Komitə sədrinin üçcildlik elmi

əsərinin təqdimatı keçirilib

Fevralın 12-də Prezident Kitabxanasında Milli Məclisin Təbii ehtiyyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanovun müəllifi olduğu “Neft və davamlı inkişaf: Azərbaycanın enerji strategiyası” adlı üçcildlik fundamental nəşrin təqdimatı keçirilib.

Kitabda ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş enerji siyasətinin strateji hədəfləri – dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyü və suverenliyin təmin olunması, eyni zamanda sosial-iqtisadi rifahın yüksəldilməsi elmi əsaslarla təhlil edilir. Bu kursun Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə institusional və davamlı inkişaf mərhələsinə yüksəlməsi faktoloji və sənədli mənbələr əsasında şərh olunur.

Kitabın elmi rəyçisi akademik Arif Həşimov əsərin aktuallığını qlobal enerji transformasiyaları fonunda Azərbaycanın enerji strategiyasının institusional yanaşma ilə araşdırılması, “resurs bolluğu–davamlı inkişaf” əlaqəsinin elmi təhlili və dövlət rəhbərlərinin çıxışlarının ilkin mənbə kimi istifadəsi ilə əsaslandırdı. Xüsusilə qeyd olundu ki, üçüncü cilddə yer alan müqavilə və danışıqlara dair materiallar nəşrin sənədli-elmi əhəmiyyətini artırır.

Təqdimatda Milli Məclisin komitə sədrləri və deputatlar, dövlət qurumlarının rəhbər şəxsləri, o cümlədən Prezidentin iqlim məsələləri üzrə nümayəndəsi Muxtar Babayev, nazir müavinləri, SOCAR nümayəndələri, ali təhsil müəssisələrinin rektorları, akademiklər, professorlar və gənc tədqiqatçılar iştirak edirdilər.

“Tədbirə ev sahibliyi edən Prezident Kitabxanasının rəhbəri professor Afət Abbasovaya, tədbiri yüksək səviyyədə idarə edən Milli Məclisin komitə sədri Əli Hüseynliyə, eyni zamanda iştirak və dəyərli fikirlərinə görə bütün qonaqlara bir daha öz dərin təşəkkürümü bildirirəm”, S.Qurbanov bildirib.

Prof.Fərrux Rüstəmov – 65



Pedaqogikaşünaslıq

elmi

məktəbinin yaradıcısı

Ömrünün 65 ilini arxada qoyan ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri, pedaqoji elmlər doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Fərrux Rüstəmovu çoxminlik pedaqoji ictimaiyyətimizə tanıtmağa xüsusi ehtiyac olmasa da, onun qısa bioqrafiyasını — ömrünün yadda qalan anlarını, xüsusən elmi bioqrafiyasını xatırlamaq yaxşı olar.

Göyçənin Cil kəndindən başlayan ömür yolu

Fərrux Rüstəmov 1 yanvar 1961-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Çəmbərək rayonunun Cil kəndində anadan olub. 1968-1978-ci illərdə Cil kənd orta məktəbində, 1978-1982-ci illərdə V.İ.Lenin adına ADPİ-nin (indiki ADPU) Pedaqoji fakültəsində təhsil alıb. Orta məktəbi “Tərifnamə” ilə bitirib. Tələbəlik illərində fakültə Əlaçılar şurasının və Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri olub, “Əla təhsilə görə”, “Əla təhsilə və ictimai işə görə” SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin, ÜİLKGİ-nin döş nişanları, Azərbaycan SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin I-II dərəcəli diplomları (tələbə elmi tədqiqat işinə görə), ÜİLKGİ-nin və institut rektorluğunun Fəxri Fərmanları ilə təltif olunub. Təhsil illərində Lenin təqaüdü ilə oxuyub. İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə başa vurub.
Müəllim, direktor, aspirant, professor



1982-1985-ci illərdə Quba rayonunun Rəngidar kənd səkkizillik məktəbində müəllim və məktəb direktoru işləyib. 1985-ci ildə V.İ.Lenin adına ADPİ-nin pedaqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə əyani aspiranturasına daxil olub. 1985-1987-ci illərdə Qazaxıstanın Leninski şəhərində Sovet Ordusu sıralarında xidmət edib. Hərbi xidmətdən sonra aspirantura təhsilini davam etdirib. “Azərbaycanda sovet pedaqoji elminin inkişafı (1961-1981-ci illər)” mövzusunda namizədlik (1989), “Azərbaycanda pedaqoji elmin inkişaf yolları (1920-1991-ci illər)” mövzusunda doktorluq (2003) dissertasiyasını müdafiə edib.
1988-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının Sovet Sosioloqlar Assosiasiyasının üzvü seçilib. Pedaqoji Universitetin Şagirdlərin peşəyönümü elmi-tədqiqat laboratoriyasında kiçik elmi işçi (1990-1991), Ümumi pedaqogika kafedrasında müəllim (1992-1995), dosent (1996-2004), professor (2004-2006) vəzifələrində çalışıb.
Dekan və kafedra müdiri
Şagirdlərin peşəyönümü elmi-tədqiqat laboratoriyasına (1996-2000) və Dədə Qorqud ETL-nin pedaqogika, psixologiya, fəlsəfə bölməsinə (2000-2004), Bakı Qızlar Seminariyasının (Bakı Qızlar Universitetinin) Pedaqogika kafedrasına (1998-2006), ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası və metodikası kafedrasına (2007-2011) və Pedaqoji təhsilin problemləri elmi-tədqiqat laboratoriyasına (2008-2011) rəhbərlik edib. 2006-cı ildən İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının professoru kimi fəaliyyət göstərir. 2007-2022-ci illərdə ADPU-nun Pedaqoji fakültəsinin (indiki İbtidai təhsil fakültəsinin) dekanı, fakültə Elmi Şurasının sədri, Universitet Elmi Şurasının üzvü olub.
2022-ci ildən ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri, Universitet Elmi Şurasının üzvüdür. Onun təşəbbüsü ilə İbtidai təhsil fakültəsinin bakalavriat səviyyəsində İbtidai sinif müəllimliyi ixtisasının ingilis bölməsi, magistratura səviyyəsində Təhsildə monitorinq və qiymətləndirmə və Sosial pedaqogika ixtisasları yaradılıb, “Təhsilin əsasları” auditoriyası açılıb. Fakültənin ilk dekanı dos. İ.Vəlixanlının, prof. M.Muradxanovun 100 illik yubileyləri və fakültənin 50 illik yubileyi keçirilib.

Elmi yaradıcılığı

50-dən çox monoqrafiya, kitab və kitabçası, 40 tədris proqramı, 200-dən çox elmi məqaləsi, 40 tezisi, 250-dən artıq elmi-pedaqoji və publisistik qəzet yazısı işıq üzü görüb. Kitablarından biri (“Şərqdə təlim-tərbiyə”) Tehranda, biri (“Azərbaycanda təhsilin inkişaf istiqamətləri”) Moskvada nəşr olunub. 20 kitabın tərtibçisi, 100-dən çox kitabın elmi redaktoru və rəyçisi olub. Əsərləri Bakı, Moskva, Səmərqənd, Çeboksarı, Tehran, Təbriz, İstanbul, Astana, Sankt-Peterburq və Tbilisi şəhərlərinin nüfuzlu jurnallarında və elmi məcmuələrində Azərbaycan, rus, türk, özbək dillərində çap olunub. Yunanıstan, Albaniya, Rusiya, Finlandiya, İsveç, Norveç, Danimarka, Estoniya, İspaniya və Portuqaliyada yaşlıların təhsili ilə bağlı keçirilən beynəlxalq konfranslarda iştirak edib. Son illərdə onun yaradıcılığında yeni bir elmi istiqamət – Qərbi Azərbaycanda təhsil və pedaqoji fikir tarixinin tədqiqi və təbliği -formalaşmışdır. Bununla bağlı “İrəvan Müəllimlər Seminariyası və onun məzunları” (2022), “İrəvan kişi gimnaziyası və onun azərbaycanlı məzunları” (2024) monoqrafiyaları və silsilə məqalələri nəşr olunub.

Elmi kadr hazırlığı
Onun elmi məsləhətçiliyi ilə 4 nəfər pedaqogika üzrə elmlər doktoru, elmi rəhbərliyi ilə 35 nəfər pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə edib. 4 nəfərin elmlər doktoru, 36 nəfərin pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim etdiyi dissertasiya işinin rəsmi opponenti olub.1997-ci ildən 2009-cu ilə kimi Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK-ın Təhsil Problemləri İnstitutunda və ADPU-da fəaliyyət göstərən ümumi pedaqogika, pedaqogika və təhsil tarixi ixtisası üzrə Dissertasiya Şurasının üzvü olub. 2009-2016-cı illərdə ADPU-da fəaliyyət göstərən ümumi pedaqogika, pedaqogika və təhsilin tarixi üzrə Dissertasiya Şurasının sədr müavini olub. Sədrliyi ilə 22 nəfər elmlər doktoru, 155 nəfər pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyası müdafiə edib. Hazırda ADPU-nun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvü, Dissertasiya Şurasının nəzdindəki seminarın sədridir. Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının nəzdindəki elmi seminarın üzvüdür. 1993-2016-cı illərdə Respublika Elmi Tədqiqatların Təşkili və Əlaqələndirmə Şurasının üzvü olub. Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının Pedaqogika, psixologiya və fənlərin tədrisi metodikası bölməsinin üzvüdür.

Elmi jurnalarda təmsilçiliyi

“ADPU-nun Xəbərləri”, “Kurikulum”, “Azərbaycan məktəbi”, “Məktəbəqədər və ibtidai təhsil”, “Təhsildə İKT”, “Dədə Qorqud araşdırmaları”, “Media və təhsil innovasiyaları”, “Bakı Qızlar Seminariyasının Elmi Xəbərləri”, “Naxçıvan Universitetinin Elmi Xəbərləri”nin redaksiya heyətinin üzvü, “Pedaqoji tədqiqatlar” elmi məqalələr məcmuəsinin və “İbtidai təhsilin problemləri” elmi məqalələr toplusunun baş redaktorudur.
Azərbaycanda müəllim kadrları hazırlığının strategiya və konsepsiyasını hazırlayan işçi qrupunun, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin “Elm və Təhsil Məsələləri Daimi Komissiyası”nın təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu hazırlayan işçi qrupunun, Fasiləsiz Pedaqoji Təhsil üzrə Koordinasiya Şurasının, Dərslikləri Qiymətləndirmə Şurasının üzvü, “Həyat bilgisi” fənn kurikulumunu hazırlayan işçi komissiyasının sədri olub.
Elmi uğurları, mükafatları, Prezident təltifləri
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, akademik Mehdi Mehdizadə, “Gənc alimlər”, “Firidun bəy Köçərli” və “Qızıl qələm” mükafatları laureatıdır. “Avropa Nəşr Mətbu evi” komissiyasının qərarı ilə “Ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alim” qızıl medalı (2009), Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə “Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi” (2010) döş nişanı ilə təltif olunub. “Vektor” Beynəlxalq Elmi Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə “XXI əsr Azərbaycan ziyalıları” ADPU-da “İlin müəllimi” (2007), “İlin alimi” (2011, 2013, 2015) müsabiqələrinin qalibi olub. Təhsil Nazirliyinin, müxtəlif ali təhsil müəssisələrinin, beynəlxalq və respublika səviyyəli təhsil qurumlarının, KİV-in fəxri fərman və diplomları ilə təltif edilib.
1998-ci ildə Moskva şəhərində yerləşən Beynəlxalq Pedaqoji Akademiyanın həqiqi üzvü, 2010-cu ildə isə Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) seçilib.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İ. Əliyevin sərəncamları ilə “Tərəqqi” medalına (2006) və Əməkdar elm xadimi (2011) fəxri adına və 3-cü dərəcəli “Əmək” ordeninə, respublikanın ən ali medalına - “Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalına və “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti-100” yubiley medalına layiq görülüb.
Qərbi Azərbaycan İcmasının Ziyalılar Şurasının sədr müavini, Çəmbərək rayon icmasının İdarə heyətinin üzvü, Cil kənd icmasının sədri, Qərbi Azərbaycan İcmasının nəzdindəki Elm komissiyasının üzvüdür.
Anadan olmasının 50 və 60 illiyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Kütləvi İnformasiya Vasitələri Həmkarlar İttifaqının, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin, Təhsil İnstitutunun, ayrı-ayrı qəzet və jurnalların redaksiya heyətinin Fəxri fərmanları və diplomları ilə təltif olunub. Haqqında “Professor Fərrux Rustəmov-50” (2011), “Fərrux Rüstəmov. Biblioqrafiya” (2016), ”Professor Fərrux Rüstəmov və “Pedaqoji tədqiqatlar” məcmuəsi (2025), “Fərrux Rüstəmov və Azərbaycan pedaqogikaşünaslığı” (2025), “Professor Fərrux Rüstəmov və yetirmələri” (2025) kitablarının nəşri Fərrux Rüstəmova böyük hörmət və etimadın ifadəsidir.



Yaradıcılığına akademik baxış

AMEA-nın prezidenti, akademik İ.Həbibbəyli yazırdı ki, professor Fərrux Rüstəmovun pedaqoji yaradıcılığı, elmi məktəbi, təşkilatçılıq fəaliyyəti və milli təhsil quruculuğu və pedaqoji kadr hazırlığındakı xidmətləri onu Azərbaycan pedaqoji elminin qürur duyulan şəxsiyyətlərindən birinə çevirmişdir. Akademik H. Əhmədov öz yetirməsi haqqında yazırdı: “Fərrux Rüstəmovun əsərləri Azərbaycan pedaqoji elmini zənginləşdirən elmi yaradıcılıq nümunələridir.” Prof. Ə.Ağayevin təbirincə desək, Fərrux Rüstəmovun “Azərbaycan pedaqogikaşünaslığı” pedaqoji elmimizin bir əsrlik salnaməsidir, Azərbaycan pedaqoji elmində hadisəyə çevrilmiş bir əsərdir. Pedaqogikaşünaslığın meydana gətirilməsi məhz Fərrux Rüstəmova məxsus elmi fədakarlıq, yaradıcı xidmətdir. Fərrux Rüstəmov elmşünaslığın tərkib hissəsi kimi pedaqogikaşünaslığı yaratmış və formalaşdırmışdır. O, Azərbaycan pedaqikaşünaslığının pioneri olaraq öndədir. Fərrux Rüstəmov mükəmməl pedaqogika tarixçisidir. O, Əhməd Seyidov, Mehdi Mehdizadə, Mərdan Muradxanov, Hüseyn Əhmədov məktəbinin ənənələrini yaşadaraq və müasirlik düşüncəsi ilə onları inkişaf etdirərək, məzmununu, elmi əhatə dairəsini genişləndirərək sanballı bir elmi mövqeyə malik olmuşdur.
Azərbaycanda elmi-pedaqoji fikrin inkişafında və bir elm sahəsi kimi pedaqogikaşünaslığın formalaşdırılmasında professor Fərrux Rüstəmovun müstəsna xidmətləri vardır. Fərrux Rüstəmovun özünəməxsus yaradıcılıq üslubu və fərqli düşüncə tərzi vardır. Bu onun demək olar ki, bütün əsərlərində özünü göstərir. Üzərində adı olmasa belə, hər hansı bir kitabın, məqalənin, tədqiqat əsərinin Fərrux müəllimin qələmindən çıxdığını duymaq mümkündür. Lakonik düşüncə tərzi, faktlara obyektiv münasibət, analitik təhlil, fakt və hadisələrə həmin dövrün sosial-siyasi və tarixilik müstəvisində yanaşmaq, müqayisə, ümumiləşdirmə və nəticənin əsaslandırılması kimi tədqiqatçılıq bacarığı onun yaradıcılığına xas olan keyfiyyətlərdir.
Prof.Y.Babayev haqlı olaraq qeyd edir ki, XX əsrin əvvəllərində F.Köçərlinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi üçün təkbaşına gördüyü işi Fərrux müəllim pedaqogika tarixi üçün XXI yüzilliyin əvvəllərində eyni həvəs və əzabkeşliklə yerinə yetirmişdir.
Professor F. Rüstəmov məhsuldar pedaqoqdur. Bu barədə həmkarım professor Akif Abbasov yazır: “Məndən soruşsaydılar ki, müasir günümüzdə pedaqoqlar arasında ən məhsuldar olanı kimdir? Mən tərəddüd etmədən deyərdim - Fərrux Rüstəmov.” Bu, mübaliğə deyil, həqiqətdir. Bu fikir yalnız bir alim həmkarımın təəssüratı deyil, Azərbaycan elmi-pedaqoji ictimaiyyətinin ümumi rəyidir.
Professor Fərrux Rüstəmovun pedaqogika elmi sahəsində xidmətləri çoxdur. Onun yazdığı bir çox dərslik və dərs vəsaitləri müəllim və tələbələrin ən çox müraciət etdikləri mənbələr sırasında mühüm yer tutur.
Bir faktı xüsusi qeyd etmək lazımdır. 2021-ci ildə müəllim hazırlığının flaqmanı olan Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin 100 yaşı tamam olurdu. Hazırlıq ərəfəsində heç bir mübaliğə olmadan deyirəm ki, gecəli-gündüzlü işləyənlərdən, arxivlərdə çalışan, ötən yüz ili “canlandıranlardan” məhz Fərrux müəllim oldu. İkicildlik “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tarixi”, “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin professorları”, “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin rektorları” kitabları həqiqətən də nadir və çox böyük əziyyət, zəhmət tələb edən əsl tarixi tədqiqatlar oldu.
Professor F. Rüstəmovun şəxsiyyəti təkcə bunlarla məhdudlaşmır. Əsl pedaqoqlara məxsus humanistlik, ehtiyacı olsun-olmasın hamıya, xüsusən gənc tədqiqatçılara kömək etmək, elmi rəhbərimiz olan mərhum akademik Hüseyn Əhmədov kimi onların əlindən tutub irəliləmələrinə yardımçı və dəstək olmaq Fərrux müəllimin ən gözəl keyfiyyətlərindən biri kimi tanıtdırır və sevdirir. Dostcanlı, həmkarlarına qarşı səmimi, tələbə və yetirmələrinə mehriban münasibət, hamıya kömək etməyi özünə borc hesab edən Fərrux müəllim tələbələri tərəfindən də çox sevilən müəllimlərdəndir. Onun istər yüksək elmi məclislərdə, istərsə də tələbə auditoriyalarında mühazirələri və çıxışları həmişə maraqla qarşılanır və dinlənilir. Çünki burada həmişə yeni söz, yeni fikir və yeni faktlar olur ki, bunlar da dinləyicini istər-istəməz özünə cəlb edir.
Azərbaycan pedaqoji mühitində özünə möhkəm mövqe qazanan, fikirləri ilə hesablaşılan alimlərdən biri olan Fərrux Rustəmov pedaqoji sahədə yeni bir ənənənin əsasını qoyub. Elmi re-daktorluğu ilə doktorantlarının əsərlərinin monoqrafiya şəklində nəşrinə nail olub. Həmin əsərlərə geniş “Ön söz” yazaraq tədqiqatçıların ilk qələm təcrübələrinə yüksək qiymət verib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə hazırlanan “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası”nın “Azərbaycan cildi”ndə pedaqogika elmi haqqında xüsusi oçerkin yazılması, prof.Misir Mərdanovun Azərbaycan təhsilinin salnaməsi hesab olunan, fundamental “Azərbaycan təhsil tarixi” çoxcildliyinin elmi redaktorluğunun ona həvalə olunması Fərrux Rustəmovun elmi-pedaqoji ictimaiyyət arasında yüksək nüfuzuna, intellektual səviyyəsinə və kreativ düşüncə sahibi olmasına dəlalət edir.

Uğurun açarı ailədir

Fərrux müəllim gözəl ailə başçısıdır. Həyat yoldaşı Şəlalə xanım Memarlıq və İnşaat Mühəndisləri Universitetində mühasib işləyir. Qızı Sevinc Qlazko Universitetində (Şotlandiya) doktorantura təhsili alır. Oğlu Orxan Böyük Britaniyada ali təhsil alıb.
Pedaqoji elmlər doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi Fərrux Rüstəmov ömrünün ən məhsuldar dövrünü yaşayır. “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin yubeliyi” (yubileydən-yubileyə), “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və Birinci Ümumittifaq Türkoloji Qurultay” kitabları üzərində işləyir. Ona bu yubiley ilində uzun ömür, möhkəm can sağlığı, işlərində uğurlar və daha böyük yaradıcılıq uğurları arzu edirik.



Müseyib İLYASOV,

ADPU-nun Təhsil menecmenti kafedrasının pro¬fes-soru, pedaqogika elmləri doktoru, Əməkdar müəllim

75 illik mənalı

ömür yolu

Elmdə istedad, həyatda vicdan, davranışda əxlaq – insanın xarakter bütövlüyünü, onun ləyaqətli və xeyirxah İnsan olmasını müəyyən edən ən vacib meyarlardır. Alim yalnız məlumat toplayan, bilik daşıyan bir varlıq deyil, o, ətrafına nur saçan, düşüncələri işıqlandıran, qaranlıqda yol göstərən mənəvi mayakdır.
Dahi Nizami demişkən, “insanı insandan üstün edən yalnız İnsanlığıdır.” Bu həqiqəti Benjamin Franklin də təsdiqləyirdi: “İnsanın ən ali məqsədi İnsanlıqdır.” Həqiqi İnsan isə xeyirxah düşüncəsi, xeyirxah sözü və xeyirxah əməli ilə tanınır. Belə insanların varlığı özü bir məktəb, davranışı bir örnək, əxlaqı bir dəyərdir. Onlar cəmiyyətin mənəvi sütunlarıdır: bir ağac kimi kökü torpaqda möhkəm, budağı göylərə ucalmış, kölgəsi isə hər kəsə şəfqət verən. Sözünün və davranışının gözəlliyi, xarakterinin dürüstlüyü, əxlaqının bütövlüyü ilə seçilən bu fəzilət sahibləri hər zaman başqalarına yol göstərən günəş kimidir: özləri yanaraq ətrafı işıqlandırarlar.
Bu işıqlı insanlar sırasında 75 illik ömrünü elmə, insanlığa və mənəvi dəyərlərə həsr edən, adı çəkilincə ziyalılıq, müdriklik və təvazökarlıq simvolu kimi göz önündə canlanan əziz dostumuz Müseyib İbrahim oğlu İlyasov xüsusi yer tutur. Onun həyatı İnsanlığın nə demək olduğunu təsdiqləyən bir dastandır: sözündə həqiqət, əməlində dürüstlük, münasibətlərində səmimiyyət, elmi axtarışlarında əzmkarlıq və fədakarlıq var. Onun 75 illik həyat yolu ləyaqətli bir alim ömrünün hekayəsi, xeyirxahlıq salnaməsi və ləyaqət kitabıdır.
Oğuldərədən başlanan ömür yolu
Hər böyük insanın həyatında bir başlanğıc olur -təbiətin nəfəsini duyduğu, torpağın ona saflıq bəxş etdiyi və xarakterinin formalaşdığı doğma yurd yeri. Xoşbəxt o kəslərdir ki, gözünü dünyaya sakitlikdən, səmimiyyətdən, paklıqdan yoğrulmuş belə məkanlarda açır. Belə başlanğıclar insanın ruhunu saflaşdırır, qəlbinə xeyirxahlıq toxumu səpir.
Müseyib İbrahim oğlu İlyasov da məhz belə bir torpağın övladıdır - Laçın rayonun Oğuldərə kəndinin. Oğuldərə Müseyib müəllimin yaddaşında təbiətin və insanlığın harmoniyasını yaşadan müqəddəs bir ocaq kimi, yurd yeri kimi qalıb. Ucsuz-bucaqsız dağların qoynunda, mavi səmanın lacivərd ətəyində yerləşən bu kəndin camaatı sanki çəmənliklərin nəfəsini, buz bulaqlarının şəffaflığını öz ruhunda cəmləşdirib.
Oğuldərənin səhərləri başqa idi: dağların üzərindən süzülən günəş şüası, dərələrin içindən nəfəs alan sükut, çayların şırıltısının yaratdığı ilahi ahəng insanın qəlbinə və ruhuna sakitlik verirdi. Müseyib müəllimin xarakterindəki saflıq, sözündəki duruluq, davranışındakı alicənablıq, əxlaqındakı bütövlük, məncə, Laçın torpağının buz kimi bulaqlarından, tərtəmiz havasından, rəngbərəng qayalarından və min bir gülün ətri gələn çəmənlərindən süzülüb gələn bu saflığın davamıdır.
Kəndin adamları da təbiəti kimi saf, bulaqları kimi duru idi. Kənddə evlərin qapısı qıfılsız qalar, insanlar bir-birinə etimad edər, böyüyə ehtiram, kiçiyə mərhəmət, qonağa hörmət göstərilərdi. Belə bir sağlam mənəvi mühit Müseyib İlyasovun taleyinə də öz möhürünü vurub: o, həmin mühitin daşıdığı dəyərləri özü ilə böyüdüb, həyatının mənasına çevirib. Kənd həyatında gördükləri, eşitdikləri onun üçün əsl həyat məktəbi olub. Kənddəki insani münasibətlər, ədəb-ərkan qaydaları, yazılmamış əxlaq normaları onun davranışına təvazökarlıq, insanlarla münasibətinə səmimilik, elmi-pedaqoji fəaliyyətinə dürüstlük və saflıq qatıb. Müseyib müəllimin şəxsiyyət bütövlüyü Laçın küləklərinin sərtliyini deyil, bulaqlarının duruluğunu, çəmənlərinin təmizliyini, insanlarının halallığını xatırladır.
Onun doğulub boya-başa çatdığı Oğuldərə kəndinin yazı bir başqa idi: nərgizin, bənövşənin, novruzgülünün, lalələrin ətiri torpağa təravət verir, bahar nəfəsi insanın ruhunu isidir, qəlbində bir yüngüllük, bir sevinc oyadırdı. Yayın biçənəkləri, payızın səssizliyinin yaratdığı nisgil, qışın qarla örtülmüş gecələrinin poetik sükutu insanları valeh edirdi. Hesab edirəm ki, bütün bu gözəlliklər Müseyib müəllimin xarakterindəki təmkinə, daxili işığa, sakit və ölçülü-biçili hərəkətə, aydın düşüncəyə öz möhürünü vurub. Oğuldərə Müseyib müəllimin yaddaşında və ruhunda toxunulmaz, əbədi və müqəddəs qalıb.

İlyasovlar nəslinin işığı: baba və nəvə Müseyib

İlyasovlar nəslinin tarixində adları eldə-obada hörmət və ehtiramla çəkilən onlarla dəyərli nümayəndələri olmuşdur. Bu nəsildə maarifçiliklə məşğul olan isə professor Müseyib İlyasovun babası Qori Müəllimlər Seminariyasının məzunu Müseyib İlyasovdur. Baba Müseyib İlyasov yalnız müəllim deyil, həm də öz əməlləri ilə cəmiyyətə işıq saçan, insanların düşüncələrini nurlandıran, ruhlarını zənginləşdirən bir maarifçi olub. Onun əməlləri, bilik və təcrübəsi ilə yetişən gənc nəsil xalqın maariflənməsində əvəzsiz rol oynayıb ki, onların da içərisində İlyasovlar nəslinin təmsilçiləri az deyil. İlyasovlar nəslində babalarının şərəfli adına layiq olan ziyalılar çoxdur, amma onun əməllərini yaşadan, maarifçilik ideyalarını yeni dövrün çağırışlarına uyğun olaraq inkişaf etdirən, təmsil etdiyi elin və elmin fəxrinə çevrilən, pedaqogika elmləri doktoru elmi dərəcəsinə, professor elmi adına, Əməkdar müəllim fəxri adına sahib olan yalnız nəvə Müseyib İlyasovdur.

Aim ömrünün bioqrafiyası

Müseyib İlyasov 11 fevral 1951-ci ildə Laçın rayonunun Oğuldərə kəndində elağsaqqalı İbrahim müəllimin ailəsində anadan olub. 1957-1965-ci illərdə Oğul-dərə kənd 8 illik məktəbində, 1965-1967-ci illərdə Laçın şəhər orta məktəbində, 1967-1971-ci illərdə H.Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Universitetinin) Pedaqoji fakültəsində təhsil alıb. 1971-1977-ci illərdə Laçın rayonunun Oğuldərə kənd orta məktəbində müəllim və təlim - tərbiyə işləri üzrə direktor müavini işləyib. Laçın rayon Təhsil Şöbəsinin qərarı ilə təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini kimi iş təcrübəsinin yayılması məsləhət bilinib. 1972-1973 -cü illərdə hərbi xidmətdə olub.
1978-ci ildə arzularının işığında Bakıya gəlib. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Ümumi pedaqogika kafedrasında pedaqogika nəzəriyyəsi və tarixi ixtisası üzrə əyani aspiranturaya qəbul olunub. Azərbaycan təhsil və pedaqoji fikir tarixinin müqtədir tədqiqatçısı prof. Hüseyn Əhmədovun rəhbərliyi ilə elmi yaradıcılığı başlayıb, Bakının və Moskvanın mərkəzi kitabxanalarında araşdırmalar aparıb, dövrünün görkəmli pedaqoq və psixoloqları ilə təmasda olub, onların mühaazirələrini dinləyib, dissertasiya işi bağlı verdikləri təklif və tövsiyələri nəzərə almaqla qısa bir vaxtda elmi araşdırmalarını başa çatdırıb. 1981-ci ildə Ümumi pedaqogika kafedrasında müəllim kimi pedaqoji fəaliyyəmtə başlayıb. Azər¬baycanda pedaqoji elmlər üzrə Müdafiə Şurası olmadığından xeyli gözləməli olub, nəha¬yət ki, 1987 -ci ildə “Kənd məktəblərarası tədris-istehsalat kombinat¬larında şagirdlərin peşəyönümünün pedaqoji əsasları” mövzusunda namizədlik (fəlsəfə dok¬torluğu) dissertasiyasını uğurla müdafiə edib. Elmi uğurları artdıqca, vəzifə pil¬lələrində də sürətlə yüksəlib. 1989-cu ildə Ümumi pedaqogika kafedrasında baş mü¬əllim, 1991-ci ildə dosent vəzifəsinə seçilib.
1989-1997 -ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Kimya-biologiya fakültəsində ictimai əsaslarla dekan müavini vəzifəsində işləyib.
2011-ci ildə “Şagirdlərin peşə seçməyə hazırlanmasının pedaqoji əsasları” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edən Müseyib müəllim 2017-ci ildə professor elmi adı alıb. 2013-2025-ci illərdə ADPU-nun Məktəbəqədər təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışıb. Universitetin və Məktəbəqədər təhsil fakültəsinin Elmi Şurasının üzvüdür. ADPU -nun Elmi - Metodik Şurasının üzvü, fakültə Elmi-Metodik Şurasının sədridir.
1997-1998-ci illərdə Azərbaycan ETPEİ-də fəaliyyət göstərən pedaqogika üzrə ixtisaslaşmış Müdafiə Şurasının üzvü, 2007-2010-cu illərdə ADPU-da Ümumi pedaqogika, pedaqogika və təhsilin tarixi, təhsil və tərbiyənin nəzəriyyəsi və metodikası ixtisasları üzrə Dissertasiya Şurasının elmi seminarının üzvü, 2013-2015 -ci illərdə elmi seminarın sədri olub.
2010-2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Fəlsəfə, pedaqogika, psixologiya və ilahiyyat komissiyasının Ekspert Şurasının elmi katibi, 2012-2018-ci illərdə isə Fəlsəfə, pedaqogika və psixologiya elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvü olmuşdur. 2018-ci ildə Filologiya və pedaqogika elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvüdür.
1984-1995-ci illərdə Respublika televiziyasında ayda bir dəfə efirə çıxan ”İstehsalatın əsasları. Peşə seçmə” adlı televiziya tədris proqramının aparıcısı olub. 1980 - 1990 -cı illərdə Respublika “Bilik” cəmiyyətinin xətti ilə respublikamızın müxtəlif bölgələrində əhali arasında pedaqoji biliklərin yayılmasında iştirak edib.
1982-1984-cü illərdə üç dəfə (hər biri 10 gün olmaqla) Ümumittifaq Komsomol Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin, SSRİ Maarif Nazirliyinin və SSRİ Pedaqoji Elmlər Akademiyasının Rusiyanın Yaroslav vilayətinin Rostov-Velikiy və Zveniqorod şəhərlərində təşkil etdikləri “Gənc alimlər və mütəxəssislər məktəbi”nin iştirakçısı olmuşdur.
1992-1997-ci illərdə N.Tusi adına ADPU-nun “Pedaqoji Universitet Xəbərləri”nin pedaqoji - psixoloji elmlər seriyasının, 2007-2010-cu illərdə “Beynəlxalq Universitet Xəbərləri”-nin pedaqoji-psixoloji elmlər seriyasının məsul katibi olub. 2016-cı ildən ADPU-nun “Pedaqoji Universitet Xəbərləri” jurnalının “Humanitar, ictimai və pedaqoji-psixoloji elmlər seriyası”nın redaktor müavinidir. “Pedaqogika”, “Peşə təhsili və insan kapitalı”, “Pedaqoji tədqiqatlar” elmi-metodik jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.
Prof.Müseyib İlyasov zəngin və çoxçaxəli yaradıcılıq kredosuna malik tədqiqatçı alimdir. O, 10 monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitinin, 200-dən artıq elmi-pedaqoji və publisistik məqalənin, 35 tədris proqramının, 10 metodik göstərişin müəllifidir. 10 kitabın və 30-dan çox tədris proqramının elmi redaktoru və 6 kitabın tərtibçisidir. Məqalələri Bakı, Moskva, Səmərqənd, Tbilisi, Kiyev, Kirovoqrad və Tolyattidə nəşr olunan nüfuzlu jurnallarda çap edilib. “Vektor” Beynəlxalq Elmi Mərkəzi Mükafat Komissiyasının qərarı ilə “XXI əsr Azərbaycan ziyalıları” müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
2012-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin “Azərbaycan Respublikası qabaqcıl təhsil işçisi” döş nişanı ilə təltif edilib, 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Əməkdar müəllim fəxri adına layiq görülüb. Azərbaycan Respublikası Təhsil naziri Emin Əmrullayevin sərəncamı “Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti- 100” (2023) yubiley medalına, ayrı-ayrı təhsil qurumlarının Fəxri fərman və diplomlarına layiq görülüb.
Müseyib İlyasovun ailə portreti
Laçın rayonunun Oğuldərə kəndində İbrahim kişinin zəngin adət-ənənəsi olan ailəsində böyüyən, kiçik yaşlarından zəhmətə alışan, mehriban ailə münasibətləri işığında pərvazlanan Müseyib müəllim özü də gözəl və səmimi bir ailənin sahibidir. Ailənin dəyərlərini qoruyub saxlayan, onları yüksək qiymətləndirən Müseyib müəllimin həyat yoldaşı Nuriyyə xanım Pedaqoji Universitetin Tarix fakültəsinin məzunudur. Hazırda Nərimanov rayonundakı 82 saylı məktəbdə tarix müəllimi işləyir. Novator və peşəkar müəllim kimi tanınan Nuriyyə xanım Respublikanın Əməkdar müəllimi fəxri adına layiq görülüb.
Bu xoşbəxt və səmimi ailədə üç övlad böyüyüb. Valideynlərindən-ilk müəllimlərindən əxlaq, mənəviyyat və həyat dərsləri alan, özləri də ailə sahibləri olan bu övladlar müxtəlif sahələrdə uğurla çalışırlar. Böyük qızı Könül ingilis dili müəllimi, kiçik qızı Aygün həkimdir. Oğlu Ruslan isə “ADA” Universitetinin məzunudur, təhlükəsizlik sahəsində xidmət edir.
Müseyib müəllim həm də nurani-pirani bir babadır. Nəvələri Nihat, Dəniz, Sənan, Aqil, Nilufər onun ruhuna sığal, qəlbinə sevinc, həyatına işıq verən bir ilham mənbəyidir. Nəvələrinin gülüşündə, onların uğurlarında Müseyib müəllim öz əzmkarlığının, səbrinin və sevgisinin gücünü görür. Onlarla keçirdiyi hər an onun qəlbində dərin xoşbəxtlik və mənəvi zənginlik yaradır.
Müseyib müəllimin böyük ailəsi onun həyatının dayağı və enerji mənbəyidir. Onların varlığı Müseyib müəllimə elmi -pedaqoji fəaliyyətini daha həvəslə və zövqlə davam etdirməyə ilham verir.
Arzular, diləklər...
Professor Müseyib İlyasovun 75 illik ömrü yalnız bir insanın həyat hekayəsi deyil, həm də Azərbaycan maarifi, elm və təhsili üçün böyük xidmətlərin, elmi uğurların və mənəvi dəyərlərin canlı salnaməsidir. Onun dəyərli araşdırmaları, pedaqoji fəaliyyəti və maarifçilik ənənələrinə sadiqliyi gələcək nəsillərə örnək olacaq əvəzsiz bir irsdir. Müseyib İlyasov həm tanınmış pedaqoq alim, səriştəli idarəedici və müəllim, həm də nurlu insan, sədaqətli dost, övladları, tələbələri və həmkarları üçün dəyərli şəxsiyyətdir.
Onun 75 illik ömür kitabını vərəqləyərkən görürük ki, bu kitabda yalnız akademik uğurlar, elmi nailiyyətlər yer almayıb, həm də təvazökarlıq, mənəvi zənginlik və insanlıqla dolu olan bir ömrün yadda qalan anları öz əksini tapıb.
Əziz dostumuz professor Müseyib İlyasovu yubileyi münasibəti ilə ürəkdən təbrik edir, bundan sonra da ömrünün sağlam, elmi-pedaqoji fəaliyyətinin faydalı olmasını arzu edirik.

Fərrux RÜSTƏMOV

ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası kafedrasının müdiri, pedaqoji elmlər doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi

Həqiqət ƏLİYEVA,
Binəqədi rayonu, Elşən Sultanov adına 217 saylı tam orta məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Hər şey yaxşı olacaq

(Hökümə Əliyevanın xatirəsinə)

Görmüşük göylərdən yerə həmişə,
Gah yağış, gah dolu, gah qar tökülür.
Sən yalan dünyanın işinə bir bax,
Artıq simalardan sözlər tökülür-
Sakit olun, hər şey yaxşı olacaq.
***
Son saatın, son dəqiqən bitirdi,
Çin - çin olan olan arzuların itirdi.
Yaralanmış uçaq yerə yetirdi,
Titrək səsin son vidanı gətirdi.
Sakit olun, hər şey yaxşı olacaq.
***
Son mənzilin əngin səma oldumu?
Diləklərin buludlarda dondumu?
Bu, mərdliyə gedib - gələn yoldumu?
Ümid verən son çağırış buydumu?
Sakit olun, hər şey yaxşı olacaq.
***
Qapında yığışıb dostlar, tanışlar,
Kədərli ürəklər, qəmli baxışlar.
Dolan buludlardan yağan yağışlar
Səmadan asılan səsini nazlar:
Sakit olun, hər şey yaxşı olacaq...
Ana
Sənin şərəfinə sözlər aradım,
Tapmadım adına layiq, ay ana.
Sozlər düzüm-düzüm, sözlər bəzəkli,
Dünyanın ən gözəl kəlməsi – Ana.
***
Məclislər qurulur, sözlər verilir,
Ən gözəl, bahalı libas geyilir.
Qədəhlər toqquşur, sağlıq deyilir,
Dillərin sehrli cümləsi - Ana.
***
Dağların başında şimşəklər çaxır,
Dərədən şırhaşır bulaqlar axır.
Təpələr həsrətlə sulara baxır,
Axan çaylarımın gur səsi - Ana.
***
Sənsizlik üzündən qəmə bataram,
Səsini eşitsəm, bala qataram.
Adını ucadan uca tutaram
Uca dağlarımın zirvəsi - Ana.
***
Sənin ocağından təpər almışam,
Gözüm yollardadır, fikirə dalmışam.
İsti qucağına möhtac qalmışam,
Bütün övladların həsrəti - Ana.
***
Çölün bənövşəsi, düzün laləsi,
Neyin titrəməsi, tütəyin səsi.
Zərif çiçəklərin xoş rayihəsi,
Səni xatırladır mənə, ay Ana.
***
Ürəyim doludur, bitməmiş sətir,
Qərib xatirələr qarışıb itir.
Nə olur, uzağı yaxına gətir,
Qəlbimin ən şirin guşəsi - Ana.

Bəsimdir
Naşükür deyiləm, bədxah deyiləm,
Bir ovuc xoşbəxtlik belə bəsimdir.
Demirəm, dünyanı versinlər mənə,
Bir otaq səadət elə bəsimdir.
***
Səhərlər yuxudan sevinclə durum,
Hər günə gözəllik çələngi qurum,
İlləri qayğıyla mən başa vurum,
Övladım üzümə gulə, bəsimdir.
***
Qəmli xatirələr qəfil coşanda,
Qəlbimin həsrəti aşıb- daşanda.
Ana, bacı dərdi qoşalaşanda
Qapıma qardaşım gələ, bəsimdir.
***
Ömür vəfasızdır, olubdur yarı,
Həyat, gəl üstümə yağdırma qarı.
Demirəm, yaramı sən möhkəm sarı,
Deyirəm, eləcə belə bəsimdir.
***
Həyatdır, ağrı da, acı da olur,
Yanan ocaq varsa, sacı da olur.
Bəzən bir şirin söz əlacı olur,
Dərdimə təsəlli elə, bəsimdir.
Xatirələr
Xatirələr cığırı məni götürüb qaçır.
Fikrin qırışlarında gizlənən anlarımın
Üstunə sığal çəkir, sehirli süfrə açır.
Orda uşaqlığıma gül - çiçək ətri saçır.
Orda gənclik payıma günəş göydən nur saçır.
***
İllərin arxasından gizli - gizli boylanan,
Sevincindən gah gülən, kədərlənib ağlayan,
Qəlbi ümidlə dolu arzularla çırpınan,
Bir şıltaq uşaqlığım, bir də coşub çağlayan,
Ömrümün bahar çağı - cavanlığım dil açır.
***
Üzümdə bir təbəssüm, gözümdə sevinc yaşı
Yaşanmış günlərimin artıq bəllidir yaşı.
Şirin şirin olur, acısını gəl daşı.
Daha vidalaşıram,ay ömrümün sirdaşı.
Bu anda xatirələr qaçıb mənə əl açır.

Bu sevdanın

sonu yoxmuş...

(Yazıçı Vaqif Rüstəmovun “Yurd həsrəti” kitabı haqqında düşüncələr)
Tanınmış yazıçı vaqif Rüstəmovun “Yurd həsrəti” kitabı işıq üzü görüb. Kitabda Səxavət bəyin (Hasan İsmaillinin) keşməkeşli həyat yolundan söz açılır. Bu, təkcə bir insanın taleyi deyil, müharibənin od-alovundan keçmiş, parçalanmış, didərgin düşmüş bir nəslin acı taleyinin bədii ifadəsidir. “Yurd həsrəti” yaddaşı oyadan, tarixlə vicdan arasında körpü salan sənədli bir əsərdir.
Səxavət bəy Cəbrayıl rayonunun Daşkəsən kəndində dünyaya göz açmışdır. O, gənclik illərində elmə və təhsilə üz tutmuş, bir müddət pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Uşaqlara yalnız dərs deyil, Vətən sevgisi, insanlıq və ləyaqət aşılamışdır. Lakin tarix və tarixi yazanlar amansız oldular. Böyük Vətən müharibəsi onun da taleyinə qara xətt çəkdi. Müharibə başlayanda Səxavət bəy tərəddüd etmədən cəbhəyə yollandı. Silah tutan əllərində Vətənə sədaqət, qəlbində qayıdış ümidi vardı. Lakin döyüşlərin birində mühasirəyə düşərək, əsir alındı. Əsirlik illəri onun üçün sadəcə fiziki əzablar deyil, həm də insan ləyaqətinin sınağa çəkildiyi ağır günlər idi. O günlərdə onun böyük dayağı yenə də Vətən düşüncəsi, doğma torpağın xiffəti oldu.
Taleyin dolanbac yolları Səxavət bəyi Türkiyəyə gətirdi. Qürbət eldə yaşamaq, doğmalardan uzaq səma altında nəfəs almaq onun üçün asan olmadı. O, burada həyatını yenidən qurmağa çalışsa da, qəlbi daim Cəbrayıl torpağında, Daşkəsənin yollarında qaldı. Vətən həsrəti onun ömrünə 28 il kölgə saldı. Bu illər ərzində yurd sevgisi onun üçün həm nisgil, həm də yaşamaq səbəbi oldu.
Səxavət bəy qürbətdə tək qalmadı. Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məsləhəti ilə Türkiyədə yaşayan və eyni taleyi bölüşən azərbaycanlıları öz ətrafına toplayaraq Türkiyə-Azərbaycan Dostluq və Mədəniyyət Mərkəzini yaratdı. Bu mərkəz təkcə bir təşkilat deyil, parçalanmış talelərin birləşdiyi, milli kimliyin qorunduğu, Vətən yaddaşının yaşadıldığı bir ocaq oldu. Səxavət bəy bu fəaliyyətlə sübut etdi ki, Vətəndən uzaqda olmaq Vətənsiz olmaq demək deyil.
İllər sonra taleyin üzü ona güldü. Məşhur cərrah İbrahim bəy Topçubaşovun köməkliyi sayəsində Səxavət bəy Bakıya gələ bildi. Bu qayıdış onun üçün sadəcə bir səfər deyildi, yarımçıq qalmış bir ömrün tamamlanması, 28 illik həsrətin qismən də olsa bitməsi idi. O. Bakıya qayıdarkən yalnız özü gəlmirdi, özü ilə birlikdə əsirlik xatirələrini, qürbət ağrılarını və heç vaxt sönməyən yurd sevgisini gətirirdi. O, 28 illik ayrılıqdan sonra Bakı şəhərində üzünü görmədiyi oğlunun isti nəfəsini duydu. Körpə ikən ayrılmağa məcbur qaldığı qızı Elmira ilə qovuşması onun üçün taleyin ən böyük bəxşişlərindən biri oldu. Ailə həyatının ilk illərində yolları ayrılmış həyat yoldaşı Məleykə xanımla görüşü isə yaddaşlara köçən, duyğularla yüklü, təsirli səhnələrlə müşayiət olundu.
Səxavət bəy bir neçə dəfə Bakıya gələrək əzizləri ilə görüşmək imkanı qazandı. Lakin təəssüf hissi ilə qeyd olunmalıdır ki, dövrün sərt məhdudiyyətləri, sonrakı illərdə isə doğma Cəbrayıl rayonunun işğalı onun ömrünə ağır bir nisgil kimi yazıldı. Bu səbəbdən Səxavət bəyə ata-baba yurdu olan, xatirələri ilə yaşadığı doğma Daşkəsən kəndini bir daha görmək qismət olmadı. Çox şükürlər olsun ki, bu gün Cəbrayıl rayonu və onun ayrılmaz hissəsi olan doğma Daşkəsən kəndi azaddır. İllərin həstəti arxada qalıb, yurd yerləri öz həqiqi sahiblərinə qovuşur.
Səxavət bəyin taleyi bir insanın taleyi olmaqdan çoxdan çıxmışdı. Bu taledə müharibənin, ayrılığın və qürbətin izi vardı. “Yurd həsrəti” kitabı da məhz bu izləri sözə çevirir, tarixə çevirir. Bu, unudulmamalı bir ömrün, unudulmamalı bir nəslin hekayəsidir.
Əsərdə tanınmış şəxsiyyətlərldən akademik Mehdi Mehdizadə, məşhur cərrah İbrahim bəy Topçubaşov, incəsənət xadimlərindən Niyazi, Qara Qarayev, Rəşid Behbudov, Zeynəb Xanlarova, Süleyman Abdullayev, xalçaçı professor Lətif Kərimov, Aşıq Məşədi Humay, Türkiyənin tanınmış elm və incəsənət xadimlərindən Nesrin Süpahi, Emel Sain, Türkan Şoray, türk sənət tarixi xocası, professor Nijat Diyarbakırlı və başqalarının Səxavət bəylə görüşləri diqqət mərkəzində saxlanılır.
Roman boyunca Səxavət bəyin daxili dünyası ön plana çıxır. O hər an öz doğma torpağını xatırlayır, uşaqlıq xatirələrini, ailəsini və kənd həyatını düşünür. Bu həsrət onun ruhunu sarsıdır, lakin eyni zamanda onu daha düşüncəli, iradəli və səbirli edir. Səxavət bəyin xarakterindəki möhkəmlik, vətən sevgisi və insani dəyərlərə sadiqlik əsərin əsas dramatik dayaqlarıdır.
“Yurd həsrəti” insan ruhunun sınmazlığını və sarsılmaz iradəsini təsvir edən qiymətli bir əsərdir. Səxavət bəyin həyatı oxucuya yalnız bir fərdin dramını deyil, insanın həyatın ən çətin sınaqları qarşısında ümidini, sevgisini və dəyərlərinə sadiqliyini necə qoruduğunu göstərir.
Tanınmış yazıçı, istedadlı qələm sahibi Vaqif Rüstəmov obrazlarının daxili aləmini incəliklə göstərərək, tarixi hadisələri fərdi taleyin prizmasından təqdim edir. Yazıçının əsərlərində, o cümlədən “Yurd həsrəti” əsərində humanizm, vətən sevgisi, insan ləyaqəti əsas yer tutur, əsər oxucuya həm tarixi, həm də mənəvi dərs verir. Yazıçının dili sadə və təsirlidir, hər söz, hər bir ifadə oxucunu özünə cəlb edir.
“Yurd həsrəti” kitabında yer alan hadisələr Səxavət bəyin qələmə aldığı xatirələr əsasında formalaşdırılıb. Müəllifin əsas ustalığı da məhz bundadır ki, Səxavət bəyin yazı ruhuna, düşüncə tərzinə və duyğularına xələl gətirmədən, bir ömrün keşməkeşli hekayəsini oxucuya dolğun və təsirli şəkildə çatdıra bilir. Kitabda yer alan görkəmli tarixi şəxsiyyətlərin fotoları isə nəinki mətnə vizual dəyər qatır, həm də oxucunu həmin dövrün ictimai- siyasi mühiti ilə üz-üzə qoyaraq əsərin sənədli mahiyyətini daha da gücləndirir.
Əsər boyu təqdim edilən Səxavət bəyin həyatı, bir ömrün sınaqlarla dolu olduğunu göstərir. Onun həyat hekayəsi oxucuya müharibənin faciəvi təsvirini, qürbətin insan ruhuna vurduğu izləri, həmçinin insan ləyaqətinin və vətən sevgisinin sarsılmazlığını çatdırır. Roman həm dramatik, həm də emosional olaraq oxucuya güclü təsir bağışlayır, ona həyatın keşməkeşli yollarında bələdçilik edir.

Hidayət SƏFƏRLİ,

Şair-publisist, AJB üzvü, Qabaqcıl Təhsil işçisi

Bu sevdanın

sonu yoxmuş...

(Yazıçı Vaqif Rüstəmovun “Yurd həsrəti” kitabı haqqında düşüncələr)
Tanınmış yazıçı vaqif Rüstəmovun “Yurd həsrəti” kitabı işıq üzü görüb. Kitabda Səxavət bəyin (Hasan İsmaillinin) keşməkeşli həyat yolundan söz açılır. Bu, təkcə bir insanın taleyi deyil, müharibənin od-alovundan keçmiş, parçalanmış, didərgin düşmüş bir nəslin acı taleyinin bədii ifadəsidir. “Yurd həsrəti” yaddaşı oyadan, tarixlə vicdan arasında körpü salan sənədli bir əsərdir.
Səxavət bəy Cəbrayıl rayonunun Daşkəsən kəndində dünyaya göz açmışdır. O, gənclik illərində elmə və təhsilə üz tutmuş, bir müddət pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Uşaqlara yalnız dərs deyil, Vətən sevgisi, insanlıq və ləyaqət aşılamışdır. Lakin tarix və tarixi yazanlar amansız oldular. Böyük Vətən müharibəsi onun da taleyinə qara xətt çəkdi. Müharibə başlayanda Səxavət bəy tərəddüd etmədən cəbhəyə yollandı. Silah tutan əllərində Vətənə sədaqət, qəlbində qayıdış ümidi vardı. Lakin döyüşlərin birində mühasirəyə düşərək, əsir alındı. Əsirlik illəri onun üçün sadəcə fiziki əzablar deyil, həm də insan ləyaqətinin sınağa çəkildiyi ağır günlər idi. O günlərdə onun böyük dayağı yenə də Vətən düşüncəsi, doğma torpağın xiffəti oldu.
Taleyin dolanbac yolları Səxavət bəyi Türkiyəyə gətirdi. Qürbət eldə yaşamaq, doğmalardan uzaq səma altında nəfəs almaq onun üçün asan olmadı. O, burada həyatını yenidən qurmağa çalışsa da, qəlbi daim Cəbrayıl torpağında, Daşkəsənin yollarında qaldı. Vətən həsrəti onun ömrünə 28 il kölgə saldı. Bu illər ərzində yurd sevgisi onun üçün həm nisgil, həm də yaşamaq səbəbi oldu.
Səxavət bəy qürbətdə tək qalmadı. Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məsləhəti ilə Türkiyədə yaşayan və eyni taleyi bölüşən azərbaycanlıları öz ətrafına toplayaraq Türkiyə-Azərbaycan Dostluq və Mədəniyyət Mərkəzini yaratdı. Bu mərkəz təkcə bir təşkilat deyil, parçalanmış talelərin birləşdiyi, milli kimliyin qorunduğu, Vətən yaddaşının yaşadıldığı bir ocaq oldu. Səxavət bəy bu fəaliyyətlə sübut etdi ki, Vətəndən uzaqda olmaq Vətənsiz olmaq demək deyil.
İllər sonra taleyin üzü ona güldü. Məşhur cərrah İbrahim bəy Topçubaşovun köməkliyi sayəsində Səxavət bəy Bakıya gələ bildi. Bu qayıdış onun üçün sadəcə bir səfər deyildi, yarımçıq qalmış bir ömrün tamamlanması, 28 illik həsrətin qismən də olsa bitməsi idi. O. Bakıya qayıdarkən yalnız özü gəlmirdi, özü ilə birlikdə əsirlik xatirələrini, qürbət ağrılarını və heç vaxt sönməyən yurd sevgisini gətirirdi. O, 28 illik ayrılıqdan sonra Bakı şəhərində üzünü görmədiyi oğlunun isti nəfəsini duydu. Körpə ikən ayrılmağa məcbur qaldığı qızı Elmira ilə qovuşması onun üçün taleyin ən böyük bəxşişlərindən biri oldu. Ailə həyatının ilk illərində yolları ayrılmış həyat yoldaşı Məleykə xanımla görüşü isə yaddaşlara köçən, duyğularla yüklü, təsirli səhnələrlə müşayiət olundu.
Səxavət bəy bir neçə dəfə Bakıya gələrək əzizləri ilə görüşmək imkanı qazandı. Lakin təəssüf hissi ilə qeyd olunmalıdır ki, dövrün sərt məhdudiyyətləri, sonrakı illərdə isə doğma Cəbrayıl rayonunun işğalı onun ömrünə ağır bir nisgil kimi yazıldı. Bu səbəbdən Səxavət bəyə ata-baba yurdu olan, xatirələri ilə yaşadığı doğma Daşkəsən kəndini bir daha görmək qismət olmadı. Çox şükürlər olsun ki, bu gün Cəbrayıl rayonu və onun ayrılmaz hissəsi olan doğma Daşkəsən kəndi azaddır. İllərin həstəti arxada qalıb, yurd yerləri öz həqiqi sahiblərinə qovuşur.
Səxavət bəyin taleyi bir insanın taleyi olmaqdan çoxdan çıxmışdı. Bu taledə müharibənin, ayrılığın və qürbətin izi vardı. “Yurd həsrəti” kitabı da məhz bu izləri sözə çevirir, tarixə çevirir. Bu, unudulmamalı bir ömrün, unudulmamalı bir nəslin hekayəsidir.
Əsərdə tanınmış şəxsiyyətlərldən akademik Mehdi Mehdizadə, məşhur cərrah İbrahim bəy Topçubaşov, incəsənət xadimlərindən Niyazi, Qara Qarayev, Rəşid Behbudov, Zeynəb Xanlarova, Süleyman Abdullayev, xalçaçı professor Lətif Kərimov, Aşıq Məşədi Humay, Türkiyənin tanınmış elm və incəsənət xadimlərindən Nesrin Süpahi, Emel Sain, Türkan Şoray, türk sənət tarixi xocası, professor Nijat Diyarbakırlı və başqalarının Səxavət bəylə görüşləri diqqət mərkəzində saxlanılır.
Roman boyunca Səxavət bəyin daxili dünyası ön plana çıxır. O hər an öz doğma torpağını xatırlayır, uşaqlıq xatirələrini, ailəsini və kənd həyatını düşünür. Bu həsrət onun ruhunu sarsıdır, lakin eyni zamanda onu daha düşüncəli, iradəli və səbirli edir. Səxavət bəyin xarakterindəki möhkəmlik, vətən sevgisi və insani dəyərlərə sadiqlik əsərin əsas dramatik dayaqlarıdır.
“Yurd həsrəti” insan ruhunun sınmazlığını və sarsılmaz iradəsini təsvir edən qiymətli bir əsərdir. Səxavət bəyin həyatı oxucuya yalnız bir fərdin dramını deyil, insanın həyatın ən çətin sınaqları qarşısında ümidini, sevgisini və dəyərlərinə sadiqliyini necə qoruduğunu göstərir.
Tanınmış yazıçı, istedadlı qələm sahibi Vaqif Rüstəmov obrazlarının daxili aləmini incəliklə göstərərək, tarixi hadisələri fərdi taleyin prizmasından təqdim edir. Yazıçının əsərlərində, o cümlədən “Yurd həsrəti” əsərində humanizm, vətən sevgisi, insan ləyaqəti əsas yer tutur, əsər oxucuya həm tarixi, həm də mənəvi dərs verir. Yazıçının dili sadə və təsirlidir, hər söz, hər bir ifadə oxucunu özünə cəlb edir.
“Yurd həsrəti” kitabında yer alan hadisələr Səxavət bəyin qələmə aldığı xatirələr əsasında formalaşdırılıb. Müəllifin əsas ustalığı da məhz bundadır ki, Səxavət bəyin yazı ruhuna, düşüncə tərzinə və duyğularına xələl gətirmədən, bir ömrün keşməkeşli hekayəsini oxucuya dolğun və təsirli şəkildə çatdıra bilir. Kitabda yer alan görkəmli tarixi şəxsiyyətlərin fotoları isə nəinki mətnə vizual dəyər qatır, həm də oxucunu həmin dövrün ictimai- siyasi mühiti ilə üz-üzə qoyaraq əsərin sənədli mahiyyətini daha da gücləndirir.
Əsər boyu təqdim edilən Səxavət bəyin həyatı, bir ömrün sınaqlarla dolu olduğunu göstərir. Onun həyat hekayəsi oxucuya müharibənin faciəvi təsvirini, qürbətin insan ruhuna vurduğu izləri, həmçinin insan ləyaqətinin və vətən sevgisinin sarsılmazlığını çatdırır. Roman həm dramatik, həm də emosional olaraq oxucuya güclü təsir bağışlayır, ona həyatın keşməkeşli yollarında bələdçilik edir.

Hidayət SƏFƏRLİ,

Şair-publisist, AJB üzvü, Qabaqcıl Təhsil işçisi

Gecikmiş bir etiraf...

"Şəhid sinif yoldaşıma"

Xeyli zamandır səndən yazmaq istəyirdim, amma yaza bilmirdim. Bilmirəm, nədəndir...Yəqin ki, ruhun məni bağışlayar. Bu soyuq qış gecəsində, elə sənin də şəhid olduğun ayda qələm götürdüm.
Bir az əvvələ qayıtmaq istəyirəm...
Eylaz Namaz oğlu Orucovla on il eyni sinifdə oxumuşam. Məktəbli-uçaqlıq, yeniyetməlik illərimizi bir sinifdə bölüşmüşük. Təbii olaraq çox sakit, ağıllı, savadlı bir oğlan idi. Riyaziyyatı elə bil özününkü bilirdi - sinifdə ona "Riyaziyyatın atası" deyirdik. Zəif oxuyan uşaqlara kömək edərdi. Dərsə gələn kimi, həll etdiyi ev tapşırıqları dəftərini partanın üstünə qoyar, "köçür, köçür" deyə başlardı.
Eylaz çox mədəni idi, xüsusilə də qızlara qarşı. Şeir də yazardı sinifdəki qızların hər birinin adına. Məktəbi bitirdikdən sonra Çingiz İldırım adına Politexnik İnstitutuna daxil oldu. Hərbiyə xüsusi marağı vardı. Məktəb illərindən sonra onu bir daha görmədim. Hər ikimiz Bakıda ali məktəbdə oxuyurduq, amma onunla rastlaşmadıq. Tətillərdə kəndə gedəndə də evlərimiz bir birindən uzaq məhəllələrdə olduğu üçün görüşə bilmədik. Bacısı Rəqibə bizim məhəlləyə gəlin köçmüşdü, ondan Eylazı xəbər alardım.
Gənclik illəri sürətlə keçdi. Millətimizə mənfur erməni faşizmi illərlə öz xislətində gizlətdiyi niyətlərini göstərdi. Bizi əsrlərlə yaşadığımız doğma elimizdən, evimizdən, obamızdan didərgin saldılar. Doğma Lehvazımızdan, məktəbimizdən, dağlarımızdan, dərələrimizdən, çəmənliklərimizdən, bulaqlarımızdan çaylarımızdan, bağlarımızdan və doğma insanlarımızdan aralı düşdük. Qarabağ müharibəsi başladı. İgid gənclərimiz vətənin müdafiəsinə qalxdı.
I Qarabağ Müharibəsi başlamışdı. Mənim qardaşlarım İlqarla Yavər də döyüşdə idi. Lehvaz kəndindən xeyli gənc könüllü olaraq müharibəyə yollanmışdı. Eylaz da işindən ayrılaraq könüllü olaraq Azərbaycan Ordusuna yazıldı. O, ali təhsilinə görə ehtiyatda olan zabit idi. Eylaz sərhəd rayonumuz Tovuz ərazilərində gedən döyüşlərə qatıldı. Tankçı idi. Müharibədən gələn ölüm xəbərləri hamımızı nigaran edirdi. 1994-cü ilin fevral ayının 1-də Orucovlar ailəsinə Eylazın şəhid olması xəbəri çatdırıldı. Atası Namaz dayını Nərimanov Rayon Hərbi Komissarlığına çağırdılar. Bu xəbər təkcə Eylazın ailəsini yox, bütöv kəndimizi, elimizi sarsıtdı. Sinif yoldaşları ilə toplaşıb Eylazgilin evinə getdik. Həyətdə onun böyük çərçivəyə salınmış şəklini gördük. Atası beli bükülmüş, üzü solmuş Namaz dayı bizi görəndə gur səslə haray çəkdi:
"Deyin, mənim Eylaz balam hanı!?"
Bu fəryada dözmək mümkün deyildi. Evə qalxmaq, çox ağır idi. Anasının, bacısının iniltisi hələ də qulaqlarımdadır. Anası Tərlan xala Eylazdan danışa-danışa ağlayırdı. Hamımız donub qalmışdıq. Onda bildim ki, Eylazın heç övladı olmayıb. Ana deyirdi: "Kaş balamın bir balası olardı, heç olmasa qoxusunu ondan alardım..." Bu xəbər məni çox sarsıtdı. Eylaz kimi vətənpərvər, savadlı, mədəni bir oğulun bir nişanəsi də qalmamışdı. Bu, çox ağır idi... Ananın, bacının, qardaşların ürəkdağlayan göz yaşları insanı yandırırdı.
Bu gün cümə günüdür... 15 yanvar 2026-cı il
Eylaz, Allah sənə rəhmət eləsin!
Bilirəm, bu yazıda çox gecikmişəm. Yəqin ki, ruhun məni bağışlayar. Məclislərdə bacın Rəqibə xanımı görəndə məni bağrına basır, gözləri dolur. Bilirəm, səni xatırlayıb kövrəlir. 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra, Qərbi Azərbaycan İcması yaradıldıqdan sonra Lehvaz icması adından Eylazgilin evinə baş çəkdik. Bu dəfə bizi nə atası Namaz dayı, nə də anası Tərlan xala qarşıladı. Onlar Eylazın vaxtsız gedişinə dözə bilməmiş, onun ruhuna qovuşmuşdular. Yenə həmin ev, yenə həmin pilləkənlər... Amma bu dəfə içimdə qəribə bir sevinc vardı. Axı qələbə çalmışdıq. Torpaqlarımız geri qaytarılmışdı. Eylaz kimi oğullarımızın ruhu şad idi.
Evin küncündə onun şəklinin qarşısında dayandım və pıçıldadım:
"Rahat yat, Eylaz... Qələbə müjdəsiylə sənin ata evinə gəlmişəm." Qəbirüstünə dəfələrlə getdik. Evlərində ona aid şəkillər var idi. Evdə yenə də bir sükut, bir sərinlik duyulurdu.
Əziz sinif yoldaşım, şəhidlik zirvəsinə ucalan igid... Bilmirəm sənə nə deyim. Təkcə bir cümlə pıçıldadım:
Sən qəhrəmansan. Sən əsl vətənpərvərsən. Sən Lehvazın igid oğlusan.
Sən sinfimizin, elimizin, obamızın, bütöv Azərbaycanın qəhrəmanısan.
Bir xatirə də canlandı gözümün önündə... Aşağı sinifdə oxuyurduq. Sonuncu dərs idi, qış ayıydı. Leyli müəllimə dedi ki, tənəfüsdə sinifdən çıxmayın. Biz uşaqlar ilə oynayırdıq. Saçlarıma çəhrayı lent bağlamışdım. Eylaz lentimin ucunu peçə tutdu, lent yanmağa başladı. Mən qorxudan onu itələdim, əli peçə dəyərək yandı. Müəllimə Eylazın əlinə məlhəm çəkdi, məni də danladı. Zəng vurulsa da gözüm Eylazdaydı, özümü günahkar hiss edirim. Əli ağrısa da, o mənə heç nə demədi...
Bu gün xatirələr işığına yığışmışıq,
Eylaz Ruhun məni bağışlayar, bu gecikmiş yazıma görə...
15.01.2026, saat 23:56
Bu gün həm də Rəcəb ayının Qəndil gecəsidir. Duaların göylərə ucaldığı gecə. Allah ruhunu şad etsin, yatdığın yer behişt olsun!
Şəhidlər ölmür. Tanrı dərğahında olan ruhuna salam olsun... Bağışla, Eylaz... çox gec yazdım...

Qışda çağlayan "Çeşmə"

Yanvar ayının 31-də "Çeşmə" Ədəbi Məclisinin növbəti yığıncağı Dədə Ələsgərin adını daşıyan bir yerdə, onun ruhu gəzən məkanda keçirildi. Tədbiri giriş sözü ilə "Çeşmə" Ədəbi Məclisinin sədri, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvü, tanınmış şair- qəzəlxan Lilpar Cəmşidqızı açdı. O, tədbirdə iştirak edən qonaqları 2026- cı ilin ilk, yanvar görüşündə salamladıqdan sonra, vətənimizin azadlığı uğurunda canından keçən Vətən oğullarının ruhlarını məclis iştirakçıları ilə birlikdə, bir dəqiqəlik sükutla, yad elədi. Sonra qeyd etdi ki, artıq yeni il kimi qarşıladığımız 2026- cı ilin ilk ayı olan yanvar ayının sonuna gəlib çatmışıq.
Ötən illərdə yaşadığımız acılı- şirinli günlərimizin uğurlarla əvəz olunmasını arzulayan Lilpar xanım bir şair kimi təzə il başlayandan bir neçə uğura imza atdığını qeyd elədi. O, Dədə Ələsgərin adını daşıyan bu möhtəşəm otaqda, ən yüksək ali mükafata, "Ələsgər" medalına layiq görüldüyünü tədbir iştirakçılarının nəzərinə çatdırdı. O, vətənini sevən bir azərbaycanlı kimi belə təltifə layiq görüldüyü üçün “Dədə Ələsgər Ocağı” İctimai Birliyiinin sədri Xətai Ələsgərliyə, İctimai Birliyin sədr müavini Rəşid Süleymanova və idarə heyətinin hər bir üzvünə qiyabi şəkildə bir daha təşəkkürünü bildirdi və sözü AYB- nin Xəzər bölməsinin üzvü, tanınmış şair- qəzəlxan Əşrəf Pirşağılıya verdi. Ustad şair tədbir iştirakçılarına uğurlar arzuladı və belə ədəbi məclisin ədəbiyyatımıza uğurlu töhfələr verəcəyindən danışdı və şeirlərindən, qəzəllərindən bir neçəsini səsləndirdi.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyininin üzvü, tanınmış bəstəkar, bir "Divan" müəllifi, ustad şair Hüseyn Sözlü məclisə xeyir-duasını verdikdən sonra, belə məclislərin gənc şairlərin inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyacağından danışdı, şeirlərindən və qəzəllərindən bir neçəsini səsləndirdi.
Sonra söz vətənimizin cənub bölgəsindən gələn ustad şair- qəzəlxan Əhməd Haqsevərə verildi. O da "Çeşmə"nin əhəmiyyətindən danışıb, şeirlərindən və qəzəllərindən bir neçəsini səsləndirdi.

Ziyafət Tovuzlu isə "Çeşmə" Ədəbi Məslisinin gənclərin inkişafında, formalaşmasında çox böyük əhəmiyyət daşıyacağını qeyd edib, məclis rəhbərinə gələcək işlərində uğurlar arzuladı, tədbirə dəvət olunduğu üçün təşəkkürünü bildirdi və axırda şeirlərindən bir neçəsini səsləndirdi.

Məclisdə ilk dəfə iştirak edən istedadlı şair Xəyyam Avşara söz verildikdən sonra ardıcıl olaraq bütün şairlərə, gənc şair Murad Mahir, İldırım Əlişoğlu Qəhrəmanov, Fərman Borçalı, Fərhad Səngərli, Neftçaladan gəlmiş Gülnarə Zeynalovaya meydan verildi. Bu şairlər də öz şeirlərindən, qəzəllərindən çox həvəslə səsləndirdilər. Məclisdə "Xarı Bülbül" jurnalının təsisçisi, yazıçı Camafər Əliyeva da iştirak elədi. Şairlərin səsləndirdiyi şeirlərdən sonra böyük həvəslə başlayan Ədəbi Məclis uğurla başa çatdırıldı. Sonda "Çeşmə" Ədəbi Məclisinin sədri Lilpar Cəmşidqızı məclisin keçirilməsində göstərdiyi qayğı və dəstəyə görə “Şahənşah” restoranının rəhbəri Rəşid Süleymanova və “Dədə Ələsgər Ocağı” İctimai Birliyinin sədri Xətai Ələsgərliyə öz adından minnətdarlığını ünvanladı və iştirakçılar adından təşəkkürünü bildirdi. Növbəti görüş ümidi ilə məclis iştirakçıları görüş yerindən ayrıldılar.

XATİRƏLƏRDƏ

YAŞAYAN ÖMÜR

"Zəngəzurun səsi" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru, “Azərsu” əməkdaşı, Qarabağ müharibəsi veteranı Yavər Nuriyevin həkimlərin səhlənkarlığı nəticəsində vaxtsız vəfatı məni dərin hüznə qərq etdi. Bu ağır itki illərin dostluğunu, unudulmaz xatirələri bir-bir gözlərim önünə gətirdi.
Yavər müəllim 1988-ci ildə Zəngəzurun Qafan rayonundan didərgin düşərək Bakıda məskunlaşmışdı. Uzun illər San-Marino, sonradan adı dəyişdirilmiş Beynəlxalq Universitetdə çalışmış, zəhməti ilə özünə həyat qurmuşdu. İki qız övladını böyüdüb ailə sahibi etmiş, nəvələrinin sevincini yaşamışdı. Dostları kimi mən də toylarında iştirak etmiş, xeyir-duamı vermişdim.
O, həm də Birinci Qarabağ Müharibəsinin iştirakçısı idi və Ağdamda düşmənə qarşı döyüşmüş, ərazi bütövlüyümüzü qorumuşdu. Bu, onun cəsarətini və vətənpərvərliyini əyani şəkildə göstərir. Yaddaşı olduqca güclü idi. Kiminsə adını soruşanda, həmin adamın mobil, hətta ev telefonunu belə əzbərdən deyirdi.
Zəngəzurun səsi” qəzetində çoxsaylı yazılarım dərc olunmuşdu və bu işlərdə mən Yavər müəllimə hər zaman dəstək olurdum. Elə buna görə də çoxları məni qəzetin əməkdaşı hesab edirdi. Yavər müəllimi şəhid atası mərhum Məhəmməd Mürsəl oğlu, Elman Süleymanov və bir çox ziyalı insanlarla məhz mən tanış etmişdim. O, bu tanışlıqlara xüsusi dəyər verir, əlaqələri daim qoruyub saxlayırdı.
Yaxın qohumum əslən Qafanlı olan şəhid qardaşı Rəfaili də Yavər müəllimlə mən tanış etmişdim. Yavər müəllim söhbətcil, zirək, ürəkli insan idi, insanlarla tez ünsiyyət qurur, hər kəsin rəğbətini qazanmağı bacarırdı.
Birlikdə keçirdiyimiz günlər saysızdır. Qəbələnin Vəndam kəndinə əsgər yoldaşının oğlunu hərbi xidmətə yola salmağa getmişdik. Qayıdanda Mingəçevirdə bibim oğlu, şəhid Nahidin qardaşı Arif Həmid oğlunun evində süfrə arxasında olmuşduq. Daha sonra Ağsuda Raziyə xanımın anasının evində qonaq qaldıq. Hər yerdə səmimiyyət, dostluq və isti münasibət vardı. Səfərimiz barədə iki qoşa səhifə məqaləm dərc olunmuşdu.
Ad günləri də yaddaqalan keçirdi. Məhəmməd kişi bir dəfə ona ad günündə bir qoyun hədiyyə etmişdi. Vişnovkadakı bağında təşkil olunan ad günündə məclisi Şamo idarə edirdi, Cahan xanımın sevinci gözlərindən oxunurdu. Bağ süfrəsinin öz ləzzəti olurdu. Həmin gün Yavər müəllim təzə üzüm yarpağı yığdırıb bizə pay vermişdi.
Qələm dostumuz, "Bütöv Azərbaycan" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru Tamxil Ziyəddinoğlunun tərtib etdiyi nəğməkar şair Hafiz Baxış haqqında kitabın təqdimat mərasiminə də Yavər müəllimlə birlikdə getmişdik. Həmin tədbirlə bağlı “Respublika” qəzetində mənim geniş məqaləm də dərc olunmuşdu.

O, Əlövsət bəylə, şair Sarıgül Yağmurla və bir çox ziyalılarla yaxın münasibətdə idi. Dostumuz Ənvər Məmmədov onu görən kimi deyirdi: “Yavər çox zirəng və fərasətli adamdır.”
Bir dəfə Yavərlə birlikdə Sumqayıtdan gəlirdik.Təcrübələ sürücü idi. Xahiş etdim ki, Saray qəsəbəsinə gedək. Sarayda yaşayan mərhum Baba Şükürovgilə getdik. Bizi Baba dayı evinə dəvət etdi. Baba Şükürov Zəngilanlı, həyat yoldaşı Məlahət müəllimə isə əslən Qafanlı idi. Tez ünsiyyət yarandı. Rəhmətliyin iştahı da yaxşı idi. Çörək kəsdik. Məlahət müəllimə 1 saylı məktəbdə ibtidai sinif müəlliməsi idi. İnək saxlayırdı. Təsərrüfatla da məşğul olurdu. Avtomobilimizə iki bağlama pay da qoyaraq demişdi; Rauf, sən bura tez- tez gəlirsən. Bu süd- qatıq balonlarından biri sizin, o biri balonlar da Yavərindir. Dostunu əliboş qaytarmaq olmaz.
Yavər Nuriyev Qafan ziyalılarının tədbirlərində iştirak edər, məni də o məclislərə aparardı. Əliş müəllim, Bariz müəllim, Vaqif müəllim, İlya müəllim kimi alicənab insanlarla ünsiyyəti onun dünyagörüşünü daha da zənginləşdirirdi.
Yavər müəllim pəhləvan cüssəli, mərd, xeyirxah insan idi. İctimai işlərdə, deputat seçkilərində fəal iştirak edirdi. Son vaxtlar iqtisadi çətinliklər səbəbindən müalicəsini davam etdirməkdə çətinlik çəkirdi. Təəssüf ki, bu da onun vaxtsız itkisinə səbəb oldu. Onun vəfat xəbərini sosial şəbəkədən eşidəndə sarsıldım. Dost itkisi çox ağır olur. Ürəyin parçalanır, söz boğazında qalır. Bu dünya fanidir, amma belə insanların yeri heç vaxt dolmur.
Yavər müəllim həm də insanları bir araya gətirən bir bacarığa malik idi. Onunla hər səfər və hər görüş xüsusi bir istilik və səmimiyyət daşıyırdı. Teymur Əhmədova kimi tanınmış ziyalıları da mənə tanıtmışdı. Belə insanlarlar arasında qurduğu əlaqələri davamlı olaraq qoruyurdu.
O, həm də daşdan pul çıxaran, ağıllı və fərasətli insan idi. Hər çətinlikdə yol tapır, dostlarına yardım əlini uzadırdı. Xatirələrimizdə həm gülməli, həm də dərindən düşündürən anlar çoxdur. Yavər müəllimlə keçirdiyimiz səfərlər və qonaqlıqlar – Qəbələdə, Mingəçevirdə, Şabranda, Ağsuda – hər zaman ürəkdən gələn söhbət və diqqətlə yadda qalırdı. Onun səmimiyyəti, qayğıkeşliyi və hər kəsə qarşı hörməti hamının qəlbində iz buraxmışdı.
Həyatdakı çətinliklərə baxmayaraq, o, heç vaxt ruhdan düşmürdü. Dostlarına və tanıdığı insanlara həmişə dəstək olurdu, kiçik jestləri belə onun xeyirxahlığını göstərirdi.
Yavər müəllimin vəfatı ilə dünya yalnız bir dostunu itirmədi, həm də qayğıkeş, mərd və xeyirxah bir insanın yerini əbədi olaraq boşaltdı.
Mərhum Yavər Nuriyevin yas mərasimi 31 yanvar – 6-cı gün, Zəm-Zəm mərasim evində (Həzi Aslanov metrosunun yaxınlığı) keçiriləcək. Allah Yavər müəllimin günahlarını bağışlasın, ruhunu şad etsin, məkanını cənnət eləsin. O, təkcə ailəsi üçün deyil, onu tanıyan hər kəs üçün əvəzolunmaz bir insan idi.
Ruhu şad olsun.

Rauf İLYASOĞLU,
"Həkəri" qəzetinin baş redaktoru

ELDAR

MƏMMƏDBƏYLİ-85

Kimya elmləri doktoru, professor Eldar Məmmədbəylinin 85 illik yubileyi ilə əlaqədar dərc olunaçaq kitabda yer alan məqalə və xatirələri nəzərdən keçirərkən bir əlyazma diqqətimi cəlb etdi və bu hekayənin yaranmasına səbəb oldu. Əlyazma hamımızın yaxşı tanıdığımız, haqq sözünü deməkdən çəkinməyən Rəşid müəllimin Eldar müəllim haqda yazdığı ürək sözləri idi.

Müdafiə

(hekayə)

Proloq əvəzi

Rəşid müəllim müdafiə edib elmi dərəcə almamışdan öncə də bir çox müdafiələrdə iştirak etmişdi. Dostlarının, tanışlarının, qohum əqrabasının, haqqı tapdananların müdafiəsində. Onların ən çətin anlarında yanında olmuş, heç zaman öz köməyini əsirgəməmişdir. Həmişə ədalət tərəfdarı olmuş, ədalət tərəzisinin əyilməsinə yol verməmışdir. Elə bu səbəbə görə də təkcə qohum-əqrabasının və tələbələrinin deyiı, onu tanıyanların hamısının sevimlisinə çevrilmiışdır. Onun müdafiəçisi olduğu insanlar içərisində yalnız bir nəfərin, onun dostu, yaxın qohumu, zəmanəmizin tanınmış alimi, professor Eldar Məmmədbəylinin “müdafiəsində”keçirdiyi sarsıntılar heç vaxt xəyalından çıxmır.

***
Müharibə vaxtına düşən uşaqlıq illərinin çətinlikləri Rəşid ilə Eldarı o qədər doğmalaşdırmışdı ki, qohumdan çox qardaşa çevrilmişdilər. Hər ikisinin uşaqlıqları bir yerdə keçmiş, uşaq olmaqlarına baxmayaraq, kişilərin hamısı müharibəyə yollandığı üçün təsərrüfat işlərində də yaxından iştirak etmiş, qışa hazırlıq üçün mal qaraya ot-ələf, sobalarda yandırmağa odun tədarük edərək hər cür çətinliklərə qatlaşmışlar. Bütün bu çətinliklərə rəğmən kitabdan ayrı düşməmiş, məktəbdən ayrılmamış, əla oxuduqları üçün hər ikisi müəllimlərinin sevimlisinə çevrilmişdilər. Həm müəllimləri, həm valideyinləri, həm də bütün qohum-əqraba və kənd camaatı onların işıqlı gələcəyinə və görkəmli şəxslər olacağına böyük ümidlə baxırdılar. Hər iki dost orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirərək Azərbaycan Tibb İnstitutuna qəbul oldular. İnsitutda təhsil zamanı keçirdiklərı qəribçılık hissi və tələbəlik illərinin özünəməxsus çətinlikləri Eldarla Rəşidi daha da doğmalaşdırdı. Böyük şəhərdə ucqar dağ kəndindən gəlmiş bu iki gənc tələbəni ən güclü xəfiyyəçilər belə bir-birindən ayrı, təklikdə yaxalaya bilməzdilər. Yarıac-yarıtox tələbəlik illərini başa vuraraq, institutu da əla qiymətlələ bitirən gənclər öz rayonlarına təyinat aldılar. Dostlardan biri xəstəxananın baş həkimi, o biri isə aptek müdiri kimi hörmət-izzət sahibi olub maddi sıxıntılardan qurtulsalar da, elmə olan həvəsləri onları yenidən böyük şəhərə çəkdi. Hər ikisi məktəb illərində müəllimlərinə və valideynlərinə verdikləri vədə əməl etmək, alim kimi doğma yurdlarına qayıtmaq niyyətində idilər. Çox keçmədi ki, Eldarın elmdə qazandığı uğur hekayələri onu dostundan ayrı salmalı oldu və müdafiə etmək üçün daha böyük şəhərə – Moskvaya yollanmalı oldu. Dostların bir-birindən ayrı düşmələri hər ikisini kədərləndirsə də, Rəşid daha çox narahat olur və özünə yer tapa bilmirdi...

***
Eldarın Moskvada aspranturada oxuduğu müddətdə də dostlar bir-biri ilə əlaqəni kəsmir, demək olar hər həftə məktublaşır, imkan düşdükcə telefonla da əlaqə saxlayırdılar.
Vaxt ötdü, vədə bitdi, müdafiə vaxtı gəlib çatdı, Eldar müdafiəsinin nə vaxt və harada olacağı barədə Rəşidi məktubla məlumatlandırdı. Rəşid məktubu alıb oxuyan kimi aerokassaya üz tutub əvvəlcədən Moskvaya təyyarəyə bilet aldı. Əlbətdə, müdafiə zamanı dostunun yanında olmağı, ona ürək-dirək verməyi özünün mənəvi borclarından biri sayırdı. Lakin Moskvaya uçmazdan bir gün əvvəl danışıq məntəqəsindən Eldarla apardığı telefon danışığı zamanı müdafiənin açıq deyil, qapalı keçəcəyini biləndə qanı xeyli qaraldı və gecənı yata bilmədi. Telefon danışığı zamanı Eldar – “ ış o qədər çoxdur ki, üzümü qırxmağa belə vaxt tapmıram. Moskvada məni Mendeleyev kimi saqqallı görsən təəcüblənib qorxma” -demişdi.

***
Bakı-Moskva gecə reysi ilə Moskvaya uçan Rəşiddə belə təsərrüat yaranmışdı ki, təyyarədəkilərin hamısı Eldarın müdafıəsində iştirak etmək üçün uçurlar və dostunun böyük şəhərdə dünya əhəmiyyətli işdə müdafiə edib alimlik dərəcəsinə yüksəlməsi Vətənin hər bir vətəndaşı üçün qürur və şərəfdir. O, təsərrüatlarında bir o qədər də yanılmırdı və sərnişinlərin arasında elə bu məqsəd üçün Moskvaya uçanlar da var idi...
Artıq akademiyanın binasının önünə çatarkən Akademiyada iş saatı başlamaq üzrə idi və əli diplomatlı və çantalı adamlar akademiya binasına axın edirdilər. Eldar telefonla danışıq zamanı müdafiənin saat 9-00 da başlayacağını, hazırlıq üçün özünün səhər saat altıdan orada olacağını bildirmişdi. Rəşid bir neçə dəfə içəri keçənlərin sırasına qoşulub akademiyanın həyətinə keçməyə cəhd etsə də, gözətçi buraxılış vərəqi olmadığı üçün onu içəri buraxmadı. Saat 9 radələrındə içəri keçənlərın sayı seyrəlməyə başladı. Adamlar seyrəldikcə çöldəki tanış simalar Rəşidin diqqətini çəkdi və məlum oldu ki, bunlar da müdafıədə iştirak üçün gələn qohumlar, dost-tanışlardır. Müdafiənin qapalı keçməsi hamısının çöldə qalmasına və qanlarının qaralmasına səbəb olmuşdu. Ümumi tanışlıqdan sonra hamısı akademiyanın həyətində bir yerə toplaşdılar və kənardan baxan olsayıdı onların iclasın qapalı keçirilməsinə etiraz edən “piketçilər” olduğunu zənn edərdilər.

***

“Piketçilər”i Akademiyanın çoxmərtəbəli binasının 2-c1 mərtəbəsinin açıq pəncərəsindən izləyən, ömrünün bütün hissəsini erməni tarixinin araşdırılmasına həsr etməsinə və bu yolda saç-saqqal ağartmasına baxmayaraq heç bir uğurlu nəticə əldə edə bilməyən erməni akademiki maraq bürüdü. “Bəlkə, onu müdafiə etmək, akademiyadan qovulmasının qarşısını almaq üçün toplaşıblar” – düşündü. Axı ağsaçlı, 82 yaşlı qocanı bu yaxınlarda təqaüdə göndərəcəkdilər... Öyrənəndə ki, Azərbaycandan olan aspirantın müdafiəsidir və çöldə toplaşanlar, müdafiə qapalı keçdiyindən, müdafiəçinin içəri buraxılmayan həmyerliləridir, pəncərənin açıq olmasına baxmayaraq nəfəsi daha da darıxdı, təzyiqi qalxdı və ürəyi sancdı...
Vaxt ötür, içəridə qapalı, çöldə isə açıq diskusiya davam edirdi. İçəridə Eldar görkəmli akademik və professorların dolu kimi yağdırdıqları sualları bülbültək, dil-dil ötərək cavablandırır, Rəşid isə həmyerlilərinə qapalı iclasın detallarını açıqlayırdı. Akademiyanın binasının II mərtəbəsində, akt zalının üstündəki kabinetində kreslosunda oturulu qalan erməni akademik isə ürəyini tutmuşdu. “Tork (türk) alimlərinin sayının biri də bu gün artacaq. Gələcəkdə də bu kresloda bəlkə elə bir tork gəlib oturacaq ”– düşündükcə ürəktutması şiddətlənirdi... İçəridə qapalı, çöldə isə açıq diskusiya davam edirdi...
Müdafə başa çatmaq üzrə idi. Eldarın elmi rəhbəri Remir Qriqoriyeviç Kostyanovski aspirantının cavablarından məmnun halda dodaqaltı gülümsünür, Eldarla gəzib dolaşdıqları Gədəbəyin əsrarəngiz təbiəti olan oylaqlarını xəyalən yenidən nəzərdən keçirirdi. Bəli, o sözündə yanılmamışdı. Kəndə qədəm basarkən “Eldar! İndi başa düşdüm sənin istedadının sirrini! Belə torpaq, belə mühit, belə təbiət belə istedadlar yetirməyə qadirdir!”- demişdir. İndi həmin istedad üzə çıxmaqda idi. Müdafiədən sonra yenə də həmin yerlərə səyahət etmək, buz kimi bulaqlardan içib, laborotoriyanın çirkli havasından qurtulub həmin yerlərin təmiz havasından ciyərdolusu udmaq səadəti dururdu onun qarşısında...
***
... Sürətlə akademiyaya yaxınlaşan və səsi ətrafı bürüyən Təcılı yardım maşını Rəşidin söhbətinin yarımçıq kəsilməsinə səbəb oldu.
– Bu nə “skoro”dur belə. Allah eləməmiş, Eldara bir şey olar, –Rəşidin ürəyi döyünməyə başladı.
–. Ağzını xeyirə aç, ay bala. Eldara nə ola bilər ki. Arısuyu kəndindən hələ xəstə adam çıxmayıb.
Rəşidin sifəti bir anın içində qaraldı, qəlbinə qara qanlar axmağa başladı. Hiss olunurdu ki, bərk qorxub.
–Tələsdi Eldar, çox tələsdi. Belə tez müdafiə etməzdi gərək. Bir az dözərdi, təcrübə toplardı. Səhnənin, kürsünün nə olduğunu uşaqlıqdan mən bilirəm. Eldar nə bilir ki… Hər adam orada duruş gətirə bilməz. Tələsdi, çox tələsdi. Gərək qapalı müdafiyəyə razılıq verməzdi. Açıq müdafiə edərdi. Bizdə yanında olub ürək-dirək verərdik.
–Ay Rəşid, bəd danışma görək. O qədər adam var akademiyada. Sən hardan biləsən ki “skoro” kimin üçün gəlib,–qohumlardan biri dilləndi..
– Nə deyim sizə. İnsan orqanizminin fiziologiyasındanmı dərs keçım indi. Həyəcan, adrenalin, damar spazmı, infarkt. Vəssalam. İndi gəl ölünü qoyub dirini ağla.
– Eldar niyə həyəcanlanmalıdı axı?! Yadında deyil, kənddə elmi rəhbəri başına and içirdi.
– Ay qurbanın olduğum, nə qədər çox bilsəniz də məndən çox bilməzsiniz. Bə bəyax demədin ki, istedadlıların həmişə başı bəlalar çəkir. Əlibaba Hacızadənin “Təyyarə kölgəsi” romanını misal çəkdin. Görmürsən gənc alimin başına nə oyun açdılar. Necə infarkt edib öldürürlər onu. Nədən xəbəriniz var?!. Kənddə dağ-daşdan başqa nə görürsünüzki?!. -Sonra o baş-bu başa gedərək öz-özünə danışmağa başladı:
–“Həyəcan, adrenalin, spazm, infarkt. Allah uzaq eləsin. Bu nə iş idi gəldi başımıza. Göz- nəfəsə gəldik deyəsən. Gərək üzərlik yandırardıq. O qədər gözü götürməyənlər var ki. Donos yazanlar da elə. Eldara bir şey olsa aləmi dağıdaram. Moskvaya od vurub yandıraram. Napalyonun vaxtında olduğu kimi”.
Artıq Rəşidin həyəcanı ətrafdakılara da sirayət edir, onlar da həyəcanlanmağa başlayırdılar.
– A kişi bu nə müdafiədir e belə, 6 saat da müdafiə olar. Özüdə qapalı şəraitdə. Adam elə havasızlıqdan boğular orda. O ki qaldı... “Nujelı” aramızdan bir adam tapılmayacaq, kecsin içəridən bir xəbər gətirsin. Ürəyimiz üzüldü ki, burda. Heç arvadı doğum evinə aparanda bu qədər gözləməmişdim.
– Mən özüm keçəcəm. Nəyin bahasına olursa olsun!!!– deyərək həyəcandan özünə yer tapmayan Rəşid qapıya doğru cumarkən qapı taybatay açıldı və təcili yardım maşını bayıra şütüdü. Rəşid özünü maşının qabağına atdı. Sürücü cəld tərpənib əyləci basdı və qışqırdı – “Çto s toboy...” Rəşid sürücüyə əhəmiyyət vermədən qarşıda oturan ağ xalatlı, ağ papaqlı həkimə - “ Çto sluçilos s Eldaram?” – dedi və cavab gözləmədən maşının arxasına cumdu, qapıları taybatay açaraq içəri baxdı... Xərəkdə ağsaçlı, ağ saqqallı bir nəfər uzanmışdı və çətinliklə nəfəs alırdı. “Feldşer” isə onun qoluna qoşulmuş sistemə nəzarət edirdi. İki gün yuxusuz, 6 saat ayaq üstdə ac-susuz qalmış Rəşidin gözləri qaraldı: “Ay Eldar, bir günün içində səni nə hala saldılar”,– qışqırıb özünü xərəyin üstünə atmaq istərkən arxadan onu qucaqladılar. Bu qucaq ona isti, doğma gəldi. Dönüb arxaya baxarkən gülümsəyən Eldarı gördü. “Eldar, sənsən?!”– təəcüblə soruşdu. Eldar gülərək. –“Yox Eldar deyil, elmlər namizədi, alim Eldar Məmmədbəylidir”– dedi...

Elman RÜSTƏM,
Yazıçı- publisist
28.11.2024