaycanda Azərbaycan Demokrat Firqəsi təşkil olunanda o, bu firqənin sıralarına daxil olur. S.C.Pişəvərinin başçılıq etdiyi “21 Azər” hərəkatında çox qısa bir müddətdə hərəkatın mətin, dönməz və önəmli şəxsiyyətlərindən birinə çevrilir.
Firidun İbrahimi 1946-cı ildə Parisdə təşkil olunmuş sülh konfransında Güney Azərbaycan mətbuatını təmsil edir. Təbrizə qayıtdıqdan sonra konfrans haqqında öz təəssüratını “Azərbaycan” qəzetində çap olunmuş məqalələrində ictimaiyyətə təqdim edir. “21 Azər” hərəkatı qalib gələrək Güney Azərbaycanda Milli Hökumət qurulanda 26 yaşlı gənc Firidun İbrahimi Güney Azərbaycan Milli Hökumətinin Baş Prokuroru təyin edilir və Millət Vəkili olaraq Milli Məclisin üzvü seçilir. O Milli Hökuməin mövcud olduğu bir il ərzində Güney Azərbaycanda keçirilən böyük və əsaslı iqtisadi-ictimai islahatların keçirilməsi, ümumiyyətlə ölkədə qanunvericilik bazasının yaradılması, Rza Palani rejiminin əsassız həbs və məhkum etdiyi insanların azadlığa buraxılması, icraatda olan cinayət və mülki işlərə ədalətli, obyektiv baxılmasını təşkil edərək, bir çox konkret proseslərə şəxsən nəzarət etmişdir. 1945-cı il tarixdə SSRİ və İngiltərənin mənafe anlaşması əsasında SSRİ qoşunları Güney Azərbaycandan çıxarılıb, S.C.Pişəvəri və M.Bağırzadə (Biriya) istisna olmaqla hökumət üzvlərinin və səhra komandirlərinin əksəriyyətinin tabeliyində olan hərbi qüvvələrlə birlikdə Sovet Azərbaycanına keçirilərək tərksilah olunduqdan sonra, çox zəifləmiş Milli Hərbi qüvvələr, İngilislərin ağır zirehli texnika və o dövrün müasir silahları ilə təmin etdiyi Rza Palaninin hərbi qüvvətlərinin hərbi təcavüzünün qarşısını ala bilmədiyindən 12.12.1946-cı ildə Milli Hökumət süqut edənə qədər ölkənin Baş Prokuroru olan Firidun İbrahimi də, Sovet Azərbaycanına çox asanlıqla mühacirət edə bilərdi. Lakin, qanında türk ərənlərinin genetik kodunu daşıyan Mirzə Ağabala nəslinin nümayəndəsi, Qəni İbrahiminin oğlu olub, daim milli azadlıq amalı ilə nəfəs alıb yaşayan ailədə tərbiyə almış Firidun İbrahimi bunu edə bilməzdi və etmədi də. O yaxın silahdaşlarını başına toplayaraq, Təbrizdə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin binasında barrikada qurub, düşmənin gəlməsini gözlədi.
Silahdaşları onun mühacirət etməməsinin səbəbini soruşduqda, cavab verir ki, – “Xalqı bu mübarizəyə biz cəlb etmişik. Düşmən qarşısında onları yalqız qoymağa haqqımız yoxdur. Onların yanında qalıb ölmək, qaçmaqdan və vətəni tərk etməkdən daha yaxşı və şərəflidir”. Düşmən yaxınlaşdıqda onların təslim olmaq tələbinə atəşlə cavab verən bu azsaylı dəstə düşməni ağır texnika və müasir silahlarla silahlandırılmış çoxsaylı hərbi qüvvəsi ilə 34 saat döyüşdükdən sonra, Firidun yaralanaraq əsir alınır. Təbrizin Tehranın zindanlarında verilən ağır ağlagəlməz işgəncələr, nə də düşmənə müti olacağı halda ona vəd edilən təntənəli həyat şəraiti, onu amalına xəyanət etməyə sövq edə bilmir və edə bilməzdi də. Edam edilən günün öncəsi anası ilə son görüşündə, anasından təzə kostyumunu, ağ köynəyini və qırmızı qalstukunu gətirməyi xahiş edir. Onunla birgə həbs edilmiş silahdaşlarından biri, – “Onsuz da sabah edam edəcəklər, bunlar nəyinə lazımdır ki?” – sualına Firidun, – “Bütün həyatımız boyunca düzlük və şərəf ilə yaşamışıq. Nədən, dar ağacı altında pozğun görünməliyik?” – cavabını verir. 22 may 1947-ci ildə Təbrizdə böyük canlanma var idi. Şəhərin Səttarxan xiyabanında əhali “Gülüstan” bağının qarşısında yığışmışdı, meydanda isə dar ağacı qurulmuşdu. Əhaliyə məlum idi ki, bu gün Milli Hökumətin Baş Prokuroru Firidun İbrahimini dar ağacından asacaqlar. “Gülüstan” bağı rejimin hərbi qüvvələri və jandarm ilə əhatə olunmuşdu. Gündüz saat 12-yə yaxın uca boylu, enli kürək, əynində miləmil pencək, ağ köynək, qırmızı qalstuk taxmış, şux geyimli Firidun İbrahimini jandarmların əhatəsində dar ağacının qabağına gətirdilər. Qəfildən əhali təlatümə gəldi və jandarmlara, hərbçilərə hücum etmək istədilər. Bu zaman Firidun İbrahimi əlini yuxarı qaldıraraq dedi, – “Mənim əzizlərim, həmvətənlərim, səbr edin, qoy qan tökülməsin! Çox keçməz ki, Azərbaycan xalqı qələbə çalacaq və yenidən Azərbaycanda Milli Hökumət qurulacaq. Yaşasın Azərbaycan xalqı! Yaşasın doğma ana vətənimiz Azərbaycan!” Fars faşizmi mənən məğlub edə bilmədiyi Güney Azərbaycanın polad iradəli, əyə, sındıra bilmədiyi Baş Prokurorunu edam edib, cismən məhv etsə də, bir ölüb, min dirirlən bu millətin, o cümlədən İbrahimilər nəslinin nümayəndələri Güney Azərbaycan milli azadlıq müabrizəsini dayandırmadı.
Davamı var
"Bütöv Azərbaycan" qəzeti,
Azərbaycan Demokrat Firqəsinin xüsusi buraxılışından
16 Oktyabr 2026

Zəngilanın dirçəliş

və qayıdış dövrü

Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifəsi olan Vətən müharibəsi bizə təkcə torpaqlarımızı deyil, ləyaqətimizi, qürurumuzu qaytardı. Həmin qürurun ən parlaq ünvanlarından biri də Zəngilandır. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Zəfər yürüşü zamanı şərqdən, Cəbrayıl istiqamətindən düşmənə vurulan sarsıdıcı zərbələr nəticəsində Azərbaycan Ordusu 30-dan çox yaşayış məntəqəsini azad edərək Zəngilanın inzibati hüdudlarına çatdı. Oktyabrın 18-də rayonun tam azad edilməsi uğrunda genişmiqyaslı əməliyyata start verildi və cəmi iki gün sonra, oktyabrın 20-də Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Birinci Muğanlı kəndlərinin və Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edildiyini elan etdi. Beləliklə, Zəngilan döyüşləri nəticəsində 1 şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd düşmən tapdağından xilas edildi və bununla da 132 kilometrlik Azərbaycan-İran dövlət sərhədi tam bərpa olundu. İşğalın bitməsindən dərhal sonra sərhəd boyunca zəruri istehkam və mühafizə işlərinə başlanıldı.

Qərbi zəngəzurlular Zəngilan şəhidliyində

Bu tarixi qələbənin əbədiləşdirilməsi üçün 2020-ci il noyabrın 26-da “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı təsis edildi və 6974 hərbi qulluqçumuz bu medalla təltif olundu. Prezidentin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə isə 20 oktyabr tarixi Zəngilan şəhəri günü kimi rəsmiləşdirildi. Zəngilanın azad olunması Böyük Qayıdışın başlanğıcı oldu. Bu gün dövlətin ən böyük hədəfi həmin torpaqları yenidən həyatla doldurmaqdır. 2026-cı il 1 oktyabr tarixinə olan məlumata görə, Zəngilan şəhərində 84 ailə, yəni 339 nəfər, Ağalı kəndində 234 ailə, yəni 1017 nəfər, Məmmədbəyli kəndində isə 179 ailə, yəni 903 nəfər öz doğma ocağına qayıdıb. Köçürülən ailələr peşə və bacarıqlarına uyğun olaraq müxtəlif dövlət qurumlarında, tikinti şirkətlərində, tikiş fabrikində və digər sahələrdə işlə təmin edilirlər.Bu qayıdışın dünyaya nümunə olan simvolu isə Ağalı kəndidir. Ağalı təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın ən müasir kəndlərindən biri hesab olunur. Burada “ağıllı kənd” konsepsiyası tam şəkildə tətbiq edilib. Dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün sosial-iqtisadi xidmətlər ən yüksək texnologiyalarla qurulub. Kəndin enerji təminatı ekoloji cəhətdən tam təmizdir, Həkəri çayı üzərində 3 turbindən ibarət Arximed tipli su elektrik stansiyası və gücü 325 kilovat olan günəş panelləri quraşdırılıb. Evlərdə istilik xərclərini azaltmaq üçün kombinə edilmiş sistemlər, mətbəx sobası və yüksək səmərəli elektrod boilerlər var. Suyun isidilməsi üçün günəş kollektorlarından, çirkab suların təmizlənməsi üçün bioloji təmizləmə qurğularından istifadə olunur.
Kənddə GPON texnologiyası ilə yüksək sürətli internet, İP TV, video müşahidə kameraları, ağıllı işıq dirəkləri və avtomatik hava müşahidə stansiyaları var. Əhalinin rahatlığı üçün Tele-səhiyyə, E-təhsil və digər elektron xidmətlər, ASAN, DOST, məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, kiçik və orta biznesə dəstək mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 2 hektardan çox olan park salınıb. Bütün bunlar onu göstərir ki, Ağalı kəndi sadəcə yaşayış məntəqəsi deyil, gələcəyin kənd modelidir. Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü ildə təsdiq etdiyi Baş Plana əsasən şəhərin 2040-cı ilədək inkişafı üçün böyük vəsait ayrılıb. 2022-ci ildə təməli qoyulan 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksinin açılışı 2026-cı ildə olub. Kompleksin ərazisi 2 hektardan artıqdır və burada 12 bina, o cümlədən 4 ədəd üçmərtəbəli 60 mənzilli və 8 ədəd ikimərtəbəli 44 mənzilli evlər tikilib.

Azad Zəngilanın qonaqları

Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bu bölgənin inkişafı üçün mühüm faktora çevrilib. Zəngəzur dəhlizinin hava infrastrukturu ilə gücləndirilməsi baxımından hava limanı strateji əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun inşası da böyük strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu yol azad edilmiş torpaqlara həm vətəndaşların qayıdışı, həm də yüklərin daşınması üçün tarixi imkan yaradır. Artıq yolun birinci mərhələsi üzrə böyük hissə tamamlanıb və Araz İqtisadi Zonası Sənaye Parkına yüklər daşınır. Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolunun uzunluğu 126,3 kilometrdir, illik buraxılış qabiliyyəti 15 milyon tondur və layihənin 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunan XIX əsrə aid Zəngilan şəhər məscidi Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa olunub. Bərpa-tikinti işləri çərçivəsində tarixi məscid konservasiya edilib və onun yanında düzbucaqlı planlı, iki minarəli yeni məscid inşa edilib. Yeni məsciddə 220 və 100 nəfərlik ibadət zalları yaradılıb. Rayonun gələcəyi üçün turizm və kənd təsərrüfatı da unudulmayıb. 2024-cü il mayın 18-də Ağalı kəndində, Həkəri çayı vasitəsilə yaradılmış süni gölün sahilində “Ağalı” hoteli açılıb. Zəngilan İstirahət Kompleksində 111 nömrəli hotelin təməli 2023-cü il mayın 4-də qoyulub. 2026-cı il mayın 10-da isə “Zəngilan City Park Hotel”in təməli qoyulub. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə “Dost Aqropark” layihəsi həyata keçirilir. Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan bu kompleks tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək və 100 milyon dollar sərmayə qoyulacaq. Layihənin birinci mərhələsində 5200 kvadratmetr qapalı, 113 min kvadratmetr açıq tipli heyvandarlıq kompleksləri, sosial obyektlər, kafe, kinoteatr tikilib.
Beləliklə, Zəngilan bu gün sadəcə işğaldan azad edilmiş bir rayon deyil, Azərbaycan dövlətinin qüdrətinin, iradəsinin və gələcəyə olan inamının canlı rəmzidir. Burada hər daş, hər tikilən ev, hər qayıdan ailə 30 illik həsrətin sonu və Böyük Qayıdışın əbədi başlanğıcıdır.

Mahnur Hüseynova
Xırdalan şəhər 8 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru

Sədaqətli dost,

dəyərli qələm sahibi

Zaman axıb gedir, aylar ayları, illər illəri əvəz edir. Lakin elə dostluqlar, elə insan münasibətləri var ki, illərin sınağından keçərək daha da möhkəmlənir, saflaşır və nəsillərə örnək olacaq bir mənəvi dəyərə çevrilir. Bu gün haqqında böyük qürur və ehtiramla söz açmaq istədiyim insan – ömrünün müdriklik çağını, 65 illik yubileyini qeyd edən əziz tələbə yoldaşım, dəyərli publisist və sadiq dostum Hüseyn Məmmədovdur (Hüseyn İsaoğlu). Bizim Hüseynlə ilk tanışlığımız ötən əsrin unudulmaz illərinə – hər ikimizin gənclik xəyalları ilə yaşayıb, ali təhsil almaq amalı ilə sənədlərimizi o zamankı Azərbaycan Pedaqoji İnstitutuna (APİ) təqdim etdiyimiz günə təsadüf edir. Mən Əzimzadə adına rəssamlıq texnikumunu bitirmişdim, Qubanın Afurca kəndində rəsm-rəsmxət müəllimi işləyirdim. Yaşca Hüseyndən 6-7 yaş böyük olsam da, içimdəki elm, təhsil eşqi məni paytaxta gətirmişdi. Sənəd növbəsində dayandığımız zaman gələcək dostumla həmsöhbət olduq. O, Gədəbəydən olduğunu, Bakıda zavodda fəhlə işlədiyini bildirdi.
Hüseyn bir neçə il idi ki, imtahan versə də, xarici dil səddini keçə bilmədiyi üçün qəbul ola bilmirdi. Mənim orta məktəbdə xarici dil keçmədiyimi öyrənəndə, mənə bu statusda olanların həmin imtahandan azad olduğunu bildirdi. Bu məlumat mənim üçün böyük bir sevinc və ümid oldu.İmtahan günləri həm həyəcanlı, həm də unudulmaz idi. Hüseynlə imtahanlara birgə gedir, auditoriyadan çıxanda bir-birimizi intizarla gözləyir, uğurlarımızı, sevinclərimizi uşaq səmimiyyəti ilə bölüşürdük. Nəhayət, hər ikimiz istədiyimizə nail olduq: APİ-nin filologiya fakültəsinə qəbul olunduq.
Beş illik tələbəlik həyatımız eyni qrupda, çiyin-çiyinə keçdi.Hüseynin qələmə, söz sənətinə olan bağlılığı elə tələbəlik illərindən özünü büruzə verirdi. O, hələ gənc yaşlarından fəal yaradıcılıqla məşğul olurdu. Onun imzası tez-tez "Azərbaycan gəncləri", "Bakı" və institutumuzun "Gənc müəllim" qəzetlərinin səhifələrində görünürdü. Yazdığı hər bir məqalədə gələcəyin böyük publisistinin ayaq səsləri duyulurdu. İnstitutu bitirdikdən sonra hərəmiz bir tərəfə dağılışsaq da, qəlblərimiz ayrılmadı, dostluğumuz eyni bağla davam etdi.Sonrakı illərdə mən Hüseyn müəllimin mətbuatda işıq üzü görən hər bir yazısını böyük həvəs və maraqla izləyirdim. Məktəbdə, müəllimlər otağında boş vaxt tapan kimi qəzetləri vərəqləyir, onun məqalələrini iş yoldaşlarıma fəxrlə göstərərək: "Bu dərin məzmunlu yazının müəllifi mənim tələbə yoldaşımdır!" – deyirdim. Bu, sadəcə bir dostun uğuruna sevinmək deyil, həm də onun istedadına olan sonsuz ehtiramın ifadəsi idi.
Bizim dostluğumuz təkcə rəsmi münasibətlərlə məhdudlaşmadı, ailəvi yaxınlığa çevrildi. Hüseyn İsaoğlu hər il yay aylarında ailəsi ilə birlikdə bizim kəndə gələr, qonağımız olardı. Kəndimizin təmiz havasında, doğma ocağımızda keçən o günlər unudulmazdır. Rəhmətlik atam Şamil kişi Hüseynin insanlığına, mənəviyyatına o qədər bələd olmuşdu ki, həmişə deyərdi: "Mən Hüseyn müəllimi öz oğlanlarımdan ayırmıram. O, çox yaxşı, nəcib insandır. Sizin bu təmənnasız dostluğunuza əhsən deyirəm!"
Zaman keçdi, övladlarımız böyüdü və taleyin xoş bir təsadüfü, bəlkə də dostluğumuzun müqəddəsliyi sayəsində bu bağlar daha da dərinləşdi. Biz dostluqdan qohumluğa – qudalığa addım atdıq. Hüseyn müəllimin gözəl, tərbiyəli qızını oğlum üçün gəlin gətirdim. Beləliklə, gənclik illərində təməli qoyulan dostluq körpüsü böyük bir ailə birliyinə çevrildi, daha da möhkəmləndi.
Mən Hüseyn İsaoğlunun yaradıcılığına çox yaxından bələd olan bir insanam. Deyə bilərəm ki, onun qələmindən çıxan kitabların, publisistik məqalələrin ilk oxucularından biri mən olmuşam. Onun əsərləri bugünkü həyatın reallıqlarını, cəmiyyətin nəbzini tutan, insanı düşünməyə və doğruya səsləyən qiymətli sənət nümunələridir. Hüseyn yazılarında heç vaxt həqiqətdən qaçmır, cəmiyyəti düşündürən ağrılı və aktual mövzuları özünəməxsus ustalıqla işıqlandırır.
Bu gün bütöv bir ömrün salnaməsi olan 65 illik yubiley ərəfəsindəyik. Yarım əsrə yaxın bir dövrü əhatə edən sadiq tələbə yoldaşım, dəyərli qudam, sözün əsl mənasında böyük İnsan və ziyalı olan Hüseyn müəllimi bu şərəfli yubileyi münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm!
Sənə uca Tanrıdan uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yaradıcılıq yolunda yeni-yeni uğurlar arzulayıram, əziz dostum! Qələmin həmişə iti, sözün kəsərli olsun! 65 illik yubileyin mübarək!

Dərin hörmət və sevgilərlə,Tələbə
yoldaşın və qudan Abid Şamiloğlu (Abidov)

Zəngilan Azərbaycanın

ən gözəl güşələrindən

birinə çevriləcək

Hər il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhəri günü qeyd olunur. Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərin şəhər günləri təsis edilib və Zəngilan üçün bu gün 2020-ci il oktyabrın 20-si seçilib. Məhz həmin gün Azərbaycan Ordusu Zəngilan şəhərini və rayonun bir sıra kəndlərini düşmən tapdağından azad edib.
Zəngilan Azərbaycanın cənub-qərbində, dağətəyi zonada yerləşir. Şimaldan Qubadlı, şərqdən Cəbrayıl, cənubdan Araz çayı boyunca İran, qərbdən isə Ermənistanın Mehri və Qafan rayonları ilə həmsərhəddir. Araz, Oxçuçay, Həkəri və Bəsitçay rayonun ərazisindən keçir. Torpağı da zəngindir: tikinti daşı, qızıl, qara mərmər, əhəng xammalı yataqları var. Tarixi irsi də az deyil. İmam Hüseyn məscidi, Şərifan abidələri, orta əsr sərdabələri, Bartaz Qız qalası, Tağlı körpüsü və onlarla ziyarətgah bu diyarın qədim keçmişindən xəbər verir. Təəssüf ki, işğal illərində bu abidələrin xeyli hissəsi dağıdılıb.
1993-cü ilin payızında Füzuli və Cəbrayıl işğal olunduqdan sonra zəngilanlılar 67 gün mühasirədə vuruşdular. Oktyabrın 25-29-da rayon əhalisi 235 nəfər şəhid və itkin verərək Araz çayını keçdi, İran ərazisi ilə Azərbaycanın 43 rayonunda müvəqqəti məskunlaşdı. Qaçqınlıq illəri uzun sürdü, amma insanlar doğma yurdu heç vaxt unutmadılar.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsində Cəbrayıl istiqamətində qazanılan qələbələr Silahlı Qüvvələrimizin Zəngilanın inzibati sərhədlərinə çatmasına şərait yaratdı. Oktyabrın 18-də Zəngilanın azad edilməsi əməliyyatı başladı, iki gün sonra isə Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Zəngilan şəhərinin, həmçinin Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan və Birinci Muğanlı kəndlərinin azad olunduğunu elan etdi. Döyüşlər nəticəsində şəhər, 4 qəsəbə və 49 kənd işğaldan azad edildi. Azərbaycan-İran dövlət sərhədinin işğal altında qalmış 132 kilometrlik hissəsi bərpa olundu. Döyüşlərdə şəxsi igidlik göstərmiş 6974 hərbi qulluqçu “Zəngilanın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edildi.
Mən inanıram ki, bu qələbə təkcə torpaqların geri qaytarılması deyil, həm də xalqımızın iradəsinin, birliyinin və ədalət duyğusunun təntənəsidir. Azad olunan hər kənd, hər qarış torpaq şəhidlərimizin qanı bahasına əldə edilib.
Bu gün Zəngilan “Böyük Qayıdış” proqramının ən gözəl nümunələrindən biridir. 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata görə, şəhərdə 84 ailə, Ağalı kəndində 234 ailə, Məmmədbəyli kəndində 179 ailə artıq doğma yurda qayıdıb. Ağalı “ağıllı kənd”i dünyanın ən müasir kəndlərindən biri sayılır. Orada enerji Həkəri çayı üzərindəki Arximed tipli su elektrik stansiyasından və günəş panellərindən alınır, evlər istiliyi saxlayan termobloklarla tikilib, sürətli internet, tele-səhiyyə və e-təhsil xidmətləri var. Kənddə məktəb, bağça, tibb məntəqəsi, “ASAN” və “DOST” mərkəzləri fəaliyyət göstərir. İlk sakinlər 2022-ci ilin may ayında köçüb.
Şəhərin özü də yenidən qurulur. 2023-cü ildə Nazirlər Kabineti Zəngilanın 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı təsdiq edib. 2026-cı il mayın 10-da şəhərdə 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksi istifadəyə verilib. İşğal dövründə tövlə kimi istifadə olunmuş tarixi məscid Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə bərpa edilib, yanında isə iki minarəli yeni məscid tikilib.
Zəngilan həm də mühüm nəqliyyat qovşağına çevrilir. Beynəlxalq Hava Limanı ağır yük təyyarələrini də qəbul edir, Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir yolunun birinci mərhələsinin böyük hissəsi tamamlanıb, 126,3 kilometrlik avtomobil yolunun isə 2026-cı ilin ikinci yarısında yekunlaşdırılması planlaşdırılır. Turizm və kənd təsərrüfatı sahəsində də işlər gedir: Ağalı hoteli fəaliyyətdədir, “Zangilan City Park Hotel”in təməli qoyulub, Azərbaycan və Türkiyə şirkətlərinin birgə layihəsi olan “Dost Aqropark” isə tam başa çatdıqda 500 nəfəri işlə təmin edəcək.
Əminik ki, bir neçə ildən sonra Zəngilan Azərbaycanın ən abad və gözəl guşələrindən birinə çevriləcək.
Prezident İlham Əliyevin 2020-ci ildən bəri Zəngilana çoxsaylı səfərləri bu bölgənin bərpasının dövlət siyasətinin prioriteti olduğunu göstərir. Dağıdılmış şəhər və kəndlər yenidən qurulur, sakinlər doğma yurda qayıdır. 20 oktyabr Zəngilan şəhəri günü həm tarixi xatirəni yaşadır, həm də bu torpaqda başlanmış yeni inkişaf mərhələsini simvolizə edir.

Rasif Dünyamalıyev
Şəhid Abduləzimli Emilin atası, Abşeron rayon sakini

Sayğıdəyər ziyalımızı

təbrik edirik!

Bu gün Zəngəzur mahalının sayılıb seçilən ziyalısı, uşaqları əzizləyib sevən, əksəriyyət böyüklərin özünə ağsaqqal bildiyi, Şəhərçik Qəsəbə İcmasının sədri Qafil Əliyevin doğum günü, 75 illik yubileyi günüdür. Qafil müəllimlə şəxsi tanışlığımız 30 ilə yaxındır. Düşünürəm ki, onu xüsusi təqdim etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki hələ Qərbi Azərbaycan icması formalaşmadan əvvəl Qafil müəllim camaatımızın birliyinin təmin olunması üçün çox səy göstərib. Bu məqsədlə rayonun tanınmış adamlarını dönə-dönə bir yerə yığıb. Fədakarlıq göstərib, bəzən xərcə düşüb, amma bu nəcib, səbr, təmkin tələb edən işindən əl çəkməyib.
Xatırlatmaq yerinə düşər ki, birliyimizin sevdalısı 2019-cu ilin oktyabrında mahalımızın ziyalılarının təntənəli görüşünü təşkil etmək üçün dəvətnamələr çap elətdirmişdir. Tədbirin keçirilməsi üçün yer behləmişdi. Amma qeyri- müəyyən maneələr göstərildi. Beləliklə icmamızın formalaşması axsamağa başladı.
Hörmətli Qafil müəllim, siz təkcə bununla deyil, bütün nəcib işlərinizlə, xeyirxahlığınızla, səmimiyyətinizlə, humanistliyiniz və alicənablığınızla könüllərdə taxt qurmusunuz. Sizə sayğı və sevgimiz sonsuzdur.
Əzizimiz Qafil müəllim, sizi “Bütöv Azərbaycan Media Qrupu” adından təbrik edirik, sağlam- uzun ömür arzulayırıq.
Hörmətlə: Tamxil Ziyəddinoğlu,
Qərbi Azərbaycan Ziyalılar Şurasının üzvü

İLMƏDƏN DOĞAN DUYĞULAR

Hər ilmədə ürək döyüntüləri, könül duyğuları, vüsal dadı, həsrət-hicran yanğısı, yarım qalmış sevdalar, uzaqdan sevib dolanan niskilli ürəklər və dilə gətirilə bilməyən daxili çırpıntılar var... Əhdə sədaqət, dosta məhəbbət, küskünlüklər, qırıqlıqlar, dərd ortaqlığı, xəyallar, ümidlər, ilmələrlə iynədən keçib naxışa çevrilən gizli göz yaşları...
Bir sözlə, Tamamın dünyasını tamamlamağa yetən tikmələrim!
Sevirəm sizi. Özüm kimi, sözüm kimi, əhdim-muradım kimi sevirəm. Atam-anam, doğmam-yadım, sevgim-həsrətim, vüsalım, göz yaşlarım kimi doğmadır onlar mənə. Orta barmağımın ucundakı neçə qat iynə deşiklərini, baş və şəhadət barmağımda iynə ucunun qoyduğu izləri, o ağrıları və qat-qat soyulan dərimin qabıqlarını da sevirəm... Sözə çevrilib, bəzən də çevrilə bilməyən gizlinlərim, yolu gözlənən gəlməzlərimin həsrəti, məhəbbətindən alışan ürəyim, ağıllı sayılıb dəli olan özüm kimi sevirəm tikmələrimi. Onları sevilənlərim, sevilməzlərim, sevgidən qovulanlar kimi sevirəm. Bir sözlə; dünyam kimi, ümidlərim, yarı yolda qalanlarım, varım-yoxum, dəli duyğularım, ölüb-dirilən arzularım, qəbullanıb tikmələrimdə gizlədiyim bədbəxtliyim kimi sevirəm onları.
Dostlarım, qısqanclarım, diri ölülərim, gözümün nuru, yolumun enişi-yoxuşu, qarşıma çıxan bəduğurlar, sevənlərimin alqışı, kimlərinsə qarğışı kimi sevirəm tikmələrimi... Doğmalarımın məzarı, xəyallarımın cənnəti-cəhənnəmi kimi sevirəm. İynəmi, o söküntülərdən tikməyə çevrilən saplarımı sevirəm, sevirəm, sevirəm...Dünyanın yaxşı-yaman nəyi varsa- hər şeyi sevdiyim kimi, tikmələrimi də eləcə sevirəm...

*******
Şeiri tikməyə mən gətirdim. Duyğularımı, sevgimi, gizlimi-aşkarımı tikdim, əsərlər yaratdım. Şeirlərimi tikmələrə köçürdüm...
Lap gənclikdə anamın tikiş maşınının qapağına uyğun formada bəzəkli bir örtük tikmişdim – gənclik duyğusu, gizli sevgi ilə... Örtüyün bir üzünə Xaqaninin ilk şeir yazan vaxtı əmisinə oxuduğu bir bəndi həkk eləmişdim:
Gül şamı nurlatdı bağçanı, bağı,
Lalə işıqlatdı səhranı, dağı.
Bir günəş üzlünün şəfəqindən də
Nura boyanmışdır böyük çırağı.
Digər üzünə isə ömrümdə aldığım bir məktubdakı şeir bəndini və ona yazdığım cavabı tikmişdim. Məktubda yazılmışdı: "Tələbəlik xatirələrindən yadımda qalan bu şeiri sənə yazıram və deyirəm: sən sehrli qızsan, ömrümdə beləsini görmədim. Həm cəsur, həm sehrli, həm də bənzərsiz bir sevgiyə layiqsən. Əfsuslar olsun ki, sənə olan sevgimi etiraf edə bilmirəm və bilməyəcəm də. Sadəcə, bu bir bənd şeiri sənə çatdırmaq üçün özümü çox məcbur etdim və nəhayət, yaza bildim. Amma gözünə görünməyə cəsarətim çatmır..."
Məktub mənə çatdırılanda əslində kimin yazdığını bilmirdim, sonralar bildim... Amma ondan sonra da heç nə dəyişmədi.
Məktubdakı şeir belə idi:
AŞIQ:
Gözlərin neçə aşiqi salıb bəndə?
Qız, xaliqin öləydi səni xəlq eləyəndə.
Sənə axar sumu deyim? – suyu dayandırarsan!
Sənə atəşmi deyim? – alovu yandırarsan!
Mən də o zaman, təbii ki, birbaşa o şəxsə yox, sadəcə ağ parçanın üzərinə bu cavabı tikmişdim:
MƏŞUQ:
Qara gözlərim səni salıb bəndə?
Oğlan söylə, nəyin var məndə?
Nə axar suyam, nə yanar odam –
Ürəklər alovlandıran bir qızam mən...
T. Y.
Cəfər Cabbarlının ən çox sevdiyim bu şeiri hər zaman mənim yoldaşım, könül duyğum idi. Çöldə, məhəllədə, suya gedəndə – hər yerdə onu oxuyurdum:
Mən bir solmaz yarpağam ki,
Çiçəkləri bəzərəm.
Mən bir sönməz duyğuyam ki,
Ürəkləri gəzərəm...
Bu şeiri çox sevir, hər zaman zümzümə edirdim. Elə cavabı da onun ahənginə uyğun tikmişdim. Amma məktub sahibinin bundan bu gün də xəbəri yoxdur... O örtük isə hələ də evimizdə, tikiş maşınının üstündə durur...

"Ürəyə açılan cığır" – mənim tikmə əsərimdir. Amma bu, adi əsərlərdən deyil, bir məhəbbət dastanıdır. Bu tikmə həmin o böyük sevginin, əvəzsiz sevdanın; acılı-şirinli, enişli-yoxuşlu, sərt döngələrlə və sıldırımlarla dolu bir mühitdə boya-başa çatıb qalib gəlmiş, eyni zamanda elə böyüdüyü qədər də uduzmuş bir sevginin sanki klipidir...
"Ürəyə açılan cığır" – uca, zirvəli dağlardan mənbəyini götürən gur sulu, köpüklənə-köpüklənə axan, hər burulğanda ətrafa yayılıb kənara cığırlar aça-aça yenə də kükrəməkdən qalmayan bir çaya bənzəyir. O çay ki, köpüklənib axmağı azalmır, bulansa da, hər zaman öz-özünü təmizləyib durula bilir; gurluğu və qıjıltısı dərələrdən dağlara, düzlərə səs salır. Yollarda nə qədər dağılıb azalsa da, yenə gur, yenə qaynar, yenə ürəkcoşdurandır; heç vaxt köhnəlmir, həmişə təzə qalır. Ürək döyüntüləri isə heç vaxt səngimir...
Mən bu tikmədə bir sevdanın lap gəncliyindən başlayaraq hər dövrünə uyğun bir mənzərə yaratmışam – həm şəkil, həm də şeir kimi:
Birincisi, lap gənclik illərinin "Getmə, amandır!" dueti ilə sevgiyə bağlanmaq dövrüdür...
...sevgidən qorxan məsum, sadə bir qızın:
Sevgiyə, ürəyə etmirəm şübhə,
Sevməmək naminə demirəm tövbə.
Sənin olacağam, nə bilim, bəlkə...
Sevgidən qaçıram, səndən yox, oğlan!
– deyən hürkək qaçışı və öz dünyasının olması... O dünyada da sevgidən qurtuluş olmadığını anlaması... İllər keçsə də, hərənin başına nələr gəlsə də, yenə dönüb-dolanıb rastlaşmaq... Yenə də qızın həm hürkək, həm də sevdalı qorxusu...
Əzizim, unut məni,
Axtarma, unut məni.
Qulaq as Yaralıya,
Bir yar tap, unut məni.
– deməsi və qarşı tərəfin öz mövqeyindən, sevgisindən dönməməsi:
Gözəl, əsirgəmə o canı məndən!
Dünyanın ləzzəti, dadı səndədir.
Doyunca kam alım odlu sinəndən,
Dünyanın ləzzəti, dadı səndədir.
– deyərək alovlanan, sönməyən, əhdindən dönməyən bu sevda get-gedə daha böyük inamla möhkəmlənir, aliləşir, ululaşmaq üçün can atır. Nizami Gəncəvinin beyti ilə başlayan sevgi hər zaman dəyərli və dözümlü olur:
Mehrabı eşqdir uca göylərin,
Eşqsiz, ey dünya, nədir dəyərin?
"Ürəyə açılan cığır" – bir tikmə əsərdir. Mən bu tikmədə "Getmə, amandır!", "Sevgili canan", "Gözəlim, səndədir", "Meydandayam", qarşılıqlı etiraflar və qoşa məzarı tərənnüm edən "Səni" duetlərini həkk etmişəm. Burada 4200-dən çox hərf, 125 sətirdən çox şeir və o duetləri canlandıran görüş şəkilləri var.

Bir-biri üçün yaranıb yaşayan və sonda qoşa məzarda olmağı arzu edən o kəslərin bənzərsiz sevgisinə illərimi verdim, gözümün nurunu tökdüm, əllərimin iynə deşikləri ilə bu əsəri qazandım. Yuxusuz gecələr, yollara dikilən gözlər, yolları çəkib gətirən dirənmiş baxışlar, yorğun duyğular, gizli-aşkar göz yaşları, "sevib-sevmədiyim" hisslər, görmək istədiyim gerçəklər və yaşanması mümkün olmayan xoşbəxtlik xəyalları... Bir sözlə, bu işə canımı verdim. Tikdikcə, o görüşləri tərənnüm etdikcə ürəyim böyüdü, sevgim canlandı, duyğularım ölümsüzləşdi. Göz yaşlarım isə yağışdan sonra durulan dağ çayları kimi duruldu...
Etiraf:
Dünyanı dolaşıb, tarixi açsan,
Bu məhəbbəti tapammazsan.
Yazarlar toplayıb əsər yazdırsan,
Bizim məhəbbəti yazdırammazsan.
Bu elə bir məhəbbət əsəridir ki...
Dünya ilə bir yaranıb,
Sahibini tapmayıb.
Gəzib gizli-pünhanca,
Ürəyimizdə dayanıb...
Burada bir haşiyə çıxım: bu tikmə mənə bir də ona görə özəldir ki, onu bitirib divardan asmışdım. Babamın (atamın) yatağı da o divarın önündə idi. Bir dəfə yatdığını zənn edib onu çağırmağa gəldim. Gördüm üzü divara çevrilib, elə bildim yuxudadır. Birdən gözüm sataşdı və gördüm ki, tikməni hərf-hərf sığallayaraq ağlayır... Səssizcə geri çəkildim.
Sonralar buna çox şahid oldum. Sanki batan iynələrin sayı qədər göz yaşı tökürdü; ora tökülən gözümün nurunu öpür, iynə batan əlimi tutub gözünün üstünə qoyur, mənim üçün etdiklərinə və edə bilməyib peşman olduqlarına ağlayırdı. İtən, yox olan, xəyala dönən xoşbəxtliyimi, söküntü saplarla naxışlanan, boyanan duyğularımı sığallayırdı... Bunu yalnız mən görür, mən duyurdum; amma o məndən gizlədirdi, mən də ondan...
"Ürəyə açılan cığır" adlı kitabımı:
Ata və anamın qarşıdan gələn 75 illik yubileylərinə, onlarla bərabər həyatımda və bu günümdə məzəmmət dolu tövsiyələri ilə böyük haqqı olan, bu il 70 illiyini qeyd etdiyimiz atamın dostu, həkimim və əmim Arif Səmədovun yubileyinə, eləcə də özümün doğulduğumun 50 və minaya düşməyimin qarşıdan gələn 30 illiyinə həsr edirəm
Tamam Yaralı

Tələbəlik illərindən

başlayan ömür yolu

Zaman axıb gedir, lakin insan həyatında elə izlər, elə dostluqlar buraxır ki, illər keçsə də, onların dəyəri zərrə qədər də azalmır. Bu il oktyabrın 16-da tanınmış qələm sahibi, gözəl ziyalı və vəfalı dost Hüseyn İsaoğlunun 65 illik yubileyi tamam olur. Bu əlamətdar gün münasibətilə onun tələbə yoldaşı, Qarabağ müharibəsi veteranı kimi ürək sözlərimi və xatirələrim əsasında qələmə aldığım bu yazı, əslində, bir ömrün şərəfli və örnək olası məqamlarından bəhs edir.
Hüseyn müəllimlə yollarımız 1983-cü ildə, o zamankı Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində kəsişdi. Biz beş il bir yerdə, eyni fakültədə tələbə yoldaşı olduq. Hüseyn müəllim birinci axında (potokda), mən isə hazırlıq kursundan gələnlərin təhsil aldığı və digər qruplardan bir il artıq oxuyan ikinci axının dördüncü qrupunda təhsil alırdım. Həmin illərdən Hüseyn müəllimi sakit təbiətli, mədəni və mehriban bir gənc kimi xatırlayıram. İnstitutun çayxanasında oturub çay içə-içə imtahanlara hazırlaşmağımız, bir-birimizi sorğu-sual etməyimiz dünənki kimi yadımdadır. Gənclik illərimiz həm də ictimai fəallıq dövrü idi. Mən rayon Komsomol komitəsində şöbə müdiri və rayon Həmkarlar ittifaqının sədri vəzifələrində çalışdığım vaxtlarda Hüseyn müəllim Bakı Qənnadı fabrikində Komsomol komitəsinin sədri kimi məsuliyyətli bir vəzifəni daşıyırdı.
1988-ci ildə institutu bitirdikdən sonra hər birimiz öz işimizin arxasınca getdik. Lakin 1989-cu ildə mənfur qonşularımızın torpaq iddiaları, Zəngəzur mahalının mühasirəyə alınması, Qubadlı, Zəngilan, Laçın və Şuşaya edilən hücumlar hər bir vətənpərvər azərbaycanlı kimi məni də silaha sarılmağa məcbur etdi. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Əliyar Əliyevin batalyonunda döyüşlərə qatıldım. O qanlı-qadalı, çətin müharibə illərindən sonra tələbə yoldaşlarımın demək olar ki, heç biri ilə əlaqə saxlaya bilməmişdim. Taleyin qismətindən 1995-ci ildə "28 May" metrosunun yaxınlığında Hüseyn müəllimlə qarşılaşdıq. Bu görüş uzun illərin həsrətinə son qoydu. O, harada məskunlaşdığımızı soruşdu, dərdimizi, sevincimizi bölüşdük. O gündən sonra əlaqələrimiz bərpa olundu, tez-tez görüşüb dərdləşməyə başladıq.

Bir dəfə Hüseyn müəllimdən digər tələbə yoldaşlarımızla əlaqəsinin olub-olmadığını soruşdum. O, heç kimlə əlaqəsinin olmadığını, lakin mütləq APİ-nin arxivinə gedib uşaqların ünvanlarını tapacağını bildirdi. Vəfalı dost sözünün üstündə durdu. 2012-ci ildə o, bütün tələbə yoldaşlarımızın ünvanlarını tapıb mənə gətirdi və instituta daxil olmağımızın 25 illik yubileyini keçirməyi təklif etdi. Bu təklif ürəyimcə oldu. Hüseyn müəllim hər kəsə məktub hazırlayıb göndərdi. Dörd qrupun tələbələrindən 68 nəfər bu çağırışa səs verdi və biz 18 iyul 2013-cü ildə möhtəşəm bir görüş təşkil etdik. Hüseyn müəllimin yüksək təşkilatçılıq bacarığı sayəsində illər sonra hamı bir araya gəldi. Bu gözəl ənənəni davam etdirərək, beş il sonra məzuniyyətimizin 30 illiyini də eyni coşqu ilə qeyd etdik. Hüseyn müəllim təkcə gözəl təşkilatçı deyil, həm də çox istedadlı, yaradıcı bir insandır. O, bir neçə kitabın müəllifidir. Onun 4-5 əsərini oxumuşam. Çox axıcı, gözəl qələmi var.
Hüseyn müəllimin yaradıcılığı öz sanbalı ilə hər zaman seçilir. Ondan beş yaş böyük olsam da, Hüseyn müəllimin göstərdiyi yüksək ədəb-ərkana, mənəvi keyfiyyətlərinə görə mən onu özümə böyük qardaş hesab edirəm. Bizim ailəvi dostluğumuz var. O, tələbə yoldaşlarımızın xoş günlərində, xeyir - şərlərində hamımızı bir araya toplayan, koordinasiya edən əsl dostluq rəmzidir. Onun sayəsində hamımız bir nəfər kimi deyilən ünvana toplaşır və birliyimizi qoruyuruq.
Hüseyn müəllim, 16 oktyabr sizin 65 illik şərəfli yubileyinizdir. Bu müdrik yaşınız münasibətilə sizi bir qardaş, bir tələbə yoldaşı kimi öz adımdan və ailəmiz adından ürəkdən təbrik edirəm! Sizə cansağlığı, ailə xoşbəxtliyi və yaradıcılıq yolunuzda yeni-yeni uğurlar arzulayıram. Yaxşı ki varsınız, yaxşı ki bizim dostumuzsunuz!
Dərin hörmət və ehtiramla: Nəsir Əhmədov,
Tələbə yoldaşınız,

Çempionumuzu təbrik edirik!

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 16 oktyabr 2026-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Milli Paralimpiya Komitəsinin 30 illik yubileyi münasibətilə, ölkəmizdə idmanın və paralimpiya hərəkatının inkişafındakı xidmətlərinə görə bir qrup paralimpiyaçı “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilib. Sərəncama əsasən təltif edilən şəxslər aşağıdakılardır:

Astanov Elvin Əmrah oğlu
Qasımov Ramil Famil oğlu
Məmmədov Pərvin Rasim oğlu
Musayev Oloxan İsayeviç
Eyni zamanda, yubiley çərçivəsində dövlət başçısı tərəfindən komitənin kollektivinə və idmançılara xüsusi təbrik müraciəti də ünvanlanıb.
Xatırladaq ki, Elvin Əmrah oğlu Astanov 5 iyul 1979-cu ildə Qafan rayonunun Gığı kəndində anadan olub. Azərbaycan balası Elvin 2020-ci ildə keçirilən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub. 2021-ci ilin iyun ayında Elvin Astanov Polşada keçirilən Dünya Çempionatında 8.22 metr nəticə ilə yenə də turnirin qalibi olub. 2021-ci ilin avqust ayında isə Elvin Astanov Yaponiyada keçirilən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında mübarizə apararaq Nüvə itələmə turnirində 8.77 metr nəticə ilə qızıl medala sahiblənib.
Azərbaycan Prezidentinin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Elvin Əmrah oğlu Astanov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
“Bütöv Azərbaycan Media Qrupu” Elvini Azərbaycan Respublikası Milli Paralimpiya Komitəsinin 30 illik yubileyi və “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunması münasibəti ilə təbrik edir.
Hörmət və sayğılarla:
Tamxil Ziyəddinoğlu, qrupun rəhbəri