Azərbaycan-Serbiya münasibətləri

yeni strateji mərhələdə

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin fevralın 15-də Serbiya Respublikasına rəsmi səfəri zamanı verdiyi bəyanat iki ölkə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında səsləndirilən fikirlər Azərbaycan-Serbiya münasibətlərinin təkcə diplomatik çərçivə ilə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda real iqtisadi, energetika və investisiya imkanları üzərində qurulduğunu açıq şəkildə göstərdi. Prezident İlham Əliyevin Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuçiç haqqında səsləndirdiyi yüksək qiymətləndirmələr qarşılıqlı etimadın və səmimi dostluğun bariz nümunəsi kimi diqqət çəkir. Hər iki liderin dövlət maraqlarını hər şeydən üstün tutması bu münasibətlərin əsas dayaq nöqtəsi kimi çıxış edir.
Prezidentin vurğuladığı kimi, Serbiya təbii sərvətləri olmayan ölkə olmasına baxmayaraq, müstəqil iqtisadi siyasət yürüdərək öz gücünə arxalanan və heç bir kənar yardımdan asılı olmayan inkişaf modelini formalaşdırıb. Bu isə həm Avropa məkanında, həm də beynəlxalq miqyasda Serbiyanın nüfuzunun artmasına səbəb olub. Azərbaycan tərəfinin bu uğurları yüksək qiymətləndirməsi iki ölkə arasında həm siyasi, həm də mənəvi yaxınlığın göstəricisidir.
Səfər çərçivəsində keçirilən Serbiya-Azərbaycan Strateji Şurasının ilk iclası isə münasibətlərin gələcək perspektivlərini daha da aydınlaşdırdı. Müzakirələr zamanı siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstəyin davam etdirilməsi və birgə sərmayə layihələrinin həyata keçirilməsi kimi mühüm məsələlər gündəmə gətirildi.
Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Serbiyaya böyük həcmdə sərmayə qoymağa hazır olduğunu bəyan etməsi bu əməkdaşlığın konkret nəticələrə yönəldiyini göstərir. Birgə inşa ediləcək elektrik stansiyası layihəsi həm Serbiyanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə, həm də regionda enerji balansının qorunmasına xidmət edəcək. Azərbaycan artıq Serbiyaya təbii qaz ixracına başlayıb və yaxın dövrdə bu həcmlərin artırılması planlaşdırılır. Bu qazın elektrik enerjisinə çevrilməsi isə Serbiya üçün yeni iqtisadi üstünlüklər yaradacaq.
Azərbaycanın 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücü əldə etməyi planlaşdırması və bunun böyük hissəsinin ixraca yönəldilməsi ölkəmizin Avropa enerji bazarında strateji rolunu daha da gücləndirir. Bu baxımdan Serbiya ilə əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli deyil, həm də regional əhəmiyyət daşıyan bir model kimi qiymətləndirilə bilər.
Səfərin yekununda səsləndirilən “Yaşasın Serbiya! Yaşasın Azərbaycan! Yaşasın Serbiya-Azərbaycan dostluğu!” çağırışı isə sadəcə diplomatik jest deyil, iki xalq arasında dərin tarixi, siyasi və insani bağların rəmzidir. Bu münasibətlər göstərir ki, dövlətlər arasında qurulan səmimi tərəfdaşlıq xalqların rifahına, regionun sabitliyinə və gələcək nəsillərin daha təhlükəsiz dünyada yaşamasına xidmət edir.

Sevil Əliyeva
Güzdək qəsəbə tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru

Regionda sülh sahəsində əldə

olunmuş nəticələr gücləndirilir

Amerika Birləşmiş Ştatlarının vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin Azərbaycana səfəri son illərdə Azərbaycana keçirilən ən yüksək səviyyəli səfər olmaqla, ABŞ - Azərbaycan münasibətlərinin möhkəmliyini nümayiş etdirir.

Cey. Di. Vensin Azərbaycana səfəri tarixi bir səfərdir. Azərbaycanın dünyanın ən güclü ölkəsi ilə strateji tərəfdaşlıq xartiyasının imzalanması Azərbaycanın iqtisadiyyatının inkişafı, texnoloji inkişafı, süni intellekt üzrə əməkdaşlıqda inkişafı, müdafiə və təhlükəsizlik nöqteyi-nəzərindən Azərbaycanın müəyyən mənada qlobal səviyyədə bir təhlükəsizliyidir.
Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev mətbuata verdiyi bəyanatda Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın bu gün imzalanması mərasiminin heyyətlərin altı ay ərzində gördüyü şox gərgin işin təzahürü olduğunu söylədi. Qeyd etdi ki, altı ay əvvəl Prezident Trampla Vaşinqtonda tarixi görüş və strateji tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın tərtib edilməsi üçün işçi qrupunun yaradılması haqqında sənədin imzalanması ikitərəfli əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaratmışdır: “Bizim üçün dünyanın ən qüdrətli ölkəsi - Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji tərəfdaş olmaq böyük şərəfdir. Biz həmçinin Prezident Trampa, Vitse - prezident Vensə və onların heyətinə Qafqazda sülhə verdikləri höhfəyə görə çox minnətdarıq.
Ötən avqustda Ermənistan və Azərbaycan Ağ Evdə Prezident Trampın iştirakı ilə sülh sazişini parafladılar və biz Prezident Trampın, həmçinin şahid kimi imzaladığı Sülh haqqında Birgə Bəyannaməni imzaladıq. Artıq altı aydır ki, biz sülh şəraitində yaşayırıq. Biz sülh içində yaşamağı öyrənirik.”
Azərbaycan bəlkə də yeganə ölkədir ki, ABŞ-ın özünə rəqib saydığı Cinlə strateji tərəfdaşlıq sənədi imzaladı, eyni zamanda Çinin rəqibi olan Amerika ilə strateji xartiya imzalayır. Bu Azərbaycanın müstəqil, siyasi iradəsini göstərir. Azərbaycan bir dövlətlə münasibəti digər dövlətlərlə münasibətdən asılı vəziyyətdə qoymur. Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycanın suverenliyini, azadlığını, müstəqilliyini, prinsipiallığını görür və eyni zamanda qiymətləndirir. Bu sənədin imzalanması Azərbaycana bir təhlükəsizlik, inkişaf gətirməklə bərabər Azərbaycanın regionda yeganə sabitləşdirici güc olduğunu təsdiq edir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan bu gün Şərqlə Qərbi, o cümlədən Şimalla Cənubu birləşdirən yeganə körpüdür.
Bu gün Birləşmiş Ştatlarla Azərbaycan arasında münasibətlər tamamilə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Tramp-Vens administrasiyasının regionumuzdakı səylərinin mühüm nəticələrindən biri də Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu - TRIPP layihəsidir.
Bu müddətdə Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana gedən yüklərin tranzitinə nəinki bütün məhdudiyyətlər qaldırılıb, o cümlədən Azərbaycan Ermənistana neft məhsullarının təchizatına başlayıb. Beləliklə, ticarətin və əməkdaşlığın başlanğıcı reallaşır. Tramp - Vens administrasiyasının regionumuzdakı səylərinin mühüm nəticələrindən biri Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu - TRIPP layihəsidir ki, o, nəinki Azərbaycanın iki hissəsini birləşdirəcək, o cümlədən Azərbaycan, Ermənistan və digər qonşuların ərazisi vasitəsilə Asiya ilə Avropanı birləşdirəcək çox etibarlı, təhlükəsiz və böyükmiqyaslı daşımalar dəhlizidir. Beləliklə, regionda sülh sahəsində əldə olunmuş nəticələr gücləndirilir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev: “Vitse-prezident Vensin bugünkü səfəri imzalanmış Strateji Xartiya, danışıqların mahiyyəti baxımından tarixidir.
Əziz qonaqla imzaladığımız Xartiyada əməkdaşlığımızın müxtəlif istiqamətləri əks olunur. Biz təhlükəsizlik və antiterror əməliyyatları məsələləri üzərində işimizi davam etdirəcəyik. Bu gün Azərbaycan öz təbii qazı ilə 16 ölkənin enerji təhlükəsizliyini təmin edir. Onların 11-i NATO-nun üzvü, ABŞ-ın müttəfiqidir.
Bağlantılara gəldikdə, artıq qeyd etdiyim kimi, TRIPP layihəsi regionda sülhün inkişafına və əməkdaşlığa növbəti töhfə olacaq. Biz müdafiə məhsullarının satışı sahəsində yeni səhifə açırıq və bu, həmçinin perspektivlidir. Əlbəttə ki, süni intellekt mərkəzlərinin yaradılması bu gün ikitərəfli gündəliyimizin bir hissəsidir və Amerikanın aparıcı şirkətləri ilə işbirliyi quraraq artıq ilkin nəticələrimiz var. Başqa sözlə, Vitse-prezident Vensin bugünkü səfəri imzalanmış Strateji Xartiya, danışıqların mahiyyəti, dostumuz və qonağımızın qəbulu baxımından tarixidir.”
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları Trans-Xəzər Nəqliyyat Dəhlizini (Orta Dəhliz) əsas götürərək quru, dəniz və hava nəqliyyatı infrastrukturunun inkişafı; enerji və data bağlantısı; ticarət və tranzitin asanlaşdırılması; gömrük nəzarəti və sərhəd keçidi; beynəlxalq multimodal logistika; və digər əlaqəli sahələrdə əməkdaşlıq yolu ilə regional bağlantıları təşviq etmək üçün birgə işləmək niyyətindədirlər. Onlar 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Zirvə Görüşünün Bəyannaməsinə uyğun olaraq iştirakçı ölkələrə beynəlxalq və ölkədaxili bağlantı üçün qarşılıqlı faydaları təmin etməklə, Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi və onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantını təmin edəcək və regionun beynəlxalq ticarət və tranzit potensialını reallaşdıracaq multimodal bağlantı layihəsi kimi Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun (TRIPP) əhəmiyyətini qəbul edirlər.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları “Əsrin müqaviləsi”, Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələrin həyata keçirilməsi ilə nəticələnmiş və sıx əməkdaşlıq sayəsində hər iki tərəfə və daha geniş regiona fayda vermiş Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin məhsuldar tarixinə əsaslanaraq, ikitərəfli iqtisadi əlaqələri təşviq etmək məqsədilə biznes mühitinin, ticarət və sərmayə axınlarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində çalışmaq niyyətindədirlər.

Şəhla Ağbulud
“Abşeron” qəzetinin baş redaktoru

ABŞ-Azərbaycan

Xartiyasının

TAM MƏTNİ

Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın mətni yayılıb.
Həmin sənədi təqdim edirik:
Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti:
İkitərəfli münasibətlərinin əsası kimi bir-birinin suverenliyini, müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü və sərhədlərinin toxunulmazlığını dəstəklədiklərini bir daha təsdiqləyirlər;
8 avqust 2025-ci il tarixində Vaşinqton şəhərində imzalanmış Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması məqsədilə İşçi Qrupunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Anlaşma Memorandumundan çıxış edirlər;
Regional bağlantılar, iqtisadi sərmayə və təhlükəsizlik əməkdaşlığı da daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq və ortaq fayda doğuran sahələrdə strateji tərəfdaşlıqlarının əhəmiyyətini təsdiqləyirlər;
Diplomatik, iqtisadi, enerji, texnoloji və təhlükəsizlik sahələri də daxil olmaqla, qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərdə münasibətləri gücləndirmək üçün birgə niyyətlərini vurğulayırlar;
Strateji tərəfdaşlığın və genişləndirilmiş əməkdaşlığın planlaşdırılması və həyata keçirilməsinə yalnız dövlət qurumlarının deyil, həm də hər iki ölkənin özəl sektorlarının cəlb edilməsinin mühüm əhəmiyyətini təsdiqləyirlər.

Bölmə I: Regional Bağlantılar, o cümlədən Enerji, Ticarət və Tranzit

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizini (Orta Dəhliz) əsas götürərək quru, dəniz və hava nəqliyyatı infrastrukturunun inkişafı; enerji və data bağlantısı; ticarət və tranzitin asanlaşdırılması; gömrük nəzarəti və sərhəd keçidi; beynəlxalq multimodal logistika; və digər əlaqəli sahələrdə əməkdaşlıq yolu ilə regional bağlantıları təşviq etmək üçün birgə işləmək niyyətindədirlər. Onlar 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Zirvə Görüşünün Bəyannaməsinə uyğun olaraq iştirakçı ölkələrə beynəlxalq və ölkə daxili bağlantı üçün qarşılıqlı faydaları təmin etməklə, Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi və onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantını təmin edəcək və regionun beynəlxalq ticarət və tranzit potensialını reallaşdıracaq multimodal bağlantı layihəsi kimi Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun (TRIPP) əhəmiyyətini qəbul edirlər.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Əsrin Müqaviləsi, Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələrin həyata keçirilməsi ilə nəticələnmiş və sıx əməkdaşlıq sayəsində hər iki tərəfə və daha geniş regiona fayda vermiş Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin məhsuldar tarixinə əsaslanaraq, ikitərəfli iqtisadi əlaqələri təşviq etmək məqsədilə biznes mühitinin, ticarət və sərmayə axınlarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində çalışmaq niyyətindədirlər. Bu məqsədlə:
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət ayıraraq enerji, nəqliyyat və rəqəmsal infrastruktur sektorlarında, o cümlədən TRIPP və digər layihələrin inkişaf etdirilməsi vasitəsilə iqtisadi artımı və regional bağlantıları təşviq etmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları regional bağlantıların əhəmiyyətini qəbul edərək, enerji və nəqliyyat sektorlarına, eləcə də rəqəmsal infrastrukturun inkişafına dövlət və özəl sektor sərmayələrini səfərbər etmək imkanlarını araşdırmaq niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları enerji təhlükəsizliyində etibarlı tərəfdaş kimi Azərbaycan Respublikasının strateji əhəmiyyətini qəbul edərək, ikitərəfli formatda və üçüncü ölkələrlə tərəfdaşlıq vasitəsilə, interkonnektor layihələri kimi birgə layihələrin icrası və təchizat marşrutlarının şaxələndirilməsi istiqamətində, neft, qaz və elektrik enerjisi sektorları da daxil olmaqla, enerji əməkdaşlığını genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları mülki nüvə əməkdaşlığını dərinləşdirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları kritik mineralların Orta Dəhliz vasitəsilə qlobal bazarlara tranzitini asanlaşdırmaqla bağlı əməkdaşlıq etmək niyyətlərini ifadə edirlər.

Bölmə II: İqtisadi Sərmayələr, o cümlədən Süni İntellekt (AI) və Rəqəmsal İnfrastruktur

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları iqtisadi artımı gücləndirmək, sərmayələri təşviq etmək və ikitərəfli biznes mühitini inkişaf etdirmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər. Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycan Respublikasının qlobal iqtisadiyyata daha da inteqrasiya etmək və Xəzər regionu üçün enerji, ticarət, data, maliyyə, nəqliyyat və logistika şəbəkəsi kimi mövqeyini gücləndirmək səylərini alqışlayır;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları iqtisadi və ya ticarət dialoqu platformalarının təşkili imkanlarının araşdırılması da daxil olmaqla, ikitərəfli ticarət və sərmayələri artırmaq üçün strateji fürsətləri müəyyənləşdirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları özəl sektorun fəal iştirakı ilə ikitərəfli və regional iqtisadi, ticarət və sərmayə əməkdaşlığını inkişaf etdirmək üçün əməkdaşlığı genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları AI tərəfdaşlıqlarının inkişaf etdirilməsi üzrə əməkdaşlığı genişləndirmək və müvafiq hallarda, kosmik sənaye sahəsində əməkdaşlığı və Azərbaycan Respublikasında özəl sektorla əməkdaşlıq ilə AI data mərkəzlərinin inkişafı da daxil olmaqla, rəqəmsal infrastruktura sərmayə qoyuluşunu təşviq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları uğurlu beynəlxalq təcrübələrə əsaslanaraq, özəl müəssisə kapitalını təşviq etməyə, texnoloji inkişafı erkən mərhələdə riskdən azad etməyə və kommersiyalaşmanı sürətləndirməyə yönəlmiş birgə Tədqiqat və İnkişaf (R&D) dəstək alətləri, innovasiya körpü platformaları, eləcə də kibertəhlükəsizlik və süni intellekt sahəsində sektor-əsaslı təşəbbüslər kimi məxsusi mexanizmlərin yaradılmasını araşdırmaq niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları inkişafda olan texnologiyaların, platformaların və biznes təcrübələrinin tətbiqində uğurlu təcrübələri bölüşmək və texniki yardım göstərmək, dəstəkləyici tənzimləyici mühitə əsaslanaraq Azərbaycan Respublikasında istedadların inkişafı və bacarıqlı texnoloji işçi qüvvəsinin artımı üçün tərəfdaşlığı gücləndirmək və transsərhəd və Transxəzər rəqəmsal bağlantılar üçün sərmayələri təşviq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal infrastrukturun inkişafı və AI tətbiqi üçün birgə tədqiqatı, inkişafı, kommersiyalaşmanı, texnologiyanın mühafizəsini və qarşılıqlı müəyyən edilmiş şərtlər əsasında, hüquqi və tənzimləyici çərçivələrə uyğun olaraq texnologiyaların könüllü ötürülməsini dəstəkləmək məqsədilə hökumətlərarası səviyyədə və dövlət-özəl tərəfdaşlıqları vasitəsilə əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər.

Bölmə III: Təhlükəsizlik Əməkdaşlığı

Cənubi Qafqazda sülh Azərbaycan Respublikasının və Amerika Birləşmiş Ştatlarının ortaq marağındadır və Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında təhlükəsizlik əməkdaşlığı hər iki dövlətə, eləcə də beynəlxalq və regional sülh və təhlükəsizliyə fayda verir. Birləşmiş Ştatlar, Azərbaycan qüvvələrinin beynəlxalq və regional təhlükəsizliyi irəlilətmək üçün Birləşmiş Ştatlar və koalisiya tərəfdaşları ilə birlikdə xidmət etdiyini nəzərə almaqla, Azərbaycanın beynəlxalq sülhməramlı səylərə verdiyi töhfələri yüksək dəyərləndirir.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları müdafiə sənayesi məhsullarının satışı da daxil olmaqla, müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının əhatə dairəsini genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları terrorizm təhdidinə qarşı birgə mübarizə aparmaq öhdəliklərini nəzərə alaraq, mövcud antiterror əməkdaşlığını genişləndirmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları kibertəhlükəsizlik və mühüm infrastrukturun mühafizəsi sahəsində bacarıqları artırmaq məqsədilə əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər;
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları Azərbaycan Respublikasının mina və digər partlayıcı maddələrlə çirklənmə səbəbindən üzləşdiyi ciddi çətinlikləri nəzərə alaraq, maliyyə dəstəyi və texnologiya ötürülməsi vasitəsilə humanitar minatəmizlənmə sahəsində potensialın artırılmasında əməkdaşlıq etmək niyyətindədirlər.

Bölmə IV: İnstitusional Çərçivə və tətbiq

Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları bu Xartiyadan irəli gələn öhdəliklərini yerinə yetirməklə bağlı ortaq niyyəti qəbul edərək, mövcud Strateji Tərəfdaşlıq çərçivəsinin bir hissəsi kimi, iqtisadiyyat və ticarət; enerji; bağlantılar, AI və rəqəmsal inkişaf; təhlükəsizlik və müdafiə daxil olmaqla, əməkdaşlıq sahələri üzrə işçi qrupları yarada bilərlər.
Müvafiq İşçi Qrupları hazırkı Xartiyanın imzalanmasından sonrakı üç ay ərzində layihələrin siyahısını və onların həyata keçirilməsi üçün yol xəritələrini razılaşdırmaq niyyətindədirlər.
Azərbaycan Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları hazırkı Xartiya çərçivəsində ildə ən azı bir dəfə müntəzəm olaraq görüşmək niyyətindədirlər və tərəfdaşlıqlarının həyata keçirilməsi üçün zəruri olan və qarşılıqlı olaraq müəyyən edilmiş digər dialoq platformaları yarada bilərlər.

Azərbaycan regionda

yeni siyasi

reallıq formalaşdırır

4 fevral 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Əbu-Dabidə “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın təqdimolunma mərasimində etdiyi çıxış müasir dövrün ən mühüm siyasi və humanitar mesajlarından biri kimi yadda qaldı. Dövlət başçısının çıxışı təkcə şəxsi təltif kimi deyil, eyni zamanda Azərbaycan dövlətinin sülh, əməkdaşlıq və dialoq siyasətinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının bariz nümunəsi oldu.
Prezident İlham Əliyev çıxışında bu nüfuzlu mükafata layiq görülməyin böyük şərəf olduğunu vurğulayaraq, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin banisi Şeyx Zayedin dünya miqyasında dərin hörmət qazanan lider olduğunu qeyd etdi. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində BƏƏ-nin bu gün sülh, rifah və multikultural dəyərlər üzərində qurulmuş uğurlu dövlətə çevrildiyi xüsusi vurğulandı. Prezident Şeyx Məhəmməd bin Zayedin atasının yolunu layiqincə davam etdirdiyini və ölkəsini gələcəyə inamla aparan lider olduğunu da diqqətə çatdırdı.
Çıxışın əsas məğzini Azərbaycan və Ermənistan arasında əldə olunan sülh prosesi təşkil edirdi. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, Azərbaycan xalqı uzun illər müharibə şəraitində yaşadıqdan sonra artıq sülhü öyrənir və bu, tamamilə yeni bir tarixi mərhələdir. Vaşinqtonda keçirilən Zirvə Görüşündən sonra keçən altı ayın tərəfdaşlıq, əməkdaşlıq və dayanıqlı sülhə doğru real addımlarla yadda qaldığını qeyd edən dövlət başçısı bu prosesdə beynəlxalq ictimaiyyətin rolunu yüksək qiymətləndirdi.
Prezident ABŞ Prezidenti Donald Trampın sülh prosesinə verdiyi töhfəni xüsusi vurğuladı. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli Zirvə Görüşünün nəticəsi olaraq Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin paraflandığını, Birgə Bəyannamənin imzalandığını və bununla da üç onillikdən artıq davam edən münaqişəyə son qoyulduğunu xatırlatdı.
Dövlət başçısı çıxışında praktiki əməkdaşlıq məsələlərinə də toxundu. Bildirildi ki, Azərbaycan təkcə Ermənistana yük daşımalarına qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmayıb, eyni zamanda neft məhsullarının ixracına da başlayıb və bu addımlar iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin formalaşmasına və qarşılıqlı etimadın bərpa olunmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev dinlərarası dialoqa verdikləri töhfəyə görə Əl-Əzhərin böyük imamı Əhməd Əl-Tayyibə və Roma Papası Zati-müqəddəsləri Leoya da minnətdarlığını bildirdi.
Çıxışın yekununda Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, uzunmüddətli münaqişəyə, qarşılıqlı etimadsızlığa və ağrılı keçmişə baxmayaraq, sülh mümkündür. Əsas şərt güclü siyasi iradənin mövcudluğu və beynəlxalq dəstəyin təmin olunmasıdır. Əbu-Dabidə keçirilən bu mərasimin rəmzi məna daşıdığını qeyd edən dövlət başçısı son danışıqların məhz burada aparıldığını və yekun razılaşmanın daha sonra Vaşinqtonda rəsmiləşdirildiyini xatırlatdı.
Prezidentin bu çıxışı bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan artıq təkcə regional deyil, qlobal sülh təşəbbüslərinin fəal iştirakçısıdır. “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” isə bu siyasətin beynəlxalq miqyasda yüksək qiymətləndirilməsinin rəsmi təsdiqi kimi tarixə düşdü.

Afət Camalova,
Mehdiabad qəsəbə 3 nömrəli tam orta məktəbin direktoru

Rusiya Ermənistana "hücum edəcək"?

Ermənistan xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan Avropa Şurası Parlament Assambleyasında çıxışı zamanı Azərbaycan sülh sazişinin imzalanması və Türkiyə ilə sərhədin açılması perspektivindən danışıb. İrəvan iki qonşusuyla münasibətlərin normallaşacağına əmindir. İrəvanın ehtiyat etdiyi əsas istiqamət Rusiyadır. Bunu Ararat Mirzoyanın AŞPA-dakı çıxışında toxunduğu bir mövzudan da aydınlaşdırmaq olar.
Bu sözləri politoloq Elxan Şahinoğlu qeyd edib.
“Ermənistanın xarici işlər naziri ölkəsində iyun ayının əvəlində keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində hibrid hücumların güclənəcəyini bildirib. “Biz dezinformasiya, saxta xəbərlər və informasiya manipulyasiyaları mühitində yaşayırıq” – deyən Mirzoyan hibrid hüumları dəf etmək üçün immunitet formalaşdırdıqlarını söyləyib.
Ermənistan hakimiyyətini zəiflətmək məqsədilə hibrid hücumları həyata keçirən və planlaşdıran ünvan bəllidir. Bu Rusiyadır. Azərbaycan da ən çox Rusiyanın hibrid hücumlarından əziyyət çəkir, bunu aparılan monitorinqlər də sübut edir. Seçki öncəsi Ermənistana Rusiya istiqamətindən hibrid hücumların miqyasının artacağı gözləniləndir. Çünki Kreml və onun idarə etdiyi şəbəkələr Nikol Paşinyanın lideri olduğu partiyanın seçkidə məğlub olmasına çalışacaqlar. Bunu əsaslandıran bir başqa xəbər İrəvandan gəlib.
Paşinyanın seçkidə əsas rəqibi olacaq iş adamı Samvel Karapetyana dəstək vermək istəyən qüvvələr növbəyə düzülüblər. Keçmiş prezident Levon Ter-Petrosyanın lideri olduğu Erməni Milli Konqresi Partiyasının sədr müavini Levon Zurabyan bildirib ki, Karapetyanın komandası ilə vahid siyasi blok yaratmaq üçün danışıqlar aparırlar. Beləliklə, vaxtilə Qərbə yaxınlığı ilə tanınan Levon Ter-Petrosyan Kremlin dəstəklədiyi firuqa üstünlük vermək qərarına gəlib. Bunun iki səbəbi var. Birincisi, Levon Ter-Petrosyan düşünür ki, müxalifətin zəifliyi fonunda Paşinyanın səslərini parçalayacaq yeganə güc Karapetyanın formalaşdırdığı partiya ola bilər. İkincisi, Karapetyan Rusiyada fəaliyyət göstərın “Taşir” şirkəti hesabına 3 milyard dollardan çox sərvətə malikdir. Məşhur filmdə deyildiyi kimi, “Şakaya pul lazımdır”. Bu, “qərbpərəst” Levon Ter-Petrosyanı və digərlərini Karapetyanla birliyə cəlb edən əsas amildir. Bu hesabla Karapetyanın blokuna qoşulmaq üçün digər eks-prezidentlər Robert Köçəryan və Serj Sərkisyan da növbəyə düzüləcəklər”, - politoloq qeyd edib.

Yeni dünya reallıqları və

Azərbaycanın strateji mövqeyi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 20 yanvar 2026-cı ildə Davosda “Euronews” televiziyasına verdiyi müsahibə müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən fundamental dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın tutduğu prinsipial mövqeni və formalaşdırdığı uğurlu strateji xətti bir daha aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının fikirləri həm qlobal siyasi reallıqların düzgün təhlili, həm də milli maraqlara əsaslanan praqmatik siyasətin nəticələri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, beynəlxalq hüquq normaları artıq dünya ictimaiyyətinin bütün üzvləri üçün mütləq meyar kimi qəbul edilmir. Məhz bu səbəbdən Azərbaycan öz strateji məqsədlərini milli maraqlar əsasında müəyyən edib və bütün addımlarını beynəlxalq hüquqa tam uyğun şəkildə atıb. Ölkəmizin siyasi inkişafı, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpası həm hüquqi əsaslara, həm də ümumbəşəri dəyərlərə söykənib. Bu yanaşma yeni formalaşan beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, bu gün dünyada vəziyyəti artıq qanunun aliliyi deyil, güc amili müəyyənləşdirir və belə bir şəraitdə hər bir dövlət öz potensialına uyğun siyasət yürütməli, regional və qlobal müstəvidə mümkün qədər çox ölkə ilə sağlam münasibətlər qurmalıdır. Azərbaycan bu strategiyanın uğurlu nümunəsini ortaya qoyub.
Müsahibədə dövlət başçısı “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”na layiq görülməsini də xüsusi məmnunluqla qeyd etdi. Bu mükafatın Qafqazda onilliklər boyu davam edən münaqişə və qan tökülməsindən sonra sülhün bərqərar olunmasına yönəlmiş səylərə verilən yüksək qiymət olduğunu bildirdi. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Cənubi Qafqaz bu gün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur və region artıq aylar ərzində sülh şəraitində yaşayır. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin əməkdaşlıq müstəvisinə keçməsi, nəqliyyat və enerji sahəsində məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması hər iki ölkə üçün qarşılıqlı fayda yaradır. Dövlət başçısının fikrincə, hökumətlərin və vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri nəticəsində Qafqazda uzunmüddətli deyil, əbədi sülhə nail olmaq mümkündür və Azərbaycanın əsas məqsədi də məhz budur.
Prezident İlham Əliyev ölkə daxilində sabitliyin möhkəm əsaslara söykəndiyini xüsusi olaraq vurğuladı. Bildirildi ki, Azərbaycanda daxili təhlükəsizliklə bağlı potensial risklər mövcud deyil və bütün mümkün təhdidlər xarici amillərlə əlaqəlidir. Bu baxımdan regionda, xüsusilə də qonşu ölkələrdə sabitliyin qorunması Azərbaycanın daim diqqət mərkəzindədir. Dövlətimizin başçısı sülh və sabitliyin hər bir ölkə üçün uğurun yeganə yolu olduğunu qeyd edərək, müharibənin ağır nəticələrini yaşamış Azərbaycan üçün bu anlayışların xüsusi dəyər daşıdığını bildirdi. Enerji bazarındakı vəziyyətə toxunan cənab Prezident neft qiymətlərinin sabitliyini müsbət amil kimi dəyərləndirdi və bunun həm istehsalçılar, həm də istehlakçılar üçün proqnozlaşdırılan gələcək baxımından vacib olduğunu qeyd etdi.
Müsahibədə Azərbaycanın enerji sahəsindəki unikal mövqeyi də geniş şəkildə diqqətə çatdırıldı. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, Azərbaycan Cənubi Qafqazda enerji ehtiyatlarına malik olan və digər ölkələrə neft və qaz ixrac edən yeganə dövlətdir. Bu gün 16 ölkəyə, o cümlədən Avropa İttifaqının 10 üzv dövlətinə təbii qaz ixrac edən Azərbaycan boru kəməri qazının coğrafi əhatəsinə görə dünyada lider mövqedədir. Müasir nəqliyyat infrastrukturu, geniş boru kəməri şəbəkəsi və zəngin resurslar ölkəmizə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsində etibarlı tərəfdaş olmaq imkanı yaradır. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq Azərbaycan üçün də yüksək gəlirli bazarlara çıxış deməkdir.
Prezident İlham Əliyev Avropa Parlamentinin Azərbaycana qarşı uzun illərdir davam edən qərəzli mövqeyinə də münasibət bildirdi. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, rəsmi Bakı artıq bu cür tənqidlərə reaksiya vermir və Avropa Parlamenti ilə əməkdaşlıq dayandırılıb. Azərbaycan Avropa Komissiyası ilə konstruktiv əməkdaşlığı davam etdirməklə kifayətlənir. Prezident vurğuladı ki, Ermənistanın belə Azərbaycanla münasibətləri müsbət dəyərləndirdiyi bir vaxtda, Avropa Parlamentinin ittihamları məntiqsiz və ədalətsiz görünür. Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin paraflanması regionda yaranmış yeni reallıqların bariz göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin Davosdan dünyaya ünvanladığı bu mesajlar bir daha göstərdi ki, Azərbaycan müasir qlobal çağırışlar fonunda müstəqil siyasət yürüdən, regional sabitliyin və beynəlxalq əməkdaşlığın fəal tərəfdarı olan güclü dövlətdir. Milli maraqlara əsaslanan bu xətt ölkəmizin gələcək uğurlarının əsas təminatıdır.

Məmmədağa Orucəliyev
“Qobu” qəzetinin baş redaktoru

Din pərdəsi altında diktatura - İran rejimi öz sonuna yaxınlaşır?

İran İslam Respublikası bu gün öz tarixinin ən ağır və həlledici böhranlarından birini yaşayır.
Ölkənin yerli valyutası olan rialın dollar qarşısında kəskin və qarşısıalınmaz şəkildə dəyər itirməsi artıq sadəcə iqtisadi geriləmə deyil, rejimin təməllərini sarsıdan böyük bir siyasi partlayışa çevrilib.
Küçələrə axışan insanlar artıq yalnız çörək və iş naminə deyil, onilliklərdir davam edən molla diktaturasının sona çatması və fundamental siyasi dəyişikliklərin edilməsi tələbi ilə çıxış edirlər. Rejim isə hər zaman olduğu kimi, xalqın fəryadına islahatlarla deyil, qan və zorakılıqla cavab verir. Alınan son məlumatlara görə, etirazların başladığı qısa müddət ərzində azı 10 nəfər nümayişçi qətlə yetirilib, yüzlərlə insan isə ağır işgəncələrə məruz qalaraq zindanlara atılıb. Xüsusilə Tehran, Təbriz, Məşhəd, İsfahan və digər bölgələrdə etirazçıların üzərinə odlu silahlardan atəş açılır, "Bəsic" və SEPAH-ın xüsusi təyinatlı dəstələri vasitəsilə dinc əhaliyə qarşı terror tətbiq edilir. Bu amansızlıq İran rejimi üçün bir idarəetmə metodudur; xatırladaq ki, 2022-ci ildə Mahsa Əmininin hicabsız olduğu üçün əxlaq polisi tərəfindən qətlə yetirilməsindən sonra başlayan kütləvi etirazlar zamanı 2 mindən çox insan rejim qüvvələri tərəfindən vəhşicəsinə öldürülmüş, minlərlə gənc həbsxanalarda fiziki və mənəvi təzyiqlərə məruz qalmışdı.



Bu hadisələrin mərkəzində dayanan maraqlı məqamlardan biri Prezident Məsud Pezeşkianın mövqeyidir. Pezeşkianın xalqın etirazlarına qarşı daha anlayışlı yanaşmağa çalışması, etirazçıların tələbləri ilə müəyyən mənada razılaşması və iqtisadi vəziyyəti düzəltmək üçün əlindən gələni etməyə çalışdığı müşahidə olunur. Lakin İrandakı mövcud teokratik idarəetmə sistemi daxilində prezidentin səlahiyyətləri olduqca məhduddur. Əsl güc və son qərar vermə səlahiyyəti dini liderin və onun nəzarətində olan SEPAH-ın əlində cəmləşib. Pezeşkianın xalqla dialoq qurmaq cəhdləri, əslində ölkəni idarə edən "kölgə dövləti" və radikal qanad tərəfindən bloklanır. Bu da göstərir ki, İranda islahat cəhdləri sistemin daxili strukturu tərəfindən boğulur və xalqın qəzəbi birbaşa bu aşılmaz divarlara yönəlir.
İran cəmiyyətindəki qəzəbin kökündə əslində dözülməz sosial ədalətsizlik və korrupsiya dayanır. Bir tərəfdə SEPAH və hakim elitaya yaxın olan zümrələr ölkənin neft, qaz və digər təbii resurslarını inhisara alaraq milyardlarla dollarlıq sərvət içində üzür, digər tərəfdə isə sıravi vətəndaşlar ən elementar ərzaq məhsullarını və yanacağı almaqda çətinlik çəkir. Müntəzəm olaraq artan qiymətlər, hiperinflyasiya və işsizlik xalqı səfalət həddinə çatdırıb. SEPAH təkcə iqtisadiyyatı talamaqla kifayətlənmir, həm də ölkənin ekoloji gələcəyini məhv edir. Bunun ən bariz nümunəsi Urmiya gölünün qurudulmasıdır. SEPAH-ın nəzarətində olan şirkətlərin apardığı plansız su siyasəti, tikilən çoxsaylı bəndlər və gölün ətrafındakı resursların qeyri-qanuni istismarı bu nadir təbiət incisini yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Bu, bölgədə yaşayan milyonlarla insanın, xüsusilə Azərbaycan türklərinin həyatına və sağlamlığına qarşı yönəlmiş şüurlu bir ekoloji terrordur.



Eyni zamanda, İran xalqı artıq ölkənin milyardlarla dollar vəsaitinin Suriya, Livan, Yəmən və İraq kimi ölkələrdə destruktiv fəaliyyətlərə, proksi qruplaşmaların silahlandırılmasına xərclənməsindən cana doyub. Tehranın regional hegemonluq eşqi ilə yürütdüyü bu siyasət daxildə "Nə Qəzzə, nə Livan, canım İrana qurban" şüarı ilə kəskin şəkildə rədd edilir. Xalq öz pulunun xarici ölkələrdəki terror ocaqlarına və raket proqramlarına deyil, ölkə daxilindəki xəstəxanalara, məktəblərə və infrastrukturun yenilənməsinə xərclənməsini tələb edir. İnsanlar anlayırlar ki, rejimin "xarici düşmən" obrazı yaratmaq cəhdləri, əslində daxili uğursuzluqları ört-basdır etmək üçün bir manipulyasiyadır.
Rejimin bu təcavüzkar və müdaxiləçi siyasəti Azərbaycandan da yan keçməyib. İranın rəsmi media orqanları, xüsusilə "Səhər" telekanalı və müxtəlif sosial şəbəkə seqmentləri vasitəsilə ölkəmizə qarşı apardığı çirkin ideoloji təbliğat hər kəsə məlumdur. Rejim, dini təriqət birliyi adı altında Azərbaycandakı müəyyən kütlələri manipulyasiya etməyə, dövlətimizin dünyəvi quruluşunu hədəf almağa və ölkə daxilində qarışıqlıq yaratmağa cəhd göstərirdi. Lakin Azərbaycan dövlətinin qətiyyətli siyasi iradəsi, xalqın dövlətçilik ənənələrinə sadiqliyi və hüquq-mühafizə orqanlarının həyata keçirdiyi effektiv tədbirlər sayəsində bu "inqilab ixracı" cəhdləri və xəyanətkar şəbəkələr ifşa olunmuşdu. Azərbaycanın müstəqil xarici siyasəti və inkişaf yolu İranın teokratik rejimi üçün bir təhdid kimi qəbul edilir, çünki bu, "İslam modeli"nin uğursuzluğunu daha qabarıq şəkildə üzə çıxarır.



Nəticə etibarilə, 1979-cu ildə "ədalət" və "azadlıq" vədləri ilə qurulan, İslam dəyərlərini siyasi alətə çevirən bu sistem, bu gün öz xalqının qanını tökən, qonşuları ilə düşmənçilik yürüdən və daxildən tamamilə çürümüş sıradan bir avtoritar rejimə çevrilib. Pezeşkian kimi fiqurların fədakar cəhdləri belə bu böyük dağıntının qarşısını ala bilmir, çünki sistem artıq öz-özünü bitirməkdədir. Daxili dayaqları tamamilə laxlayan, gənclərin nifrətini qazanan və beynəlxalq aləmdə təcrid olunan İran rejimi artıq yolun sonuna yaxınlaşır. Tarix sübut edir ki, xalqın iradəsinə və qonşu dövlətlərin suverenliyinə hörmət etməyən heç bir diktatura əbədi ola bilməz. İranın gələcəyi artıq hakimiyyət daxilindəki intriqalarda deyil, küçələrdə öz azadlığı üçün canını fəda edən insanların əlindədir.

Ərdoğan anons etdi: Türkiyə Ermənistanla bağlı hansı addımları atacaq?

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan 16-cı Səfirlər Konfransında çıxışında diqqətçəkən açıqlamalar verib. Türkiyə lideri Azərbaycan və Ermənistanın sülh müqaviləsi imzalamağa yaxın olduğunu, Azərbaycanla dialoq apararkən, eyni zamanda Ermənistanla da normallaşma proseslərini irəlilətdiklərini qeyd edib.
O vurğulayıb ki, illərdir sülhə həsrət qalan Cənubi Qafqaz bu gün tarixi bir dövrdən keçir və Ermənistanla münasibətlərdə gələn ilin əvvəlindən etibarən bəzi simvolik addımlar atılacaq.
Söhbət hansı simvolik addımlardan gedə bilər?

Politoloq Natiq Miri bildirib ki, 2025-ci il kontekstində Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesində mühüm və müsbət irəliləyişlər müşahidə olunub və son aylarda atılan addımların yekun sülh sazişini yaxınlaşdırıb:
"Avqustun 8-də Vaşinqtonda sülh mətni paraflanıb, kommunikasiyaların açılması, o cümlədən Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı konkret razılaşmalar əldə olunub. Ardınca Azərbaycanın Ermənistanı tranzit baxımdan blokadadan çıxarması strateji və etimadı gücləndirən addım kimi qiymətləndirilib.
Bu proseslər yekun sülh müqaviləsinin imzalanacağı tarixin o qədər də uzaqda olmadığını göstərir. Qardaş Türkiyə Prezidentinin son çıxışları da bu istiqamətdə eyni mesajı verir. Regional və qlobal proseslər, xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsi fonunda danışıqların intensivləşməsi Cənubi Qafqazda da sülhün zəruriliyini artırır. Ukraynadakı müharibədən çıxacaq Rusiyanın regionda yenidən təcavüzkar siyasətə qayıtma riski yekun sülh sazişinin daha tez imzalanmasını aktuallaşdırır".
Politoloq mümkün simvolik addımlara da toxunub:
"Razılaşdırılmış “Marqara” sərhəd-keçid məntəqsinin açılması, eləcə də avtomobil nəqliyyatı üzrə kommunikasiyaların bərpası mümkündür. Azərbaycanın tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırmasından sonra Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Türkiyədən Ermənistan üzərindən Azərbaycana və əks istiqamətdə avtomobil əlaqələrinin açılmasına hazır olduqlarını açıqlayıb.
Gürcüstan üzərindən daşımalarla bağlı tariflərin süni şəkildə artırılmasının da alternativ marşrutlara ehtiyacı gücləndirir. Birbaşa Azərbaycan-Ermənistan-Türkiyə nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması həm marşrutların şaxələndirilməsi, həm də tərəflərin suveren imkanlarının genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu çərçivədə Qazax-Noyemberyan istiqamətində yolların, eləcə də Laçın üzərindən giriş-çıxış imkanlarının müzakirə predmeti ola bilər.
Eləcə də Qars–Gümrü dəmir yolunun bərpası da dəfələrlə gündəmə gəlib və perspektiv məsələ olaraq qalır. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi gələn ilin yazına qədər imzalanarsa, Türkiyə və Ermənistan arasında diplomatik missiyaların qarşılıqlı şəkildə açılması da mümkün ola bilər.
Hazırda ciddi maneə yoxdur və əsas şərt Azərbaycanla Ermənistan arasında yekun sülh müqaviləsinin imzalanmasıdır. Bu baş verdikdən sonra regionda proseslərin daha da sürətlənəcəyi gözlənilir".

“Konstitusiya və Suverenlik ili”ndə

Dövlət Başçısından humanist

addım

Azərbaycan dövlətçiliyinin otuz ildən artıq müddətdə taleyi dahi və uzaqgörən şəxsiyyət, xalqını, vətənini canından artıq sevən Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə Azərbaycan bir dövlət kimi zamanın ağır və sərt sınaqlarından şərəflə çıxaraq sürətli inkişaf yoluna qədəm qoyub.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərliyi dövründə dövlət quruculuğunda, insan hüquqları və azadlıqlarının təmin edilməsi yolunda da mühüm işlər görülüb. Onun apardığı humanist siyasət nəticəsində ölkəmizdə ölüm hökmü aradan qaldırılıb və Azərbaycanın adı Şərqdə ilk olaraq bu cəzanı ləğv edən ölkə kimi tarixə düşüb. Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən ölkədə əfv və amnistiya institutlarının bərpa olunaraq tətbiqinə başlanılması da onun humanist siyasətinin növbəti təntənəsi olmuşdur. O vaxtdan Prezidentin müstəsna səlahiyyətlərinə aid olan əfv, habelə amnistiya aktlarının imzalanması davamlı xarakter almışdır. Belə ki, 1995-2003-cü illərdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 32 əfv fərmanı, 7 amnistiya aktı imzalanmış, həmin dövrdə on minlərlə məhkum bağışlanaraq azadlıqdan məhrumetmə cəzasından azad edilmişdir.
Ulu Öndərin zəngin dövlətçilik ənənələrinə sədaqət Prezident İlham Əliyevin digər sahələrdə olduğu kimi, cəzaların humanistləşdirilməsi siyasətində də özünü bariz şəkildə göstərir. Belə ki, 2003-2025-ci illər ərzində Prezident İlham Əliyev 39 əfv fərmanı imzalayıb, həmin dövrdə 5 amnistiya aktı qəbul edilib.
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın Milli Məclisin deputatı olarkən irəli sürdüyü təşəbbüs ilə də 2007, 2009, 2013,2016-cı illərdə amnistiya aktı qəbul edilib.
Onu da qeyd edək ki, 2021-ci ildə 8 Noyabr-Zəfər Günü münasibətilə elan olunan amnistiya aktı 17 mindən artıq nəfərə şamil edilib. Ümumilikdə 1995-ci ildən etibarən qəbul edilən 12 amnistiya aktı ilə 130 mindən artıq məhkum azadlığa buraxılıb.
Bu siyasət cəmiyyətdə ictimai asayişin və əmin-amanlığın təmin olinmasına, vətəndaşla dövlət arasında münasibətlərin inkişafına böyük töhfə verir.
Dövlət başçısının siyasi fəaliyyətinin mərkəzində insan amili, vətəndaş rifahı, sosial ədalət və mərhəmət prinsipləri dayanır. Məhz bu humanist yanaşmanın nəticəsidir ki, ölkəmizdə cinayət-hüquq siyasətinin formalaşdırılmasında da humanizm əsas prinsip kimi qəbul edilib.
Bildiyimiz kimi, xalqımız üçün əlamətdar günlərdə Prezident əfv fərmanı imzalayır. Bu dəfəki Amnistiya aktı isə “Konstitusiya və Suverenlik ili”nin başa çatması ilə əlaqərdır.
15 dekabr 2025-ci ildə Prezident İlham Əliyev ümumbəşəri humanizm dəyərlərinə sadiqliyini əks etdirən mühüm qərar qəbul edərək amnistiya elan edilməsi təşəbbüsünü irəli sürüb. Amnistiya aktının miqyasına görə ölkə tarixində ən geniş amnistiyalardan biri olacağı ehtimalı onun ictimai əhəmiyyətini daha da artırır. On minlərlə insanın taleyinə müsbət təsir göstərəcək bu qərar cəmiyyətdə sosial sabitliyin və inamın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Amnistiya aktı tətbiq ediləcəyi şəxslərin, o cümlədən azadlıqdan məhrum etmə cəzasından azad ediləcək məhkumların sayına görə ən böyük amnistiya olacaq. Bu dəfəki amnistiya 20 mindən çox şəxsə şamil ediləcək. Anistiya tətbiq olunduğu şəxslərdən 733-ü Vətən müharibəsi iştirakçısı, 837-si qadın, 65-i yetkinlik yaşına çatmayanlardır.
İmzalanan əfv sərəncamları, qəbul edilən amnistiya aktları törətdikləri müxtəlif cinayətlərə görə azadlıqdan məhrum edilmiş məhkumların cəmiyyət üçün yararlı vətəndaşa çevrilmələri naminə yaradılmış imkanların ən ümdəsidir.
Amnistiya aktının layihəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarında, o cümlədən Vətən müharibəsində və 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilmiş antiterror əməliyyatında iştirak etmiş şəxslərin, eləcə də bu əməliyyatlarda həlak olmuş və ya xəbərsiz itkin düşmüş şəxslərin yaxın qohumlarının, mülki əhaliyə qarşı Ermənistan Respublikasının hərbi təxribatı nəticəsində əlil olmuş şəxslərin, habelə qadınların, 60 yaşına çatmış şəxslərin, cinayət törədərkən yetkinlik yaşına çatmayanların və digər şəxslərin cəzadan və ya cinayət məsuliyyətindən azad edilmələri nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, layihəyə əsasən böyük ictimai təhlükə törətməyən və ya az ağır cinayət, habelə ehtiyatsızlıqdan cinayət törətdiklərinə görə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olunmuş bir sıra şəxslər cəzadan azad ediləcək və ya cəzalarının çəkilməmiş hissəsi azaldılacaqdır.
İnanırıq ki, cəzadan azad olunmuş məhkumlar ömürlərinin qalan hissəsini qanunun aliliyinə söykənərək heç bir ciddi səhvə yol verməyəcək, bir daha cinayətə əl atmayacaqlar.

Muğan Əliyev

Abşeron rayon Vəkil bürosunun müdiri

Türkiyə Rusiyadan təzminat tələb edəcək?

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ötən gün Rusiya silahlı qüvvələrinin Ukraynanın Odessa vilayətinə raket zərbəsi endirdiyini və nəticədə Çernomorsk limanında mülki gəminin zədələndiyini bildirib
Hadisə ilə bağlı yayılan foto və videolara əsasən, zərbəyə məruz qalan gəminin Türkiyənin "Cenk RoRo" şirkətinə aid olduğu bildirilir.
Ukrayna mediasının yaydığı məlumata görə, Panama bayrağı altında üzən "Cenk RoRo" gəmisi Türkiyənin Karasu limanından Rumıniyaya doğru hərəkət edirmiş. Gəminin sahibi Türkiyənin yük avtomobilləri və qoşquların daşınması üzrə ixtisaslaşan "Cenk Shipping RoRo" şirkətidir. Sosial şəbəkələrdə yayılan fotolarda zərbə anında gəmidə yük maşınlarının olduğu da görünür. İlkin məlumatlara əsasən, hücum iki “İskander-M” raketi ilə həyata keçirilib. "Reuters" həmçinin gəmi sahibinin Türkiyə vətəndaşı olduğunu qeyd edir.
Qeyd edək ki, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan cümə günü Türkmənistanda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşdə Rusiya və Ukraynanın limanlara və enerji infrastrukturlarına zərbələrə moratorium elan etməsini təklif edib. Çernomorsk limanında baş verən bu insident isə həmin təklifdən qısa müddət sonra qeydə alınıb.
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasından olan deputatı Yıldırım Tuğrul bildirib ki, hadisənin araşdırılmasına ehtiyac var:
“Hadisənin baş verməsindən hələ qısa müddət keçib. Ötən gün baş verən bu olay detallı araşdırılmalı və müvafiq açıqlamalar verilməlidir. İki tərəfin döyüşdüyü bir vaxtda üçüncü tərəflərin özəlliyinə və qorunmasına diqqət edilməlidir. Bundan çox qısa müddət əvvəl Qara dənizdə sahilə yaxın ərazidə iki gəmi dron hücumu ilə vurulmuşdu. O zaman da hücumu Ukraynanın etdiyi bildirildi. Ona görə də, bu hadisələrə dərhal reaksiya verməmək lazımdır. Baş verənləri anlamaq gərəklidir. Məsələn, İsraildə jurnalistlər də öldürülür. Bu da xətadır. Beynəlxalq anlaşmalar mövcuddur. Bu anlaşmalara bütün ölkələrin tabe olması lazımlıdır. Prioritet cənab Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dediyi kimi, üçüncü tərəflərə əsla ziyan vurulmamalıdır”.



Y.Tuğrul vurulan gəmiyə görə təzminat alınması məsələsinə isə belə münasibət bildirib:
“Məsələ təzminat deyil. Bu hadisənin niyə və necə edildiyi başa düşülməlidir. Təzminat vurulan gəmi ilə əlaqədardır. Beynəlxalq hüquq baxımdan Türkiyə regionda vacib ölkədir və bir çox məsələlərdə sülhün təminatçısıdır. Türkiyənin gəmilərinə bilə-bilə hücumlar olursa, onu ayrıca formada qiymətləndirmək lazımdır”.