Küləyə Pıçıldanmış Həqiqət

Əvvəli linkdə...
https://butov.az/edebiyyat/55773-kuly-pcldanm-hqiqt.html
-Hansı əziyyətdən danışırsan, Zeynəb? -Səlimin səsi otağın divarlarına çırpılıb geri qayıdırdı. -Hacı Fəttahın tərəzisinə əlavə etdiyi o daşları görməyib göz yummağımızdanmı? Baqqal Məmmədin borc dəftərində rəqəmləri böyüdəndə mənim susmağımdanmı?
Zeynəb nəsə demək istədi, amma Səlim əlini qaldırıb onu susdurdu.
- Biz əziyyət çəkməmişik, biz sadəcə başqalarının əziyyətini süfrəmizə aş eləmişik. Sən o "isti evimiz" dediyin bu divarların hər kərpicində neçə yetimin haqqı, neçə dul qadının göz yaşı olduğunu bilmirsən? Bu gün məsciddə Kərimin palçıqlı dizlərini görəndə anladım ki, o palçıq əslində mənim ruhuma yapışıb. Mən o çirkabı yumaq üçün gecikmişəm, Zeynəb. Amma bu saxta cənnətdə çürüməyəcəyəm.
Zeynəb divara söykəndi. Səlimin sözləri ona plovun buğundan daha ağır, daha boğucu gəldi.
-Sən nə danışırsan?.. -Zeynəb hıçqırdı. - Hamı belə yaşayır. Dünya belə qurulub!
- Dünya belə qurulmayıb, Zeynəb. Dünyanı biz belə qurmuşuq. Mən o dünyanı bu gün məscidin qapısında qoyub gəldim. Sən o dünyada qal, mən isə özümü axtarmağa gedirəm. Bəlkə o şaxtada, o palçıqda, o tənhalıqda Allahı tapdım. Çünki bu zəfəran qoxulu evdə O, çoxdan yoxdur.
Zeynəb cavab vermədi. Sandığı açdı. Ən dibdən, güvə yemiş, köhnə yun çuxasını çıxardı. Bu paltar onun gəncliyinin – hələ yalan danışmağı öyrənmədiyi vaxtların yadigarı idi. Səlim bahalı əbasını – o saxta ehtiramın son nişanəsini – yerə, ağ sarığın yanına atdı. Köhnə çuxasını çiyninə salıb qapıya yönəldi. Artıq arxasına baxmağa nə ehtiyacı, nə də cəsarəti qalmışdı.
Zeynəb qapının ağzını kəsdi. Ağlayırdı, amma bu göz yaşları həm də qəzəbdən idi. - Getmə! Çöldə qiyamətdir! Donub öləcəksən! - ərinin qolundan yapışdı, dırnaqları çuxanın yununun içinə keçdi. - Bəs mən? Mən camaatın üzünə necə baxacağam? "Mirzənin arvadı" deməyəcəklərmi mənə?
Səlim onun əllərini yavaşca qolundan ayırdı. Zeynəbin əlləri isti və yumşaq idi. Bu istilik ən böyük tələ idi.
-Sənə heç kim heç nə deməyəcək, Zeynəb. Amma mən... -Səlim qapını açdı. Çöldən gələn soyuq hava içərinin istiliyi ilə toqquşdu, ani bir duman yarandı. — Mən bu istilikdə çürüyürəm. Mənə şaxta lazımdır ki, ruhumun qurd-quşu ölsün.
-Qayıtmayacaqsan? -Zeynəb çarəsizliklə soruşdu.
Səlim arxasına baxmadı. Sadəcə qısa bir an dayandı. - Qayıdan o adam olmayacaq, Zeynəb. O adamı bu qapının ağzında basdırdım.
O, qaranlığa qarışdı. Zeynəb açıq qapının ağzında qaldı. Evin istisi çölə qaçır, çölün soyuğu içəri dolurdu. Amma o istiliyin artıq heç bir mənası qalmamışdı.
IV Hissə: Palçıq İçindəki Nur
Kənd geridə qalmışdı. Evlərin pəncərələrindən süzülən sarı işıqlar indi uzaqda sayrışan canavar gözlərinə bənzəyirdi. Səlimin bahalı çəkmələri palçıqlı qara batıb ağırlaşmışdı, amma o, dayanmırdı. Kəndin kənarında, çayın o tayındakı köhnə dəyirmanın xarabalıqları bir qaraltı kimi görünürdü. Səlim içəri girəndə burnuna kəskin rütubət, yanmış odun və nəm heyvan qoxusu vurdu. Bu qoxu məscidin gül suyu və buxur qoxusundan o qədər fərqli, o qədər “çiy” idi ki, Səlimin başı hərləndi.
Dəyirmanın damı çoxdan uçmuşdu, ulduzlar içəriyə baxırdı. Küncdəki ocağın qırağında bir qaraltı tərpəndi. Bu, Dəli Qasım idi. O, ocağa odun atmırdı; sanki ocaqla söhbət edirmiş kimi əlindəki quru budaqları bir-bir əzizləyib alova buraxırdı. Yanında böyük, tükləri bir-birinə yapışmış bir çoban iti uzanmışdı.
Səlim bir addım atdı. Ayağının altındakı daş xırçıldadı. İt dərhal başını qaldırdı. Xırıltılı bir səslə hürdü, dişlərini qıcadı.
- Sakit! - Qasımın səsi qırıq-qırıq, paslı metal kimi çıxdı. O, başını qaldırıb Səlimə baxmadı, sadəcə alova baxaraq danışdı. - O səni tanımır, Mirzə. Səndən hələ "insan" iyi gəlmir. Səndən qorxu iysi gəlir, yalan iysi gəlir. İtlər yalanı sevmir.
Səlim donub qaldı. Soyuqdan dişləri bir-birinə dəyirdi.- Mən... mən Mirzə deyiləm artıq, Qasım. Mən qaçdım.
Qasım qəfil qəhqəhə çəkdi. Bu gülüş xarabalıqda elə əks-səda verdi ki, sanki divarlar da ona qoşuldu. Çevrilib Səlimə baxdı. Qasımın üzü hisə bulanmışdı, saç-saqqalı bir-birinə qarışmışdı. Amma gözləri... o gözlərdə elə bir itilik vardı ki, Səlim özünü rentgen şüası qarşısındakı kimi hiss etdi.
- Qaçdın? - Qasım ayağa qalxdı, əynindəki cırıq pəl-pəltələri düzəltdi. Səlimə yaxınlaşdı, düz burnunun ucuna qədər gəldi. - Sən qaçmadın, sən sadəcə yerini dəyişdin. Məsciddəki xalçadan qaçıb, buradakı palçığa gəldin. Amma içindəki o "ağa" hələ də sağdır. Bax, duruşundan bəllidir. Hələ də gözləyirsən ki, sənə "xoş gəldin" deyim, yer göstərim. Qasım qəfil əlini uzadıb Səlimin çiynindəki nimdaş çuxanı dartdı. - Bu nədir? Kasıb libası geyinmisən ki, Allah səni tanısın?- Qasım istehza ilə başını buladı.- Allah paltara baxmır, Səlim. O, dərinin altına baxır. Sən hələ də "mənəm-mənəm" deyirsən. "Mən qaçdım", "Mən tərk etdim". Hər cümlənin başı "Mən"dir.
Səlimin dizləri taqətdən düşdü. Soyuq və Qasımın sözlərinin ağırlığı onu yerə yıxdı. Dizinə soyuq, yapışqan palçıq toxundu. Əllərini yerə dayadı. O an, illərdir təmiz saxladığı, hər gün dəfələrlə yuduğu o ağ əllərin qara palçığa batdığını gördü.
-Bax, - dedi Qasım, onun yanına çömələrək. Yerdən bir ovuc palçıq götürüb ovcunda sıxdı. Qara su barmaqlarının arasından süzüldü. -Həqiqət budur. Çirkli, soyuq, amma həqiqi. Məsciddəki o qızılı naxışlar, o təmiz divarlar... onlar hamısı sizin uydurmanızdır. Allahı təmizliyə həbs etmisiniz. Amma O, buradadır. Bu çürümüş yarpaqda, bu itin bitli xəzində, sənin o titrəyən qorxaq ürəyində.
İt yavaş-yavaş Səlimə yaxınlaşdı. Əvvəl burnunu uzadıb iylədi, sonra xırıltısı kəsildi. Səlimin palçığa bulaşmış əlini yaladı. İtin dili isti və kələ-kötür idi. Bu sadə təmas, Səlimin içindəki sonuncu bəndi də qırdı. O, hönkür-hönkür ağlamağa başladı. Bu, Hacı Fəttahın məclisindəki saxta ağlaşma deyildi; bu, doğulan uşağın ilk fəryadı kimi təmiz və ağrılı idi.
Qasım ona toxunmadı, təsəlli vermədi. Yenidən ocağın başına qayıtdı.- Ağla, - dedi ocağı qarışdıraraq.- Ağla ki, içindəki o "Mirzə" yuyulub getsin. Sabaha qədər ölməsən, bəlkə yaşayarsan.
Qasımın daxmasında, ocağın zəif işığında Səlim gözləri ilə divara zillənmişdi. Çöldə quduzlaşmış külək daxmanın qapısını döyür, sanki onu geri - o yalançı istiliyə çağırırdı. Amma Səlimin daxili dünyasında başqa bir fırtına qopmuşdu. Gözlərini yumanda illər əvvəlki bir payız günü canlandı.
Həmin gün Hacı Fəttahın yanına kəndin ən kasıb ailələrindən olan Dul Səkinə gəlmişdi. Səkinənin əri vəfat edəndə Fəttah "borc" adı ilə onların tək gəlir mənbəyi olan kiçik bağçanı əllərindən almışdı. Səkinə məscidin həyətində Mirzə Səlimin ayaqlarına qapanmışdı: "Mirzə, sən Allah adamısan, sən de, bu haqdırmı? Yetimlərin boğazından kəsilən o torpaq Fəttaha halaldırmı?"
Səlim o günü xatırladıqca barmaqları titrədi. O zaman Hacı Fəttah kənardan ona baxıb gülümsəyirdi – o gülüşdə həm təhdid, həm də növbəti ay Səlimin evinə göndəriləcək un çuvalının vədi vardı. Səlim isə başını aşağı salıb pıçıldamışdı: "Bacı, ruzi verən Allahdır. Hacı qanunla hərəkət edir, səbir elə, Allah sənə başqa qapı açar..."
İndi, bu soyuq dəyirmanda o "səbir" kəlməsi Səlimin qulaqlarında bir lənət kimi səslənirdi. O, Allahın adından istifadə edərək bir zülmə möhür vurmuşdu. Səkinənin o çarəsiz baxışları indi daxmanın qaranlıq künclərindən ona baxırdı.
- Mən rəhbər deyildim,- Səlim pıçıldadı, səsi soyuqdan titrədi. -Mən sadəcə quldarlığın mühafizəçisi idim. Dini xalq üçün yox, Hacı Fəttahın xəzinəsi üçün qalxan eləmişdim.
Qasım ocağa bir odun da atdı. Alovun rəqsi Səlimin üzündəki peşmanlıq qırışlarını daha da dərinləşdirdi. Səlim anladı ki, dondurucu şaxta onun bədənini öldürsə də, bu xatirələr ruhunu çoxdan çürüdüb. O, təmizlənmək üçün gəlmişdi, amma keçmişin palçığı bədənindən deyil, birbaşa ruhunun qatlarından sızır, onu içəridən boğurdu.
"Məni bağışlama, Səkinə bacı," -deyə daxilində inlədi. "Çünki mən özüm-özümü bağışlaya bilmirəm."
Gecə boyu külək dəyirmanın daşlarına layla çalan kimi uğuldadı. Səlim ocağın istisindən uzaqda, küncdə, itin yanında qıvrılıb yatdı. Palçıq quruyub üzünü dartırdı, paltarı nəm idi. Amma həyatında ilk dəfə idi ki, yuxusunda cənnəti, huriləri və ya cəhənnəm əzabını görmürdü. Yuxusunda sadəcə geniş, ucsuz-bucaqsız, səssiz bir qar düzü görürdü. Və o düzdə heç kim yox idi. Hətta özü də.
Səhər açılanda Qasım yox idi. Ocaq sönmüşdü. Səlim ayağa qalxdı. Bədəni ağrıyırdı, amma beyni büllur kimi təmiz idi. Dəyirmanın yarıuçuq qapısından dağlara baxdı. Zirvələr ağappaq idi. Artıq ora qorxulu görünmürdü. Ora onun evi kimi görünürdü.
Səlim kəndə aparan yola bir dəfə də baxmadı. Üzünü o uca zirvəyə tutub addımlamağa başladı. İt bir müddət onun arxasınca baxdı, sonra quyruğunu bulayıb xarabalıqdakı yerinə qayıtdı.
________________________________________
V Hissə: Əbədi Sükutla Görüş
Zaman anlayışı itmişdi. Günlər günəşin doğuşu ilə yox, kölgələrin uzanıb-qısalması ilə ölçülürdü. Səlimin sığındığı mağara yer üzündəki bir dəlik deyil, dağın açılmış ağzı idi; sanki dağ onu udmuş, öz bətnində yenidən formalaşdırırdı.
Davamı var...
"Bütöv Azərbaycan" qəzeti
10 aprel 2026