Uğurlu tədbirin

uğurlu tarixi - FOTOLAR

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, professor Mahirə Hüseynovanın təşəbbüsü ilə yaradılmış “Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi” və “Müvəkkil Hüquq Mərkəzi”nin birgə təşkilatçılığı ilə Beynəlxalq Avrasiya Fondunun ofisində Şurnuxu kəndinin işğaldan azad olunmasının 5 illiyinə həsr edilmiş “Şurnuxu Zəngəzurun giriş qapısı” adlı tədbir keçirilmişdir.


Azərbaycanın tarixi-coğrafi məkanları arasında mühüm strateji və mədəni mövqeyə malik olan Şurnuxu kəndi tarixən Zəngəzurun giriş qapısı kimi tanınmışdır. Bu ərazi yalnız coğrafi mövqeyi ilə deyil, həm də zəngin tarixi, mədəni irsi, etnoqrafik xüsusiyyətləri və milli yaddaşda tutduğu yerlə seçilir.
“Zəngəzurun giriş qapısı Şurnuxu” mövzusunda keçirilən elmi-mədəni tədbir məhz bu tarixi həqiqətlərin elmi əsaslarla təqdim olunması, ictimai şüurda möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Tədbirdə ADPU Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, Qərbi Azərbaycan İcmasının idarə heyətinin üzvü, professor Mahirə Hüseynova, Prezident kitabxanasının direktoru, professor Afət Abbasova, professor Sayalı Sadıqova, Elm və Təhsil Nazirliyinin Ümumi və Məktəbəqədər Təhsil Şöbəsinin baş məsləhətçisi Əhliyyət Adıgözəlov, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının, Beynəlxalq Rəssamlar Fondunun üzvü, xalçaçı rəssam, əməkdar mədəniyyət işçisi, Fazil Abasquluzadə, Beynəlxalq Avrasiya Mətbuat Fondunun rəhbəri Umud Mirzəyev, İnformasiya və Sosial Təşəbbüslərə Dəstək İctimai Birliyinin sədri Cəsarət Hüseynzadə, jurnalist Rəsul Mirhəşimli, “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin baş redaktoru Tamxil Ziyəddinoğlu, Gorus Rayon İcmasının sədri Etibar Həsənov, hüquqşünas Səməd Vəkilov, “Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi”nin müdiri, fəlsəfə doktoru Leyla Calalova, “Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi”nin baş mütəxəssisi Möhübbət Məmmədov, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Xarici Dillər Departamentinin baş müəllimi Natəvan Ağayeva, “Müvəkkil Hüquq Mərkəzi”nin Könüllülər Departamentinin gəncləri Cavid Vəkilov, Fatimə Süleymanlı, Cəfər Əliyev, Əkbər Əliyev iştirak etmişlər.

Professor Mahirə xanım Hüseynova və professor Afət xanım Abbasovanın elmi yanaşması tədbirin akademik səviyyəsini yüksəltmiş, mövzunun dərin və sistemli şəkildə təqdim olunmasına şərait yaratmışdır. Prof.Mahirə Hüseynova tədbirdə çıxışı zamanı bildirib ki, yalnız şəxsi maraqlara xidmət edən yolda ümumi mənafe ola bilməz: bütün müharibələrin sonu sülhlə bitir. Biz heç kimin torpağında iddialı deyilik. Biz sadəcə ora qayıtmaq istəyirik. Orada doğulmuşuq və ora da qayıdacağıq. Erməni qalmaq istəyərsə, bu, onun öz işidir. “Biz belə bir yolun tərəfdarı deyilik və bu mövqeyimizdə israrlıyıq. Dədə-baba torpaqlarımıza qayıtmaq bizim mənəvi borcumuz, göylərdə olan ruhlara qarşı sədaqətimizin ifadəsidir. Şurnuxu, Dərələyəz, Göyçə və İrəvan bölgələri ilə bağlı 2025-ci ildə cənab Prezident çıxışlarında bu məsələyə doqquz dəfə toxunub ki, bu da az məsələ deyil”.
Tədbir çərçivəsində Şurnuxunun Azərbaycan tarixindəki rolu, onun qədim yaşayış məskəni olması, toponimika, mədəniyyət və mənəvi irs baxımından daşıdığı dəyər elmi faktlar əsasında diqqətə çatdırılmışdır. Müzakirələr zamanı vurğulanmışdır ki, Şurnuxu təkcə bir kənd deyil, Zəngəzurun tarixi yaddaşını özündə yaşadan mühüm mədəni-coğrafi mərkəzdir. Bu cür tədbirlər elmi araşdırmaların cəmiyyətə inteqrasiyası, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği və vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır.

Tədbirin yüksək səviyyədə təşkili və məzmun baxımından zənginliyi ilk növbədə təşkilatçıların elmi məsuliyyəti və peşəkarlığı ilə bağlıdır. Eyni zamanda, Müvəkkil Hüquq Mərkəzinin rəhbəri Səməd Vəkilovun tədbirə verdiyi dəstək və fəal iştirakı hüquqi və ictimai baxımdan məsələnin aktuallığını ön plana çıxarmışdır. Onun çıxış və mövqeyi milli irsin qorunması, tarixi həqiqətlərin müdafiəsi və ictimai məsuliyyət anlayışının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Tədbirin uğurla keçməsində iştirakçıların elmi marağı, fəal müzakirələri və mövzuya göstərdikləri həssas münasibət də xüsusi qeyd olunmalıdır. Alimlərin, ziyalıların və ictimaiyyət nümayəndələrinin bir araya gələrək Şurnuxu kimi tarixi məkanın taleyini elmi müstəvidə müzakirə etməsi milli yaddaşın qorunması baxımından çox dəyərlidir.

Nəticə etibarilə, “Zəngəzurun giriş qapısı Şurnuxu” mövzusunda keçirilən bu elmi-mədəni tədbir Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrinin araşdırılması və təbliği istiqamətində əhəmiyyətli addım olmuşdur. Bu cür elmi təşəbbüslərin davamlı olması milli-mədəni irsimizin qorunması və gələcək nəsillərə elmi əsaslarla çatdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Əziz oxucular, Şəhidlər xiyabanı salınandan hər il dönə-dönə ziyarət edirəm. Bu gün də növbəti ziyarətimi etdim və düşündüm ki, 1990-cı ilin Qanlı yanvarında bir şəhidimiz haqqında yazdığım yazını sizlərlə paylaşım.

DİDƏRGİN ŞƏHİD


Deyirlər, didərginlər dünyanın ən binəsib adamlarıdır. Bir də deyirlər ki, dünyanın ən xoşbəxt adamları azadlığı, qeyrəti, namusu uğrunda qurban getmiş şəhidlərdir. Deməli, İbiş Məmmədov (İbrahimə uşaqlıqdan qonum-qonşu İbiş deyərdi) dünyanın ən binəsib xoşbəxtidir. Kimdir qoһum-qonşularından başqa һeç kimin tanımadığı, lakin һamının ziyarət etdiyi bu İbiş?
1988-ci ildə Qafan şəһərində mitinq keçirən erməni ekstremistləri: «Mamedov, gəl bizə qoşul, Qarabağı Azərbaycandan qoparaq» deyəndə, o, “Mən Azərbaycan oğluyam, Qarabağ da bizimdir», - demişdi.
Onu Şəһidlər Xiyabanına aparan yol da oradan, o cavabdan başlamışdı. İbiş öz dədə-baba yurdundan qovulmuşdu...
Şəһidlərimizin cənazələri Azadlıq meydanından qaldırılanda istədim bir bayatı çəkəm, deyəm ki, «Burda bir qərib ölüb...». Amma dilim gəlmədi. Axı xalqın matəm qurduğu oğulu necə “qərib” deyib ağlayasan?!
Onun da tabutu bütün Azərbaycanın çiynində götürüldü. İbiş müqəddəs sayıb pənaһ gətirdiyi torpağa tapşırıldı, o torpağa ki, onun qeyrətini çəkə-çəkə didərgin düşdü. Öləndə də qollarını açıb torpağı elə һəsrətlə quçaqlamışdı ki... Ana dö- şünə sığınan körpə kimi.
Babası İsa kişi deyirdi ki, son vaxtlar evə dostları ilə gəlib-gedirdi. Yanıma çağırıb, bala, birdən pis əməllərə qoşularsan ha..a... dedim.
-«Baba, biz pis əməllər üçün doğulmamışıq”, - dedi, “Pis yol tutsam çörəyin gözümü tutar”.
Axırıncı dəfə yanvarın 19-da saat 11-də evdən çıxdı… İxtiyar kişi ağrıya tab gətirə bilmir. Köһnə-təzə yaraları sızıldayır. Yaşlı gözlərini ovcunda gizlədib danışmağa güc toplayır:
- Faşist ordusunun vurduğu güllələrin yarasını yarım əsrdir ki, bədənimdə gəzdirirdim, ağrıtmırdı. Amma Bakıda sovet əsgərinin atdığı güllələrin ağrısını ömrüm uzunu unuda bilməyəcəyəm. O qanlı yanvar gecəsinin dəһşətini unutmaqmı olar? Atəş açıldığını eşidib Salyan kazarması tərəfə çıxdım. Elə bil göydən yerə od yağırdı. Nəvəmi yıxılmış görüb qışqırdım, səsimi güllələdilər. Dizlərim təpərdən düşdü, tərpənməyə taqətim olmadı. Bu vəziyyətimi görən bir Azərbaycan balası şaһin kimi şığıyıb məni kənara çəkdi. Elə bu vaxt һər tərəfi tüstü bürüdü. Daһa һeç nə görə bilmədim.
Azərbaycan torpağında tökülən naһaq qanı һava işıqlanınca yumaq, yolu-rizi itirmək, o müdһiş gecənin eyibini ört-basdır etmək üçün tüstü də buraxdılar, su da tökdulər. Lakin başa düşmədilər ki, günaһsız qan su ilə yuyulmaz. Şəһid
qanından məlһəm qoyulmuş vətən torpağı sulandıqca oradan vəһşiliyə nifrət göyərəcək.
Tale İbişə onsuz da һəmişə sərt üzünü göstərib. İki yaşından yetim qalıb. Ata qayğısı görməyib. 1981-ci ildə 20 yaşında evlənib. Doqquz il övlad payı gözləyib. İndi də...
Öz taleyindən pay uman təzə gəlinlər ağ örpəyi atıb qara bağlayıblar. Hələ könül verib, könül almayan məsum qızlar odsuz-ocaqsız yanıb yaxılırlar. Anaların aһ-naləsi ərşə dayanır. Kirpiklər çəpər çəkib göz yaşlarını saxlamaq istəyir, bacarmır. Hər damlası şəһid qanından rəng alıb bir qırmızı qərənfil olan göz yaşlarından gül təpəsi yaranır. Şəһid yaraları qərənfildən “qaysaq” bağlayır.

Tamxil ZİYƏDDİNOĞLU

Bakı Dövlət Universitetinin tələbəsi
Yanvar 1990-cı il

20 Yanvar faciəsi - öz şəhadətləri ilə xalqına azadlıq, müstəqillik gətirən şəhidlərimiz mübarizliyin, zülmə etirazın simvoluna çevrildilər...


Bir gün, bir gecə və bir xalq düşünün... O gecə xalq öz azadlığı üçün meydanlara, küçələrə çıxsın. Azadlığını, müqstəqilliyini tələb edib, iradəsini, qorxmazlığını göstərsin. Əliyalın şəkildə gözünü qan tutmuş silahlı düşmənin, yağış kimi yağan güllələrin, nərilti ilə gələn tankların üzərinə getsin. Bu yolda – azadlıq yolunda bir fədaisi namərd gülləsindən şəhid olsun, amma onun ardınca gələn yüzlərlə azadlıq aşiqi qarşıda şəhid olacağına, həyatını itirəcəyini bildiyi halda, yenə də yoluna davam etsin, xalqı, vətəni və gələcəyi naminə hayqırsın.
O gün meydanlara çıxanların azadlıq səsləri bütün dünyada eşidildi. Öz şəhadətləri ilə xalqına azadlıq, müstəqillik gətirən şəhidlərimiz mübarizliyin, zülmə etirazın sinvoluna çevrildilər.
1990-cı il yanvar faciəsinə aparan yol azərbaycanlıların Ermənistandakı tarixi torpaqlarından növbəti kütləvi deportasiyasının, Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi cəhdlərinin geniş vüsət aldığı 1987-ci ildən başlayıb. Artan xətt üzrə davam edən gərginliyin qarşısını almaq əvəzinə, Sovet rəhbərliyi Azərbaycan xalqına qarşı dəhşətli cinayət törədib və bu cinayət azərbaycanlılara qarşı olmayıb, ümumilikdə insanlıq əleyhinə olub. Bu məqamda xüsusi vurğulamaq lazımdır kı, Sovet rəhbərliyi bu cinayəti törətmək üçün Azərbaycana göndərdiyi ordu hissələrinin tərkibinə məqsədli şəkildə Stavropoldan, Rostovdan, Krasnodardan səfərbər edilmiş erməni zabit və əsgərləri, o cümlədən hərbi məktəblərdə təhsil alan erməni kursantları cəlb edib. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə birbaşa Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə SSRİ Müdafiə Nazirliyi, Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi və Daxili İşlər Nazirliyinin qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridildi, dinc əhali ağır texnikadan və müxtəlif tipli silahlardan atəşə tutularaq kütləvi qətlə yetirildi. Ümumilikdə Respublikada 147 nəfər öldürülmüş, 744 nəfər yaralanmış, 841 nəfər qanunsuz həbs olunmuş, 200 ev və mənzil, 80 avtomaşın, o cümlədən təcili yardım maşınları, dövlət əmlakı və şəxsi əmlak məhv edilmişdir.
20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi-hüquqi qiymət xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyev tərəfindən verilmişdir. Faciənin ertəsi günü, yəni yanvarın 21-də Ulu Öndər Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək xalqla birgə olduğunu bildirdi, 20 Yanvar faciəsinə siyasi qiymət verdi, onun hüquqa, demokratiyaya, humanizmə zidd olduğunu, mərkəzin və ozamankı respublika rəhbərlərinin xəyanəti üzündən baş vermiş siyasi səhv olduğunu bəyan etdi. O, faciə ilə əlaqədar xalqımıza başsağlığı verdi və mətbuat konfransı keçirib Bakıdakı terror aktına rəvac verən hakimiyyət nümayəndələrini və hərbçiləri cinayətkar, onların dinc əhaliyə tutduqları divanı isə bütöv bir xalqa qarşı edilən tarixi cinayət adlandırdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyev o zaman üçün heç kimin edə bilmədiyini etdi. Çünki Sovet səhbərliyinə qarşı çıxmaq, onun həyata keçirdiyi siyasəti tənqid etmək və bunu da mətbuat konfransı keçirərək bütün dünyaya bəran etmək, sözün həqiqi mənasında, böyük cəsarət tələb edirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev təhlükələrdən çəkinməyərək Sovet hakimiyyətinin “20 Yanvar” əməlinə etiraz edərək Azərbaycan xalqının başına gətirilən qanlı faciənin ilk siyasi-hüquqi qiymətini verdi: “Mən bu faciəyə həmişə ürəkdən yanaraq həm də vətəndaşlıq borcumu yerinə yetirməyə çalışmışam və bu gün də həmin mövqedəyəm, sabah da həmin mövqedə olacağam. Birinci növbədə, ədalət naminə, eyni zamanda, Azərbaycan xalqının namusunu, şərəfini, milli mənliyini qorumaq naminə”. Bu tarixi çıxışın mətni Kremlin kəskin informasiya blokadası siyasətinə baxmayaraq, bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycanda yayıldı və geniş əks-səda doğurdu. Azərbaycan xalqının qəlbində ümid çırağı yandı.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1990-cı il noyabrın 21-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində 20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymət verən qərar qəbul edildi. Azərbaycan xalqının ümumi rəyini özündə təcəssüm etdirən bu qərar Ulu Öndər Heydər Əliyev qətiyyətinin təzahürü kimi tarixə düşdü. Sənəddə respublika səviyyəsində 20 yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymətin verilməsi ölkə rəhbərliyindən tələb edilirdi. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra da 1993-cü ilə qədər iqtidarda olanların heç biri faciə ilə bağlı əsl həqiqəti aşkar etməyə özündə cəsarət tapmadı. Yalnız 1994-cü il martın 29-da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 20 yanvar faciəsinə ali qanunvericilik orqanı – Milli Məclis səviyyəsində ilk dəfə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilib.
Vətənimiz, xalqımız uğrunda şəhidlik zirvəsinə ucalanlara respublikamızda daima böyük ehtiram göstərilib. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi xəttinin mərkəzində duran bu məqamın nəticəsidir ki, o, “Bakı şəhərindəki Şəhidlər Xiyabanında “Əbədi məşəl” abidə kompleksinin ucaldılması barədə” 1998-ci il 5 avqust tarixli Sərəncam imzalamışdır. Bu siyasətin məntiqi davamı olaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2007-ci ildə imzaladığı sərəncamla Şəhidlər Xiyabanı rekonstruksiya olunarkən “Əbədi Məşəl” abidəsinin sütunları hündürləşdirilmiş, abidədəki səkkizguşəli ulduz, səkkizguşəli güzgünün məsamələri qızılla işlənilmişdir.
Hər il yanvarın 20-si – Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda həlak olmuş şəhidlərin xatirəsini yad etmə günü – ümumxalq hüzn günüdür. 20 Yanvar günü Azərbaycan xalqının tarixinin faciəli, kədərli səhifəsi olduğu kimi, eyni zamanda qəhrəmanlıq, rəşadət səhifəsidir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev vaxtilə 20 Yanvar hadisələrini belə səciyyələndirirdi. Ulu Öndər böyük uzaqgörənliklə deyirdi ki, biz o günlərdən nə qədər çox uzaqlaşsaq, həmin günlərin Azərbaycan xalqının tarixində necə mühüm yer tutduğunu bir o qədər dərindən dərk edəcəyik. Ancaq bir şey həqiqətdir ki, 1990-cı ilin 20 yanvarı Azərbaycan xalqının həyatında dönüş mərhələsi, dönüş nöqtəsi olub. Həmin gün Azərbaycan xalqı öz azadlığı və müstəqilliyi uğrunda ilk şəhidlərini verdi. Azadlığa gedən yolda həyatlarını qurban verən Vətən övladları misilsiz fədakarlıqları ilə xalqımızın qəhrəmanlıq salnaməsinə yeni parlaq səhifə yazdılar. Xalqın birliyi və milli ləyaqət hissi top-tüfəngə qalib gəldi.
Əsası Ulu Öndər tərəfindən qoyulan və uzaqgörənliklə formalaşdırılan dövlət siyasəitimiz bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam edtdirilir. Bu gün biz şəhid ailələri Prezident İlham Əliyevin daimi diqqət və qayğısını hiss edir, şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial məsələlərinin həllinə xüsusi diqqət ayırılmasına şahidlik edirik. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsləri sayəsində 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər və şəhid ailələri üçün effektiv sosial müdafiə sistemi formalaşıb. Dövlət Başçısının “20 Yanvar şəhidinin ailəsi üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdünün təsis edilməsi haqqında” 2006-cı il 19 yanvar tarixli Fərmanına əsasən, şəhid ailələrinə dövlət qayğısını artırmaq məqsədilə təqaüd verilir. Bununla yanaşı, əlilliyi olan şəxslərə əlilliyə görə pensiya və ya müavinət, orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi olan şəxslərə qulluğa görə Prezidentin aylıq təqaüdü də ödənilir.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən ötən dövrdə 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə, 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olanlara 143 mənzil, 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərə 100-dək avtomobil təqdim edilib. Eyni zamanda 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərin reabilitasiya xidmətləri ilə təminatı da həyata keçirilir.
Ölkə qanunvericiliyində şəhid ailəsi üzvləri, eləcə də 20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər üçün digər bir sıra imtiyaz və güzəştlər də əksini tapıb.
Ölkəmizdə hər il yanvarın 20-də saat 12:00-da Azərbaycanın bütün ərazisində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunur, gəmilərdən, avtomobillərdən və qatarlardan səs siqnalları verilir, hüzn əlaməti olaraq dövlət bayraqları endirilir. Azərbaycan bu mübariz oğul və qızlarının şücaətini daim yüksək qiymətləndirir, onların ruhuna ehtiram göstərir, xatirəsini hər zaman uca tutur. Bütün bunlar da bizim kimi şəhid ailələrinin ürəyinə böyük təskinlik gətirir.

Məhərrəm İbadov
Abşeron Ağsaqqalları Şurasının sədri,
Şəhid Rauf İbadovun atası

Mürvət Şərifovun

xatirəsi yad olunur

Şərifov Mürvət Rəhim oğlu 1932-ci ildə indi Ermənistan adlanan Qərbi Azərbaycanın Qafan rayonunun Müsəlləm kəndində anadan olmuşdur. Atası Kazımov Rəhim Şərif oğlu 1941-1945- ci il müharibəsində vəfat etmiş və Latviyada “Qardaşlıq”qəbirstanlığında dəfn edilmişdir. Yetimçiliklə böyüyən Mürvət uzun müddət - 36 il Zəngəzur Mis-molibden Kombinatında, ağır şəraitdə işləmişdir. O, bütün çətinliklərə baxmayaraq Roza, Bayram, Əsmər, Kifayət, Nəzakət, Məlahət və Səadət adında 7 övlad böyüdüb boya-başa çatdırmışdır.
1988-ci ildə erməni quldur dəstələrinin silahlı təcavüzü nəticəsində azərbaycanlıların kütləvi şəkildə Ermənistandan qovulması səbəbindən doğma yurd-yuvasından didərgin düşmüş və Bakıya pənah gətirmişdir.
1990-cı il yanvarın 20-də keçmiş SSRİ silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın paytaxtı Bakıya və respublikanın digər rayonlarına hərbi təcavüzü zamanı yüksək vətəndaşlıq nümunəsi göstərərək Şəhidlik zirvəsinə ucalmış və Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. Elə həmin vaxt həyat yoldaşı Hüseynova Nazpəri İbrahim qızı da ayağından yaralanmış, daha sonra 2008-ci ildə vəfat etmişdir.
Qanlı Yanvarın növbəti ildönümündə Qafan rayonunun Müsəlləm Kənd İcması bütün şəhidlərimizin, o cümlədən də Mürvət Şərifovun xatirəsini ehtiramla yad edir.
Qafan Rayon İcmasının mətbuat xidməti

Adını yaşadacağam,


Mübariz Dərələyəzli...

Arpa çayın saf suları ağlayır,
Mübarizin üreyini dağlayir.
Vallah məni o yerlərdi saxlayır,
Bir elin həsrəti o diyardadır.
Atam Mübariz Dərələyəzli el-obasının həsrəti ilə yaşayan, hər dağda-dərədə, hər güldə-çiçəkdə öz yurdunun nişanəsini axtarırdı. Gecələr yuxusunda, gündüzlər xəyallarında getdi doğma Vətəninə. Hər sözünün, cümləsinin başında Vətən həsrətini hiss etmək olurdu. Özünü ovundurmaq üçün qələmə, dəftərə sığındı, çünki qəlbindən keçənləri qələmə aldıqca ruhu dincəlir, bir hüzur tapardı...
Adı kimi özü də Mübariz olan, həyatın bütün çətinliklərində əzmlə sinə gərən, vüqarla çalışan, heç kəsin qarşısında əyilməyən, hər zaman əməyinin çörəyini yeyən məğrur duruşlu idi mənim atam. Dəyərli nəsihətləri, sözləri, şeirləri ilə böyükdən kiçiyə hər kəsin qəlbini fəth edərək, səni sevənlərin ürəyində əbədi olaraq yaşayacaqsan, ata. Bəzən atadan övlada böyük bir miras qalar və hamı onu soruşar. Mənə görə ən böyük miras atanın qoyub getdiyi addır. Hara baxarsan, hara gedərsən get hər kəs atan çox yaxşı bir insan idi deyirsə, bax ən böyük miras budur...
Elə xatirələr var ki, zaman belə onlara toxuna bilmir. Bəzən gecənin səssizliyində, bəzən bir musiqidə o xatirələrə boylanıb baxarsan. Sənə olan həsrətimlə sənə sarılıb, xatirələrinə sığınıb sənə qovuşmaq istəyirəm, ata. Boylandığım bütün yollardan sən keçərsən deyə addımlarımı yavaşladıram. Bəzən bir qoxu gələr burnuma, sanki səni hiss edərəm yanımda. Bəzən də üzgün olanda bir əl hiss edərəm saçlarımda, sanki sən sığal çəkirsənmiş kimi.
Danışmaq istədiyim o qədər şeylər varki, ama düyünlənib qalar boğazda. Və sən bir həmdəm axtararsan. Üz tutarsan həmişəki ünvana, biraz danışmağa, biraz da hüzur tapmağa. Döyərsən o qapını və gözləyərsən. Qapı açılar ama görmək istədiyin insan ünvanı dəyişib deyərlər. Sən də sakit-sakit yeni ünvana doğru addımlayarsan. Getdiyin o yer elə sakit, səssiz olar ki, sən danişarsan o dinləyər, sən danışarsan o baxar. Ama o danışmaz, o dinməz. Sakitcə qucaqlayıb başını söykərsən soyuq məzarına. Saçların sığal istər, sonra bir meh əsər üşüyərsən isti qucaq istərsən. O an gözlərindən axan yaşlarınla sakitcə pıçıldayıb deyərsən ki, qızın çox darıxıb, ata…
Sən mənim bu həyatdakı ən güvəndiyim sirdaşım, ən etibarlı dostum idin. Bir ömür sənin övladın olmanın xoşbəxtliyi ilə yaşayacağam, ata. Və sənə söz verirəm ki, sənin adını hər zaman yaşadacağam, Mübariz Dərələyəzli...


Redaksiyadan: Yanvarın 14-də Jurnalist həmkarımız Afaqın atası Mübariz Dərələyəzlinin vəfatının ikinci ildönümüdür. Afaq xanım iki ildir nəfəsinə, hənirinə, nəvazişinə həsrət qaldığı atasını öz ürək sözlərilə anır, xatırlayır. Biz də şeirlərini oxucularımıza təqdim edərək, dogma yurdundan aralı düşən, vətən həsrəti ilə yanıb yaxılan soydaşımızın ruhuna ehtiramımızı bildiririk:

Ürəyim
Hər sözə alışıb, hər sözə yanır,
Dünyanın dərdinə yanan ürəyim.
Zamanın zalımın özün axtarır,
Dəmirçi kürəsi sanır ürəyim.

Nə qədər dərd çəkir, sayı bilinməz,
Dərs verir hər yandan gözə görünməz.
Quruyub dilim də olmuşam dinməz,
Buz tutub elə bil, donur ürəyim.

Dərdimi açmışam deyim fələyə,
Qoymaram yad duyğu girsin ürəyə,
Bu dünya dərdimə dərman eləyə,
Quş kimi çiçəyə qonur ürəyim.

Canımda hər şeydən qiymətlisən sən,
Sirrimin sözümün açarısan sən,
Tükənməz qüdrətli bir dahisən sən,
Çəkicə, zindana dönən ürəyim.

Mübariz də hər dərdimə dözəndi,
Enişi, yoxuşu düzü görəndi,
El yolunda istəsə can verəndi,
Borana, tufana dözən ürəyim.

İstərəm
Yenə tül çəkibdi bulud üzünə,
Kədəri dünyadan qovmaq istərəm.
Nur səpilib sanki dünya gözünə
Belə bir dünyada qalmaq istərəm.

Kövrəlirəm, hərdən gözlərim dolur.
Dağların döşündə güllərim solur,
Bu qara küləklər saçımı yolur,
Özüm öz saçımı yolmaq istərəm.

Meşəsi, çəməni gül- çiçək ola,
Həsəd aparardım ağaca, kola,
Gözlərim yorulub baxmaqdan yola,
Boşalan buludam, dolmaq istərəm.

Gəzəm asta-asta çatam çeşməyə,
Doyunca su içib enəm meşəyə,
Xınalı kəklik də uça güneyə,
Doyunca o yurda baxmaq istərəm.

Mübarizəm, saçlarım ağarıb tək-tək,
Dünyanı özündən keçirir ələk,
Elə bil mənə də göz qoyur fələk,
Ay Allah, sıradan çıxmaq istərəm.



Diz qoyub bulaqdan içmək istəsən,
Onda bilərəm ki, dağlar oğlusan.
Kəhəri yəhərsiz minmək istəsən,
Onda bilərəm ki, dağlar oğlusan.

Nərgizi sübh tezdən dərmək istəsən,
Yarpızı, yemliyi yumamış yesən,
Lalə yanağından öpmək istəsən
Onda bilərəm ki, dağlar oğlusan.

Qantəpər, baldırğan, səhlabı dərsən,
Güneydə kəkliyi balalı görsən,
Sevdiyin gözəli-maralı görsən,
Onda bilərəm ki, dağlar oğlusan.

Cığırdan bulağa enmək istəsən,
Qürbətdən vətənə dönmək istəsən,
Mübariz, o günü görmək istəsən,
Onda bilərəm ki, dağlar oğlusan

Məmmədxan ƏZİZXANLI,
Keçmiş prokuror, əmək veteranı,

Beşinci türkçülük çalışmalarına:

(Öyrətmə, təhsil gen yaddaşını yaradan faktordur.)

Bütün canlılar kimi insan da öyrəndiklərini doğal olaraq gen yaddaşına toplamaqla, topladığı biliklərindən öz faydasına istifadə etməklə, təkcə şüurlu varlığa çevrilmişdir. Gen yaddaşını şərti olaraq iki hissəyə ayırsaq, birincisi ən çox işlək olan cari yaddaşımızdakı “növbətçi” biliklərimizdən ibarət gündəlik öyrəndiklərimizdir, ikincisi isə, eyni məzmunlu anlayışların uzun illər təkrarlanması ilə gen dediyimiz hüceyrə yaddaşına hopmuş, yansımış, otruşmuş, bərkimiş və daha çox xüsusi maraq dairəmizdə olan biliklər - vərdişlərdir.
Gündəlik öyrəndiklərimizdən, kullandığımızdan, istifadəmizdən ibarət “növbətçi” bilgilərimiz nisbətən dayazda, şüur altında olub istifadə üçün daha tez əlçatan və ikinciyə nisbətən keçicidır, çünki ümumi maraq dairəmizdə olan adi xəbər keyfiyyətindədir. Uzun illərin təkrarlanması ilə gen, hüceyrə yaddaşına oturmuş biliklər, vərdişlərsə, tarixən nəsillərlə ötürülən, daha dərin qatlarda, yaddaşda saxlanıldığı üçün nisbətən gec əlçatandır, ona görə də onun istifadəsinə daha çox düşünmək, yaddaşı geriyə “vərəqləmək”, tarixə baş vurmaq gərəkir.
Biliyin, vərdişin nəsillərcə ötürülməsi iki yolla olur, birincisi gen-hüceyrə yaddaşı, ikincisi isə öyrətmək, tədris, öyrənmək yoluyla. Bu gün bizdə öyrətmək, tədris, öyrənmək qaydası pis gündədir.
Bütün sadaladıqlarım təkamül sürəcinin doğal, sosial sonucu olaraq oluşmaqla bireyin, yəni fərdin şəxsiyyətini, şəxsiyyətlər isə üstün, səviyyəli toplumu formalaşdırır. Üstün, səviyyəli, başqa sözlə inkişaf etmiş toplum isə, bəşəriyyətin əbədi hədəfidir. Demokratik, liberal dəyərlər, yalnız üstün, inkişaf etmiş toplumlarda oluşa, həyat tərzinə çevrilə bilir. Rus sovet sosialistləri, 74 illik hakimiyyətlərində, yalnız özləri-partnamenqlatura üçün qurduqları, bütövlükdə xalq üçünsə, yalnız vəd etdikləri inkişaf etmiş cəmiyyətə - kommunuzm deyirdilər.
İbtidadan, aliyə doğru xaotik, pərakəndə, özbaşına, təbii seçmə yolu keçmiş İnsanlıq tarixinin öyrənmək, bilik əldə etmək, onu öz həyatına tətbiq etmək sürəci, prosesi inkişaf etdikcə sistemləşərək bu günün dünyəvi bilikləri öyrətmək, öyrənmək, təlim, tərbiyə almaq şəklinə çatmışdır. Yüksək bilikli insan, savadlı, təşkilatlanmış xalq çox şeyə qadirdir.
Çox üzüntülü ki, Azərbaycan xalqı özgürlüyünü qazandıqdan sonra öyrətmə, təhsil, təlim, tərbiyə, öyrənmə sistemi də eynən cəmiyyətimiz kimi pozğun kommunist məmurlar tərəfindən dağıdıldı, geri düşdük. Bu gün bizim öyrətmə, təhsil, öyrənmə sistemimiz bərbad haldadır, başlı başını saxlayır. Öyrətmənin, təhsilin, həyat səviyyəsinin pis günə salınması səbəbindən toplumda cəhalətin, dindarların, pedofillərin, din dələduzlarının, pirlərin, Şeyx Nəsrullahların, Mehdilərin və onlara inanan axmaqların, “canlı ölülərin”, ərəbin, farsın düşüncə kölələrinin, uydurma ərəb nağıllarına inanan sadəlövh insanların sayı artıb, İran, ərəb agenturasının verbovkası, ayağı yer tutanların xaricə getmələri üçün münbit şərait yaranıb. Pis öyrətmə, təhsilsizlik, işsizlik ucbatından xaricə gedənlərimiz sonucda xalqımızın faydalı iş əmsallı, bacarıqlı, ağıllı hissəsini azaldır, ona görə də inkişaf etmək əvəzinə sürünürük, başqa sözlə biz demoqrafik fəlakəti yaşayırıq.
Bizdə xarici dillərin, xüsusilə rus dilinin öyrənilməsi üstünlük təşkil edir, çünki xarici dillərin işlənmə alanı daha perspektivli göründüyündən imkanı olan oraya axışır, nəinki öz dilinə, milli maraq hədəfinə. Çünki, xarici dillərin işlənmə alanı genişdir, yeni şirkətlərdə yüksək maaşlı işlərə peşəkarlıqla bərabər xarici dil tələb edilir. Milli maraq dairəsində olmalı olanların isə maddi bazası qəsdən zəif yaradıldığından gərəkən maaşı verə bilmir, ona görə də imkanı olan xarici dil öyrənmək yolunu seçir. Bu antimilli axarı, yalnız milli demokratik dəyərlərə söykənən iqtidar, maraq dairəsini əsaslı dəyişməklə, görüləcək kompleks tədbirlərlə dayandıra bilər.
Öyrətmə, tədris sistemimizdə rus dilinin daha ağır çəkiyə malik olması xalqımızın, dövlətimizin özgürlüyünə, suverenliyinə çox təhlükəli, birbaşa təhdid bazasıdır. Belə ki, işğalçı Rusiya öz qanununa görə rus dillilərin hüquqlarının müdafiəsini bəhanə edərək, eynən Ukrayna Respublikasına soxulduğu kimi istədiyi vaxt ölkəmizə hücum edə bilər. Ona görə də ayrıca rus bağçaları, məktəbləri, ali təhsil ocaqları bağlanmalı, onlardakı öyrətmə, tədris tədricən dövlət dilimizə - Azərbaycan dilinə, Azərbaycan türkcəsinə keçilməli, rus dilini öyrənmək başqa xarici dillər statusunda olduğu eyni qaydada olmalıdır. Rus dili də başqa xarici dillər kimi bizə lazım olduğu qədər gərəkdir. Azərbaycan Respublikasının dövlət dili – Azərbaycan dilinin öyrənilməsi, tədrisi hamı üçün maksimum təmin edilməli, milli maraq dairəmizdəki müəsisələrin, təşkilatların maddi bazası gücləndirilməlidir. Dövlət dilimizə hörmətsiz yanaşma qınanmalı, beləsinə münasibət də onun sayğısızlığına uyğun olmalıdır.
Bütün dövlət müəsisələrində, təşkilatlarında, ictimai təşkilatlarda, özəl, xarici müəsisə və təşkilatlarda rəsmi yazışma, dəftərxana işlərinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 21-ci maddəsinin tələbinə uyğun olaraq dövlət dilində -Azərbaycan dilində aparılması təmin edilməlidir. Dövlət dili - xalqımızın, dövlətimizin özgürlüyü, suverenliyi və təhlükəsizliyi məsələsidir. Əhalinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsi və inkişafı təmin edilir.
Bildiyimiz kimi dil milli birliyin əsasıdır. Bu əsasla yaratmaq istədiyimiz Türk Dövlətlər Birliyinin fəaliyyəti üçün Ümum Türk dilinin yaradılması zəruridir. Bununçün keçən dəfə verdiyim 12 bəndlik təklifin 10-cu və 11-ci bəndlərini təkrarlayıram:
“10. Turan Dövlətinin ədəbi dövlət dilinin formalaşdırılması üçün, Türk Dil Bankından istifadə etməklə bütün Türk boylarında və birliklərində dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən orta, orta ixtisas və ali məktəblərdə, kollektivlərdə tədris, təlim, tərbiyə işlərinə başlanılmalıdır.
11. Bu barədə Bildiriş, Birinci Türkçülük Çalışmaları iştirakçılarının adından, bütün Türk dövlətlərinin başçılarına, parlamentlərinə, hökumətlərinə, Türk dövlətlərinin parlament və digər koordinasiya qurumlarına, bilimlər akademiyalarına, Türk boylarının yerli inzibati və kompakt yaşam vahidlərinə, Türk Dövlətləri Təşkilatına göndərilməli və onların – Ümumtürk Dil Hərakatında fəal iştirakı istənilməlidir.
Ümum Türk dili olmadan türk dövlətlərinin, türk xalqlarının iş birliyi, təhlükəsizliyinin təmini alınmaz. Biz sovetlərin 20 yerə böldüyü Ümum Türk dilini daha təkmil qaydada bərpa etməliyik. Əgər biz Ümum Türk dilini dediyim qaydada formalaşdıra bilsək Türk dilimiz gələcəkdə dünyanın ən varsal (zəngin) dillərindən biri olacaqdır. Sayğılarla.”
21.12.2025

Təbrik edirik

Jurnalist həmkarımız İttifaq Mirzəbəyli dostumuz Məsaim Abdullayevi doğum günü münasibəti ilə təbrik edib. Biz də "Bütöv Azərbaycan" qəzetinin kollektivi olaraq bu təbrikə qoşularaq Mirzəbəylinin təbrikini yayımlamağı lüzum gördük:


İttifaq Mirzəbəyli

Abdullayev, səni təbrik edirəm, böyük oğlan olasan. Amma... rəhmətlik Rafiq Salmanov ( elə bu təbriklə birlikdə paylaşdığım fotonu da məhz həmin Salmanov çəkmişdi) deyirdi ki, Mirzəbəylinin öz həmkarları barədə yazdığı təbriklər " belə, bir cürə olur eyyy". Əgər elədirsə, onda qoy bu təbrik də ənənəvilikdən kənar olsun.
Belə ki, bu təbriki keçmiş iş yoldaşımız ( Allah onun canını sağ eləsin!) İsaq Əmənullayevin 2017-ci il yanvarın 17-də, "Xalq qəzeti"ndə verilmiş "Mətbu sözün işığında... " adlı təbrik yazısının son iki abzasını xatırlatmaqla yekunlaşdırmaq istəyirəm:
"Qeyd etmək lazımdır ki, M.Abdullayev son dövrdə bir neçə il əsas iş yerindən ayrılmadan pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olub. Belə ki, bir müddət Bakı Dövlət və Bakı Avrasiya universitetlərində “Xarici ölkələrin mətbuatı tarixi” fənnindən mühazirələr oxuyub. Bu yaxınlarda isə Azərbaycanda xarici ölkələrin jurnalistikası tarixinin öyrənilməsi sahəsində dərsliklərin az olmasını nəzərə alaraq, Aida Adilqızı ilə birlikdə “ABŞ mətbuatının tarixi” kitabını yazaraq nəşr etdirib.
Məsaim Abdullayev mətbuatın cəmiyyətdə pozitiv gücünə inanan, peşəsinə sədaqətlə xidmət edən, onun təəssübünü çəkən, bir sözlə, ləyaqətli bir ziyalı ömrü yaşayan cəfakeş qəzetçilərdəndir. Bu günlərdə 60 yaşının tamam olmasına baxmayaraq, o, yenə əvvəlki şövq ilə mətbu sözün işığında yol gedir. Bu şərəfli yolda köhnə dostuma yeni uğurlar arzulayıram".

DAK Bəyanat yayıb

Dünya Azərbaycanlıları Konqresi İranda baş verənlərlə bağlı bəyanat qəbul edib.

Bəyanatda deyilir:

İran İslam Cümhuriyyətinin bir çox şəhərlərində başlanan kütləvi aksiyalar bu ölkənin dərin sosial-siyasi, mədəni və etnik-milli böhranlar içində boğulduğunu bir daha bütün dünyaya göstərmiş oldu. İran vətəndaşı olan milyonlarla azərbaycanlının taleyini düşünən hər bir soydaşımız dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq gedən prosesləri maraq və nigarançılıqla izləyir. İnsan dəyərlərinin ən ali məqam sayıldığı, sosial, milli haqların ümumbəşəri ideyalara çevrildiyi XXI yüzildə demokratik prinsiplər heç bir dövlətin daxili işi deyildir. İranda indiki rejim yaşadıqca daxili problemlərin demokratik islahatlar, insan haqları və milli dəyərlərə sayğı çərçivəsində həllinin mümkünsüzlüyünü görür və prezident Pezeşkianın bu sahədə göstərdiyi səylərin nəticə vermədiyinə təəssüflənirik.
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi olaraq İran etirazçılarının tələblərini haqlı saymaqla yanaşı, bu etirazlardan süni şəkildə digər qüvvələrin öz maraqları üçün istifadəsini qətiyyətlə pisləyirik. Azərbaycan Respublikasının qonşuluğunda yeni qanlı Liviya, Suriya senarilərini istəmirik.
Çağımızda qlobal dəyişikliklər gedən dünyadan təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşamaq mümkün deyil. Dövlətə etimadsızlıq göstərən vətəndaşlara qarşı zor tətbiqini qətiyyətlə pisləyir, yüzlərlə vətəndaşın qətlə yetirilməsini rejimin vandalizmi sayırıq…
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi olaraq bütün problemlərin demokratik, dinc və siyasi yolla həllinin tərəfdarıyıq. Ümid edirik, İranda insan haqları, demokratiya, söz azadlığı, milli dildə danışmaq, təhsil almaq, mətbuata sahib olmaq kimi haqlar tanınacaq, İran Konstitusiyasının 15-ci maddəsi nəhayət işə düşəcək, İranda yaşayan Azərbaycan türkləri və diğər xalqlar da öz hüquqlarından istifadə edə biləcəklər.
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi həm Pəhləviləri diriltmək, həm də indiki fars-molla rejimini qorumaq istiqamətində aparılan təbliğatların səmərə verməyəcəyinə inanır, Azərbaycan türklərinin hürriyyət və istiqlalının ancaq milli iradəyə bağlı olduğunu qətiyyətlə ifadə edir.

Məhrux DÖVLƏTZADƏ,

ADPU-nun müəllimi,
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Kür kimi coşqun,

Araztək məhzun

Yəqin ki, yaradıcı insanların ömür yolları qeyrilərindən bir qədər fərqli olmasaydı, güclü təbə malik olmazdılar. Elə söz sərrafları var ki, onların şəxsi həyatlarının xüsusi incə məqamları həmin sənətkarların həssas nöqtələrini özündə ehtiva edir.
Ədəbi ictimaiyyətdə daha çox ata-baba yurdu olan Qərbi Azərbaycan mövzusundan və Qarabağ müharibəsindən bəhs edən əsərləri ilə tanınan, 15 kitabın, 100-ə yaxın mahnı sözlərinin müəllifi, çağdaş poeziyamızın görkəmli nümayəndələrindən olan Nəsibə İsrafilqızı milli təəssübkeşliyi ilə seçilən sənət adamıdır. Onun “ Gözüm qaldı Ağrı dağda” şeirlər kitabı və “Vurğuna” şeiri ilə başlayan poeziya yolçuluğu bu günlərə qədər uğurlu bir məsafə qət edib.

Nəsibə xanımın yaradıcılığında fərqli mövzu sferaları qəribə bir tərzdə cəmləşir və bədii-estetik tərəfi ilə şairin ürək çırpıntıları kimi ifadəsini tapır. O, şeirlərində daxili dünyasını-sevincini, kədərini, təlatümünü, Tanrıya pənahını, müharibədən qalan izləri və qadın qəlbinin mürəkkəb psixologiyasını yığcam, aydın və səmimi ifadə tərzi ilə təqdim edir. Müəllifin duyğulara köklənən poetik dili oxucunu bir anda həm özünə çəkir, həm də düşündürür.
Nəsibə İsrafilqızının şeirləri kökünü, mayasını xalqdan, gücünü eldən-obadan, torpaqdan aldığına görə qüdrətli və əzəmətlidir. Bu yaxınlarda böyük əks-səda doğuran, qədim Oğuz yurdlarının ərşə dayanan hay-harayını yanıqlı bir ney səsinə döndərib qəlbimizi köz-köz edib yandıran, ruhumuzu bir yay kimi tarım çəkən, musiqi ilə vəhdətində qəlblərdə böyük Turanın yellərini əsdirən “Türksoy” şeirinin ardınca yazdığı “Qoşa hörük-Kürüm, Arazım” şeiri də oxucunu riqqətə gətirir, şairin uğurlu tapıntısı kimi diqqəti cəlb edir. Şeirin ilk oxusundan bu misraların ovqatına bürünürsən. Dünyanın gərdişinin neçə minillik axarında vaxtın içindən süzülərək yaranan şeir belə başlayır:
Mələklər əl çəkibdi yurdumun torpağına,
Bağçasına, bağına, dərəsinə, dağına.
Sinəsinə bəzəyi Tanrı özü veribdi,
Saçlarını oxşayıb, qoşa hörük hörübdü.
Bu misralarda həyatımızın ahəngi, insanın təbiətlə, təbiətin insanla birgəliyi və vəhdəti bədii mətnin nüvəsində hərəkətdədir. Burada insanın ucalığı təbiətin ucalığı ilə qoşalaşır və şeirin estetik qayəsini özündə təcəssüm etdirir.

Təbiət – Vətən- İnsan harmoniyası Nəsibə İsrafilqızının poeziyasında bütöv varlıq kimi bir-birinə qarışmış, çulğaşmış formada təzahür edir və onun şeiriyyətinin məzmununu təyin edir. Şair oxucusunu inandırır ki, sənətin məqsədi varlıqların zahiri görünüşünü deyil, daxili əhəmiyyətini təmsil etməkdir. Bu baxımdan mənəvi borcu bilib ömrün mənasına çevirdiyi vətəndaşlıq amalı onun qələminin daxili qatını təşkil edən maddə kimi əhəmiyyət daşıyır.
Vətən mövzusu qəlbi qübarlı Araz kimi şairənin ürəyinin başından yol salıb. Genetik yaddaşdan axıb gələn, irsən ulu nənə-babalardan keçən vətənpərvərlik hissləri şairənin lirik mənində dinamikləşir və həzin bir şəkildə dil açır. Müdriklərimizin yolunu seçən Nəsibə xanım öz yaradıcılığında yalnız dərdimizi dilə gətirməklə, ifadə etməklə kifayətlənmir, o, bu dərdləri yaşaya-yaşaya, qəlbində bəsləyə-bəsləyə doğmalaşdırır, qanından, canından keçirib müqəddəsləşdirir, vətənin qeyrətli insanlarının yenilməz obrazını yaradır:
Birinə Kür deyibdi, Xəzərimdi yatağı,
Nuruyla şəfəqlənir Azərbaycan torpağı.
Bizə salam gətirir, türkün ərənlərindən,
Borçalının qəhrəman sinə gərənlərindən.
Lirik əsərlərdə yenilik ruhu o vaxt diqqət kəsb edir ki, orada həyati müşahidə bədii materialın, poetik obyektin yeni cizgilərinə, görünməmiş tərəflərinə nüfuz etmiş olur. Bu sətirlərdə bir ruhun ümid axtarışı, bir ulusun yaddaşı danışır. Bu bir ovqat gündəliyi, ömür tərcümanlığıdır. Oxuduqca tanıyırsan, tanıdıqca düşünürsən, düşündükcə yaxınlaşırsan və dinləyirsən, dinlədikcə… öz səsini eşidirsən… Kür kimi coşqun, Araztək məhzun, susqun bu səslə sən də Araz boyu hərəkət edir, Təbrizə boylanırsan. Diləyi, arzusu Zəngəzura dirənib dastana dönən şairin Kürlə Arazın qovuşağında bütöv Azərbaycan arzuları sular kimi çağlayır. Arazın mənəvi, coğrafı taleyinə düşən dərdini ürəyinə yük edən şairənin qələmi Azərbaycanın tərcümeyi-halına çevrilir:
Qoşa hörüklərimdən biri isə Arazdı,
Tale onun adına ayrılıq hökmü yazdı.
Dərdlər qalaq qalaqdı, onun can otağında,
Ruhu pərvaz eyləyir Xəzərin qucağında.
Vətənin taleyi ömrümüzə çöküb, ruhumuza köçüb. Ayrılıq da sevdaya daxildirsə, onda ayrılıq möhnətini də vüsalı qədər qəlbimizdə daşımalıyıq. Şair yeni gələn nəsillərə yaddaşımızın yaralı səhifələrini vərəq-vərəq çevirib tarixdən ibrət götürməyə, ruhumuzu qılınc kimi həmişə ovxarda saxlamağa çağırır. Dərd təzə qalmazsa, əlacı tapılmaz:
Bəzən onun adına Ağrı çayı deyirlər,
Ayrılığın çəpəri, həsrət payı deyirlər.
Çox yarıbdı köksünü qanlı, qadalı illər,
Məftillərdən boylanır həsrət qoxulu güllər.
Bu sətirlər şeir yazmaq , söz qoşmaq xatirinə yazılmayıb. Bu sətirlərdə həyatın, reallığın, çəkilən əzab-əziyyətlərin, ağrıların, milyonların sağalmaz yaralarına çevrilən dərdlərin, bəlaların, müsibətlərin ifadəsi var. Nəsibə İsrafilqızının duyğulara köklənən poetik dili dərdimizdən mayalandığı, ağrı-acıları, həsrətimizi real boyalarla əks etdirdiyi üçün insanı düşündürür, düşündürməklə bərabər tariximizi araşdırıb nəticə çıxarmağa vadar edir,
Onun misralarında həm vətən sevginin nikbinliyi, həm də həsrətin səssiz fəryadı var. Tikanlı məftillər bağrımıza saplansa da, şair “Qoşa hörük-Kürüm, Arazım” şeirində Arazla Kürün suqovuşanında vüsalın simfoniyasını yaradır. Bu isə şair qəlbinin ümid qığılcımlarının şölələridir:
Kürü bağrına basır, çağlayanda, coşanda,
Sarmaşıqtək sarılır, öpür Suqovuşanda.
Tanrıdan nemət onlar, hopub torpağa, cana,
Nə gözəl yaraşırlar yurdum Azərbaycana
Hörüktək yaraşırlar bizim Azərbaycana!
Bu şeir böyük bir mənəvi coğrafiyanın öz nəfəsini bərpa etməsi, ruhi gücünü toparlaması kimi səslənir. Oxucu şairlə ortaq dilin, ortaq tarixin varisi olduğu üçün onunla eyni düşüncə kodlarının da daşıyıcısı olaraq bu şeirdən çox mətləblər anlayır, poetik sözdə əks olunan tarixi mənzərəni təsəvvürə gətirə bilir. Hər misrasında ilmə-ilmə, addım-addım Arazın, Kürün sahilində gəzən şair hiss və həyəcanların, duyğu və düşüncələrin assosiativ təsəvvür gücü ilə şeirinin ideya mövqeyini möhkəmləndirir. Şeirin sətirlərində həsrət körpülərini dağıdıb vətənin Şimalından Cənubuna ümid körpüsü salan Nəsibə İsrafilqızı bir zamanlar ustad Şəhriyarın etdiyi kimi qələmində Azərbaycanı birləşdirir, Arazın sularıtək titrəyən qəlbinin mətləbini- canının sözünü, sözünün də canını deyir.

Loğmanoğlu

yaradıcılığının

fəlsəfi çalarları

Azərbaycan poeziyasında müəllim-şair kimi tanınan Vidadi Loğmanoğlu öz yaradıcılığı ilə oxucunu yalnız duyğulandırmır, eyni zamanda düşündürür. Onun şeirlərində fəlsəfi çalarlar açıq şəkildə nəzəri fikirlər kimi deyil, həyatın özündən doğan suallar və müşahidələr vasitəsilə ifadə olunur. Şair insan, zaman, vicdan və milli kimlik kimi anlayışlara dərin mənalar yükləyərək poeziyanı düşüncə müstəvisinə qaldırır.
Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığında insan və zaman münasibəti əsas mövzulardandır. Zaman şair üçün sadəcə keçən illər deyil, insanın daxili aləmini sınağa çəkən bir qüvvədir. O, insan ömrünün faniliyini xatırladaraq oxucunu həyatın mənası üzərində düşünməyə vadar edir. Bu baxımdan onun şeirlərində ekzistensial fəlsəfəyə xas olan “insan niyə yaşayır?” və “ömrün dəyəri nə ilə ölçülür?” kimi suallar hiss olunur.
Şairin fəlsəfi dünyagörüşündə vicdan anlayışı mühüm yer tutur. O, insanın sözünə, əməlinə və mövqeyinə görə məsuliyyət daşıdığını vurğulayır. Loğmanoğlu üçün susmaq da bəzən yanlış seçim ola bilər. Bu yanaşma onun yaradıcılığında etik fəlsəfənin – insanın mənəvi borcunun ön planda olduğunu göstərir. Şair oxucunu biganə qalmamağa, haqq və ədalət tərəfdə durmağa çağırır.
Vidadi Loğmanoğlunun poeziyasında milli kimlik mövzusu da fəlsəfi məzmun daşıyır. Vətən onun üçün yalnız torpaq deyil, yaddaş, tarix və mənəvi varlıqdır. Şair fərdi “mən”lə milli “biz”i birləşdirərək göstərir ki, insan kökündən, xalqından uzaq düşəndə mənəvi boşluq yaşayır. Bu düşüncə onun şeirlərində milli varlığın qorunmasının fəlsəfi əsasını təşkil edir.
Şair söz və sükut arasında da fəlsəfi tarazlıq yaradır. O, sözün gücünə inansa da, bəzən deyilməyən fikirlərin daha ağır məna daşıdığını göstərir. Bu xüsusiyyət Şərq poeziyasına xas olan sükut fəlsəfəsi ilə səsləşir və Loğmanoğlunun yaradıcılığına dərinlik qatır.
Nəticə etibarilə, Vidadi Loğmanoğlunun yaradıcılığı fəlsəfi baxımdan zəngin və çoxqatlıdır. Onun şeirləri oxucuya hazır cavablar vermir, əksinə insanı düşünməyə, öz daxili aləminə nəzər salmağa çağırır. Məhz bu xüsusiyyət onun poeziyasını yalnız ədəbi deyil, eyni zamanda fəlsəfi dəyərə malik edir.

Elman RÜSTƏMOV,

yazıçı-publisist

İndi isə Vidadi Loğmanoğlunun bir neçə yeni şeirini oxucularımızın ixtiyarına veririk:
Bayırda vaxtsız qar yağır!

Bayırda vaxtsız qar yağır!
Kiminin başına,
Kiminin papağına,
Kiminsə bayaqdan
Boyadımış kababına,
Kiminin qazanına, aşına...

Bayırda vaxtsız qar yağır..
Kiminin onsuz da
Yoxluqdan, kövrəklikdən
Üşüyən dözümünə,
Üşüyən içinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Kiminsə hələ
Alaram deyə
Daşınıb-düşündüyü
İntəhasız fikrinə,
Ümidsiz ümidinə...

Bayırda vaxtsız qar yağır...
Mənimsə çoxdan
Ayrılıqlardan və tənhalıqdan
Buz bağlayan ruhuma,
İzimə, cığırıma.

Yazıqlaşan bu dilim

Bəlkə ana laylasın
Dinləməyib gənc nəsil.
Zamanın günahımı,
Yoxsa mənim günahım.
Heç əcnəbi dilində
Layla demək olurmu?
Oxşayıb körpəsini
Ovutmaq, dilə tutmaq.
Uyuyub birgə yatmaq,
Olmasa heç olurmu?
Nə var mənim başımda!?
Bəlkə də bilmirlər heç
Bayatı nə, ağı nə,
Dərdimi söyləməyə,
Bir şıkayət deməyə,
Ötən qəmli günümü
Dünənimnən gətirib,
Bu günümə verəndi.
Köklənib cəngi üstə,
Hər döyüş meydanında
Bir gəraylı deyəndi.
Düşmənə hərb öyrədən,
Hər döyüşdən bir zəfər
Alıb geri dönəndi.
Bir qoşma söyləyəndi
Yazıqlaşan bu dilim.
Mənim nəğməkar dilim.

Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Məmməd Araza ithaf olunur


Çox söz açdın torpağından daşından,
Nələr çəkmiş bu dunyanın başından,
İncimisən başbilənlər başından
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Çox satqının düşmənindən hay alıb,
Çox biqeyrət çox ismətli yar alıb,
Nanəcib də özünə bir ər alıb,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Nahaqlar dünyanı bürüyən zaman,
Haqq da öz içində əriyən zaman,
Bu dünya neyləsin, neyləsin zaman,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Yaranışdan dünya həmən dünyadı,
Çox sitəmə sinə gərən dünyadı,
Sən əydiyin, mən əydiyim dünyadı
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.

Söylədin, sözündən söz götürən az,
Odundan, közündən qor götürən az,
Sorma Vidadidən, Məmməd özün yaz,
Məmməd Araz! Belə dünya düzəlməz.